Memorie van toelichting
Wijziging van de begrotingsstaat van het Gemeentefonds voor het jaar 2025 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota)
Memorie van toelichting
Nummer: 2025D46960, datum: 2025-11-28, bijgewerkt: 2025-11-28 17:06, versie: 2 (versie 1)
Directe link naar document (.pdf), link naar pagina op de Tweede Kamer site, officiële HTML versie (kst-36850-B-2).
Gerelateerde personen:- Eerste ondertekenaar: F. Rijkaart, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
- Mede ondertekenaar: E.H.J. Heijnen, staatssecretaris van Financiën ()
Onderdeel van kamerstukdossier 36850 B-2 Wijziging van de begrotingsstaat van het Gemeentefonds voor het jaar 2025 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota).
Onderdeel van zaak 2025Z19736:
- Indiener: F. Rijkaart, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
- Medeindiener: E.H.J. Heijnen, staatssecretaris van Financiën
- Volgcommissie: vaste commissie voor Financiën
- Voortouwcommissie: vaste commissie voor Binnenlandse Zaken
Preview document (🔗 origineel)
| Tweede Kamer der Staten-Generaal | 2 |
| Vergaderjaar 2025‒2026 |
| 36 850B | Wijziging van de begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het jaar 2025 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) |
| Nr. 2 |
|
A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1 tot en met 3
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat van het gemeentefonds;
Het in die begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben de gemeenten gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen.
De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
F.Rijkaart
De Staatssecretaris Financiën
E.H.J.Heijnen
B. BEGROTINGSTOELICHTING
1 Leeswijzer
De tweede suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de begroting 2025. De stand van de tweede suppletoire begroting wordt opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting inclusief suppletoire begrotingen, NvW's en amendementen.
2 Beleid
Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij gemeenten. Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het gemeentefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de onderstaande tabel worden de mutaties groter dan circa € 30 mln. weergegeven.
2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
| Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) | 1 | 47.611.710 |
| Belangrijkste mutaties 2e suppletoire | ||
| 1) Wet Versterking regie volkshuisvesting | 1 | 48.801 |
| 2) Compensatie medewerkers sociaal ontwikkelbedrijven | 1 | 40.000 |
| 3) Meerkosten Oekraine sociaal domein | 1 | 33.021 |
| 4) Uitvoeringskosten Nij Begun | 1 | 29.126 |
| 5) Overige mutaties | 1 | 75.410 |
| Stand 2e suppletoire begroting 2025 | 1 | 47.838.068 |
Toelichting
1) Wet versterking regie volkshuisvesting
De uitkering is bedoeld voor de extra werkzaamheden die de medeoverheden op basis van het nog in werking te treden wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting krijgen. In een artikel 2 FvW onderzoek is vastgesteld dat deze werkzaamheden financiële gevolgen (incidentele en structurele uitvoeringslasten) voor gemeenten en provincies hebben. Deze uitkering is ter compensatie van de in het artikel 2-onderzoek geïdentificeerde incidentele uitvoeringslasten.
2) Compensatie medewerkers sociaal ontwikkelbedrijven
Medewerkers van sociaal ontwikkelbedrijven ondervinden nadelige gevolgen
van de fiscale maatregelen uit het Belastingplan 2025. Via het
amendement Van Kent (Kamerstukken II 2024/25, 36725
XV, nr. 6) is € 40 mln. vrijgemaakt voor compensatie. Gemeenten
ontvangen budget om sociaal ontwikkelbedrijven in staat te stellen hun
medewerkers deze compensatie uit te laten keren.
3) Meerkosten Oekraïne sociaal domein
De verantwoordelijkheid voor de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo, de
Jeugdwet en de Wet publieke gezondheid voor de uitvoering van het
basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg, het Rijksvaccinatieprogramma en
het prenataal huisbezoek ligt voor Oekraïense ontheemden bij gemeenten.
Het aantal Oekraïense ontheemden is dusdanig groot dat dit niet kan
worden beschouwd als onderdeel van gebruikelijke fluctuaties. De
compensatie is vastgesteld op basis van (een raming van) daadwerkelijke
aantallen opgevangen Oekraïense ontheemden en een onderzoek dat in 2024
is uitgevoerd door Van Berkel naar de gemaakte kosten van gemeenten met
betrekking tot de zorg en ondersteuning van Oekraïense ontheemden.
4) Uitvoeringskosten Nij Begun
In het kader van Nij Begun maken een deel van de gemeenten in Groningen en Noord-Drenthe uitvoeringskosten voor het verder uitwerken van de maatregelen. Naar aanleiding van het rapport en de financieringssystematiek van adviesbureau Bestuur en Management Consultants (BMC) is een verdeelsleutel opgesteld voor de provincie en desbetreffende gemeenten.
5) Overige mutaties
De overige mutaties hebben met name betrekking op de algemene-uitkering Kinderopvang pleegouders (€ 10,7 mln.), de omzetting van de specifieke-uitkering naar de decentralisatie-uitkering Almere (€ 10,1 mln.), de uitname uit de algemene uitkering voor «Weeffout» Jeugdzorg (€ -10 mln.), de decentralisatie-uitkering Faciliteitenbesluit opvangcentra (€ 9,9 mln.), de decentralisatie-uitkering Ondersteuning lokale energiehulp (€ 9,8 mln.), de decentralisatie-uitkering Landelijke Vreemdelingen Voorziening (€ 9,3 mln.) en de decentralisatie-uitkering Impulsbudget arbeidsmarktregio's (€ 5,5 mln.)
3 Beleidsartikelen
3.1 Beleidsartikel 1 gemeentefonds
In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het gemeentefonds weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate omvang van het gemeentefonds en het nastreven van een adequate verdeling van de middelen over de gemeenten) inzichtelijk gemaakt.
Budgettaire gevolgen van beleid
| Verplichtingen | 47.477.526 | 226.358 | 47.703.884 |
| Uitgaven | 47.611.710 | 226.358 | 47.838.068 |
| Financiering gemeenten | |||
| Bijdrage aan medeoverheden | 47.608.749 | 226.358 | 47.835.107 |
| Algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen | 42.279.137 | 37.153 | 42.316.290 |
| Decentralisatie-uitkeringen | 1.371.769 | 189.205 | 1.560.974 |
| Integratie-uitkering Voogdij 18+ | 1 | 0 | 1 |
| Integratie-uitkering Beschermd wonen | 1.833.044 | 0 | 1.833.044 |
| Integratie-uitkering Participatie | 2.124.797 | 0 | 2.124.797 |
| Integratie-uitkeringen Overig | 1 | 0 | 1 |
| Kosten Financiële verhoudingswet | |||
| Opdrachten | 2.111 | ‒ 100 | 2.011 |
| Onderzoeken verdeelsystematiek | 2.111 | ‒ 100 | 2.011 |
| Bijdragen aan ZBO's/RWT's | 850 | 0 | 850 |
| Onderzoeken verdeelsystematiek | 850 | 0 | 850 |
| Bijdragen aan agentschappen | 0 | 100 | 100 |
| Onderzoeken verdeelsystematiek | 0 | 100 | 100 |
| Ontvangsten | 47.611.710 | 226.358 | 47.838.068 |
Toelichting op de financiële instrumenten
Bijdragen aan medeoverheden
Algemene uitkering
Dit betreft de uitkering aan alle gemeenten, die ten goede komt aan de algemene middelen van de gemeenten. De uitkering is gebaseerd op de artikelen 5 en 6 van de Financiële-verhoudingswet.
Integratie-uitkeringen
Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is gebaseerd op artikel 5 lid 2 van de Financiële-verhoudingswet. Voor een overzicht van de integratie-uitkeringen wordt verwezen naar
Decentralisatie-uitkeringen
Naast de algemene uitkering en integratie-uitkeringen bevat het gemeentefonds ook decentralisatie-uitkeringen. De verdeling van de decentralisatie-uitkeringen volgt evenals de integratie-uitkeringen niet de regels van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Voor een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen wordt verwezen naar .
Opdrachten en Bijdragen ZBO's/RWT's
Onderzoeken verdeelsystematiek
Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het gemeentefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
Ontvangsten
Ten behoeve van de dekking van de uitgaven is een post Ontvangsten opgenomen. Artikel 4, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet bepaalt dat bij (begrotings)wet voor ieder uitkeringsjaar een bedrag aan middelen van het Rijk wordt afgezonderd ten behoeve van het gemeentefonds. Op grond van het tweede lid van dat artikel zijn de uitgaven en de inkomsten van het fonds per uitkeringsjaar aan elkaar gelijk.
4 Bijlagen
4.1 Overzicht integratie-uitkeringen
| Voogdij 18+ | 1 |
| Beschermd wonen | 1.833.044 |
| Participatie | 2.124.797 |
| Wijziging betalingsverloop | 1 |
| Stand 2e suppletoire begroting 2025 | 3.957.843 |
4.2 Overzicht decentralisatie-uitkeringen
| Realisatie energietransitie | 35 |
| Aanpak flakka problematiek | 200 |
| Aanpak laaggeletterdheid | 6.500 |
| Aanpak ondermijning zeehavens | 365 |
| Aanpak overlast asielzoekers | 3.435 |
| Aanpak van criminele machtsstructuren | 360 |
| Aanpak recreatieparken | 170 |
| Actieagenda MKB-dienstverlening | 369 |
| Alleenverdienersproblematiek | 25.395 |
| Alleenverdienersproblematiek aanvulling | 2.073 |
| Almere Explosies en Jeugd | 100 |
| Beeldende kunst en vormgeving | 13.500 |
| Begeleiding jongeren naar werk | 14.895 |
| Behoud sociale voorzieningen Groningen | 1.506 |
| Bodembescherming | 8.636 |
| BRP centralisering inschrijving vergunninghouders | 7.856 |
| Compensatie medewerkers sociaal ontwikkelbedrijven | 40.000 |
| Correctie Waterschapswegen (Knelpunten verdeelproblematiek) | 4.140 |
| Doorontwikkeling Ondernemers Centraal (OC)-applicatie | 532 |
| Dossier Fivoor Zeist | 121 |
| DU Almere | 10.134 |
| Beëindiging varkenshouderij Nederweert | 4.000 |
| Een Warme Jas, verduurzaming monumenten | 30 |
| Wet betaalbare huur | 1.000 |
| Erfgoed Deal | 3.610 |
| Evacuees | 181 |
| Extra capaciteit BOA's | 13.000 |
| Faciliteitenbesluit opvancentra aanvulling | 840 |
| Faciliteitenbesluit opvangcentra | 21.355 |
| Gebiedsplan Maasduinen | 64 |
| Gelijkwaardige schadeafhandeling Drieborg | 1.082 |
| Gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen | 2.500 |
| Grenslandconferentie | 45 |
| Impulsbudget arbeidsmarktregio's | 40.730 |
| Impulsbudget sociale infrastructuur | 36.706 |
| Intensivering wijkgerichte vaccinatieaanpak | 5.044 |
| Inzet ID-wallets | 218 |
| Jeugdhulp aan kinderen in een AZC | 5.100 |
| Kansen voor alle kinderen | 85.000 |
| Landelijk bureau Zorg- en Veiligheidshuizen | 802 |
| Landelijke aanpak adreskwaliteit | 2.856 |
| Landelijke Vreemdelingen Voorziening | 9.368 |
| Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties | 13.311 |
| Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties kleine sectoren | 1.332 |
| LHBTI beleid Regenboogsteden | 1.532 |
| LPO Meerjarige regeling aardbevingsgebied Groningen 2024–2030 | 4.734 |
| LPO omgevingswet | ‒ 5.147 |
| Maatschappelijke begeleiding | 263 |
| Maatschappelijke opvang | 385.057 |
| Maatwerkoplossing grootschalige bodemschade drugsproductie | 753 |
| Meerkosten Oekraine sociaal domein | 33.021 |
| Nationaal Actieplan dakloosheid | 55.000 |
| Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) | 3.257 |
| Gebiedsgerichte leeraanpak funderingsproblematiek | 650 |
| Natuur bij Energieprojecten | 7.828 |
| Natuurbrandpreventie en -mitigatie | 2.548 |
| Nieuwkomers aan het werk | 1.200 |
| Uitvoeringskosten Nij Begun | 29.126 |
| Onderwateropgraving Land van Cuijk | 424 |
| Ondersteuning lokale energiehulp | 9.826 |
| Openbare bibliotheken | 59.282 |
| Pilot dakloze EU-burgers | 7.000 |
| Pilot implementatie Leidraad evenementen en drugs | 33 |
| Pilot maatschappelijk herbestemmen (Maher) | 484 |
| Pilot Sportpas | 1.609 |
| Pilots Samenwerken sociaal- en veiligheidsdomein | 765 |
| Implementatie Plateau 2 | 4.550 |
| Powerport regio Moerdijk | 430 |
| Preventie aanpak van jeugdcriminaliteit | 1.181 |
| Privacy jurist Amsterdam | 99 |
| Realisatie energietransitie | 80 |
| Regionale doelgroepspecifieke aanpak | 4.784 |
| Register Externe Veiligheidrisico's (REV) | 850 |
| RES regio's | 8.781 |
| slavernijverleden | 327 |
| Uitvoering Sociale Agenda Groningen en Noord-Drenthe | 826 |
| Spreidingswet | 15.300 |
| Startbanen statushouders | 3.800 |
| Toekomstbestendig maken energiebeleid | 10.375 |
| Uitstapprogramma prostituees | 6.000 |
| Uitvoering Sociale Agenda Groningen en Noord-Drenthe | 28.172 |
| Uitvoeringskosten Omgevingswet | 85.826 |
| Veerkracht en weerbaarheid | 898 |
| Veilig vergaderen | 2.400 |
| Veilig wonen | 2.415 |
| Veilige steden | 825 |
| Veiligheidshuizen | 7.699 |
| Veldacademie | 97 |
| Verduurzaming Vlieland | 325 |
| Verkeersveiligheid | 95 |
| Versterking arbeidsmarktregio's | 23.440 |
| Versterking dienstverlening gemeenten: personen met verward gedrag | 10.000 |
| Versterking omgevingsveiligheidsdiensten | 3.925 |
| Voorbereiding bouw kerncentrales | 4.182 |
| Voorschoolse voorziening peuters | 30.000 |
| Vrouwenopvang | 230.621 |
| VTH-taken | 46.700 |
| Weerbare gemeenschappen tegen ondermijnende criminaliteit | 373 |
| Wet betaalbare huur | 19.256 |
| Wet kwaliteitsborging bouw | 10.076 |
| Wet betaalbare huur | 1.000 |
| Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2024 | 271 |
| Work in NL (Dienstverlening arbeidsmarktregio) | 6.246 |
| Work in NL Betrekken zelforganisaties en sleutelpersonen | 1.008 |
| Stand 2e suppletoire begroting 2025 | 1.560.974 |