Dit advies sluit aan bij beleid dat wordt uitgevoerd binnen de implementatie van de herziening van de Europese geneesmiddelenwetgeving en de afspraken in het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) over het verbeteren van de beschikbaarheid van geneesmiddelen. In het AZWA is met partijen de afspraak gemaakt om data-uitwisseling tijdens geneesmiddelentekorten te versnellen en te verbeteren. Aanvullend hierop is een eerste verkenning uitgevoerd naar de haalbaarheid van de ontwikkeling van een centraal informatiepunt. De komende periode wordt de analyse door de betrokken partijen verder uitgewerkt.

Binnen het AZWA is ook de afspraak gemaakt om te werken aan een praktische en eenduidige taak- en rolverdeling tussen de spelers in de geneesmiddelenketen.

De verplichting voor het openbaar maken van leveringsonderbrekingen volgt uit de herziening van de Europese geneesmiddelenwetgeving. Hier zal de komende periode in nauwe samenwerking met het CBG uitvoering aan worden geven.

Het advies sluit aan bij de inzet van het kabinet voor de voorgestelde Critical Medicines Act (CMA). Ook sluit het advies aan bij de nationale inzet om productiecapaciteit van kritieke geneesmiddelen te behouden en te vergroten.

Het kabinet vindt het wenselijk dat de Critical Medicines Coordination Group (CMCG) een belangrijke en sturende rol krijgt in de Europese samenwerking, die beoogt om productie van kritieke geneesmiddelen naar Europa te halen en/of te behouden. Op het moment van schrijven bevinden de onderhandelingen zich in de triloogfase; de precieze invulling van de CMCG maakt daarvan onderdeel uit. In afwachting van de uitkomsten verkent het ministerie van VWS nu al de mogelijkheden om productie van kritieke geneesmiddelen met een kwetsbare leveringsketen in Nederland te behouden dan wel naar Nederland te halen.

Diversiteit in de donorbestanden is inderdaad van groot belang om zoveel mogelijk patiënten te kunnen helpen. Voor bepaalde behandelingen met lichaamsmateriaal moet de donor namelijk matchen met de patiënt, om het succes van de behandeling te vergroten.

Om de diversiteit in de donorbestanden te vergroten, zijn voor periode 2023-2027 subsidies beschikbaar gesteld aan Matchis (stamcellen), Sanquin (bloed) en NTS (organen en weefsels) voor activiteiten die hieraan bijdragen. Zo ontwikkelen zij gezamenlijk in 2026 een campagne gericht op het vergroten van de donorbereidheid onder Nederlanders van Marokkaanse en Surinaamse afkomst en wordt in 2026 gewerkt aan het opzetten van stamceldonorwerving in de Caribische regio. Er is bewust ingezet op samenwerking tussen deze verschillende partijen zodat zij kunnen leren van elkaar en van eerdere campagnes.

Waar in sommige Europese lidstaten nog geen afereseplasma wordt ingezameld, draagt Nederland al bij aan het Europese streven naar minder afhankelijkheid van invoer van plasma uit derde landen. Dit doet Nederland door het plasma dat nodig is voor 50% van zijn behoefte aan immunoglobulinen al zelf in te zamelen. De Kamer is eerder geïnformeerd over de inzameling van plasma in Nederland (Kamerstuk 35 844, nr. 13). Omdat de kosten van inzameling nog niet volledig gedekt worden door de verkoop van plasma, mag de bloedvoorzieningsorganisatie Sanquin dat deel ten laste laten komen van de bloedtransfusieproducten. Dit betekent dat de inzameling van plasma ook al deels wordt bekostigd met publieke middelen. Sanquin mag tot en met 2027 de niet gedekte kosten voor de plasma inzameling financieren met de verkoop van bloedtransfusieproducten. Vanaf 2028 zullen nieuwe verkoopprijzen vastgesteld worden voor het plasma en wordt gekeken in hoeverre deze prijs de kosten voor inzameling dekt.

Behalve aandacht voor de beschikbaarheid van plasma (de aanbodzijde) hebben we ook aandacht voor het gebruik van immunoglobulinen (de vraagzijde). Het plasma dat inwoners van Nederland doneren, zonder dat ze daarvoor betaald worden, is behalve een schaars goed ook een kostbare gift. We gaan zorgvuldig om met dit plasma en zorgverleners schrijven gepast voor als het gaat om geneesmiddelen uit plasma. Het is altijd verstandig om scherp te blijven op gepast gebruik, daarom ga ik in gesprek met het veld over eventuele (toekomstige) knelpunten.

Deze aanbeveling (het gericht inzetten subsidies) sluit aan op de eerste aanbeveling. Op dit moment wordt er (dus) vanuit het ministerie van VWS gerichte een subsidie ingezet: op de diversiteit van de donorbestanden.

Daarnaast zijn er een tweetal reguliere subsidieregelingen. De subsidieregeling ‘Donatie bij leven’ vergoedt kosten van de donor bij donatie van een nier of deel van de lever bij leven Ien de subsidieregeling ‘Donatie in ziekenhuizen’ (postmortaal, organen en weefsels) is t.b.v. donorherkenning en de organisatie van het donatieproces in ziekenhuizen. De subsidieregeling ‘Donatie bij leven’ beoogt financiële barrières weg te nemen bij donatie van een nier of deel van de lever bij leven (bijvoorbeeld reiskosten, huishoudelijke hulp of gemiste inkomsten). Op dit moment bevindt een periodieke evaluatie van deze regeling zich in een afrondende fase. Er is beoogd dat deze regeling wordt verlengd t/m september 2031. De subsidieregeling ‘Donatie in ziekenhuizen’ is in 2025 verlengd t/m 2027 (een wat kortere periode omdat bezien wordt of e.e.a. op een andere wijze bekostigd kan worden).

Voor bloed en stamcellen wordt vanuit de overheid het werven van meer donoren (financieel) ondersteund. Voor organen en weefsels wordt vanuit de overheid ingezet op het informeren over donatie en niet op het werven van meer donoren.

Door middel van campagnes wordt ingezet op het informeren van (potentiële) donoren, in het bijzonder onder jongeren tot 23 jaar en het vergroten van de diversiteit van de donorbestanden. Dit doen we in 2026 onder andere door het realiseren van een brief aan alle 21-jarigen, het subsidiëren van een campagne gericht op Nederlanders van Marokkaanse en Surinaamse afkomst en door publiciteit rondom de European Transplant Games die dit jaar in Nederland plaatsvinden.

Het voor organen en weefsels inzetten op het werven van donoren is (inderdaad) een politieke afweging. Hierbij zou naast beschikbaar budget ook rekening gehouden moeten worden met de capaciteit van de zorgketen om de zorgactiviteiten uit te voeren.