Conceptverslag Klimaatbeleid gebouwde omgeving - voortzetting
Verslag van een commissiedebat
Nummer: 2026D54965, datum: 2026-10-29, bijgewerkt: 2026-11-03 10:04, versie: 1
Directe link naar document (.docx), link naar officiele pagina op de Tweede Kamer site.
Onderdeel van activiteiten:- 2026-10-29 10:30: Klimaatbeleid gebouwde omgeving - voortzetting (Commissiedebat), vaste commissie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Preview document (đź”— origineel)
Tweede Kamer, Klimaatbeleid gebouwde omgeving (voortzetting)
VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Concept
De vaste commissie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft op 29 oktober 2026 vervolgoverleg gevoerd met mevrouw Boekholt-O'Sullivan, minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, over:
de brief van de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening d.d. 8 juni 2026 inzake implementatie EPBD IV (22112, nr. 4366);
de brief van de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening d.d. 25 augustus 2026 inzake toezegging gedaan tijdens het commissiedebat Bouwregelgeving van 1 juli 2026 over verblijfsvoorzieningen voor bouwwerkafhankelijke beschermde diersoorten (28325, nr. 334);
de brief van de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening d.d. 6 juli 2026 inzake voortgang energiebeleid gebouwde omgeving (32847, nr. 1498);
de brief van de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening d.d. 22 juni 2026 inzake het Nationaal Isolatieoffensief en het Energiehuis (32847, nr. 1490);
de brief van de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening d.d. 7 oktober 2026 inzake voorgenomen normering slimme hybride warmtepompen (32813, nr. 1586);
de brief van de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening d.d. 7 oktober 2026 inzake voortgang verduurzaming gebouwde omgeving (32847, nr. 1506).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening,
Bromet
De griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening,
Meedendorp
Voorzitter: Steen
Griffier: Beekmans
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Clemminck, Kröger, Van Leijen, Nobel en Steen,
en mevrouw Boekholt-O'Sullivan, minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.
Aanvang 10.31 uur.
De voorzitter:
Goedemorgen, allemaal. Van harte welkom bij de voortzetting van het
commissiedebat Klimaatbeleid gebouwde omgeving. Welkom aan de minister
en de ondersteuning, aan de Kamerleden aan mijn linkerhand, aan de
mensen op de publieke tribune en aan de mensen die meekijken via het
internet. Fijn dat u er bent.
Wij gaan door waar wij gebleven waren toen wij vanwege de tijd ons debat
moesten afbreken. Dat betekent dat de minister zo meteen doorgaat bij
het derde blokje van de beantwoording in eerste termijn. Het voordeel is
dat we lekker opnieuw beginnen te tellen met de interrupties. De
interrupties die u de vorige keer in de eerste termijn al gedaan heeft,
tellen dus niet mee. U heeft een schone lei. Dat betekent dat wij gaan
werken met vier interrupties in tweeën. Dat is dus twee keer twee, niet
vier keer twee. Alle interrupties boven de 30 seconden tellen dubbel. De
interrupties onder de 30 seconden zijn gratis, maar dan alsnog wel in
tweeën. We kunnen volgens mij gaan beginnen. Het woord is aan de
minister voor het blokje huursector.
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ja, dank u wel. Ik neem nu in deze eerste termijn ook de vragen mee die
ik de vorige keer had meegenomen naar de tweede termijn. Dan ruim ik
alles op, althans dan beantwoord ik alle vragen van de vorige keer. Er
ontstaat dan ongetwijfeld een nieuwe tweede termijn.
Ik begin met de vraag van mevrouw Kröger. Welke concrete actie gaat de
minister ondernemen om de doelen binnen bereik te krijgen, zeker omdat
daar na 2030 geen geld meer voor is? Ik denk dat het goed is om goed te
kijken naar waar we vandaan komen en waar we nu staan. We zien dat in de
afgelopen vijf jaar ruim 850.000 woningen verduurzaamd zijn en dat er
300.000 subsidies en leningen verstrekt zijn om te verduurzamen. Er
gebeurt dus een heleboel wél. Inmiddels is de Wet collectieve warmte
afgerond. Die treedt 1 januari 2027 in werking. De inwerkingtreding van
de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie is dan ook voorzien.
De gemeenten stellen voor 31 december 2027 hun warmteprogramma’s op. Dat
zou duidelijkheid moeten gaan bieden voor de verduurzamingsopties per
wijk. Er liggen ook voorstellen voor uitfasering van de EFG-woningen in
de huur. Kortom, er wordt al heel veel gedaan.
Het kabinet heeft ook opdracht gegeven tot een interdepartementaal
beleidsonderzoek energietransitie woningvoorraad 2050 om echt goed in
kaart te kunnen brengen wat er nodig is voor een aardgasvrije gebouwde
omgeving in 2050. Dat rapport verwacht ik dit najaar aan de Kamer te
kunnen aanbieden met een appreciatie. De benodigde maatregelen vragen om
financiële besluitvorming en om afwegingen binnen het bredere
klimaatbeleid. Zoals in het coalitieakkoord is afgesproken en
aangekondigd, gaat het kabinet hier in het voorjaar 2027 over
besluiten.
Er zijn een hoop vragen gesteld over het uitfaseren van slechte labels
in de huursector. Die vragen gingen over de normering van de uitfasering
van EFG-labels in de huursector. Ik sprak hier ook al met u over in het
commissiedebat van het voorjaar. Inmiddels is het ontwerpbesluit in
voorhang en heeft u hier recent 60 vragen over gesteld. De antwoorden
daarop zult u binnenkort van mij ontvangen. In brede zin kan ik zeggen
dat de normering al door twee vorige kabinetten is aangekondigd. Dat is
niet voor niets, want energiearmoede komt vooral voor bij huurders.
Hiermee zorgen we ervoor dat de slechtste woningen in de particuliere
huursector per 2029 ook daadwerkelijk aangepakt zullen worden. Dat is
goed voor de huurders, want zij krijgen een lagere rekening en een
fijner huis. Een goed geĂŻsoleerd huis helpt ook om vocht en schimmel te
voorkomen. Voor de verhuurders kent de verduurzaming echter ook veel
kansen, want die leidt tot hogere huuropbrengsten en een stijging van de
woningwaarde. Op deze punten en andere vragen ga ik natuurlijk in bij de
schriftelijke beantwoording naar aanleiding van de voorhang.
De voorzitter:
Als u daar even wil pauzeren, dan heeft u een interruptie van mevrouw
Kröger.
Mevrouw Kröger (PRO):
Ik kom terug op de warmtetransitie. Er zijn nu heel veel zorgen over
projecten die stilvallen. Ziet de minister mogelijkheden om juist op
korte termijn die projecten toch te helpen?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ik zie dat er nog heel veel subsidies zijn voor een heleboel projecten.
Tegelijkertijd horen wij ook de geluiden dat er projecten zijn waar het
moeilijk is of waar er zorgen zijn of ze door kunnen gaan. Ik heb
begrepen dat dat ook onderdeel is geweest van het debat met de minister
van KGG en dat die heeft toegezegd echt te gaan kijken op welke manier
er iets te doen is om stilstand op dit programma te voorkomen. Daar
sluit ik me dan natuurlijk bij aan.
Mevrouw Kröger (PRO):
Die toezegging vanuit KGG ligt er, maar ik denk dat het juist belangrijk
is dat beide ministers daarin samen optrekken. Dus zal ook vanuit VRO de
inzet zijn om op korte termijn te helpen bij de projecten die dreigen
stil te vallen?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ja. Ik kan me aansluiten bij de toezegging van de minister van KGG. Dat
zie ik in de praktijk ook gebeuren, want die verhalen komen ook bij ons
binnen. Ik heb eergisteren een gesprek met de netbeheerders gehad om te
kijken wat we op al die vlakken kunnen doen om achteruitgang of
stilstand te voorkomen of te voorkomen dat dingen helemaal niet
gebeuren. Dus ik sluit me gewoon aan bij de belofte die u al heeft
gekregen. Wat mij betreft doen we dat samen, zoals we het meeste in het
kabinet samen doen.
Dan kom ik bij de vraag van de heer Clemminck over de
investeringskosten, EFG-huur en de uitponding: heb ik laten doorrekenen
wat de uitfasering kost en wat de gevolgen zijn voor uitponding? Op de
eerste vraag is het antwoord: ja, we hebben in een tabel onder elkaar
gezet wat elke labelstap aan kosten met zich meebrengt. De gevolgen voor
de uitponding heb ik niet onderzocht. Dat kan ook niet, omdat uitponding
velerlei redenen heeft. Dat is niet per se de EFG-huur. Dat zit ook in
fiscaliteit, en daar hebben we natuurlijk al meerdere keren in
verschillende debatten over gesproken. Er zijn dus verschillende redenen
waarom mensen verkopen. Die verduurzamingen bieden ook een kans, want
als de huizen verduurzaamd zijn, dan mag dat tot een hogere maximale
huur leiden en worden de huizen ook meer waard. Verhuurders kunnen
daarnaast gebruikmaken van subsidies. Naar aanleiding van de
schriftelijke vragen van uw Kamer bij het ontwerpbesluit ga ik daar
uiteraard ook uitgebreider op in.
De heer Clemminck had ook een vraag over een uitzondering voor vve's als
het gaat over de EFG-huur. Ik wil ze niet uitzonderen. Ik hoop juist dat
zo veel mogelijk vve's een plan verzinnen en zich daar ook door laten
helpen en stimuleren. Dat proberen we met de subsidies, met het
Warmtefonds, met ondersteuning vanuit de vve-loketten en met
vereenvoudiging van de regelgeving. Zo proberen we het zo makkelijk
mogelijk te maken. Maar tegelijkertijd is het natuurlijk ook waar dat
als zich de situatie voordoet dat de vve het voorstel afwijst — de
verhuurder heeft immers wel instemming nodig van de vve — de
verplichting voor de verhuurder komt te vervallen.
Mevrouw Kröger vroeg naar middelen voor verduurzaming in de
corporatiesector. Die middelen zijn natuurlijk hartstikke belangrijk.
Dat is ook de reden waarom een aantal jaren geleden de verhuurderheffing
is afgeschaft en nationale prestatieafspraken zijn gemaakt. In augustus
heeft het kabinet extra geld vrijgemaakt voor de vrijstelling van
corporaties van de ATAD, en dat leidt tot een enorme investeringsruimte
voor de corporaties. Je kunt er nog het gesprek over voeren of dat
genoeg is. Daarvan heb ik ook gezegd: het is echt een hele goeie eerste
stap. Die investeringsruimte van 28 miljard is ook bedoeld voor de
verduurzamingsopgave. Tegelijkertijd moeten we nieuwe NPA-afspraken
maken of herijken, en dat doen we begin 2027. Dan zullen we integraal
kijken naar de opgaven van de wooncorporaties, waar verduurzaming
onderdeel van is.
Mevrouw Kröger had een vraag over corporaties en de salderingsregeling.
Ervan uitgaande dat zij de energieprestatievergoeding bedoelt: afgelopen
zomer is er een wijzigingsregeling in consultatie gebracht, die nu ter
advisering voorligt bij de Raad van State. In die wijziging regelen we
dat huurders relatief weinig merken van het afschaffen van de
salderingsregeling, en dat de gestegen kosten met name door de
verhuurders betaald worden. Voor de jaarwisseling kom ik samen met het
ministerie van EZK met een brief in reactie op de motie-Klos over hoe we
zonnepanelen interessant kunnen houden in de huursector. In dat kader
kom ik ook terug op de epv. Dus in het voorjaar zullen we de gesprekken
over de herijking van de NPA en de salderingskwestie meewegen.
De vraag over de terugleverkosten bespreek ik, maar u ook, met het
ministerie van KGG.
De voorzitter:
U heeft nog een interruptie van mevrouw Kröger.
Mevrouw Kröger (PRO):
Het is natuurlijk wel heel pijnlijk dat de kosten van het afschaffen van
de salderingsregeling nu bij corporaties worden neergelegd, terwijl we
juist de aanleg van zonnepanelen op sociale huurwoningen willen
aanjagen. Erkent de minister dat?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Wat ik erken, is het volgende. Ik heb geprobeerd terug te kijken in de
geschiedenis van de salderingsregeling — ik had de afgelopen dagen
namelijk extra tijd om naar uw vragen te kijken — en daarbij heb ik mij
de vraag gesteld: waar komt dit nou vandaan en wat hebben we eigenlijk
aangegeven toen deze salderingsregeling zou beginnen? In het begin was
al duidelijk dat die tijdelijk zou zijn. Wanneer is die afgeschaft en
zou dat met een afbouwpad of per direct gaan? Ik heb eens gekeken naar
hoe dat proces is verlopen. Inderdaad, we kijken nu naar een situatie
waarin die zonnepanelen op het dak iets anders doen dan waar mensen op
hadden gehoopt en gerekend toen ze ze destijds hebben laten plaatsen.
Dat is natuurlijk heel erg vervelend. Tegelijkertijd leveren die
zonnepanelen warmte op. De bedoeling die we met elkaar hebben, is dat
mensen die warmte gebruiken op de momenten dat die zonnepanelen ook
daadwerkelijk werken. Dus het helpt als de zonnepanelen gebruikt worden
op de momenten dat er ook daadwerkelijk iets gegeneerd en gebruikt
wordt, dus wanneer de zon schijnt en die zonnepanelen energie geven. Dat
gaat dus over het gebruik. Ik wil de kosten niet bij de corporaties
neerleggen, maar ze landen wel ergens. Dit is ook wel iets wat ze van
tevoren hadden kunnen weten toen bekend werd dat de salderingsregeling
een einde zou kennen. Het komt dus deels bij de eigenaren van de
woningen terecht — dat zijn de verhuurders - en inderdaad ook bij de
corporaties. In de afspraken die ik in de NPA met ze maak, moeten we
vooral gaan kijken hoe we dit nou op een goede manier gaan doen.
Mevrouw Kröger (PRO):
Ik was betrokken bij het héle salderingstraject, maar ik ben blij dat de
minister bij heeft gelezen. Het is gewoon een feit dat nu die kosten bij
corporaties komen te liggen. Dus zegt de minister hier toe dat ze daar
een oplossing voor gaat zoeken?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Wat ik u toezeg, is dat we tijdens het herijken van de afspraken in de
NPA heel goed gaan kijken op welke manier we hier samen uit kunnen
komen.
Dan ga ik door met de vraag van mevrouw Kröger over het overschakelen op
warmtenetten zonder de subsidie van de Stimuleringsregeling aardgasvrije
huurwoningen. Herken ik dat? Ja, dat herken ik. De SAH is cruciaal om
warmtenetprojecten financieel sluitend te krijgen. Daarom is die 1
oktober dit jaar ook geopend. Dat loopt door totdat de 77 miljoen is
aangevraagd. We zitten nu op 55 miljoen. Dus we verwachten dat we in Q2
2027 het plafond hebben bereikt. Deze verwachting zal worden meegenomen
bij de voorjaarsbesluitvorming over de klimaatmaatregelen.
De heer Van Leijen had gevraagd naar de uitvoering van de gemeentelijke
warmtenetten. Uiteraard onderstreep ik het belang van goede
ondersteuning en dat daarvoor dus ook voor langere tijd
uitvoeringsmiddelen ter beschikking zijn gesteld, de CDOKE-middelen. Het
Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie biedt de gemeenten al
concrete handvatten voor de uitwerking van de warmteprogramma's die de
gemeenten momenteel aan het opstellen zijn op basis van de Wgiw. Hiermee
krijgen inwoners uiterlijk in 2027 duidelijkheid over de
verduurzamingsplannen van hun eigen wijk, zodat zij inzicht hebben in de
voorgenomen aanpak en de te nemen stappen die zij kunnen verwachten.
Voor de ontwikkeling van warmtenetten wordt de WIS nu aangepast, zodat
deze beter aansluit op de praktijk. Als ik goed ben geĂŻnformeerd, is er
onlangs met de minister van KGG over gesproken hoe dat traject naar die
WIS 2.0 eruit gaat zien.
De heer Van Leijen en de heer Grinwis hadden een vraag over de noodkreet
van Delft en Zuid-Holland. Ik heb begrepen dat hier tijdens het debat
met de minister van KGG op 13 oktober ook uitgebreid over is gesproken,
en dat zij heeft toegelicht dat zij inzet op een structurele oplossing
via de WIS 2.0, waarmee middelen gericht en zorgvuldig ingezet kunnen
worden voor de meest robuuste en kansrijke projecten. Het streven is
deze regeling in september 2027 open te stellen.
Dan de warmtetarieven. De heer Grinwis vroeg of ik het met hem eens ben
dat de prijsstijgingen van 33% niet acceptabel zijn. Dat is inderdaad
een hele forse stijging. Ik kan daar niet op ingrijpen. Dat vloeit voort
uit de tariefsystematiek in de Wet collectieve warmte, waarin de
maximale warmtetarieven nu nog gekoppeld zijn aan de gastarieven. Dat
ligt op het terrein van de minister van KGG en de ACM. Voor de meest
kwetsbare huishoudens die de energierekening niet kunnen betalen,
bestaat het energienoodfonds, dat deze winter ook weer opengaat.
Dan de vraag van mevrouw Kröger over energiegemeenschappen. Ik hecht net
als het kabinet veel waarde aan buurtinitiatieven en
energiegemeenschappen. Vanuit het ministerie van VRO worden
energiecoöperaties en andere burgerinitiatieven ondersteund via de
Participatiecoalitie. Er is alleen geen ruimte om dat nog verder te
verhogen. Gemeenten hebben middelen ontvangen voor de lokale
isolatieaanpak en de aanpak van energiearmoede. Deze middelen kunnen ook
op lokaal niveau worden ingezet om dergelijke initiatieven te
ondersteunen. Ik heb begrepen dat de minister van KGG in het debat op 13
oktober heeft toegezegd schriftelijk terug te komen op vragen over de
ondersteuning van energiegemeenschappen.
Mevrouw Kröger (PRO):
Wat betreft de Participatiecoalitie: volgens mij gaat het niet over het
verhogen van de middelen, maar het continueren daarvan, zodat de
Participatiecoalitie haar werk kan blijven doen. Ziet de minister dat de
Participatiecoalitie van waarde is?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Het ging om een bepaald bedrag. Ik weet even niet uit mijn hoofd hoeveel
dat was; als dat belangrijk is, zal ik dat zo opzoeken. Dat hebben we
toen tijdelijk verhoogd, omdat er financiële ruimte was binnen de
begroting om dat op te hogen. Het is nu weer terug op het niveau dat het
was. Dat houden we gewoon vast. De piek die erin gezeten heeft, komt uit
de eigen begroting. Die piek heb ik niet meer, dus die kan ik ook niet
volhouden. Ik ben dus terug op het bedrag waar we op zaten.
Mevrouw Kröger (PRO):
Daar is dan toch een beetje verwarring over. Welk bedrag is structureel
beschikbaar voor de Participatiecoalitie?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
3,75, samen met EZK. Dat is het bedrag dat die lijn is. Tijdens de inval
in OekraĂŻne hebben we een piek gezien. Toen heeft er een tijdelijke
ophoging plaatsgevonden. We vallen nu weer terug op die 3,75.
Dan ga ik door met de vraag van mevrouw Teunissen over de Handreiking
Groen in en om de stad. Wat doe ik om de Handreiking Groen in en om de
stad ook daadwerkelijk te integreren? De handreiking is een faciliterend
instrument voor de gemeentes en de provincies. Steeds meer gemeenten
zijn bezig om de handreiking toe te passen en op basis hiervan een
lokale groennorm te implementeren. Groen in en om de stad wordt ook
genoemd in de Ontwerp-Nota Ruimte. Met de komst van de
Natuurherstelverordening is er ook een wettelijke verplichting gekomen
om te werken aan de vergroening van steden en dorpen. In het
Ontwerp-Natuurplan dat eind augustus is ingediend bij de Europese
Commissie, is de handreiking ook genoemd als een mogelijke aanvullende
inzet. De handreiking zal doorontwikkeld worden met extra aandacht voor
het realiseren van de doelstellingen van de
Natuurherstelverordening.
Dan de vraag van mevrouw Teunissen over de uitvoering van de motie van
het lid Kostić over meer groen van burgers in combinatie met de
woningbouwopgave. Wij zijn momenteel in gesprek met de
natuurorganisaties over de bijdrage van groen aan woningbouw. We werken
met het programma Groen in en om de stad en met de
Natuurherstelverordening aan handreikingen en kaders voor groen in
stedelijk gebied. Dit jaar wordt de Kamer nog geĂŻnformeerd over groen in
en om de stad en zal ik ook concreet op die motie ingaan.
Een aanvullende vraag was …
De voorzitter:
U heeft nog een interruptie van de heer Nobel.
De heer Nobel (VVD):
Ik vroeg me het volgende af bij die kaders. De minister gaf zojuist aan
dat ze de Kamer daar nog nader over gaat informeren, maar ik ga ervan
uit dat dat geen koppen zijn, dat het allemaal binnen …
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ja. Ik ben niet op zoek naar koppen. Ik probeer precies te doen wat er
in de regelgeving staat, waar we aan moeten voldoen volgens de
richtlijn.
Dan ga ik door met de aanvullende vraag: is er een rol voor samenwerking
met VWS voor het vergroenen? Die is er zeker, want het heeft een effect
op de gezondheid van mensen. Daarom werken we voor Groen in en om de
stad ook samen met LVVN, VWS en IenW. De verantwoordelijkheid voor het
landelijke beleid ten aanzien van zorginstellingen ligt bij het
ministerie van VWS. Vanuit het Collectief Natuurinclusief, een
publiek-private samenwerking gefaciliteerd door LVVN, is er het
initiatief de Groene GGZ, dat werkt aan een groene en gezonde
leefomgeving rondom zorginstellingen.
Dan was er nog een vraag van mevrouw Teunissen over vergroening op de
schoolpleinen. Dat is in eerste aanleg echt een opgave van de gemeenten
zelf; die moeten daar invulling aan geven. De staatssecretaris Onderwijs
en Emancipatie heeft de Kamer hier op 15 oktober een brief over
gestuurd. Daarin geeft ze aan dat de Rijksoverheid de vergroening van
schoolpleinen van harte aanmoedigt en op welke manier dit reeds wordt
ondersteund.
Dan kom ik bij de vraag van de heer Nobel over bovenwettelijke eisen.
Wij begrepen elkaar bijna verkeerd; ik dacht dat ik werd opgeroepen om
meer bureaucratie en regels te implementeren — ik was al verbaasd — maar
gelukkig vroeg hij dat niet. Dat helpt mij ook, want ik zoek die ook
niet. Wat is de stand daarvan? Als wij vanuit VRO geld geven voor
projecten, dan gaan er convenanten gesloten worden, handshakes gedaan
worden en schriftelijke afspraken gemaakt worden over hoe we daarmee
omgaan. Dat ga ik doen en dat ben ik ook al aan het doen. Ik wil
eigenlijk niet meer helpen met het financieren van bovenwettelijke
eisen. Dan gaat het dus echt over het volgende: er is ergens een plan,
dan toetsen wij of er geen bovenwettelijkheid in zit en dan kunnen we
gebruikmaken van de Realisatiestimulans, de Woningbouwimpuls, het
gebiedsbudget, maar wel na elkaar in de ogen te hebben gekeken en te
hebben gezegd dat we geen bovenwettelijke eisen gaan toestaan op dat wat
wij mede-financieren. Dat is dus het eerste. Dan richt ik me vooral op
industrieel bouwen, bovenwettelijke Bbl-eisen en bovenmatige
betaalbaarheidseisen; ik zet er vol op in om daarmee door te gaan.
Daarnaast hebben de VNG en het IPO aangegeven dat ze behoefte hebben aan
een afbakening van wat "bovenwettelijk" is. Er is namelijk het gevoel
dat er een verschil van inzicht is met wat we vanuit het Rijk bedoelen
als we het over "bovenwettelijk" hebben. Wij gaan samen starten met
effect finding, dus op basis van daadwerkelijke programma's kijken waar
wij bovenwettelijkheid zien en waar de gemeente die zelf ziet, en die
monitoren. Zo krijgen we een feitelijk beeld van de mate waarin er
dwingende bovenwettelijke eisen worden gesteld. Dan gaan wij op verzoek
een verduidelijkende handreiking opleveren, zodat we daar het gesprek
met elkaar over kunnen voeren. Dat zit dus op financiën, op focus en op
monitoring, zodat we heel snel kunnen acteren als het daadwerkelijk
gebeurt. Maar dan moet je wel eerst hetzelfde vinden. Dat werk gaan we
nu opstarten.
De voorzitter:
Meneer Clemminck heeft daar een vraag over. Daarna is meneer
Nobel.
De heer Clemminck (JA21):
De minister zei dat ze bij projecten gaat kijken of er nog lokale koppen
op zitten die verder gaan dan nationaal beleid. Is dat niet het geval,
dan komen ze in aanmerking voor een aantal stimuleringsmaatregelen. In
dat rijtje werd ook de Realisatiestimulans genoemd. Betekent dat dat de
Realisatiestimulans, dus die €7.000, vooraf wordt uitgekeerd op het
moment dat daar lokale koppen op zitten? Heb ik dat goed begrepen?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ik heb gezegd dat ik met de maatregelen die we hebben veel beter wil
gaan sturen op het wel of niet geven van een financiële prikkel. Dus ja,
ik ga er heel streng naar kijken. Tegelijkertijd loopt er natuurlijk al
een heleboel. Je moet dus wel bepalen wanneer je het in kan laten gaan.
Het is niet eerlijk als iets al is ingegaan en je dan gaat zeggen: nee,
je krijgt je geld niet meer. Er moeten aan de voorkant nu wel heldere
afspraken gemaakt worden en we moeten elkaar daaraan houden.
De heer Clemminck (JA21):
Helder. Ik ben het er uiteraard mee eens. Ik snap dat het raar is om
nieuwe afspraken te maken op het moment dat je lopende projecten hebt.
Maar toch even voor de scherpte: begrijp ik goed dat gemeenten vanaf
zo'n beetje dit moment geen Realisatiestimulans van €7.000 krijgen op
het moment dat het project, dus die woning, lokale koppen bevat?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ik heb geprobeerd uit te leggen dat ik dit al zeg en al bespreek in het
land. Daaruit komt terug dat we niet gezamenlijk een beeld hebben van
wat "bovenwettelijk" is. Dat beeld wil ik dus heel snel hebben. Zodra we
dat hebben, dan is het antwoord ja; dan ga ik niet meebetalen aan
bovenwettelijke eisen.
De heer Nobel (VVD):
Het verbaast me enigszins dat er lokaal geen beeld is van wat landelijk
wel of niet geregeld is, want het Bbl is gewoon klip-en-klaar. Kan de
minister een voorbeeld geven van wat zij terughoort vanuit de gemeenten?
Iets over het Bbl kan ik me namelijk niet voorstellen. Dan zijn er nog
de betaalbaarheidseisen. Er zijn nationale prestatieafspraken gemaakt,
dus ook daar kan volgens mij helemaal geen verschil van inzicht zitten
wat betreft de vraag wat er wel of niet geregeld is. Wij hebben de
afgelopen jaren zo veel nieuwe wetgeving gerealiseerd dat je onmogelijk
kunt zeggen dat er nog heel veel ruimte is om te freewheelen. Wat mij
betreft is er misschien wel te veel wetgeving gerealiseerd en zouden we
dat een tandje minder moeten doen. Maar nu het er is, kan men lokaal
toch heel moeilijk zeggen dat het niet duidelijk is?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Toch is het zo dat ik nu in dat narratief zit. Daarom wil ik niet in een
welles-nietesdiscussie belanden. Ik stel deze vragen natuurlijk ook. Ik
vraag: hoe onduidelijk kan het zijn? Maar goed, als het dus nodig is om
daar heel even met elkaar naar te kijken — de factfinding gaat niet heel
lang duren — dan wil ik graag voorbeelden horen van die onduidelijkheid.
Een van de onderwerpen waarbij er onduidelijkheid is, is Bbl. Bbl gaat
over het gebouw zelf. De gemeente gaat ook over de gebiedsontwikkeling.
We zien dat er in de klimaatactiviteiten in het gebied soms op het
bovenwettelijke vlak onduidelijkheid ontstaat over wat wij vinden en wat
de gemeente zelf vindt. Maar ik kan de factfinding doen. Daar komen dan
voorbeelden uit. Die kan ik gewoon met u delen.
De heer Nobel (VVD):
Het is erg fijn als u die met de Kamer wilt delen. Tegelijkertijd denk
ik eraan dat de minister bezig is om te bekijken wat we straks kunnen
toerekenen aan de gebiedsontwikkeling. Volgens mij is het dan ook zaak
om vooral niet te veel te laten toerekenen, zodat het voor gemeenten
heel duidelijk is dat het sterk over de gebiedsontwikkeling gaat — denk
daarbij aan de openbare ruimte of de weg — en niet over andere hobby's
daarbij, waar gemeenten in kunnen gaan shoppen.
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ik begrijp het bruggetje naar het grondbeleid en de vraag hoe we naar
het kostenverhaal willen kijken. Daarom staat in de brief ook dat we
heel nadrukkelijk onderzoek gaan doen naar de vraag hoe we ervoor zorgen
dat het realistisch en haalbaar is en dat het ook nog wat mag opleveren
als je daar iets neerzet. Dat onderzoek gaan we doen en daar nemen we
dit gewoon in mee.
Dan kom ik bij de vraag van mevrouw Kröger over de nestkastjes. Ik heb
inderdaad in het vorige debat aangegeven dat ik de factfinding zou doen
ten aanzien van wat er tot op heden is gebeurd. Zij vraagt aan mij of ik
het standpunt wil heroverwegen. Ik ben niet tegen nestkastjes. Ik ben
wel tegen extra regels en extra bureaucratie. We zijn bezig met een
vereenvoudigingswet. We proberen met elkaar een slagvaardige overheid
voor elkaar te krijgen. Mij wordt heel regelmatig gevraagd of ik
onnodige regels niet kan schrappen en of het niet allemaal wat
eenvoudiger kan. Het voelt voor mij als de omgekeerde wereld om meer te
gaan normeren, zeker als mij regelmatig wordt gevraagd om
bovenwettelijkheid tegen te gaan, zoals ik ook heb aangekondigd in mijn
eigen actieplan, van de Taskforce Versnelling Woningbouw. We moeten dus
niet naar meer regels, maar naar minder regels. Wat over de
utiliteitsbouw door de Tweede en Eerste Kamer is gegaan, zet ik dus
gewoon door. Dat treedt volgens mij op 1 juli volgend jaar in werking.
Ik weet nog niet wat het effect daarvan is, maar ik wil het daarbij
laten.
Ik heb wel gesproken met de bouwers. Ik heb gezegd dat ik de brief heb
gezien, ook de nieuwe brief, waarin ze schrijven dat ze het een goed
idee vinden. Ik heb ook gevraagd waarom ze dat een goed idee vinden. Het
antwoord dat ik kreeg, was dat ze het een goed idee vinden omdat het
standaardiseert, zodat fabrieksmatige woningen een standaard kennen en
zodat niet de ene gemeente het ene doet en de andere gemeente het
andere. Ze vragen dus om standaardisatie. Die bied ik ze door te zeggen:
we doen het niet bij woningen, maar wel bij utiliteitsbouw.
Mevrouw Kröger (PRO):
Ze vragen inderdaad om standaardisatie, maar ze erkennen ook dat het
goed is voor de biodiversiteit als we de nestkastjes wel degelijk de
norm maken. Waarom dus wel bij de utiliteitsbouw en niet bij de
woningbouw?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Het gebeurt bij de utiliteitsbouw, omdat dat proces al helemaal
doorlopen is. Het is al door de Kamers en treedt eigenlijk al over zo'n
beetje een halfjaar in werking. Ik houd vast aan wat we hier met elkaar
proberen te doen: meer, sneller en beter bouwen en ervoor zorgen dat we
zo veel mogelijk mensen een dak boven hun hoofd kunnen geven. De markt
vraagt om standaardisatie, standaardisatie en standaardisatie en zegt:
maak het ons zo makkelijk mogelijk. Dat doe je door te normeren en te
standaardiseren, dus dat is mijn inzet hierop.
Mevrouw Kröger (PRO):
Op deze manier voert de minister een aangenomen Kamermotie eigenlijk
heel beperkt uit. Ze verschuilde zich in eerdere debatten achter het
feit dat ze geen signalen uit de bouwsector heeft gekregen, terwijl die
signalen er wel zijn, keer op keer op keer. Er is gewoon een brede wens,
zowel vanuit de Kamer als vanuit de bouwsector, om ervoor te zorgen dat
we juist zoiets simpels als een nestkastje regelen voor nieuwbouw. Dat
is een heel simpel verzoek. Als we dat niet doen, dan is het bij deze
minister zo dat niet alleen starters naar een woning kunnen fluiten,
maar ook de vogels. Dat vind ik echt doodzonde.
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ik denk dat ik heb toegezegd dat ik naar de factfinding zou kijken.
Onderdeel van de factfinding is dat het hele proces ook gewoon in
voorhang is geweest en dat daar niet op gereageerd is vanuit de Kamer in
die zin dat ik dat aan woningen zou moeten toevoegen. Ik volg dus
precies de lijn van het proces zoals die eerder is afgesproken. Daarin
stond dat het ging om de utiliteitsbouw en niet om de woningbouw. Ik heb
vervolgens in het debat toegezegd dat ik zal bekijken wat de bouwers mij
daadwerkelijk willen meegeven. Ik heb de brief gelezen. Ik heb contact
met hen gehad. Zij vragen mij om standaardisatie. Die standaardisatie
bied ik ze ook als we dit niet doen. Ik kan die ook bieden door dit wel
te doen, maar ik heb hier de keuze gemaakt om dat niet te doen en om me
te houden aan wat we hebben uitgewerkt. Wat er nu ligt, is bedoeld voor
de utiliteitsbouw.
Als het gaat over de vraag of ik dan niet geĂŻnteresseerd ben in het
welzijn van de vogels, dan zeg ik: dat ben ik wel. Daar hebben we het
net ook over gehad in het kader van groen in en om de stad. Dit is niet
de enige maatregel die je hierop kunt treffen.
De heer Nobel (VVD):
Ik ben heel blij met de reactie van de minister. Ik zou haar eigenlijk
ook de gelegenheid willen geven om op het volgende te reageren. Wat als
we dit toch gaan vragen? Wat gebeurt er dan? Betekent het dan dat
processen toch weer gaan vertragen en dat we de standaardisatie, waar de
minister zo hard aan wil werken, opnieuw een paar stappen terugbrengen?
Dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. Ik zou de minister graag de
gelegenheid geven om ook daarop in te gaan.
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Eerst ga ik maar even gewoon in op de technische vraag. Ja, je kunt aan
het doorlopen proces toevoegen dat je het ook voor woningen gaat doen.
Het kan dus. Dat zal niet per se tot een hele grote vertraging leiden
wat betreft de ingang daarvan volgend jaar. Je moet wel gaan normeren.
Je zult dan tegen de fabrieken en alle bouwers moeten zeggen: u zult dit
op deze manier gaan doen. Dat betekent voor een heleboel fabrieken in
Nederland die hier niet op zijn ingesteld, dat ze dat wel moeten gaan
doen en dat daar de certificering voor geregeld moet worden. Het doet
dus iets in de markt en leidt uiteindelijk tot een vertraging.
Dan ga ik door met de vraag van de heer Grinwis over de routekaart. Ik
ben voornemens om de routekaart half november met de Kamer te delen.
Uiterlijk 1 januari 2027 zal ik deze aanbieden aan de Europese
Commissie. De routekaart is nog niet gereed, dus ik kan daar nu nog niet
een debat over voeren. Als ik het goed begrijp, is de zorg van de heer
Grinwis dat er onvoldoende tijd is om het debat daarover daadwerkelijk
te voeren. Die tijd is er wel, want in november deel ik de tussenstand.
Daarna is er in de doorlooptijd wel tijd om daar met elkaar een
schriftelijk overleg over te houden of om er nog een debat over te
houden. We kunnen prima afstemmen hoe dat eruit zou moeten zien.
Dan kom ik bij de vraag van mevrouw Steen over het UF-schuim.
Vooropgesteld, ik heb de berichten over uw bezoek aan Rijssen gezien en
heb ook uw oproep gehoord, dus de vraag of ik daar met u naartoe wil
gaan. U weet dat ik altijd ga als u mij vraagt om ergens naartoe te
gaan. Wij moeten even in de agenda bekijken wanneer we naar Rijssen
kunnen, maar dat komt vast goed. Het belangrijkste is dat mensen veilig
in hun eigen huis kunnen wonen en dat ze zich geen zorgen hoeven te
maken over de kwaliteit van hun huis. Dat doen mensen echter wel. Dit is
al een poosje bekend. Toen ik deze waardes kreeg, heb ik onmiddellijk de
subsidie ingetrokken. Ook heb ik het GGD-advies onmiddellijk opgevolgd
en een brede oproep aan mensen gedaan: als je klachten hebt, ga dan
alsjeblieft naar de GGD of naar de huisarts, zodat er maatregelen
getroffen kunnen worden, want het mag je gezondheid niet raken.
Helemaal stoppen met alles wat via de Europese weg geregeld moet worden,
kan ik niet in mijn eentje. Daar heb ik een heleboel lidstaten voor
nodig. Dat gaan we natuurlijk gewoon doen, maar we moeten ons wel
realiseren dat dit iets is van de lange adem. Ik kan binnen Nederland
doen wat ik kan doen. Dat is de subsidie hiervoor stopzetten en aan de
corporaties vragen om de mensen goed te informeren en om de brede oproep
te doen om naar de huisarts of de GGD te gaan. Tot daar geldt dat.
Dan de grenswaarden. We zien nu dat het Bbl een grenswaarde heeft,
terwijl het RIVM een veel lagere grenswaarde hanteert. Daar zit echt een
heel groot gat tussen. Tegelijkertijd zijn we het wel met elkaar eens
dat we daarnaar moeten kijken, want een hele lage grenswaarde zou ook
kunnen betekenen dat we dan helemaal nergens meer kunnen rondlopen.
Gelukkig zijn er ook een heleboel plekken waar mensen er geen last van
hebben, dus je moet je afvragen wat je over jezelf afroept als je de
grenswaarde zo laag maakt dat het overal is. We hebben met de GGD, het
RIVM en VWS afgesproken dat wij met elkaar gaan kijken naar een
realistische norm. Ik kom in het najaar nog terug op hoe die eruit zou
zien. We doen dat heel nadrukkelijk met het RIVM aan tafel, zodat we hun
waardes heel serieus hierin meenemen.
Dan kom ik bij de vraag van de heer Clemminck.
De voorzitter:
Wilt u heel even pauzeren? Dan draag ik het voorzitterschap even over
aan de heer Clemminck.
Voorzitter: Clemminck
De voorzitter:
Bij dezen. Minister, u heeft een interruptie van mevrouw Steen.
Mevrouw Steen (CDA):
Dank aan de minister voor de antwoorden en de anticipatie op de vraag
die ik ga stellen. Het is fijn dat zij meewil naar Rijssen. Laten we
vooral kijken of we dat snel kunnen doen. Ik denk dat het belangrijk is
dat de minister zelf ervaart hoe het daar is. Ik vond het aangrijpend om
er te zijn, dus dank aan de minister.
Ik heb nog twee vragen. De minister zegt dat Europese regels het haar
eigenlijk beletten om te kijken naar een verbod. Ik vind het moeilijk te
begrijpen dat Europese regels het verbieden van iets wat giftig is, in
de weg zouden staan. Ik kan me bijna niet voorstellen dat het zo werkt,
dus kan ze daar iets meer over vertellen?
Dan kom ik nog op het aanpassen van de norm. Ik ben het heel erg met de
minister eens dat je natuurlijk niet moet willen dat er helemaal niks
meer kan, dus het zoeken naar de grenswaarde is volgens mij belangrijk.
Welk handelingsperspectief is er? Welke rol wil de minister spelen om
voor al die corporaties en overigens ook andere organisaties die hiermee
aan het werk zijn, een wat meer landelijke lijn te maken voor het
gebruik van dit schuim? Kan de minister iets van een perspectief geven?
Hoe gaan we nou om met de situatie waarin we weten dat voor het Bbl een
grens van 120 microgram geldt en dat het RIVM 20 op 30 zet? Dat gat is
inderdaad heel erg groot. Wat doen we in de tussentijd als gemeentes
zeggen dat ze niet kunnen handhaven en er in de praktijk dus te weinig
beweging is om daar iets aan te doen? Wat is het handelingsperspectief
en welke rol wil de minister daarin spelen?
De voorzitter:
Dit was een dubbele interruptie.
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Het is ingewikkeld. Zat het maar alleen in de spouwmuren! Het zit echter
ook in tapijt, lijm, meubels en sigaretten. Het zit dus in zo veel
verschillende producten dat het afkondigen van een verbod hierop in
Nederland een dusdanig grote impact heeft op zo veel zaken dat je je van
tevoren moet afvragen of je volledig overziet waar je dan precies een
verbod over afroept. Daarom is mijn inzet om samen met het RIVM, de GGD
en VWS echt te bekijken met welke norm we kunnen gaan werken. Wat mij
betreft zit daar ook het handelingsperspectief. De woningcorporaties
zijn actief bezig om de huurders te informeren en hen maatregelen te
laten nemen als ze klachten hebben. Enerzijds doen we dus echt een brede
oproep: als u klachten heeft, ga alstublieft naar de GGD of naar de
huisarts en laat het vooral onderzoeken. Dan kan het ook gemeten worden.
Dat moet gebeuren door mensen die er daadwerkelijk verstand van hebben.
We roepen mensen op om niet zelf die spouwmuren open te trekken en van
alles zelf te gaan doen, tenzij je er heel veel verstand van hebt;
anders kun je het beter laten doen door mensen die ervoor geschoold
zijn.
Ik kom voor de kerst dus met die realistische norm. Ik zou op basis
daarvan ook in perspectief willen plaatsen hoe we omgaan met die
normering en wat we hier zelf, zonder Europa, mee kunnen doen, zonder
dat ik hier nu heel dapper zeg dat we natuurlijk die laagste norm moeten
volgen. Dan zouden we deze ruimte namelijk misschien wel onmiddellijk
moeten verlaten, omdat het hier dan ook in het tapijt zit. Laten we dus
even voorkomen dat ik iets heel dappers zeg wat zo groot is dat we het
niet overzien.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Steen heeft een vervolginterruptie.
Mevrouw Steen (CDA):
Ja. Dank aan de minister. Fijn dat u het op deze manier wil toelichten.
Toch maak ik me nog steeds zorgen. Wat doen we dan nu? Het einde van het
jaar nadert snel, maar ondertussen zitten er ook gewoon mensen met hun
bodywarmer en hun deuren en ramen open in een steeds kouder wordende
omgeving. Er zijn mensen die 's nachts op straat zitten en er zijn
zwangere vrouwen die twee weken voor de bevalling moeten verhuizen. Wat
kunnen we doen om ervoor te zorgen dat mensen in de gevallen waarin dit
nu speelt, goed terechtkomen? Welke rol ziet de minister daar voor
zichzelf in weggelegd?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Op dit onderwerp zijn er natuurlijk verschrikkelijke, schrijnende
verhalen. U heeft ze gehoord en ik de afgelopen maanden ook. Ik vind het
echt het allerbelangrijkste dat als mensen gezondheidsklachten
overhouden aan hun huis, ze zo snel mogelijk naar de huisarts of naar de
GGD gaan, het laten meten en dat er op basis daarvan gehandeld kan
worden. De corporaties zetten zich daar echt vol voor in. Ik snap dat
het niet alleen corporaties zijn, maar de corporaties zetten zich er
echt vol voor in dat ze handelen als de waardes dusdanig hoog zijn dat
het echt ongezond is.
De voorzitter:
Dan is het voorzitterschap weer aan mevrouw Steen.
Voorzitter: Steen
De voorzitter:
Dank u wel. Vervolgt u uw beantwoording, minister.
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ik ga naar de vraag van de heer Clemminck over de levensduur van
bakstenen. Ik heb u in een vorig overleg toegezegd dat we een rondje
langs de collega's in Europa zouden gaan maken om eens te kijken of hier
een wat breder beeld bij is. Ik krijg terug dat het onderwerp bij de
lidstaten bekend is, dat het nu niet hun hoogste prioriteit heeft, maar
dat dit vraagstuk wel het beste op Europees niveau kan worden aangepakt.
Het instrument WLC-GWP stuurt op de broeikasgasemissies van de
bouwmaterialen en de energievoorziening. Bij de productie van bakstenen
vindt die emissie plaats vanwege de benodigde hoge temperaturen. Maar u
weet hier alles van. Als uw vraag voortkomt uit de vrees voor het niet
meer kunnen gebruiken van bakstenen in de nieuwbouw, kan ik u wel
geruststellen, denk ik. De opgave is namelijk zo groot dat we, zolang
die opgave zo groot is, echt bakstenen en bouwvakkers nodig gaan hebben
om die mooie huizen in Nederland neer te zetten. Ik kan u dus toezeggen
dat ik het gewoon blijf volgen en dat wij er als de kippen bij zijn om
erop aan te sluiten zodra dit een hogere prioriteit in Europa
krijgt.
De heer Clemminck (JA21):
Fijn dat de minister inderdaad dat contact op Europees niveau heeft
gezocht. Dan blijft de vraag staan wat de minister wel kan doen via de
routekaarten, waarvan ze net heeft aangekondigd dat ze die volgens mij
zo'n beetje half november naar de Kamer stuurt. Dat heeft dan te maken,
zonder technische woorden, met een module A-productie en de manier
waarop bakstenen daar worden meegerekend. Ik begrijp dat het voornemen
van de minister is om dat op zo'n manier te doen dat bakstenen toch
slechter uit de routekaart komen dan biobased producten. Dat is wel iets
wat de minister in de hand heeft. Is de minister bereid om daarnaar te
kijken?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ja. Ik ben bereid om naar het volgende te kijken. Mijn voorstel zou zijn
dat ik u die brief stuur — die krijgt u echt al aan het einde van de
maand — en dat we op basis daarvan een technische briefing hebben of,
als u dat wil natuurlijk, een debat erover voeren. Dan kunnen we kijken
hoe we voorkomen dat we de baksteen onaantrekkelijk maken. Naast al die
andere dingen hebben we namelijk ook gewoon bakstenen nodig. Ik deel uw
zorg: is er nog een leven voor de baksteen na biobased? Maar laten we
hier vooral over praten op basis van de Kamerbrief die ik u ga
sturen.
De heer Clemminck (JA21):
Fijn. Klopt mijn informatie dat in de manier waarop de minister het nu
verwerkt in de routekaart, die ze in november gaat sturen, niet is
meegerekend dat bakstenen een veel langere levensduur hebben dan
biobased materialen? Is de conclusie dat het nu op die manier in de
routekaart staat die naar de Kamer komt?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Daar loop ik nog even niet op vooruit. U krijgt die brief op het
tijdstip dat ik heb beloofd. Wat mij betreft hebben we daarna een debat,
een technische briefing of datgene wat u verzoekt.
Ik ga door met de vraag van de heer Flach over de belasting op gas. Kan
ik bevestigen dat de belasting op gas niet verlaagd kan worden door
afspraken in het Herstel- en Veerkrachtplan van de EU? Dat klopt. Daar
heeft uw Kamer eind september met de minister van KGG over gesproken. De
hoogte van de energiebelastingtarieven komt aan de orde bij de
behandeling van het Belastingplan.
Volgens mij ben ik al een heel eind. Als u het goedvindt, voorzitter,
beantwoord ik nu de vragen die nog openstaan uit het vorige debat. Ik
zou nog terugkomen op de vraag van mevrouw Steen of we groen gras niet
op dezelfde manier kunnen meewegen als de andere onzekerheden waar we in
zitten. Het PBL wil het niet meenemen of adviseert om niet te rekenen op
groen gas richting 2050 omdat er te veel onzekerheden zijn.
Tegelijkertijd willen we de hoeveelheid groen gas die er is, inzetten
voor de vraagstukken die een ingewikkelde toepassing hebben,
bijvoorbeeld in de industrie. Dat is een beetje de baseline van waaruit
ik werk. Tegelijkertijd hoop ik natuurlijk dat de mogelijkheden gaan
groeien en dat het uiteindelijk ook van toepassing kan zijn in de
gebouwde omgeving. Maar daarmee is niet gezegd dat de hybride
installatie in combinatie met klimaatneutraal gas helemaal geen rol zal
spelen. Hopelijk gaan we er op weg naar 2050 voor zorgen dat het aanbod
wordt vergroot en dat daar gebruik van kan worden gemaakt. Maar voor nu
werk ik met het uitgangspunt van het PBL en gebruiken we het deel dat er
is met name voor de industrie, omdat dat een ingewikkeldere toepassing
is dan die in de gebouwde omgeving.
Ik heb nog een vraag van mevrouw Keijzer over externe uitschakeling van
de warmtepomp. Dat mag ik niet doen en ik ben ook niet voornemens om dat
te gaan doen, of om erop te sturen dat ik dat zou mogen doen. Het is aan
de bewoners zelf om te bepalen wanneer ze wat doen. Het enige wat we met
elkaar zouden moeten willen doen, is mensen vertellen dat er goedkopere
en duurdere tarieven zijn, zodat ze grip houden op hun eigen rekening.
Maar dat doe je met informatie. We gaan natuurlijk niet meesturen op
wanneer die warmtepomp aan en uit staat.
Ik kijk even naar de voorzitter. Er lag nog een motie van D66, de SGP en
de ChristenUnie over gebouwgebonden financiering. Ik heb daar een brief
over geschreven, maar ik heb niet opgeschreven dat daarmee de motie is
afgedaan, dus ik ben gevraagd om de motie alsnog af te doen. Vindt u het
goed als ik dat nu doe?
De voorzitter:
Ik kijk even naar de leden van de commissie. Ja? Bij dezen.
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Het gaat over de motie over gebouwgebonden financiering. Op 28 september
was er een debat over de Wet op het financieel toezicht. Daarin is een
motie ingediend door D66 en de SGP over gebouwgebonden financiering. Die
motie heeft het oordeel "ontijdig" gekregen in afwachting van mijn
oordeel. Ik ontraad de motie. In een brief aan uw Kamer op 7 oktober heb
ik toegelicht dat ik stop met het verkennen van de juridische
mogelijkheden voor gebouwgebonden financiering. Het klinkt heel
sympathiek en ik vind het ook sympathiek, dus we hebben er heel serieus
naar gekeken. Ik heb gevraagd hoeveel vte's daarnaar hebben gekeken. Dat
waren er een heleboel, zo'n 25. Ik denk dat het goed is om te stoppen
met daarop te studeren. Ondanks dat ik het heel sympathiek vind en ik
het ook echt graag zou willen, krijgen we het systeem niet werkend.
Gelukkig hebben we een goed alternatief waar gebruik van kan worden
gemaakt, namelijk het Nationaal Warmtefonds.
Daarmee ben ik door mijn pakket heen.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik kijk eerst even of er nog vragen zijn over deze motie.
Dat is niet het geval. De heer Nobel had nog een andere
interruptie.
De heer Nobel (VVD):
Ik wil even terug naar het antwoord op de vraag van mevrouw Keijzer. Ik
was heel verbaasd geweest als de overheid had gezegd: we gaan uw
warmtepomp uitzetten. Dus goed dat de minister dat hier ontkracht. Het
heeft denk ik wel een ander effect in zich, namelijk dat op het moment
dat mensen dat niet zelf doen, die piekbelasting enorm toeneemt of kan
toenemen. Erkent de minister dat dat dan mogelijk de consequentie zou
kunnen zijn?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ja, en ik denk dat door allerlei andere bewindspersonen die over dit
vraagstuk hun hoofd breken, ook breed wordt gedeeld dat dat de
consequentie kan zijn. Vandaar dat we met nettarieven op tijdstippen
gaan werken om echt een financiële prikkel te geven, om te zorgen dat
het echt geld gaat schelen als je het gebruikt op de momenten dat het
goedkoper is om stroom te gebruiken. Het zal dus eerder zitten in het
stimuleren van gedrag dan dat we daadwerkelijk met onze hand aan de pomp
zitten.
De voorzitter:
Dank u wel. Dank aan de minister voor haar antwoorden in de eerste
termijn. We gaan direct door naar de tweede termijn van de zijde van de
Kamer. U heeft 1 minuut en 20 seconden om uw inbreng te leveren. Ik
start bij de heer Clemminck.
De heer Clemminck (JA21):
Voorzitter, dank u wel. Uiteraard dank aan de minister voor de
beantwoording van de vragen. Het is voor JA21 duidelijk dat het
klimaatbeleid gebouwde omgeving een ideologisch gekleurd plaatje is,
waarbij dwang, subsidie, wat uiteindelijk gewoon belastinggeld is van
mensen, dan wel schulden, omdat je leningen moet afsluiten, een beetje
de manieren zijn waarop de minister haar ideologie op de Nederlanders
wil leggen. Feitelijk betekent het dat bouwen gewoon duurder wordt en
voor sommige Nederlanders onbetaalbaar wordt, of dat ze in de schulden
terechtkomen. Dat is niet de lijn van JA21, maar dat is duidelijk.
Dan nog heel even terug naar de routekaart en de bakstenendiscussie.
Mijn vraag was eigenlijk heel simpel. Als de brief over twee of drie
weken naar de Kamer komt, vermoed ik niet dat er nog heel veel te
sleutelen is aan de manier waarop de minister dit doet. De vraag is of
in module A van de productie nou met 50 jaar wordt gerekend of met 120
jaar. Dat is een vraag waar de minister al antwoord op moet kunnen
geven, want ik vermoed dat die brief zo goed als klaar is.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dan meneer Nobel.
De heer Nobel (VVD):
Dank. Allereerst wil ik de minister bedanken voor de beantwoording van
de vragen. In de eerste termijn vroeg ik aan de minister of zij bereid
was om te kijken of daar waar er piekbelasting op het net is, we toch
niet woningen op een hybride warmtepomp kunnen aansluiten in plaats van
op een warmtepomp, omdat we dan aan de ene kant meer woningen kunnen
realiseren en aan de andere kant ook de piekbelasting op het net
wellicht kunnen tegengaan.
Gelukkig kijken er daadwerkelijk mensen naar onze debatten, ook in deze
zaaltjes. De brancheorganisatie die over de ketels gaat, maar ook over
hybride warmtepompen en warmtepompen heeft meegekeken en gaf aan: wij
hebben al een praktijkonderzoek gedaan naar een wijk waar 300 hybride
warmtepompen staan, in samenwerking met de universiteit. Zij geven ook
aan dat een hybride warmtepomp of een warmtepomp op de piekbelasting op
het net gewoon twee Ă drie keer zoveel schelen.
Daarom zou ik toch opnieuw aan de minister willen vragen of zij toch
serieus wil kijken wat dit kan betekenen in gebieden waar we nu vanwege
piekbelasting niet kunnen bouwen, zeker als in die gebieden al een
gasnet aanwezig is, en of we dan toch kunnen zeggen: laten we dan
tijdelijk die hybride warmtepomp doen. Je kan altijd over naar een
warmtepomp, want woningen worden gewoon heel duurzaam gebouwd. Dat kan
dan altijd nog. 2050 is ver weg en we zitten nu met het probleem van die
piekbelasting. Ik vond het jammer dat u daar vandaag eigenlijk in de
eerste termijn toch best snel overheen stapte. Vandaar deze vraag in de
tweede termijn.
De voorzitter:
Dan mevrouw Kröger.
Mevrouw Kröger (PRO):
Voorzitter. Ik zie dat er bij het klimaatbeleid gebouwde omgeving echt
een groot gat zit tussen wat het moet zijn en waar we nu op koersen. Het
ibo gaat denk ik handreikingen geven voor hoe we dat gat kunnen gaan
oplossen, dus een heel deel van de discussie zit eigenlijk nog in de
toekomst. Ik maak me grote zorgen over warmteprojecten die nu, het
komende halfjaar, stil dreigen te vallen. Dus heel graag de aandacht van
de minister daarop en op isolatie, het collectieve spoor, dus juist in
wijken en gemeenschappen met bewoners samen.
Dan nog over de nestkastjes. De minister stelde net dat de zorgen van de
branchevereniging alleen maar zitten op uniformiteit. Ik citeer:
"Onderbouwd door vogeltellingen en vleermuistellingen van de afgelopen
40 jaar, is ons duidelijk dat het realiseren van nestgelegenheden in
nieuwbouw een noodzakelijke maatregel is om de grote afname van
biodiversiteit in onze steden en dorpen te keren." Dat is een brief van
anderhalve maand geleden van de bouwers, die de minister oproepen om
juist wel die nestkastjes ook verplicht te stellen voor
nieuwbouwwoningen. Dus nogmaals de vraag aan de minister: is dit vanuit
het oogpunt van biodiversiteit niet juist wat je zou moeten doen? Het is
ook in lijn met de aangenomen Kamermotie.
De voorzitter:
Dan de heer Van Leijen.
De heer Van Leijen (D66):
Dank je wel, voorzitter. Allereerst ook dank aan de minister en de
ondersteuning voor de antwoorden. Wat D66 betreft moet onze prioriteit
in dit dossier liggen bij het verlagen van de energierekening van
Nederlanders. We zien dat dat kan. De afgelopen jaren zijn ongeveer een
miljoen woningen verduurzaamd en dat merken miljoenen Nederlanders aan
een lagere energierekening. We werken graag met de minister samen aan
oplossingen die daarbij helpen en dat zijn isolatie, warmtepompen
installeren en warmtenetten. Ik deel inderdaad ook de zorgen van mevrouw
Kröger over de warmtenetten, die het komende halfjaar echt van de kant
moeten komen.
Ik kijk uit naar de voorstellen van mijn collega's die helpen om van de
dure verslaving aan gas af te komen, want als we niks doen, kunnen heel
veel mensen zich de energierekening niet meer veroorloven.
Dank je wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Leijen. Ik vraag de heer Clemminck om het
voorzitterschap even over te nemen.
Voorzitter: Clemminck
De voorzitter:
Zeker. Het woord is aan mevrouw Steen.
Mevrouw Steen (CDA):
Dank u wel, voorzitter. We staan voor een hele grote opgave. Misschien
wel de grootste sinds de aanleg van de riolering, zeg ik vaak, met alle
uitdagingen van dien en misschien wel meer uitdagingen dan in die tijd.
Dat gaat ook gepaard met een hele hoop onzekerheden. Dan kom ik op mijn
vraag over de onzekerheden rond groen gas. Ik snap heel goed dat die
onzekerheid in het eindbeeld wordt meegenomen, maar de aard van mijn
vraag was eigenlijk: als we weten dat dit de onzekerheid is, moeten we
dan niet in dezelfde mate ook rekening houden met alle onzekerheden
rondom bijvoorbeeld de netcongestie en de aanleg van warmtenetten? Het
gaat me er dus niet om dat we wel de onzekerheid van groen gas meenemen.
Het gaat mij om de vraag waarom we de onzekerheden die ook spelen rondom
netcongestie en de warmtenetten niet op dezelfde manier meewegen als het
gaat om het eindbeeld van de hybride warmtepomp.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dan geef ik het voorzitterschap weer aan u over, mevrouw Steen.
Voorzitter: Steen
De voorzitter:
En dan geef ik het woord aan de minister in tweede termijn.
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Mag ik vijf minuten om het even zeker te weten?
De voorzitter:
Zeker. Vijf minuutjes.
De vergadering wordt van 11.26 uur tot 11.30 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik heropen de vergadering. Ik kijk naar de minister voor haar
beantwoording in de tweede termijn.
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Dank u wel, voorzitter. Ik begin bij de heer Clemminck. Ideologisch kan
ook verstandig zijn, zeker als je ziet wat er geopolitiek gebeurt en dat
mensen soms grip op de rekening verliezen. Ik vind het dus verstandig om
deze route in te zetten.
Dan de vraag van de heer Clemminck over de routekaart. Ik snap dat u
denkt: het is al bijna november; u heeft de stukken vast gezien. Dat is
niet waar. Ik heb ze nog niet gezien. Ik behandel ze ergens de komende
weken en daarna komt de brief uw kant op. Ik kan dus in alle oprechtheid
uw volledige vraag nog niet beantwoorden, omdat ik de stukken nog niet
heb gezien.
Dan de vraag van de heer Nobel om met hybride warmtepompen aan de
piekbelasting te werken. Het is echt een heel sympathiek idee, omdat je
ziet dat daardoor dingen wél gebeuren die anders mogelijk niet gebeuren.
Naar aanleiding van het vorige debat heb ik ook met de netbeheerders
gesproken over hoe dat er dan uit zou gaan zien. Hun reactie was: "Dat
moet je echt niet willen. Je moet echt geen gas gaan aanleggen in al die
wijken. Je moet je nu echt richten op het traject waar je nu op bent
ingestapt."
Dan de vraag van mevrouw Kröger of zij op mijn steun kan rekenen wat
betreft de warmtenetten, de warmtepompen, de inzet om dat samen met de
lokale initiatieven te doen en daar ook supportive in te zijn als ik met
gemeentes praat. Dat doe ik allemaal, want ik denk dat wij hetzelfde
beeld hierover hebben.
Als het gaat over de nestkastjes: dat wordt voor mij wel een beetje een
herhaling van wat ik eerder tegen u zei. Ik heb het onderzoek gedaan dat
ik had beloofd te doen. Het antwoord is: standaardisatie, geen extra
regels. Dat wil niet zeggen dat mensen niet zelf iets aan hun huis
kunnen ophangen, maar niet vanuit een norm. De motie is uitgewerkt en is
in voorhang geweest. Die gaat volgend jaar in. Ik hou daaraan vast.
Tenzij u mij met een meerderheid vertelt dat ik dat niet doe, maar
anders hou ik hieraan vast.
Mevrouw Kröger (PRO):
De minister zei net dat ze met de bouwers had gesproken en dat die
alleen maar standaardisatie willen. Maar de brief van de bouwers is
duidelijk: het gaat hen wel degelijk om de biodiversiteit, om het feit
dat als de biodiversiteit achteruitholt, het van groot belang is om wel
die nestkastjes te bieden. Op dit moment maakt de regelgeving van deze
minister het onmogelijk voor een gemeente om die eisen op te leggen. Het
is dus een stap achteruit voor de biodiversiteit, voor de vogels. Mijn
vraag aan de minister was: erkent zij dat het de bouwers wel degelijk
ook om de biodiversiteit te doen is? Waarom verhult ze dat eigenlijk
door te zeggen: nee, die bouwers willen eigenlijk alleen maar dat er
uniformiteit is? Het gaat de bouwers wel degelijk ook om de
biodiversiteit.
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ik vind het jammer dat mevrouw Kröger het idee heeft dat ik iets verhul,
want dat doe ik niet. Ik heb die gesprekken gevoerd. Er is nadrukkelijk
een oproep aan mij gedaan om te standaardiseren. Dan kun je de ene kant
op en de andere kant op standaardiseren. Ik heb mijn inzet net denk ik
ook duidelijk toegelicht. Ik wil geen extra regels. Ik ben juist bezig
om van al die bovenwettelijke eisen af te komen, zodat er tempo gemaakt
wordt, zodat al die mensen die in de knel zitten en op zoek zijn naar
een huis, op een zo snel mogelijke manier ook daadwerkelijk aan een huis
komen. Dat gesprek voeren we hier namelijk ook elk debat: kunt u zorgen
dat er een beetje sneller huizen zijn? Dat kan ik. Dat kunnen de bouwers
ook. De fabrieken kunnen dat ook. Die vragen mij dan: wilt u alstublieft
voorkomen dat er zwabberbeleid is en dat er elke keer wat anders is? Dat
probeer ik te doen. Ik probeer vast te houden aan wat is afgesproken en
wat er nu ook voorligt. Daar hou ik dan ook aan vast.
Mevrouw Kröger (PRO):
Nogmaals, de bouwers vragen twee dingen. Ze vragen duidelijke regels én
ze vragen om de nestkastjes wel te verplichten in de regelgeving voor
nieuwbouw. Dat stuk van hun oproep duwt de minister hier weg, maar dat
is natuurlijk precies ook de oproep die de Kamer heeft gedaan toen ze
die motie aannam. De minister moet dus niet op die manier, met van
tweeërlei één, van twee walletjes eten. Het gaat erom dat de bouwers
zowel opkomen voor de biodiversiteit als vragen om uniforme regels, en
de Kamer dat ook heeft gevraagd. Het is gewoon wonderlijk dat de
minister hier doet alsof dat vertraging gaat opleveren, terwijl dat niet
het geval is; dat geven die bouwers ook aan. Dus waar zit nou deze
halsstarrigheid van de minister om die motie niet gewoon uit te
voeren?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Ik heb de motie uitgewerkt. Die heeft in voorhang gelegen. Daar is op
gereageerd, maar niet zo dat dit moest worden toegevoegd. Ik heb het
proces volgens mij dus zuiver doorlopen. Vervolgens heb ik gezegd dat ik
dat gesprek nog zou voeren. Dat heb ik gedaan. De uitkomst is: "Wij
vinden standaardiseren belangrijk." Dat andere element is in de
gesprekken niet naar voren gekomen. "Als u tempo wil, minister, dan moet
u ervoor zorgen dat die bovenwettelijke eis eraf gaat; dan moet u zorgen
voor standaardisering; dan moet u ervoor zorgen dat u de certificering
van de fabrieken nu niet wijzigt, want dan moet die certificering
overnieuw." Ze vragen: "Wilt u er alstublieft voor zorgen dat er een
stabiel beleid is en dat er niet voortdurend aanpassingen zijn?" Ik
probeer te luisteren naar degenen die daadwerkelijk die huizen bouwen,
want dat doe ik zelf niet. Die vragen mij dit te doen. Dus ik doe wat
zij mij vragen, omdat het mijn opgave is om te zorgen dat die huizen er
komen.
Waar was ik gebleven ... Bij de vragen van de heer Van Leijen over de
energietransitie, de warmtenetten en vooral om aandacht te hebben voor
de gebieden waar we zien dat het spaak loopt en er dus niet gebouwd
wordt, of later wordt gebouwd. Ik ga daar met veel aandacht naar kijken.
De voorbeelden die u genoemd heeft in de eerste termijn ga ik ook heel
nadrukkelijk bekijken en ik zal vragen wat er nodig is om daar dingen
wel voor elkaar te krijgen. En dit gaat eerder meer dan minder vaak
gebeuren met de netcongestie, maar daarom is het ook goed dat de
staatssecretaris van KGG zo ongelooflijk druk is om te kijken hoe hij
samen met ons en de netbedrijven inzicht kan geven om te zien of we het
net wat slimmer kunnen inrichten, waardoor er meer huizen aangesloten en
ook daadwerkelijk gebouwd kunnen worden.
Dan tot slot de vraag van mevrouw Steen over de onzekerheden in dat
eindbeeld, niet alleen van groen gas maar natuurlijk ook van al die
andere elementen. Dat klopt, maar in de transitie willen we echt
inzetten op die elektrificatie en op die warmtenetten. Wat we dus niet
willen doen, is dat groen gas projecteren op wijken die met groen gas
willen gaan werken, omdat we de hoeveelheid die we hebben, willen
gebruiken voor die meer complexe opgaven. Dat doe ik omdat ik vrees voor
vertraging, waardoor er nog meer dingen niet van de kant af zouden
komen. Ik ben dus voor, ik zou ook heel graag zien dat het ons lukt dat
de beschikbare hoeveelheid vergroot, waardoor je er veel meer gebruik
van kan maken; en dan niet alleen voor de industrie, maar ook voor de
woningen. Maar om te voorkomen dat we op alles inzetten en daardoor van
alles maar een beetje doen, terwijl we echt grote vraagstukken hebben
die nu beantwoord moeten worden, sluit ik wel een beetje aan bij de
staatssecretaris van KGG, die echt aan mij vraagt om focus aan te
brengen op wat we hier te doen hebben, op warmtenetten, op warmtepompen,
op elektrificatie. Dus ik hoor u en zal uw oproep in mijn handelen
blijven horen als ik mogelijkheden zie, maar nu zet ik me met focus
daarop in.
De voorzitter:
Dank aan de minister. Dan ga ik nog even de huishoudelijke mededelingen
met u doornemen, namelijk de toezeggingen. Ondertussen bekijken we aan
beide kanten of ze kloppen.
Ik heb de volgende toezeggingen genoteerd:
De minister komt voor de jaarwisseling met een brief met daarin een reactie op de motie-Klos over het interessant houden van zonnepanelen in de huursector.
De minister informeert de Kamer voor het einde van het jaar in een brief over Groen in en om de Stad. Hierbij gaat de minister tevens in op de uitvoering van de motie-Kostić.
Een toezegging aan de heer Nobel: de minister deelt na de afronding van haar factfinding in het kader van bovenwettelijke eisen, voorbeelden van onduidelijkheden in een brief met de Kamer.
Wanneer kunnen wij die brief verwachten, minister?
Minister Boekholt-O'Sullivan:
Voorjaar '27.
De voorzitter:
Voorjaar '27. De heer Nobel is er niet meer voor een ander idee, dus wie
zwijgt, stemt toe.
De minister komt dit najaar, na overleg met het RIVM, de GGD en VWS, in een brief terug op hoe een mogelijke, realistische norm met betrekking tot UF-schuim eruit kan zien.
Die herken ik ook.
Ik kijk of er nog behoefte is aan een tweeminutendebat. Mevrouw Kröger,
u gaat het momentum aangrijpen om toch een tweeminutendebat aan te
vragen?
Mevrouw Kröger (PRO):
Nou, ja, aangezien de voorzitter deze kans geeft en ik het antwoord op
de nestkastjesvraag problematisch vond.
De voorzitter:
Oké, dan gaan we kijken of er nog vroegtijdig, waarschijnlijk voor de
begroting ...
Mevrouw Kröger (PRO):
Als dat kan.
De voorzitter:
... of niet voor de begroting een tweeminutendebat kan worden gepland.
Geen garantie.
Sluiting 11.41 uur.
ONGECORRIGEERD STENOGRAM Aan ongecorrigeerde verslagen kan geen enkel recht worden ontleend. Uit ongecorrigeerde verslagen mag niet letterlijk worden geciteerd. Inlichtingen: verslagdienst@tweedekamer.nl |
|---|