De gietijzeren pan en big tech

Al een jaar of tien koken we thuis op gietijzeren pannen. Inmiddels voelt koken op een anti-aanbakpan voor mij als koken op plastic. De voordelen zijn verder evident. Ik heb in die tien jaar tijd nog geen pan hoeven vervangen, bijvoorbeeld. Teflon- en vergelijkbare pannen verliezen na verloop van tijd altijd een deel van hun anti-aanbak laag, en ik heb het idee dat je dan behoorlijk wat van die laag hebt opgegeten tegen die tijd. Nou schijnt dat niet ongezond te zijn (?), maar toch.

tl;dr: Dit stuk hoopt leerzaam te zijn over pannen, maar leest ook prima als een parabel over big tech. In het kort, de weerstand tegen alternatieven voor big tech is voor velen van ons moeilijk te begrijpen. Mogelijk is de weerstand tegen andere pannen beter te bevatten, want het is deels hetzelfde fenomeen. “Ik wil houden wat ik had”.

De productie van anti-aanbakpannen gepaard met vreselijke chemicaliën, die inmiddels in hoge concentratie in (hobby)kippen zitten (al vertelt de industrie ons dat dat komt door regenwormen, die kennelijk eigen PFAS-fabriekjes runnen). Men bezweert ons dat die chemicaliën desondanks niet in ons eten terechtkomen (tenzij de pan beschadigd is).

Niet alleen heeft de gietijzeren pan al dit soort issues niet, hij bakt ook nog eens veel fijner. Zo kan je je kipfilets er krokant mee bakken. Een anti-aanbakpan kleeft inderdaad nooit, maar is ook zo vocht-afstotend dat ergens een korstje op bakken een hele uitdaging is.

Ondanks dit alles is de pan met anti-aanbaklaag extreem dominant in Nederland. Vrijwel geen thuiskok onder de zestig heeft ooit gebakken op iets anders, dus we hebben er geen ervaring mee, en de meeste winkels verkopen alleen maar pannen met een anti-aanbaklaag.

Maar nu

Als je iemand een gietijzeren pan aanraadt krijg je een storm van bezwaren over je heen. Hij kan niet in de vaatwasser, de pan is te zwaar, hij plakt, er moet meer olie in, je moet hem soms een beetje onderhouden. En de winkels waar ik kom verkopen ze niet. Verder, “ik heb het één keer geprobeerd en ik vond het niks”. Kortom, het is UNPOSSIBLE allemaal.

Misschien denkt u, lieve lezer, dit nu ook wel.

Ook als je komt met ultra-light pannen, of dat dat plakken best meevalt en zelfs voordelen heeft, en dat met de hand afspoelen nou ook weer niet zo moeilijk is, of dat je zegt dat professionals wel met dit soort pannen koken, het helpt allemaal niets. “Hij plakt! Hij kan niet in de vaatwasser!”.

In feite zegt men, “ik geloof misschien wel dat jouw pan beter is voor mij (en het milieu), en ook wel dat hij een leven lang meegaat. Maar ik accepteer hem pas als hij precies zo is als mijn bestaande pan”.

En zo zijn we in Nederland in een totale mono-cultuur van anti-aanbakpannen beland. Dit overigens in tegenstelling tot Scandinavië en de Verenigde Staten (vreemd genoeg).

Wie in Nederland aan de gietijzeren pan wil moet op zoek naar een speciaalzaak, want je bent duidelijk een buitenbeentje. Al heeft de IKEA er ook een in het assortiment (mogelijk vanwege de Zweedse roots).

Mensen die eenmaal overgestapt zijn, zijn dik tevreden, en proberen hun vrienden ook vaak te overtuigen. Maar dan ontdek je dus hoe weinig trek mensen hebben in verandering. Ze hebben overigens vaak wel trek in de heerlijke dingen die je bakt in je gietijzeren pan!

Een beschadigde anti-aanbakpan. Bron: reddit gebruiker u/Thoughtful_Buyer

Waar te beginnen

Voor wie toch zin heeft, begin klein. Zo zijn er uitstekende pannenkoekenpannen van plaatstaal, zoals deze van de Buyer. Ook zonder ervaring bakt iedereen hier direct goeie pannenkoeken op. En dat geeft vertrouwen dat zoiets kan. En deze pan is ook degelijk genoeg dat het een erfstuk wordt.

Meerdere Mastodonners zijn tevreden over hun Skottsberg Gietijzeren Koekenpan 28cm en hij ziet er inderdaad goed uit.

Ik heb zelf een hele range pannen van Ronneby Bruk, waaronder deze Ultra Light Gietijzer Koekenpan 28cm. Deze zijn echt licht, en daardoor ook prima geschikt voor wie geen zin heeft in zware pannen.

Hele volksstammen zweren bij Lodge, deze en deze worden veel genoemd.

Als je toch eens bij IKEA bent, kijk eens naar de VARDAGEN Koekenpan, gietijzer, 28 cm, voor slechts 35 euro, maar wel met 15 jaar garantie.

De parallel met big tech

Big-tech is overal. Het zit (net als PFAS) inmiddels haast/zelfs in ons drinkwater, er is geen ontkomen aan. Als je mensen probeert iets anders te laten doen komen ze met grote lijsten bezwaren.

“Leuk dat we zo los kunnen komen van Amerika, maar ik ga pas over als het alternatief precies even goed is, en dan ook nog liever goedkoper, en ik wil niks anders hoeven doen. Ook al heeft het voordelen”. Zoals je maatschappij door kunnen laten gaan onder sancties.

De bezwaren waar men mee komt zijn belangrijk, maar ook al los je ze op, er is grote weerstand tegen verandering, en er komen weer nieuwe bezwaren.

En net als met de gietijzeren pan, als er één keer iets niet goed ging roept men “dit nooit meer”. Microsoft Teams kan 10 keer per maand niet werken (“horen jullie me?”), een alternatieve oplossing heeft dat krediet niet en mag na een enkele gefaalde call inpakken.

Er zijn allerhande anti-aanbaklagen met nieuwe namen, en die proberen ons een “normale pan” te bieden zonder PFAS. Helaas blijkt dan altijd dat er weer wat anders in zit waar we ons zorgen over moeten maken.

Op vergelijkbare wijze proberen allerhande partijen Amerikaanse big-tech opnieuw in te pakken zodat het Europees lijkt. Maar ook daar moeten we ons niet door laten foppen.

In beide gevallen is de monocultuur een probleem. Als niemand leert hoe te bakken met een gietijzeren pan gaat ook niemand het doen. Op een vergelijkbare manier leiden we op scholen exclusief op tot Amerikaanse big tech, en krijgt niemand alternatieven uitgelegd. Terwijl iedereen bijvoorbeeld Libreoffice kan downloaden om zonder big tech (Word) documenten te bewerken.

En in beide gevallen kan je je leven verbeteren door er een klein beetje moeite in te steken, en toch eens iets anders te proberen. Zo lastig is het nou ook weer niet.

En dan nog een laatste overeenkomst - open source, anti-big tech evangelisten kunnen haast net zo vervelend zijn als gietijzerenpan-puristen.

Ik hoop dat het bovenstaande nuttig was, mogelijk voor uw kookplannen, mogelijk voor uw technologische keuzes!