Position paper K. Sterk t.b.v. rondetafelgesprek Rechtsstatelijke ontwikkelingen in de Europese Unie d.d. 23 oktober 2024 (blok 2)
Position paper
Nummer: 2024D38669, datum: 2024-10-15, bijgewerkt: 2024-10-15 15:43, versie: 1
Directe link naar document (.docx), link naar pagina op de Tweede Kamer site.
Onderdeel van zaak 2024Z15943:
- Voortouwcommissie: vaste commissie voor Europese Zaken
- Stemmingen en besluiten:
- 2024-10-24 11:30 ⇒ Geagendeerd voor het rondetafelgesprek op 23 oktober 2024 over rechtsstatelijke ontwikkelingen in de Europese Unie. (Besluit)
- 2024-10-23 16:15 ⇒ Behandeld. (Besluit)
- 2024-10-23 16:15: Rechtsstatelijke ontwikkelingen in de Europese Unie (Rondetafelgesprek), vaste commissie voor Europese Zaken
- 2024-10-24 11:30: Procedurevergadering (Procedurevergadering), vaste commissie voor Europese Zaken
Preview document (🔗 origineel)
Ronde Tafel Commissie Europese Zaken Tweede Kamer over rechtstatelijke ontwikkelingen in de Europese Unie
23 oktober 2024
Kees Sterk, rechter en hoogleraar te Maastricht
Ronde 2: Handhaving van EU-normen met betrekking tot onafhankelijke rechtspraak in de lidstaten.
Handhaving van de EU-normen met betrekking tot onafhankelijke rechtspraak in de lidstaten is niet succesvol. Zie Hongarije, Polen en andere lidstaten. De reden daarvoor is niet een gebrek aan instrumenten van de Commissie en Raad, maar een gebrek aan politieke wil bij de Commissie en de Raad.
De Commissie heeft met betrekking tot Hongarije laat en halfslachtig geacteerd waardoor Orban inmiddels de rechtspraak in zijn land volledig naar zijn hand heeft kunnen zetten.
De Commissie heeft met betrekking tot Polen laat inbreukprocedures gestart, en daarbij niet altijd de belangrijkste problemen aangepakt: niet de politieke benoemingen van rechters (inmiddels 3000) door de neo-KRS (zie ronde 1).
De Commissie blokkeerde gelden voor Hongarije op grond van het conditionaliteitsinstrument, maar laat zich vervolgens door Orban chanteren met veto’s op andere onderwerpen, zodat de gelden toch worden gedeblokkeerd. Hierdoor verandert er in de praktijk in Hongarije niets ten goede van de onafhankelijkheid van de rechtspraak, alhoewel de papieren werkelijkheid van de Commissie soms anders suggereert.
Uitbreiding van het handhavingsinstrumentarium van de Commissie is mooi, maar zet geen zoden aan de dijk, indien de Commissie steeds door de knieën gaat bij dreigen met veto’s (zie 4).
De praktijk van de Commissie en de Raad veroorzaakt een lacune in de handhaving van het EU-recht op dit onderwerp. De dieperliggende oorzaak van de genoemde praktijk is dat de rol van de Commissie steeds politieker is geworden en nog steeds politieker wordt (corona, immigratie, defensie, Ukraine). Deze politieke rol heeft in de praktijk prioriteit boven de traditionele taak van handhaven van het EU-recht met betrekking tot de onafhankelijkheid van nationale rechters.
Voor deze lacune (zie 6) moeten oplossingen gevonden worden, wil het systeem van de Europese Unie op de langere termijn niet imploderen.
Vier Europese rechterlijke organisatie bieden een oplossing voor een klein deel van het probleem. Zij betogen dat zij bevoegd moeten worden om tegen de Commissie en de Raad te procederen, indien, en voor zover deze wezenlijke schendingen van de onafhankelijkheid van nationale rechters niet aanpakken met inbreukprocedures, of met toepassing van het conditionaliteitsinstrument, of door de knieën gaan bij dreiging met veto’s van regeringsleiders. Zou hun betoog gehonoreerd worden, dan leidt dat ertoe dat de Commissie en de Raad niet meer de vrijheid hebben een politieke deal te sluiten met regeringsleiders over schendingen van onafhankelijke rechtspraak in de landen van die regeringsleiders. Ze zijn dan niet meer vatbaar voor chantage met veto’s.
De procedure van de vier rechterlijke organisaties is sinds 14 augustus 2024 aanhangig bij het Europese Hof van Justitie onder nummer C-555/24.