40e vergadering, donderdag 5 februari 2026

De voorzitter:

Goedemorgen allemaal. Ik open hierbij de plenaire vergadering van donderdag 5 februari.

De voorzitter:

Er zijn geen berichten van verhindering, al begreep ik dat mevrouw Tseggai zich vandaag laat vervangen door mevrouw Kröger, waarvan akte.

De voorzitter:

We hebben gisteren met elkaar de eerste termijn van de begroting van Binnenlandse Zaken besproken. Er zijn een heel aantal vragen gesteld. Het woord is nu aan de minister om daarop te reageren. Daarna vervolgen we dit debat, dus we ronden ook de tweede termijn vandaag af.

De voorzitter:

Dat gezegd hebbende, nadat ik de minister welkom heb geheten in deze Kamer, geef ik hem ook het woord. Ik zou hem willen vragen even inzichtelijk te maken langs welke blokken of structuur de beantwoording gaat verlopen. De minister.

Minister Rijkaart:

Voorzitter. Dank u wel voor uw welkom. Ik zal zo beginnen met een inleidende tekst, waarna ik de amendementen die binnen zijn gekomen zal appreciëren. Dat zal aan het einde van de termijn zijn. Allereerst wil ik iedereen even de woorden van dank overbrengen van de staatssecretaris voor de steunbetuigingen die hij heeft mogen ontvangen. Het doet hem en zijn naasten erg goed om die van u te krijgen.

Voorzitter. Dank aan de leden voor de inbreng in de eerste termijn. Deze begrotingsbehandeling vindt plaats op een ... We beginnen al.

Minister Rijkaart:

Ik ben ook wel heel benieuwd.

Minister Rijkaart:

Ik heb een inleidende tekst. Daarin zal ik een aantal dingen even woordelijk behandelen, omdat ik daar graag even op terug wil komen naar aanleiding van mijn schriftelijke beantwoording. Dan sluit ik af met een appreciatie van de amendementen. Die werk ik dan een voor een af voor u.

Minister Rijkaart:

Er zijn eigenlijk twee blokken, of één groot blok.

Minister Rijkaart:

Het houdt de gang er wel lekker in op die manier, voorzitter.

Minister Rijkaart:

Dank u wel, voorzitter. Deze begrotingsbehandeling vindt plaats op een bijzonder moment. Terwijl we hier met elkaar spreken, staat achter de schermen een nieuw kabinet klaar om eigen keuzes te maken. Daarom is het van belang dat wij deze begroting zorgvuldig afronden, zodat mijn opvolger kan voortbouwen op wat er ligt en zonder vertraging aan de gang kan. Ik zal uw vragen zo goed mogelijk beantwoorden, met de terughoudendheid die past bij deze fase. Mijn periode als minister was kort, maar lang genoeg om te zien waar de prioriteiten liggen op de verschillende beleidsterreinen van BZK. Vooraf wil ik daar drie onderwerpen uitlichten die ons in deze Kamer verbinden, ongeacht de politieke kleur. Ze raken aan het fundament van de samenleving.

Ten eerste is dat de bescherming van onze democratie en dan vooral de mensen die daar hun nek voor uitsteken. Steeds meer lokale bestuurders en volksvertegenwoordigers krijgen te maken met bedreiging en intimidatie, bijvoorbeeld rondom de opvang van asielzoekers. Dat raakt niet alleen henzelf, maar ook hun families en hun directe omgeving. Dat heeft gevolgen voor hoe ons openbaar bestuur en de democratie functioneren. Als voormalig raadslid en gedeputeerde gaat me dit aan het hart. We moeten als overheid vierkant achter onze bestuurders staan. Het is cruciaal dat mensen die een publieke taak uitvoeren, die taak kunnen uitvoeren zonder dreiging of druk van buitenaf. Daarom bevat deze begroting verschillende concrete maatregelen om bestuurders en volksvertegenwoordigers beter te ondersteunen. Zo is 3 miljoen euro beschikbaar gesteld om raadsvergaderingen veilig te laten verlopen, met veiligheidsscans en protocollen die kosteloos beschikbaar zijn voor raadsleden, wethouders en burgemeesters. Waar nodig zullen er ook aanpassingen worden gedaan aan raadszalen, want juist in gemeenten en provincies begint onze democratie. Juist daar moeten mensen die democratisch zijn gekozen, kunnen waarmaken wat ze hebben beloofd aan de burgers.

Dan het tweede onderwerp: de financiële positie van provincies en gemeenten.

Minister Rijkaart:

Op het moment dat dit soort praktijken plaatsvindt — die hebben we in het verleden inderdaad gezien — heb ik dat ook afgekeurd en heb ik me daartegen verzet. Ik ben zelf ook regelmatig naar de mensen toe gegaan die dat ten deel viel. Ik heb contact met hen gezocht, wat zeer werd gewaardeerd. Het is, denk ik, van belang dat we in onze democratie onderkennen dat er inderdaad weliswaar verschillende bestuurslagen zijn, maar dat als er vanuit die verschillende bestuurslagen op elkaar gereageerd wordt, die reactie wel eenduidig dient te zijn. Je kan het gemeenten niet kwalijk nemen dat zij vanuit hun eigenstandige positie een beslissing nemen en daarmee bijvoorbeeld aan de wet voldoen. Soms komt er dan vanuit de Kamer of vanuit onze publieke opinie een ander geluid. Dat komt er niet vanuit het kabinet, want als kabinet hebben wij het uitgangspunt: de wet is de wet en die moet gewoon gevolgd worden. Als dat gaat conflicteren op lokaal niveau, maken we het die mensen daar niet makkelijker. Ik heb dat meermaals gezegd en daar blijf ik voor staan.

Minister Rijkaart:

Ja, dat soort signalen krijg ik wel. Ik heb op dit moment nog niet de indruk dat de beschikbaarheid heel hard terugloopt, maar ik krijg inderdaad wel signalen dat mensen eraan twijfelen of ze zich beschikbaar moeten stellen voor het ambt van burgemeester, wethouder, raadslid of een ambt op provinciaal niveau. Dat vind ik zorgwekkende signalen. Wij allemaal, het kabinet, de Kamer, het provinciaal bestuur en het gemeentebestuur, hebben een rol om daarin een eenduidige lijn te trekken. Ik heb altijd het volgende gezegd en dat is ook het kabinetsstandpunt: de wet is de wet en een afspraak is een afspraak; die voer je uit totdat we een nieuwe afspraak hebben. Daar moet je voor staan. Je moet die mensen dus ook de steun geven om de beslissingen uit te voeren. Gaat het zover dat de bedreigingen, de intimidaties — daar hebben we het natuurlijk over — de beschikbaarheid aantasten? Ik krijg daar signalen van. Die zijn zorgwekkend, maar nog niet zo zorgwekkend dat ik denk dat we straks helemaal zonder zitten.

Minister Rijkaart:

In die zin zijn mevrouw Bikker en ik het helemaal met elkaar eens. Ik heb goed contact met de diverse partijen en inderdaad de commissarissen van de Koning. Ik zal mijn opvolger dan ook aanbevelen om de goede contacten die ik heb opgebouwd vooral voort te zetten en nog verder te versterken, zeker om dit beeld zo snel mogelijk helder te krijgen en, mocht zich dat ernstiger voordoen dan nu, daar eventueel op in te grijpen.

Minister Rijkaart:

Deze vraag was inderdaad al schriftelijk beantwoord. Dit gaat natuurlijk over de portefeuille van mijn collega van JenV. Ik ken de zorgen en de wensen van de heer Struijs. Ik zal die ook overbrengen aan de minister van JenV. Het stelsel bewaken en beveiligen valt onder de NCTV en dus onder JenV, maar ik ga uw zorg wel overbrengen.

Minister Rijkaart:

Ja, dan reflecteer ik even op mijn eigen handelen. Ik denk dat ik daar in ruime mate invulling aan heb gegeven. Moet dat de komende periode beter? Mogelijk is er nog ruimte voor versterking of verbetering, maar dat is natuurlijk gewoon aan uw Kamer — die is nu netjes geïnstalleerd — en mijn opvolgers, die, als het goed is, vanmiddag allemaal bekend worden gemaakt.

Minister Rijkaart:

Ik hoorde geen vraag, maar ik neem de opmerking ter harte. Ik wens u vooral een goede voortzetting ermee.

Minister Rijkaart:

Ik vervolg mijn betoog. Even kijken, het tweede onderwerp: de financiële positie van provincies en gemeenten.

In de afgelopen periode heeft u daar terecht aandacht voor gevraagd. Ik ben dan ook blij dat er, zoals de VNG stelt, op dit moment een financieel werkbare situatie is ontstaan. Het is cruciaal dat er een reële balans is tussen de taken en de middelen die gemeenten hebben. Daarnaast moeten ze de benodigde bevoegdheden en uitvoeringskracht hebben. Op diverse terreinen zijn daarover reeds afspraken gemaakt, bijvoorbeeld over jeugdzorg. Bij de Voorjaarsnota 2025 is bijna 3 miljard beschikbaar gesteld voor de jaren 2025 tot en met 2027. Daarmee krijgen gemeenten meer ruimte om de stijgende kosten op te vangen. Daarnaast zetten mijn collega's bij VWS samen met gemeenten stappen om de maatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd toekomstbestendiger te maken, want jeugdzorg moet ook op de lange termijn betaalbaar en uitvoerbaar blijven. Het is aan het nieuwe kabinet om ook de komende periode met medeoverheden in gesprek te blijven om de balans tussen taken en middelen te bewaken.

Dan het derde onderwerp: de betrokkenheid van mensen bij onze democratie. Afgelopen november kozen Nederlanders een nieuwe Tweede Kamer. In maart volgen dan de gemeenteraadsverkiezingen. Dat het democratische proces goed verloopt, is iets om te koesteren, want het is niet vanzelfsprekend. Wanneer het debat verhardt of mensen het gevoel krijgen dat hun stem er niet toe doet, bestaat het risico dat ze afhaken. Deze begroting draagt daarom bij aan een toegankelijk democratisch proces en een publiek debat waarin ruimte is voor verschil van mening, zonder dat mensen worden afgeschrikt. Zo steunen we organisaties als ProDemos en Tienskip, die scholieren en jongeren leren hoe onze democratie werkt en hen helpen bij het organiseren van eigen initiatieven.

Voorzitter. Deze onderwerpen laten zien waar deze begroting over gaat. Wat wij hier in Den Haag doen, kan alleen dankzij deze democratische basis. Die moeten we op orde houden. Want democratie draait niet alleen om rechten maar ook om verantwoordelijkheid. De heer Van den Brink zei treffend in zijn maidenspeech: burgerrechten zijn voor niemand een vrijbrief om bedreigingen te uiten of haat te verspreiden. Ook mevrouw Boelsma-Hoekstra, mevrouw Huizenga en de heer Clemminck wil ik bedanken voor het delen van hun drijfveren in hun maidenspeeches.

Dan kan ik het natuurlijk niet nalaten om kort te reflecteren op de vraag van de heer Bosma. Hoe kijk ik als relatieve buitenstaander terug op mijn periode als minister op het moederdepartement? Ik moet heel eerlijk zeggen dat heel eventjes het citaat van een acteur door mijn hoofd ging: "Do you want the truth? You can't handle the truth!" Maar zo erg is het dan ook weer niet. Maar ik overweeg om een boek te schrijven, dat ik dan online beschikbaar stel. Ik heb van iemand geleerd dat dat best succesvol kan zijn. Ja, gratis, hoor ik iemand zeggen.

Voorzitter. Ik kan helder zijn. Vanaf dag één ben ik gesteund door mensen uit alle hoeken van het ministerie. Ik ben onder de indruk van hoe hard en plichtsgetrouw er wordt gewerkt. Naar mijn eigen rol kijk ik eigenlijk vrij nuchter. Ik zeg vaak dat ik samen met alle ambtenaren goed op de winkel heb gepast. Dat bedoel ik niet oneerbiedig. We hebben samen gepast op onze democratie en ons openbaar bestuur, en daarmee op alles wat dit land elke dag draaiende houdt, van raadzalen, provinciehuizen tot aan de ministerraad. In de laatste fase van dit kabinet was het vooral belangrijk om rust te brengen. Daar zijn we dan toch met z'n allen in geslaagd.

Maar mag ik dan toch afsluiten met een kleine kanttekening? Het valt mij op dat wij hier, in het huis van de volksvertegenwoordiging, soms erg met onszelf bezig zijn, met moties, procedures en het politieke spel. Natuurlijk hoort dat bij democratie. Tegelijkertijd vraagt die voortdurende beschikbaarheid voor debatten veel van bewindspersonen en hun departementen. Een kleine aanpassing in de systematiek van uw Kamer en iets meer rust en regelmaat in ons aller vergaderschema zou volgens mij iedereen de broodnodige tijd en ruimte geven, bijvoorbeeld om ons gezicht meer in het land te laten zien. Dat is namelijk ook een wens die binnen uw Kamer leeft. Eerder heb ik al aangegeven dat die wens om daar invulling aan te geven ook heel sterk bij mij leeft. Ik heb hier eerder een constructief gesprek over gehad met uw Voorzitter. Laten we niet vergeten dat het uiteindelijk niet om het debat op zichzelf gaat, maar om wat we samen voor elkaar krijgen om de mensen in Nederland echt te helpen.

Ik zie iemand voorzichtig richting de interruptiemicrofoon lopen, voorzitter.

Minister Rijkaart:

Dit was het einde. Ik zou nu overgaan tot de appreciatie van de amendementen, voorzitter.

Minister Rijkaart:

Dan kom je hier in een wondere wereld. Ik kwam natuurlijk vanuit de provincie. Als provinciaal bestuurder is het zaaltje kleiner. Hier in de Kamer zag ik dus een hele hoop dingen. Indachtig de gedachte van mevrouw Bikker destijds — hoe gaan we hier nu met elkaar om? — en de 4% verwonderde ik me er weleens over wat er allemaal naar elkaar gezegd en geroepen werd. Toen ik in de wondere wereld van het departement kwam, heb ik eigenlijk alleen maar zeer hardwerkende ambtenaren gezien, die mij hier hebben opgevangen. Die hadden toch in hoge mate tot doel a de samenleving te dienen en b de minister overeind te houden. Er komt namelijk nogal wat op je af als je minister wordt. Ik gun iedereen een keer die ervaring, want het is een fantastische ervaring geweest, maar soms is het echt veel. Dan vragen we heel veel van elkaar en gooien we heel veel over elkaar uit waarvan ik me afvraag: is dat in een intermenselijke verhouding nog binnen de grenzen van redelijkheid?

Minister Rijkaart:

Eigenlijk vat de heer Bosma het heel goed samen. Hij zegt dat ik waarschijnlijk de foto's al heb ingepakt, maar ik heb niet eens tijd gehad om die uit te pakken, meneer Bosma. Dat dus niet. Ik werd inderdaad gebeld door Caroline van der Plas. Ik stond op dat moment op een boerenbijeenkomst. Dan moet je inderdaad even gaan zitten. Dan wordt er gezegd: u mag er nog een nachtje over slapen. Dat nachtje slapen gaat vrij slecht, kan ik u vertellen. Dan ga je gewoon de mallemolen in. Is het inderdaad een jongensboek? Kijk naar mijn carrière. Nog geen vier jaar geleden was ik nog lid van het wonderschone politiekorps Haaglanden. Dan word je gevraagd om gedeputeerde te worden. Dan weet je al niet wat je overkomt. Als je dan eenmaal net lekker bezig bent, twee jaar onderweg en geland, word je gebeld of je minister wil worden. Nou, je pleurt niet van je stoel, dat niet, maar het was wel even twee tellen stil. Ja, dan ga je nadenken over die eervolle vraag en zeg je daar ja op. Dan ga je eigenlijk gewoon in de vaart der volkeren mee, in een totale achtbaan. Als ik er zo op terugkijk, is het een jongensboek.

Minister Rijkaart:

Monumentaal erfgoed valt natuurlijk niet direct onder mijn portefeuille, maar ik herken de zorg van de heer Flach. Dat zijn natuurlijk gewoon gebouwen en plekken waar mensen hun geschiedenis hebben liggen en waar ze een enorme emotionele binding mee hebben. Het is inderdaad een heel formele uitspraak om te zeggen dat daar waar het een begraafplaats is, het een begraafplaats blijft zolang daar graven zijn gesitueerd tenzij er een bestemmingswijziging plaatsvindt. Ik kan me indenken dat mensen die vraag stellen. Het ligt natuurlijk primair bij een gemeenteraad, maar ik wijs mijn opvolger en mijn collega's er wel op dat er goed aandacht moet zijn voor juist dit soort plekken, waar mensen echt een binding mee hebben, en voor de zorgvuldige afwikkeling van het proces op het moment dat je een dorp laat verdwijnen.

Minister Rijkaart:

Ik sta nog steeds voor klassieke vrijheden die gewoon onder mijn departement vallen. Dat hebben we met elkaar nu eenmaal zo afgesproken. Sommige zaken worden echter wel elders, op een ander niveau, geregeld; dat is heel formeel. Daar moet je, denk ik, als kabinet en als regering ook niet te veel in willen treden, omdat we dat op die manier hebben geregeld. Natuurlijk staan sommige vrijheden onder druk; dat erken ik ook wel. Daar moeten we aandacht voor hebben en blijven houden, omdat die de basis zijn waarop we onze samenleving hebben georganiseerd. Op het moment dat je daar afstand van neemt, ben je voorzichtig al bezig met een glijdende schaal. Dat moeten we met z'n allen niet willen, denk ik.

Minister Rijkaart:

Op dit moment hebben we daar natuurlijk gesprekken over, ook vaak in de kantlijn van een van de vele bijeenkomsten die ik bezoek. Daar komen dit soort gesprekken wel voor. We voeren die gesprekken niet in formele zin. We wijzen de diverse gremia op hun rol op het moment dat dit soort casussen rond vrijheden zich aandienen, en geven aan dat deze echt op het lokale niveau geduid moeten worden. Soms gaat dat zo ver dat het Openbaar Ministerie bijvoorbeeld ook een mening geeft over de keuze die er dan gemaakt is. Dan is het aan de lokale besturen om daar verder mee te gaan. Als minister wil ik daar op dit moment nog niet tussen gaan zitten; daar zie ik nog geen aanleiding toe. Ik herken echter wel het onder druk staan van de klassieke vrijheden die we hier kennen.

Minister Rijkaart:

Ik denk dat het moment om in te grijpen echt afhangt van de individuele casus en de afronding daarvan. Als er op lokaal niveau nog debatten plaatsvinden en de casussen nog worden uitgediept, of als er bijvoorbeeld nog zaken onder de rechter zijn, dan is het niet aan deze minister om daar nu al in te treden. Dat moet je echt pas doen op het laatste moment, als alle feiten en omstandigheden helder zijn. Dat is de systematiek die ik aanhang; die heb ik dan meegenomen vanuit, zeg maar, mijn verleden: eerst de feiten en omstandigheden helder en dan pas een eventuele reactie.

Minister Rijkaart:

Laat ik vooropstellen dat ik volledig onderken dat deze ambtenaren volledig onmisbaar zijn. In mijn hele carrière heb ik diverse groepen van deze onmisbare ambtenaren zelf doorlopen. Dat is mijn meerwaarde in deze Kamer. Ik heb mij echter te houden aan de afspraken die we als kabinet met elkaar gemaakt hebben. Een daarvan is inderdaad die nullijn. Wel is er een doorzicht gegeven naar het jaar daarop. Juist met de onderdelen die zitten in FUWA-Rijk, waarvan ik een groot voorstander ben en waarbij we als kabinet een doorzicht hebben gegeven wat betreft welke kant dat op zou moeten gaan, zijn deze bevolkingsgroepen expliciet genoemd. Ik heb, gezien het eindigen van mijn termijn, wel de indruk dat mijn opvolger hiermee verder zal moeten gaan. Daarmee rust dan ook een behoorlijke verantwoordelijkheid op zijn of haar schouders.

Minister Rijkaart:

Dan kom ik toch terug op wat ik net al zei: een afspraak geldt totdat we een nieuwe afspraak hebben. Hoe wrang het ook is, die afspraak is de nullijn. Met mijn achtergrond herken ik wel wat deze mensen doormaken. Dat is de meerwaarde die ik meegegeven heb aan mijn huidige collega's. Een aantal van hen gaat ongetwijfeld ook nog mee in de volgende ronde. Ik hoop dat zij goed nota hebben genomen van wat ik uit de eerste hand met hen heb gedeeld over wat het effect kan zijn van een nullijn. Maar die nullijn staat, want dat is nu eenmaal de afspraak die wij hebben. Het is aan een volgend kabinet om daar eventueel nadere afspraken over te maken.

Minister Rijkaart:

Dan wordt toch aan mij gevraagd om nu bij wijze van spreken eigenstandig het regeerakkoord open te breken. Ik denk dat de spreker zelf wel weet dat dat niet aan mij is, hoe wrang dat ook is. Wat zou dan de suggestie zijn aan u als Kamer? U zult toch met mijn opvolgers in gesprek moeten gaan om te kijken wat de mogelijkheden dan zijn. Op dit moment zijn we gewoon gebonden aan het regeerakkoord dat er ligt.

Minister Rijkaart:

Dit zal ik nader uitwerken. Daar kom ik dan in mijn tweede termijn op terug. Er zit namelijk nog wel een verhaal achter.

Minister Rijkaart:

Ja, dat is wat ik voorstelde.

Minister Rijkaart:

Op dit moment is de indruk dat wij in de bestaande situatie nog steeds een aantrekkelijke werkgever zijn, althans voor het gedeelte waar wij over gaan. We onderkennen dat deze mensen zomaar een ander vak zouden kunnen kiezen of inderdaad uit zouden kunnen stromen. Op dit moment lijkt de schade nog beperkt, maar in de toekomst, als je dit jaren vol zou houden, zou het inderdaad wel een risico kunnen zijn.

Minister Rijkaart:

Nee, dat is niet het geval. Hetgeen wij nu hebben ingezet is weliswaar een nullijn voor het komende jaar, maar we hebben wel een doorkijk gegeven voor het jaar daarop, met inderdaad de invoering van het functiewaarderingssysteem, om juist deze cruciale groepen toch te ondersteunen. Dit beleid kan daarmee dus gewoon voortgaan. Mocht je in de toekomst — dit is puur hypothetisch gesproken — echt structureel, jaar op jaar op jaar een nullijn doorvoeren, dan gaat het risico dat u schetst, zich natuurlijk wel voordoen. Dat kan iedereen aan zijn water voelen.

Minister Rijkaart:

Ik heb niet gezegd dat het risico niet aanwezig is; dat risico kan terdege ontstaan. Alleen, op dit moment hebben wij nog geen indruk dat er echt een massale uitstroom plaatsvindt. Dat is hoe ik ertegen aankijk.

Minister Rijkaart:

Ik moet heel eerlijk bekennen dat ik niet bekend ben met het doemscenario dat hier geschetst wordt. Daar zal ik mij dus nader over moeten laten informeren. Maar zoals ik al zei: als een nadere uitstroom zich voordoet, zullen we, om die uitstroom te voorkomen, toch moeten bekijken hoe we het personeel binnenhouden. Die diensten zijn namelijk cruciaal en kunnen aan het eind van de rit natuurlijk niet omvallen.

Minister Rijkaart:

Dat zal ik even na moeten vragen bij mijn collega. Ik moet die cijfers even opvragen. Als het mogelijk is, wil ik dat doen. Hij verwijst natuurlijk naar de nullijn en de onderhandelingen, maar de status is momenteel dat de bonden hebben gezegd: wij schorten de onderhandelingen op. Maar wij zijn als overheid gewoon nog steeds bereid om te praten.

Minister Rijkaart:

Als de vraag hier echt is of de minister bereid is om een aparte cao voor het gevangeniswezen te maken, gaat dat op dit moment echt ver buiten mijn bevoegdheid hier. Dat moet echt nader uitgediept worden, en dat is ook echt aan mijn opvolger, want dat heeft hele forse implicaties. Het gaat om een hele grote groep mensen.

Minister Rijkaart:

Daar wil ik een schriftelijk antwoord op geven. Dat zal waarschijnlijk in deze lijn zijn.

Minister Rijkaart:

We hebben natuurlijk een versnelling gegeven aan de regio's met procesgeld. Ik onderken inderdaad dat als die plannen straks komen, daar een financieel plaatje bij zit. Dit wordt een beetje een kip-en-eidiscussie. Gaan we nu eerst geld vrijmaken voor de regio, en zeggen we dan "dit is het"? Misschien maakt men het budget op of gaat men eroverheen. Of laten we die regio nu eerst plannen maken? Ik omarm momenteel het idee dat de regio's eerst plannen maken. Men is er echt druk mee bezig. We weten dat een aantal regio's echt al met de finale concepten bezig zijn. Ik zou toch zeggen: als die plannen dan komen, inclusief de financiële implicaties, is het echt aan uw Kamer en mijn opvolger om daar handen en voeten aan te geven.

Minister Rijkaart:

Ik heb met veel enthousiasme de regio's mogen bezoeken in de beperkte tijd die ik buiten deze Haagse kring kom. U heeft mij daar volgens mij al eens over aangesproken, en daar heb ik invulling aan gegeven. Om nu uitspraken te doen over het volgende regeerakkoord, dat gaat echt te ver. Maar ik kan niet anders dan zeggen dat de regio's deze plannen inderdaad hard nodig hebben. Ze hebben mij meermaals op het hart gedrukt hoe belangrijk deze plannen voor de regio zijn om daar de leefbaarheid en welvaart op orde te houden. Dat zal ik ook overbrengen aan mijn opvolger. Het is natuurlijk aan u als Kamer om daar met mijn opvolger, met hetzelfde enthousiasme als u hier tentoonspreidt, het debat over aan te gaan.

Minister Rijkaart:

Dat is een heel relevante vraag, die we ons allemaal moeten stellen. Hier in dit gremium stellen wij heel vaak hele mooie plannen op. Over het algemeen hebben we goede ideeën met z'n allen. Dan zeggen we: we gaan het doen. Maar hoe realistisch, haalbaar en betaalbaar is dat allemaal? Inmiddels zitten we al in een construct waarin we in ieder geval altijd zeggen dat er wel of geen dekking voor is. Dat onderschrijft al gauw hoe haalbaar en betaalbaar het allemaal is. Dan heb je daarover een oordeel. Sommige dingen zijn echt aan de buitenwereld. Hoe realistisch is het dat we dit allemaal buiten deze Kamer zouden kunnen realiseren? Daar zouden we soms met z'n allen wat dieper over na mogen denken. De opgaven stapelen zich namelijk heel vaak op terwijl de tijd kort is. Het personeelsbestand mag ook niet oneindig uitdijen; dat is ook vaak een vraag van uw Kamer. Het ambtenarenapparaat wordt groter en groter. Het hebben van meer doelen betekent vaak ook dat er meer mensen aan het werk zijn. Maar je kunt ook de keuze maken dat je iets niet meer gaat doen. Die systematiek zullen we met z'n allen — of u, als ik hier klaar ben — toch eens moeten doorgronden: wat gaan wij niet meer doen? Dat zou ook een keuze kunnen zijn.

Minister Rijkaart:

Als de vraag is "zou u bijvoorbeeld bij een appreciatie ook een realismeperspectief mee kunnen geven?" dan is het antwoord dat we dat zo veel mogelijk proberen te doen. Ik wil ook zeker aan mijn opvolger meegeven dat die deze werkwijze er vooral in moet houden en waar nodig moet versterken.

Minister Rijkaart:

Daar kom ik zo even op terug. Ik herinner me uw vraag inderdaad. Ik zal die even uitzetten en kijken of we daar een goed antwoord op kunnen formuleren. Het lijkt me in eerste aanleg niet al te problematisch.

Minister Rijkaart:

Volgens mij zit er een aantal amendementen met ongeveer die strekking in het stapeltje …

Minister Rijkaart:

… dat ik wilde gaan behandelen.

Minister Rijkaart:

De strekking van het amendement-Clemminck op stuk nr. 16 is de subsidiëring van decentrale politieke partijen. In het amendement wordt voorgesteld een bedrag van 8,15 miljoen op de begroting van openbaar bestuur en democratie toe te voegen aan de Gemeentefondsbegroting, zodat lokale politieke partijen kunnen worden gefinancierd. Dit amendement moet ik in deze vorm ontraden. U stelt voor om een subsidie voor lokale politieke partijen beschikbaar te stellen via de decentralisatieuitkering, maar dan zouden we er geen grip meer op hebben. Dan gaat het een algemene pot in en kunnen die gemeenten het eigenlijk vrij besteden, waardoor het misschien nog niet ten goede komt aan het doel dat u zelf voorstelt.

Ik herken wel een brede wens van deze Kamer om iets te doen aan het versterken van die lokale politieke partijen. Daarom wil ik het volgende voorstellen. Ik doe een handreiking naar de Kamer: ik wil zo spoedig mogelijk met een brief komen over een zinnige besteding die echt ten goede komt aan die lokale politieke partijen. Maar ik moet u wel zeggen dat als wij dat gaan doen, als wij uw suggestie omarmen, het amendement zal moeten komen te vervallen. Anders worden we namelijk met dubbele kosten opgezadeld. Het amendement wordt dus ontraden, maar ik stel wel voor om op korte termijn met die brief te komen, zodat u die kunt beoordelen.

Minister Rijkaart:

Beide worden ontraden.

Minister Rijkaart:

Ik denk dat zowel het amendement als de brief niet binnen een dusdanig tijdpad gerealiseerd worden om het nog dit jaar ten goede te kunnen laten komen aan die politieke partijen. Daar is eenvoudigweg te weinig tijd voor. De brief wendt wel een beklemmende besteding aan, zodat het gevaar voorkomen wordt dat ik schetste. Daarom ontraadde ik ook de amendementen op de stukken nrs. 16 en 33. Het moet dus niet ins Blaue hinein gaan; het moet echt ten goede komen aan die politieke partijen. Daar zal die brief duiding aan geven.

Minister Rijkaart:

Nou ja, je hebt hierover mogelijk al eerder een uitspraak dan dat de wet er helemaal doorheen is. Dan kan je nog over deze gelden gaan beschikken.

Minister Rijkaart:

Er zal dan nadere duiding komen over dat geld, en over dat dat echt ten goede komt aan die politieke partijen. Want anders heeft dit niet zo veel zin. Dan ben ik met een amendement bezig waarin ik een gevaar zie staan.

Minister Rijkaart:

Ik vat even de vragen samen van de heer Clemminck en de heer Vermeer. Volgens mij is dit de concrete vraag: komen de gelden tijdig dan wel zo snel mogelijk daadwerkelijk bij die lokale politieke partijen terecht als ik met een brief kom met een voorstel voor de besteding van deze gelden? De voorkeur daarbij is dan: voor de aankomende gemeenteraadsverkiezingen. Ik kijk even om te zien of ik het zo goed samenvat.

Minister Rijkaart:

Een concrete vraag. Daar kan ik wat mee. Daar kom ik in tweede termijn op terug. Ik hoor ook dat ik een bokaal krijg. Dat is misschien nog beter, want ik heb al eerder te horen gekregen dat ik mogelijk een openbaar toilet krijg.

Minister Rijkaart:

Wij hebben ook andere programma's. Het gaat hierbij om het volgende. Het geld verdwijnt in de algemene pot. Dan bestaat het gevaar dat het gewoon verwatert en verdwijnt. We hebben andere programma's waarbij we die beklemming wel kunnen doen. Dat is volgens mij essentieel om het geld uiteindelijk bij die lokale partijen te krijgen.

Minister Rijkaart:

Het programma dat wij hebben betreft wel het lokale bestuur, in de volle breedte. Ik zal even moeten bezien of daar inderdaad een subparagraaf onder zit die zegt dat het echt ten volle daaraan ten goede komt. Maar hoe dan ook is de uitkomst wat betreft het lokale bestuur beter dan wat nu voorligt; daarom wordt het amendement ook ontraden.

Minister Rijkaart:

Voorzitter. Even voor de administratie: de amendementen op de stukken nrs. 16 en 33 krijgen dus allebei hetzelfde oordeel, namelijk ontraden.

Dan kom ik bij het amendement op stuk nr. 30 van het lid Kröger. Dat gaat over €100.000 vrijmaken ten bate van diepgaand onderzoek door een onafhankelijke partij naar de beste manier om burgerberaden te betrekken. Dit amendement moet ik ontraden, omdat beschreven staat dat dit moet op basis van artikel 11. Maar ik wil hier toch graag een handreiking doen. Als het amendement aangepast wordt met dekking elders binnen artikel 1, kan ik het oordeel Kamer geven.

Minister Rijkaart:

Dat durf ik zo uit mijn hoofd niet te zeggen, maar er is mij verzekerd dat er voor dit geval nog genoeg in de pot zit.

Minister Rijkaart:

Ja, voorzitter, dat heb ik ook op mijn lijst. Dat is het amendement van de heer Van Baarle over extra middelen voor de aanpak van discriminatie. Dat ontraden wij. Natuurlijk ben ik het met de heer Van Baarle eens dat er een aanpak van discriminatie moet komen. Dat is ook heel erg belangrijk, maar in de huidige begroting staan daar al voldoende middelen voor. We doen al diverse dingen in de aanpak van discriminatie. Het amendement op stuk nr. 31 wordt derhalve ontraden.

Het amendement op stuk nr. 32, ook van het lid Van Baarle, over de versterking van de NCDR, ga ik ook ontraden. De NCDR heeft een budget dat is opgestart met 2 miljoen en dat later is opgehoogd met 2,5 miljoen. Er is op dit moment geen signaal dat de middelen voor de NCDR ontoereikend zijn. Derhalve wordt het amendement op stuk nr. 32 ontraden.

Minister Rijkaart:

Het amendement op stuk nr. 34 van het lid Erkens over een pilot om AI toe te passen bij de afhandeling van Woo-verzoeken wil ik op dit moment ontraden. Er wordt dekking gezocht vanuit de Wet op de politieke partijen. Het gaat om de gereserveerde middelen aanwenden voor het achterliggende beleidsdoel, namelijk het versterken van de lokale democratie. De Woo voorziet niet in het versterken van de lokale democratie. Daarnaast doen wij al het een en ander rondom de Woo en AI-inzet. Ik denk dat het goed is om die zaken eerst af te wachten en te laten lopen, zodat het daarmee niet direct conflicteert.

Minister Rijkaart:

Nou, voorzitter …

Minister Rijkaart:

Ik kan toezeggen dat er een brief komt over dit specifieke item. Dat is dus het oordeel over het amendement op stuk nr. 34.

Dan kom ik bij het amendement op stuk nr. 36 van de leden Sneller en Erkens over 2 miljoen aan extra gelden voor ProDemos. Dat amendement ga ik toch ontraden, hoe erg ik ze ook een warm hart toedraag. Ik ben er namelijk zelf ook weleens actief en met erg veel plezier; dat heb ik u al eens meer gezegd. Burgerschap is een belangrijk thema. Wij stellen daarvoor ook al structureel gelden beschikbaar door middel van een subsidieregeling specifiek voor ProDemos. We voeren gesprekken met ProDemos over een nieuwe subsidieregeling. De huidige regeling komt immers dit jaar ten einde. Daarvoor zijn al structurele middelen gereserveerd op de begroting. Het is echt aan een nieuw kabinet om daar eventueel nog extra middelen aan toe te kennen. Derhalve krijgt dit amendement het oordeel ontraden.

Minister Rijkaart:

Op dit moment is daar geen geld voor, maar er is wel een budget toegekend aan ProDemos. Als de Kamer wil dat daar extra gelden naartoe gaan, dan is dat echt aan mijn opvolger. ProDemos zal het moeten doen met het budget dat op dit moment is toegekend.

Minister Rijkaart:

Uiteraard.

Minister Rijkaart:

Op dit moment is mijn indruk dat de dekking voor ProDemos voldoende is. We hebben het nog over de subsidieregeling.

Minister Rijkaart:

Het is niet zo dat dat geld niet is gegeven of is weggehaald. Althans, dat is mijn opvatting. Dat geld hebben we toegekend, maar dat is uiteindelijk niet gebruikt of aangewend. Als ze dat in de toekomst alsnog willen om het verder te versterken, dan denk ik dat dat via de nieuwe subsidieregeling zal gaan.

Minister Rijkaart:

Het lijkt me goed om hier in de tweede termijn op terug te komen, want dit is een dusdanig specifieke vraag dat dit even uitgezocht moet worden.

Minister Rijkaart:

Ja, ook op mijn lijst. Dat is het amendement van het lid Huizenga over eenmalig een bedrag vrijmaken om onderzoek te doen naar daderprofielen van online haat en bedreigingen van lokale politici. Daar geldt eigenlijk een beetje hetzelfde voor. Dit amendement moet ik op dit moment ontraden, maar als de dekking aangepast kan worden naar een dekking elders binnen artikel 1, dan kan ik het oordeel Kamer geven.

Minister Rijkaart:

Ik heb een algemene vraag gesteld over de dekking van de diverse amendementen, tegen de achtergrond van: ga ik niet over het totaalbudget heen? Daarop was het antwoord: ja. Dan zal hiervoor dus voldoende geld moeten zijn.

Minister Rijkaart:

Voorzitter, dan ben ik door de amendementen heen.

Mevrouw Huizenga (D66):

Voorzitter, bedankt. Ik ben wel een beetje in verwarring — volgens mij geldt dat voor meerdere mensen hier in de Kamer — over hoe we nu omgaan met de begroting, want dit is wat mij betreft juist het moment dat we wijzigingen kunnen doorvoeren. Dus misschien kan de minister daar toch nog op reflecteren. Daarnaast lijkt het erop dat dit misschien wel uw laatste debat is. Ik wil u dus toch bedanken voor uw bijdrage. Dat was het eigenlijk. Ik hou het verder kort. Mijn vraag is vooral hoe we hier in de toekomst mee omgaan. Dat is niet een vraag aan u maar aan uw opvolger. De Kamer moet serieus worden genomen als wij dingen willen wijzigen, zodat wij op het moment dat het er is, er ook mee aan de slag kunnen gaan.

Dank u wel.

Mevrouw Kröger (GroenLinks-PvdA):

Dank u wel, voorzitter. In de eerste plaats wil ik graag de minister bedanken, aangezien het waarschijnlijk zijn laatste debat is in de plenaire zaal. Wij blijven zeer bezorgd over de financiële situatie van gemeenten en ook over de nullijn voor ambtenaren. Met name in de lagere schalen is er echt een heel zorgelijk beeld te zien. Wij gaan ervan uit, of hopen in ieder geval, dat een nieuw kabinet dit snel en adequaat oppakt, want dit gaat tot grote problemen leiden.

Wat het amendement over burgerberaden betreft: ik denk dat het in deze tijd waarin de democratie stevig onder druk staat, ongelofelijk belangrijk is om ook nieuwe innovatieve vormen van democratische versterking te steunen. Ik ben dus blij dat dat amendement oordeel Kamer krijgt.

Tot slot één motie, mede namens mevrouw Tseggai, die ik vandaag vervang.

Mevrouw Kröger (GroenLinks-PvdA):

Dank u wel.

Mevrouw Kröger (GroenLinks-PvdA):

Ik denk dat ik hiermee heb aangegeven dat ik van plan ben die wijziging door te voeren en daarom blij ben met "oordeel Kamer".

De heer Vermeer (BBB):

Dank u wel, voorzitter. Ik heb twee moties.

De heer Vermeer (BBB):

Dan een motie over de gekozen burgemeester.

De heer Vermeer (BBB):

Dank u wel.

De heer Vermeer (BBB):

Voorzitter, had er twee seconden eerder op de knop gedrukt kunnen worden? Dat had mij een minuut gescheeld.

De heer Vermeer (BBB):

Daar past een spreekwoord bij: je moet niet aan de kikkers vragen om de sloot te dempen. Het is natuurlijk heel apart om dat te zeggen tegen ... Ik snap wel dat mensen die nu benoemd zijn en op een positie zitten, het ingewikkeld vinden als het hele proces verandert. Zij zijn daar natuurlijk vanuit een hele andere insteek gekomen. Misschien krijg je dan ook een ander type burgemeester, dat hier juist wel voor openstaat. Kijk, als er geen enkele kandidaat komt, dan weten we dat dit niet de oplossing is, maar ik verwacht dat die er wel komen.

De heer Vermeer (BBB):

Er zijn ook andere constructies mogelijk. In België is het bijvoorbeeld meestal zo dat de lijsttrekker van de grootste partij in de gemeenteraadsverkiezingen ook automatisch de burgemeesterskandidaat is. Dan weet men waar men voor stemt, wie men kiest en met welk mandaat dat is. Dat kan dus ook nog een optie zijn. Er zijn meerdere varianten mogelijk. Het is wat ons betreft het toppunt van democratie.

De heer Vermeer (BBB):

Ik constateer dat, zoals hier is afgesproken of in ieder geval wordt voorgesteld door het kabinet, het Nationaal Programma Vitale Regio's een uitvoering is van de conclusies van het rapport. Het is verder aan ons om, als de uitgewerkte plannen er zijn, te beoordelen of die voldoende dekking geven over het totale programma van Elke regio telt! of dat we er nog dingen in missen.

De heer Vermeer (BBB):

Volgens mijn informatie wordt er nog volop gewerkt aan die plannen. Pas als dat allemaal beschikbaar is, kan ik mijn eindoordeel hierover geven. Weet dat wij daar als partij, als stem van en voor het platteland en de regio, bovenop zullen zitten.

De heer Martin Bosma (PVV):

Voorzitter, dank u wel. Het was gisteren toch een debat met een zeker historisch belang. Dan heb ik het over de korte interruptie die ik mocht hebben met heer Sneller, want ik vroeg de heer Sneller of zijn partij nog steeds voorstander is van de gekozen burgemeester. Een gekozen burgemeester is niet zomaar iets voor D66. Het is een van de zogenaamde kroonjuwelen. Ik heb nog even het prachtige boekje "Daarom D66" van Hans Gruijters erbij gepakt. Daarin worden de gekozen burgemeester maar ook de gekozen minister-president als "cruciaal" beschreven in de ideeënrijkdom van de toen startende partij. De heer Sneller gaf aan dat de gekozen burgemeester geen onderdeel meer uitmaakt van het verkiezingsprogramma van D66, omdat de leden hebben besloten dat het anders moet. Ik heb dat nog even opgezocht. In de krant staat argumentatie van de mensen die op het D66-congres aanwezig waren. Zij zeiden: "Als je een gekozen burgemeester hebt, kun je iemand krijgen als Trump." Aha, men is dus tegen de gekozen burgemeester omdat de verkiezingen een verkeerde uitslag hebben en niet de juiste mensen opleveren. Verkiezingen vindt men bij D66 blijkbaar dus alleen leuk als de juiste partijen winnen. Anders is D66 blijkbaar tegen verkiezingen.

Historisch gezien is dit van groot belang. Het verbaast ons niet, want de "kroonjuwelen" van D66 waren nooit de kroonjuwelen. D66 is opgericht in de kelder van een reclamebureau, het reclamebureau FHV, en D66 is bedacht door Martin Veltman, de man die ook "Heerlijk helder Heineken" heeft bedacht. Hij adviseerde Hans van Mierlo toen: "Weet je wat je moet doen? Je moet focussen op die staatsrechtelijke dingen. Je moet niet een hele waaier aan programmapunten hebben. Fixeer je op dat staatsrecht." Dat is gebeurd. Vele mensen wisten dat het een reclamestunt was en dat is nu gewoon duidelijk geworden, maar de korte interruptie die ik gisteren mocht hebben, is vooral pikant in verband met de vraag waarom de heer Sneller hier in de Kamer nu niet meer het standpunt te berde zal brengen dat er een gekozen burgemeester moet komen. Dat is niet omdat de heer Sneller over het strand liep en dacht: hé, dat is misschien toch niet een goed idee; ik heb een andere mening. Nee, het zijn de leden die de heer Sneller dwingen tot een ander standpunt. Dat is raar; dat is vreemd.

Ik ben gisteren even teruggegaan in de geschiedenis, mevrouw de voorzitter, met uw welnemen. Ik heb nog eens gememoreerd dat Thorbecke een tegenstander was van politieke partijen. Daarom staan de politieke partijen niet in de Grondwet van 1848, want Thorbecke zei: als we politieke partijen gaan hebben, hebben we geen volksvertegenwoordigers meer maar partijvertegenwoordigers. Dat is dus exact wat er gebeurd is. De Kamerleden die we hier hadden, kwamen bij elkaar in kiesverenigingen. Die kiesverenigingen waren losse verbanden van mensen die gewoon contact met elkaar hadden. Mijn favoriete kiesvereniging heette "Redding door bezuiniging" uit Zutphen. Vervolgens werden dat ledenpartijen. Het kwaad is geschied in 1879, want toen heeft Kuyper de ARP opgericht. Die ARP zei tegen de mensen in de Tweede Kamer die ARP-lid waren: je moet op die en die manier stemmen. Toen kregen we dus eigenlijk het begin van de particratie. De partijbobo's werden dus dominant.

Later is het districtenstelsel afgeschaft en in 1917 kregen we de evenredige kiesvertegenwoordiging. Dat betekent dat de partijbaasjes nog veel machtiger werden, want die waren de controle kwijt op die lokale kiesverenigingen, die gewoon zelf met kandidaten kwamen. Toen kwam ook nog het amendement-Alberda erdoorheen, waardoor voorkeurstemmen eigenlijk geen zin meer hadden. Daarmee was de particratie compleet. Het werden de partijbaasjes die uitmaakten wie er op de lijst kwamen. De kiezers hadden daar niets over te zeggen. Het waren de partijbaasjes die bepaalden wat er in verkiezingsprogramma's geschreven werd. Dat moesten Kamerleden dus maar uitvoeren.

Dit staat natuurlijk haaks op de Grondwet. In de Grondwet staat artikel 69, lid 3. Er stond altijd heel mooi: zonder last en ruggenspraak. Wij hebben een zelfstandig mandaat; zo zou het moeten zijn, maar dat hebben we dus niet meer. We hebben een dubbelmandaat: we moeten ons buigen richting de kiezers, maar sommigen in dit huis moeten ook buigen richting hun ledenpartij. Dat staat natuurlijk haaks op dat grondwetsartikel. Dat betekent ook dat er beloften zijn gedaan.

Dat was 1917, de vestiging van de particratie. Is er ooit verzet geweest tegen die particratie? Jazeker, want op 30 april 1966 kwamen in Hotel Krasnapolsky te Amsterdam 25 jonge mannen bij elkaar, licht kakkineus, meestal lid van de VPRO. Zij zeiden: "Dit is helemaal verkeerd." Ze waren te beschaafd voor Provo en niet socialistisch genoeg voor Nieuw Links. Ze verzonnen een politieke partij; dat werd D66. D66 ontstond op grond van de strijd tegen de particratie. Toen ik gisteren de heer Sneller hoorde, moest ik meteen denken aan een citaat uit het Appèl, het geschrift dat ten grondslag ligt aan D66. Daarin staat het citaat: "De parlementariër heeft slechts een band met zijn partij, want die heeft hem op een verkiesbare plaats gesteld. En als zijn partij moet schipperen met verkiezingsbeloften, dan schippert hij mee." Ik stel vast dat de cirkel rond is. D66 is nu zelf een particratische partij geworden. De leden zijn oppermachtig. De band met de kiezers is er niet meer. De band is er met de ledenpartij.

De heer Martin Bosma (PVV):

Dat staat haaks op de Grondwet en op hoe we de parlementaire democratie zouden moeten financieren.

Voorzitter. Daarom de volgende motie.

De heer Martin Bosma (PVV):

Voorzitter, dank u wel.

De heer Tijs van den Brink (CDA):

Ik dank de minister voor de antwoorden in de eerste termijn. Ik wil graag twee moties indienen. Dit is de eerste.

De heer Tijs van den Brink (CDA):

Ik heb nog nooit een politieke partij opgericht.

De heer Tijs van den Brink (CDA):

Ik wil graag van de minister horen wat het effect daarvan zouden zijn en of dat zou leiden tot bijvoorbeeld minder partijen. Dat weet ik niet. Ik heb nooit een partij opgericht; dat zeg ik u eerlijk. Ik denk dat het een hele lage drempel is, dat we heel veel partijen hebben in dit land en dat dat de bestuurbaarheid van het land niet altijd ten goede komt. Ik zoek dus naar middelen om misschien tot iets minder partijen te komen, maar wel op een manier waarbij iedereen de mogelijkheid heeft om zich uit te spreken en om te kiezen zoals hij wil.

De heer Tijs van den Brink (CDA):

Ik denk dat ik dat niet eens ga bestrijden. Maar stel dat alle partijen hier in de Kamer vier zetels hadden. Hoe zouden we dan een regering moeten maken?

De heer Tijs van den Brink (CDA):

Ja, maar zou dat bestuurbaarheid opleveren?

De heer Tijs van den Brink (CDA):

Die ledenpartij spreek ik niet elke dag. Dus dan komt er een moment dat er een verkiezingsprogramma wordt vastgesteld en dat wij daarover met elkaar in gesprek gaan. Dan ga ik met mijn leden in gesprek en leg ik uit waarom ik het wél een goed idee vind. Als dan in het verkiezingsprogramma zou komen te staan, wat mij zou verrassen, dat het geen goed idee is, dan gaan we daar eens goed over praten met elkaar.

De heer Tijs van den Brink (CDA):

Congressen kopen geen straaljagers, heb ik altijd geleerd. Uiteindelijk maak ik dan zelf opnieuw een afweging over welk standpunt ik, met mijn fractie, hierover inneem.

De heer Tijs van den Brink (CDA):

Nee, dat lijkt me niet. En ik zeg ook niet dat ik daar niets mee ga doen. Ik heb gezegd dat wij dan met elkaar het gesprek aangaan, dat daar een uitkomst uit komt en dat uiteindelijk de fractie hier een volledig eigen mandaat heeft om te doen wat ze wil doen. Daar heeft u gelijk in. Wij stemmen hier zonder last.

De heer Tijs van den Brink (CDA):

Dat klopt.

De heer Tijs van den Brink (CDA):

Ik heb geen reden om dat te vermoeden. Ik weet dat in de nieuwe Wet op de politieke partijen dezelfde eisen worden gesteld aan lokale afdelingen van landelijke partijen als aan lokale partijen. Dat lijkt mij heel verstandig.

De heer Clemminck (JA21):

Voorzitter, dank u wel. Dank aan de minister voor de beantwoording van de vragen. Ik ga alleen even in op het amendement, en de interrupties die ik al even had op de minister, om ondersteunende middelen voor lokale politieke partijen mogelijk te maken. Ik constateer dat de politieke wil er in ieder geval is bij de minister. Volgens mij geldt dat ook voor een groot deel van deze Kamer, maar in ieder geval geldt dat voor de Verenging van Nederlandse Gemeenten en voor honderden lokale partijen, waarvan wij ook een brief hebben ontvangen. Mijn amendement regelt dat dat zo snel mogelijk gebeurt. Dat gaat sneller dan wat staat in de brief van de minister. Ik begrijp van de VNG dat ze een modelverordening klaar hebben staan, waarvan gemeenten gebruik kunnen maken, zodat alles wat betreft voorwaardes en de verantwoording over het bedrag goed geregeld is. Ik hoor dus graag een nadere reflectie van de minister op het amendement en mijn inbreng op dit moment. Ik zal het amendement zeker in stemming laten brengen in maart.

De heer Van Baarle (DENK):

Ik dank de minister voor de beantwoording. Ik heb een aantal moties.

De heer Van Baarle (DENK):

Tot slot.

De heer Flach (SGP):

Voorzitter. Dank voor de beantwoording en het debat dat we deze week hebben gevoerd. Ik wil nog twee dingen opmerken. Eén opmerking gaat over regio's. Het Rijk gaat de woningnood niet oplossen, net zoals het Rijk jeugdzorg niet uitvoert en niet zorgt voor leefbaarheid. Daar hebben we toch echt gemeenten voor nodig, die dat dicht bij en met hun inwoners doen, net als regio's. Als ik in regio's kom, valt het mij op dat nog steeds een veelgehoorde klacht is dat de toegang tot ministeries moeilijk is. Als je al binnenkomt, is het per departement, en juist een van de winstpunten van de regiodeal was dat het integraal zou zijn. Vandaar deze motie.

De heer Flach (SGP):

De tweede motie gaat over Moerdijk.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Dank u wel, voorzitter. Ik begin meteen met drie moties.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Allereerst ontvang ik natuurlijk graag de complimenten van collega Van den Brink voor het goede werk dat wordt verzet door heel veel fracties hier, en zeker ook door de ChristenUniefractie. Inderdaad waren het in de afgelopen periode de collega's Grinwis en Ceder die het meest voor elkaar kregen. Dat zegt ook iets over elke Kamerzetel hier. Daar wil ik mee beginnen. Elke Kamerzetel van de 150 heeft een waarde in zichzelf en een volksvertegenwoordigende waarde. Collega Bosma heeft heel mooi de geschiedenis daarvan uitgelegd, ook aan de hand van de Grondwet. Onze Grondwet kent geen partijen.

Terug naar het voorstel dat hier nu voorligt! Ik dank voor de waardering. Als je waardering krijgt en de uitkomst vervolgens is dat men aan de slag gaat met alle aanbevelingen van de commissie-Remkes, de staatscommissie nota bene, maar het laatste punt van die alinea juist contrair aan de aanbeveling is, dan wekt dat wel bevreemding. Het gaat dan over de constructieve partijen waar deze coalitie zeer van afhankelijk is. Ik heb eerder in mijn interruptie op collega Erkens uitgelegd dat ik van harte mee wil denken over de bestuurbaarheid van dit land en dat daar allerlei vragen over te stellen zijn. Neem bijvoorbeeld over het verdwijnen van de oude politieke tradities, de bestaande geworteldheid en de debatten die we hier voeren. Daar ga ik graag het gesprek over aan. Doe dat echter niet door opnieuw iets te onderzoeken wat al onderzocht is en geen effect heeft, terwijl je vervolgens wel de bijl legt bij de wortels van partijen die zich, in het geval van de SGP, al meer dan honderd jaar constructief laten zien.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

We geloven allebei; dat is mooi. Daar ben ik ook heel blij om. Het is fijn om te horen dat dit niet arrogant bedoeld is, maar het voelt eerlijk gezegd erg ongemakkelijk. Ik ben in de vorige ronde heel goed met het CDA opgetrokken toen het vijf zetels had. Ik weet dat er daarvoor, onder Buma, altijd het voornemen bestond om de kiesdrempel te verhogen. Zodra het CDA teruggeveerd is, zijn we ook daar weer bij terug. Dat verrast me, eerlijk gezegd. Ik wil heel graag het gesprek voeren over hoe we de bestuurbaarheid van dit land verbeteren. Sterker nog, ik heb zelf een initiatiefnota aangekondigd om daar ook op andere manieren over na te denken. Als je deze oplossing kiest, wetend in welk getij dit kabinet zit, wetend ook dat niet de ChristenUnie, de SGP of de SP het debat hier onmogelijk maakt of ervoor zorgt dat het land onbestuurbaar raakt, dan vind ik eigenlijk dat je een vals akkoord maakt, terwijl je een mooi muziekstuk wilt maken. Begin niet met een vals akkoord. Een dissonant zou nog kunnen, maar dit is een vals akkoord.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Als je iets niet bedoelt, dan moet je soms ook bedenken welke daden je daaraan koppelt. Ik ben blij om te horen dat collega Van den Brink zegt dat het zo niet bedoeld is. Dat is goed om te horen. Eerlijk gezegd kennen we allemaal situaties in ons leven waarin we iets niet zo bedoelen, maar dan moeten we dat ook laten zien in onze daden. Dan had ik een veel breder onderzoek verwacht dan een heel specifiek onderzoek naar de kiesdrempel.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Ja, ik ga als de brandweer, voorzitter. Daar gaan we!

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Voorzitter. Ik dank u voor uw geweldige begeleiding van dit debat. Ik wil ook de bewindspersoon bedanken voor zijn beantwoording en voor alles wat hij in dit ambt heeft gedaan om goed te zorgen voor ons land. Dank u wel.

Mevrouw Beckerman (SP):

Voorzitter.

Mevrouw Beckerman (SP):

Dank u wel.

De heer Struijs (50PLUS):

Voorzitter. Minister, dank. Ook wij hebben zo onze dilemma's, zeker als het gaat om publieke toiletten. Wij hebben intensief contact gezocht met de gemeenten en ervaren leden. Wij hebben toch besloten, mede omdat dit een publieke voorziening is die gestimuleerd wordt door de gemeenten, om dit bij BZK in te dienen.

De heer Struijs (50PLUS):

Altijd.

Mevrouw Lammers (Groep Markuszower):

Ik heb twee moties.

Mevrouw Lammers (Groep Markuszower):

De tweede motie.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering.

De voorzitter:

Dan hebben we een heel korte regeling van werkzaamheden.

Ik stel voor dinsdag 10 februari aanstaande ook te stemmen over:

• een brief van het Presidium (36673, nr. 7);
• een brief van de vaste commissie voor Europese Zaken (22112, nr. 4255).

Op verzoek van de aanvrager stel ik voor het dertigledendebat over de geopenbaarde stukken betreffende contact tussen de goksector en het ministerie van Justitie en Veiligheid inzake de legalisering van online gokken van de agenda af te voeren.

Ik stel voor toe te voegen aan de agenda van de Kamer:

• het tweeminutendebat Verkeersveiligheid (CD d.d. 04/02), met als eerste spreker het lid Stoffer van de SGP;
• het tweeminutendebat Onderzoek naar de opvattingen van jongeren over lhbtiq+-personen (30420, nr. 438), met als eerste spreker het lid Van der Plas van BBB.

Ik deel aan de Kamer mee dat bij de stemmingen op 4 februari jongstleden de fractie van de Partij voor de Dieren geacht wenst te worden tegen de motie-Klos c.s. (36800-V, nr. 48) te hebben gestemd en de fractie van de SP geacht wenst te worden tegen de motie-El Abassi (36800-VI, nr. 108) te hebben gestemd.

Ik stel aan de Kamer voor de Eerste Kamer te laten weten dat mevrouw Dobbe de plaats zal innemen van de heer Van Nispen bij de verdediging van het Voorstel van wet tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met het strafbaar stellen van handelingen gericht op het veranderen of onderdrukken van de seksuele gerichtheid, genderidentiteit of genderexpressie (Wet strafbaarstelling conversiehandelingen) (36178).

Op verzoek van het lid Van der Plas stel ik voor haar motie op stuk nr. 5 (36848) opnieuw aan te houden.

Ik stel voor de volgende stukken van de stand van werkzaamheden af te voeren: 36800-IX-42; 22112-4229; 36812-118; 28676-557; 21501-02-3317; 31409-489; 31409-494; 22112-4222; 33450-136; 31409-493; 31409-488; 31409-485; 32813-1517; 31409-486; 22112-4100; 21501-20-2361; 25295-2169; 33118-306; 33118-305; 36800-VI-18; 29279-1000; 36800-VI-21; 36800-VI-5; 36600-VI-162; 29362-380; 24587-1054; 25268-237; 32849-292; 36861-16; 32849-289; 32849-291; 32849-290; 33529-1326; 33529-1341; 32849-288; 31239-427; 32849-287; 33529-1318; 32849-273; 33529-1301; 31239-420; 33529-1293; 33529-1290; 23432-618; 33450-138; 33450-137; 35334-422; 35334-423; 27625-729; 31839-1145; 32793-855; 36800-J-5; 27625-721; 32698-93; 36800-J-3; 33450-135; 36800-VI-29; 36800-VI-13; 36800-V-38; 27925-1016; 27625-735; 27625-733; 33037-638; 36800-J-7; 32698-94; 27625-734; 31839-1113; 33836-127; 35165-102; 29665-586; 36800-A-15; 36800-VI-30; 36800-VI-25; 29398-1199; 29398-1196; 29398-1197; 29398-1198; 31305-529; 29398-1188; 29398-1195; 29398-1194; 29398-1193; 29398-1192; 32861-89; 32861-88; 29398-1190; 29398-1187; 29398-1189; 22112-4191; 36712-9; 22112-4213; 21501-02-3296; 2026Z01010; 36569-12; 36800-XXIII-9; 29659-162; 36748-28; 32140-289; 21501-07-2083; 36602-44; 26234-301; 36602-5; 2026Z00811; 2026Z00797; 2026Z01018; 32317-979; 21501-32-1753.

De voorzitter:

Tot zover de regeling.

De voorzitter:

Dan komen we bij de tweede termijn van het debat over de begroting van Binnenlandse Zaken. Ik zie dat er nog weinig sprekers in de zaal zijn, maar het tijdstip waarop we hadden afgesproken weer te gaan starten, is reeds verstreken. We gaan dus van start.

De voorzitter:

Ik geef de minister van Binnenlandse Zaken het woord om nog te reageren op een aantal openstaande punten. Ik meen dat er ook een amendement is aangepast en opnieuw ingediend. Het verzoek is om dat ook weer te appreciëren. Kortom, we ronden het gewoon even netjes af. Minister, aan u het woord.

Minister Rijkaart:

Voorzitter, dank u wel. Dank u wel voor de inbreng van deze Kamer. Het moge duidelijk zijn dat het lokaal bestuur deze Kamer, en natuurlijk ook mij, na aan het hart gaat. We moeten de lokale democratie dan ook zeker versterken. Daarin hebben we belangrijke maatschappelijke opgaven te realiseren. Ik heb in mijn eerste termijn dan ook aangegeven dat ik bereid ben om dit jaar een maatregelenpakket toe te zeggen dat gericht is op het versterken van de lokale democratie. Daarvoor hebben we ook een denkrichting, over hoe dat dan besteed kan worden. Dat kan nog besteed worden in 2026. Het kan echter niet rechtstreeks verstrekt worden aan lokale politieke partijen; ik heb dat ook uitgelegd. Voorbeelden van maatregelen waar we wél op kunnen inzetten, zijn: veilig vergaderen door gemeenteraden, opleiding en trainingen voor volksvertegenwoordigers en lokale bestuurders, het uitbreiden van de inzet van ProDemos in de regio en de ondersteuning van kleine gemeenten op het punt van weerbaarheid. Dat is waar we nu op dit moment aan denken, maar dit vergt nog wel nadere uitwerking.

Nogmaals, tegelijkertijd zie ik dat er diverse amendementen zijn ingediend met als dekking de 8,15 miljoen die dit jaar beschikbaar is doordat de Wpp een jaar later wordt ingevoerd. Die heb ik dus ontraden omdat ik die middelen bestemd wil houden voor de versterking van de lokale democratie. Als een of meerdere amendementen worden aangenomen met dezelfde dekkingsbron, dan heeft dat wel tot gevolg dat ik geen of minder middelen beschikbaar heb voor het maatregelenpakket, want het geld kan natuurlijk maar één keer uitgegeven worden. Dat moge duidelijk zijn.

Voorzitter. Ik stel voor dat ik dan even de vragen afwerk en dat ik straks begin met het gewijzigde amendement. Hoe werkt nu de subsidie voor ProDemos? Jaarlijks krijgt ProDemos 8,9 miljoen aan subsidie van BZK. Die subsidieregeling loopt dit jaar af. Zoals ik al zei wordt nu gewerkt aan een nieuwe subsidieregeling voor januari 2027. Daarnaast wordt in 2026, dus nog dit jaar, met een aanvullende subsidie van 1 miljoen euro de inzet van ProDemos in de regio verlengd. Dit is de continuering van het amendement-Sneller uit 2025. Het wordt gefinancierd uit de envelop goed bestuur en democratische rechtsstaat. Voor als er nog twijfel bestond over die 1 miljoen: die wordt dus gecontinueerd.

De beschikbare ruimte binnen artikel 1, Openbaar bestuur en democratie. In de begroting is aangegeven dat er voor artikel 1 geen vrij te besteden middelen meer zijn. Ik heb in de eerste termijn wel aangegeven dat ik de amendementen van de leden Kröger en Huizenga ga dekken binnen artikel 1. Ik zie zelf ook de toegevoegde waarde ervan. Hoe gaan we dat doen? We gaan binnen artikel 1 herprioriteren om te bekijken hoe het dan toch tot stand kan komen.

Het lid Huizenga vroeg ook om een reflectie op de vraag hoe we het gaan doen met de begrotingsbehandeling: mogen er wijzigingen gedaan worden wanneer dat kan? De begrotingsbehandeling is natuurlijk een cruciaal debat; daar zijn we het met z'n allen over eens. Ik heb ervoor gekozen om een aantal zaken al schriftelijk aan u toe te zenden en deze mondeling toe te lichten, net zoals de hele systematiek is bij andere begrotingsbehandelingen. Dat doe ik juist om de focus in het debat aan te brengen en in te kunnen gaan op de punten waarop uw Kamer wijzigingen aan wil brengen. Dit alles gebeurt natuurlijk wel — dat is een beetje vervelend — tegen de achtergrond van de spoedige komst van een nieuw kabinet. We zitten hier gewoon een beetje in een spagaat. Daar zijn we momenteel met z'n allen een beetje slachtoffer van, denk ik.

Er was nog een vraag, over de uitvoering van het rapport Elke regio telt!: waar loopt het nu op vast in de doorontwikkeling, waarbij we als Rijk gezamenlijk kijken naar regionale verschillen en brede welvaart en zouden we versnelling aan kunnen brengen in de volgende kabinetsperiode? Het loopt momenteel niet echt ergens op vast. Op meerdere beleidsterreinen zijn we wel die gesprekken aan het voeren. Wat zou u dan kunnen doen? Ik zou met klem adviseren om als Tweede Kamer toch het gesprek te blijven voeren in de commissies die de komende tijd over onder andere dit item gaan.

Dan kom ik bij het gewijzigde amendement. Dat ging volgens mij over de wijzigingen van het lid Huizenga, als ik het helemaal goed heb. Voor uw administratie, voorzitter: dat wordt dan het amendement op stuk nr. 51. Het lid Huizenga heeft volgens mij de wijziging gedaan in het artikel zoals wij geadviseerd hebben. Dat klopt, dus wij kunnen dat dan oordeel Kamer geven.

Minister Rijkaart:

Dan kom ik bij de moties.

Minister Rijkaart:

Concreet: het proces loopt nog. Het gaat waarschijnlijk niet zo snel als u zou willen. Dat onderken ik ook. Ik denk dat iedereen zegt: het mag wel wat vlotter allemaal. Het loopt niet echt vast op een aanmerkelijk knelpunt dat we nu kunnen beetpakken en kunnen tackelen.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 38, van de leden Kröger en Tseggai, over een nationaal programma tegen discriminatie, is momenteel ontijdig. Op 11 december heb ik uw Kamer geïnformeerd over denkrichtingen met betrekking tot een meerjarenplan. De meerjarenagenda zou samenvallen met de beoogde looptijd van het aankomende kabinet. Ik heb de stellige verwachting dat het kabinet de handschoen op zal pakken en hiermee aan de slag zal gaan. Dan kunt u het debat vervolgen met het nieuwe kabinet.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 39, van het lid Vermeer, over middelen voor de uitvoering van het Nationaal Programma Vitale Regio's, is ontijdig. Er zijn nu geen middelen in de begroting van BZK opgenomen. Het is aan een volgend kabinet om hier al dan niet keuzes in te maken. Derhalve is de motie voor nu ontijdig.

Minister Rijkaart:

Ik kan me levendig indenken dat je de wens hebt dat een plan uitgevoerd wordt. Het zit 'm er in dit geval in dat het een voorschot neemt op een beslissing van de minister om ruimhartig — wat is ruimhartig? — middelen vrij te maken. Omdat er nog helemaal geen middelen zijn opgenomen in de begroting, is het echt aan een nieuw kabinet om daar een allocatie voor te vinden, in welke vorm en ordegrootte dan ook. Derhalve zeg ik: op dit moment is de motie nog even ontijdig. Wacht even de plannen af. Dan hebben een concreter financieel voorstel vanuit de regio.

Minister Rijkaart:

Nee, sterker nog, dan wordt uw motie juist veel sterker. Feitelijk gezien committeer ik me dan nu al aan alles wat de regio's gaan vragen. Dan zou ik 'm zelfs ontraden.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 40 over de gekozen burgemeester, ook van het lid Vermeer, gaan we ontraden. Gezien de huidige demissionaire status van het kabinet, past het niet om over dit onderwerp verstrekkende uitspraken te doen. In het hoofdlijnenakkoord van het huidige kabinet is afgesproken de huidige aanstellingswijze van de burgemeester dan ook te handhaven.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 41 over een einde aan de subsidie voor politieke partijen gaan wij ontraden. Wij zien namelijk dat politieke partijen een spreekbuis zijn voor opvattingen uit de samenleving. Ze brengen het publiek samen vanuit hun standpunten en in hun programmering. Daarnaast hebben ze ook nog te maken met de rekrutering en selectie van bestuurders en volksvertegenwoordigers, communicatie en mobilisatie. Daarom is het belangrijk om ze te blijven subsidiëren. De motie op stuk nr. 41 is derhalve ontraden.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 42 van de heer Van den Brink gaat over het aantal vereiste ondersteuningsverklaringen voor deelname aan de Tweede Kamerverkiezingen. Dat wordt oordeel Kamer. Een wetsvoorstel gaat voor de zomer in consultatie. Oordeel Kamer dus.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 43 van mevrouw Boelsma-Hoekstra over de subsidiëring van decentrale politieke partijen moet ik ontraden. Het is namelijk niet mogelijk om in een subsidieregeling nadere verantwoordings- en transparantieregels op te stellen. Dit staat haaks op het wetsvoorstel Wet op de politieke partijen, waarbij een subsidiëring van politieke partijen hand in hand gaat met de verantwoording en transparantie over de financiën en de interne organisatie. De motie op stuk nr. 43 is derhalve ontraden.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 44 van het lid Van Baarle over gemeentelijk antidiscriminatiebeleid verplichten is ontijdig. Het huidige kabinet heeft niet de keuze gemaakt om een en ander te laten vallen. Ik heb dat ook schriftelijk in de beantwoording gemeld. Of het volgende kabinet beslist of er nader onderzoek nodig is, laat ik dan ook aan hen. Voorlopig hebben we daar overigens ook geen middelen voor.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 45 van het lid Van Baarle over een landelijk actieplan tegen moslimhaat is overbodig. Op 12 december heeft het kabinet gereageerd op het Nationaal onderzoek moslimdiscriminatie. Daar zit ook de versterkte aanpak in. Dat is de inzet van dit kabinet. Wat het volgend kabinet wil, is dan ook aan het volgend kabinet.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 46 van het lid Van Baarle gaat over een modelaanpak voor departementaal rapporteren over de aanpak van discriminatie. Deze is overbodig. Er is reeds een raamwerkrapportagemodel vastgesteld door de departementen. Dat wordt verder vormgegeven. Alle departementen hebben al toegezegd een rapportage aan te leveren, dus verplichten is verder niet nodig. De motie op stuk nr. 46 is dus overbodig.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 47 van het lid Van Baarle over de rijksinkoopstrategie. Deze krijgt oordeel Kamer. Dit sluit aan op een brief die ik vanochtend heb gestuurd, waarin ik dezelfde ambitie aangeef.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 48, ook van het lid Van Baarle, gaat over een wetsvoorstel voor landelijke antidiscriminatievoorzieningen. Deze is ontijdig. Het dictum van de motie zegt het al: na beëdiging van het nieuwe kabinet. Alleen daarom al is de motie eigenlijk ontijdig.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 49 van het lid Flach over een aanspreekpunt voor de regio is ontijdig. Naar aanleiding van een eerdere motie heeft het kabinet aangegeven met de regio's in gesprek te gaan over de opgaven en deze te koppelen aan de meest betrokken departementen. De regio mag dan ook verwachten dat het Rijk intern zoekt naar een goede verbinding. Ook zal besproken worden op welke wijze de samenwerking kan plaatsvinden. Of dan altijd en overal een langjarige gebiedsgerichte aanpak plaatsvindt, is wel aan een volgend kabinet. Derhalve is de motie op stuk nr. 49 ontijdig.

Minister Rijkaart:

Dan de motie op stuk nr. 50 van het lid Flach over de begraafplaats van Moerdijk. Ik begrijp de wens en heb daar volgens mij ook invulling aan gegeven in mijn eerste termijn. Het proces vraagt om een brede, zorgvuldige afwerking, juist om op een zorgvuldige manier met dit soort gevoeligheden om te kunnen gaan. Het lokale bestuur beslist in eerste aanleg. Laten we dat afwachten en pas daarna als Rijk instappen.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 50 wordt daarmee ontraden.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 52 is een brede motie, waarin wordt gevraagd om een onderzoek naar de kiesdrempel niet door te laten gaan. Zoals wij de motie hebben gelezen, betreft het een voornemen in het akkoord van het nieuwe kabinet. Derhalve is deze ontijdig.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 53 van mevrouw Bikker over weerbaar bestuur is overbodig. We doen dit al. We investeren al in programma's en steunen het lokale bestuur. Ik zie 'm wel als een aanmoediging om hiermee door te gaan. Dan was er ook nog een vraag over de Monitor Integriteit en Veiligheid. Daar wordt dit in vormgegeven. De cijfers waar u naar vraagt over agressie, intimidatie et cetera komen eind 2026.

Minister Rijkaart:

Dan de motie op stuk nr. 54 van mevrouw Bikker over financiële onderbouwing van de plannen van de regio's. De regering wordt hierin verzocht om de plannen in de regio's te voorzien van financiële onderbouwing. Zoals eerder gezegd, geef ik deze het oordeel "ontijdig". Eerst moeten de plannen worden uitgewerkt en dan moet er inzicht komen in de uitvoeringskosten. De vraag komt nu nog te vroeg. De motie op stuk nr. 54 is ontijdig.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 55 van mevrouw Beckerman over de nullijn moet ik ontraden. Die is niet conform het kabinetsbeleid, zoals ik vandaag eigenlijk al heb toegelicht.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 56 over openbare toiletten is ontijdig. Ik ga 'm wel bespreken met mijn collega van VWS en ik bericht u over de uitkomst daarvan. Het is even aan de heer Struijs of hij in afwachting van mijn bericht de motie wil aanhouden. Anders krijgt de motie het oordeel "ontijdig".

Minister Rijkaart:

Dat zou het mooiste zijn.

Minister Rijkaart:

Als dat lukt. Ik ga een poging wagen om dat te doen.

Minister Rijkaart:

We gaan in deze nadagen een poging wagen.

Minister Rijkaart:

We gaan over naar de motie op stuk nr. 57 van het lid Struijs over informatie die gemeenten aan elkaar kunnen doorgeven. Die motie ging over zorgfraude. Deze casuïstiek kan onderzocht worden binnen het programma Interbestuurlijke Datastrategie. De motie krijgt oordeel Kamer.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 58 van het lid Lammers vraagt mij om de burgemeester de opdracht te geven te handhaven tegen Extinction Rebellion. De inzet rond openbare orde en veiligheid en vooral rond de Wet openbare manifestaties is echt aan de burgemeester zelf; die kan de lokale omstandigheden het beste beoordelen. Ik ga deze motie dan ook ontraden.

Minister Rijkaart:

De motie op stuk nr. 59, ook van het lid Lammers, gaat over het verplicht referendum. Dat is echt aan het lokale bestuur; dat kan dit het beste beoordelen. Ik ken ook voorbeelden waarbij er ook zonder verplicht referendum het een en ander binnen gemeenten wordt gedestilleerd. Ik wil dit ook echt bij het lokale bestuur laten en derhalve de motie op stuk nr. 59 ontraden.

Minister Rijkaart:

Volgens mij ben ik er dan doorheen, voorzitter.

Minister Rijkaart:

Dat is inderdaad de systematiek vanuit het programma dat we hebben. Die 8,15 miljoen gaat dit jaar nog uitgegeven worden. Zelfs als het kan, gaan we het in de uitvoering niet redden voor de gemeenteraadsverkiezingen. Als je het dan wel al doet en je een heel individueel subsidietraject opstelt, dan belast je de gemeenten met een enorm subsidietraject, terwijl de wet waarin alles geregeld wordt op 1 januari 2027 in zou moeten gaan. Dat is de meest vloeiende manier om dit te doen.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de begroting Asiel en Migratie. Ik heet de beide ministers van harte welkom in ons midden.

De voorzitter:

Ik geef gelijk een van de ministers het woord voor het eerste deel van de beantwoording in deze eerste termijn van de zijde van het kabinet. Als u zover bent, heeft u het woord, minister.

Minister Van Weel:

Dank u wel, voorzitter. Allereerst heel veel dank aan de Kamerleden voor hun soepelheid, voor het tolereren van mijn afwezigheid bij uw inbreng in eerste termijn. Ik heb er uiteraard kennis van genomen en zal de beantwoording met plezier ter hand nemen. Ik heb één lopende tekst, maar ik zal wel aangeven welke onderwerpen ik langsloop op mijn terrein. Dan weet u ongeveer wat u kunt verwachten in die tekst. Ik begin met een korte intro. Daarna heb ik het over de nationale maatregelen die wij als kabinet hebben afgekondigd. Ik zal stilstaan bij Syrië, bij de vragen over Spanje en de aankondigingen, internationale samenwerking en EU-samenwerking. Daarna sta ik stil bij de implementatie van de asielwetten en het Migratiepact en de samenloop daarvan. Ten slotte ga ik in op de staat van de IND.

Voorzitter. Ik begin aan mijn tekst en beantwoording. We behandelen vandaag de begroting van het ministerie van Asiel en Migratie. Nogmaals excuses voor mijn afwezigheid bij de eerste termijn en dank voor uw begrip. Dit debat, zoals de heer Paternotte zo mooi heeft gezegd, speelt zich af in de blessuretijd van mijn ministerschap. Maar zoals iedereen weet, moet je in voetbal altijd doorspelen tot het eindsignaal. Dat ben ik dan ook van plan om te doen. Met de Asielnoodmaatregelenwet, het Migratiepact en de tweestatuswet van collega Keijzer ligt er een solide basis om op verder te bouwen. Uiteraard hoop ik op een succesvolle behandeling van deze wetten in de Eerste Kamer. En ja, zeg ik alvast tegen de mensen die zich hierover zorgen maken, ik was optimistisch en dat ben ik nog steeds. We verliezen, denk ik, echt momentum als we na het ene been nu ook niet het andere been bijtrekken.

In mijn bijdrage wil ik kort ingaan op de achtergronden van het huidige asiel- en migratiebeleid. Daarna wil ik ingaan op de samenwerking internationaal en de concrete maatregelen die voor ons liggen, met bijzondere aandacht voor de twee wetten. Daarna ga ik in op de staat van de uitvoering.

Voorzitter. We zijn inmiddels aangekomen op het punt dat een structurele verandering van ons asiel- en migratiebeleid noodzakelijk is, want we lopen vast in de opvang, in de huisvesting, bij de IND en in het absorptievermogen van de samenleving. Ik denk dat we het daar allemaal over eens zijn. Immigratie is, anders dan het soms lijkt, geen vanzelfsprekend natuurverschijnsel. Natuurlijk zeg ik, met mevrouw Westerveld, dat wij niet of nauwelijks invloed hebben op oorlogen en rampen, maar voor andere migratiegroepen hebben wij wel degelijk knoppen om aan te draaien om de instroom te reguleren, de terugkeer te stimuleren en de opvang hier beter behapbaar te maken. Dat is in een notendop wat we in ons asiel- en migratiebeleid aan het doen zijn: grip krijgen op de instroom, de doorstroom en de uitstroom, en het niet langer aannemen als een onvermijdelijk proces waar we ons hoe dan ook maar naar te voegen hebben.

Voorzitter. Die grip zit eraan te komen, want we zijn deze inzichten niet alleen in nieuwe wetten aan het verankeren, maar we zijn ook een eind op weg met de uitvoering stevig in de steigers zetten. We werken hard aan het beperken van instroom met de Asielnoodmaatregelenwet. We werken hard aan de opvang, met meer dan 70 plekken per jaar bij het COA. Daar zal mevrouw Keijzer straks op doorgaan. We werken intensief samen in Europees verband en we bevorderen de terugkeer met specifieke aandacht voor Syrië en Oekraïne. In 2025 hebben we een aanvullende vertrekregeling gerealiseerd voor Syriërs die weer terug wilden keren naar het land van herkomst na de val van het regime. We volgen uiteraard de situatie in Syrië op de voet. Recent is een nieuw ambtsbericht gepubliceerd en binnenkort volgt op basis daarvan een nieuw landenbeleid waarin we aangeven voor welke bevolkingsgroepen het land wel en niet veilig is. We blijven in Europa ook voor een gecoördineerde aanpak richting Syrië. Daarbij is wederopbouw van belang, maar ook het inzetten op terugkeer.

Minister Van Weel:

Dit was eigenlijk het blokje Syrië, dus ik kan me voorstellen dat er daarover al vragen zijn vanuit de Kamer.

Minister Van Weel:

Het ambtsbericht is in januari verschenen. Ik denk dat we februari nodig hebben om het landenbeleid daarop af te stemmen. Zoals u weet volgt het ambtsbericht vanuit BZ. Dat heeft de minister aan de minister van AenM gestuurd. Dat heb ik als minister van AenM ontvangen. Daar wordt nu gewerkt aan het landenbeleid. Ik verwacht dat dat eind februari of maart een feit is.

Minister Van Weel:

Wij hebben op dit moment beleid dat leidt tot het weer behandelen van de aanvragen van Syriërs. Dat leidt ook tot afwijzingen van asielaanvragen van Syriërs. De vraag is of het beleid wezenlijk gaat veranderen met het nieuwe ambtsbericht. Dat door mijn oogharen bekijkend, zeg ik: ik denk het niet, want er is grote gelijkheid. Ik verwacht geen drastische wijzigingen. In die zin heeft versnellen maar beperkt nut, want ik verwacht een continuering van het beleid zoals we dat nu zo ongeveer hebben. Het is wel een proces dat we moeten doorlopen. Net zoals een ambtsbericht zich niet laat dwingen, zitten in het opstellen van het landenbeleid ook een aantal stappen die gewoon doorlopen moeten worden.

Minister Van Weel:

Een maand voor het opstellen van landenbeleid op basis van het ambtsbericht, dat uiteindelijk ook moet houden in alle rechtszaken die eruit voortkomen, is niet lang. Dat is echt een gebruikelijke en een snelle periode. Ik ben het met u eens dat we ons moeten instellen op zo snel mogelijk herbeoordelen. Daarvoor is bestendig beleid nodig en dus een bestendiging van het landenbeleid zoals we dat vorig jaar hebben vastgesteld. Maar in de tussentijd zitten we niet stil. Ik wil er wel bij zeggen dat we op dit moment nog te maken hebben met 17.000 eerste aanvragen van Syriërs, die ook nog in de pijplijn zitten. Er wordt op dit moment dus heel hard gewerkt door de IND om in de beschikbare tijd vooral die eerste aanvragen te beantwoorden, omdat daar ook nareisaanvragen op zitten. Die herbeoordelingsmogelijkheid wil niet zeggen dat IND dan ook qua capaciteit in staat is om dat even snel weg te werken.

Minister Van Weel:

Wij zijn niet gebonden aan die richtlijn en wij voelen ons daar ook niet aan gebonden. We hebben ons eigen proces. We hebben een ambtsbericht en landenbeleid. Dat leidt in een hele andere richting. Daarbij is ook oog voor minderheden en voor het risico dat ze lopen op vervolging. Wat betreft IS-strijders hebben wij ook ons eigen beleid. Dat valt primair onder de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie en Veiligheid, maar zoals u weet, maken wij in elke individuele casus een afweging: willen wij iemand terughalen of niet? Tot nu toe is die afweging elke keer uitgevallen in het belang van de nationale veiligheid. We halen deze mensen niet terug; we zorgen ervoor dat ze in dat gebied blijven. Daar zal niks aan veranderen, ook niet door deze Guidance.

Minister Van Weel:

Zoals gezegd, ken ik geen lidstaten die dit soort richtlijnen als heilige teksten overnemen. Wij hebben intensief contact met andere landen die nog IS-strijders met hun eigen nationaliteit hebben zitten in kampen in Syrië. We zitten allemaal op hetzelfde spoor, namelijk dat we op dit moment niet bereid zijn om deze mensen terug te halen. We volgen allemaal hetzelfde spoor. Dat geldt ook voor de terugkeer van Syriërs en voor de omgang met kwetsbare groepen. Ook daarbij zitten we op één lijn. Ik ben niet gelukkig met deze teksten. Ik voel me er niet aan gehouden en ik heb ook niet het idee dat andere landen dat wel voelen. Ik zal mijn opvolger zeker aansporen om daarover het gesprek aan te gaan met de andere landen en met de commissie.

Minister Van Weel:

Nogmaals, daar zullen we het gesprek over aangaan. In onze werkelijkheid verandert er in ieder geval niks.

Minister Van Weel:

Voorzitter. Grip krijgen op asiel begint in het buitenland. Migratie is grensoverschrijdend en vergt per definitie internationale samenwerking, in Europa, maar ook daarbuiten. Anders is het dweilen met de kraan open. We werken met landen van herkomst en transit in migratiepartnerschappen. Die migratiepartnerschappen zijn hét vehikel om terugkeer te bevorderen, om migratiestromen beter te beheersen dicht bij de bron en om de aankomsten in de EU en Nederland te verminderen. Hiervoor trekken verschillende ministeries nauw op, onder meer in een interdepartementale taskforce. We aarzelen daarbij niet om streng te zijn, bijvoorbeeld met nieuwe visummaatregelen op EU-niveau. In Europa zijn mede door de Nederlandse inzet flinke resultaten geboekt. In juni treedt het Europees Migratie- en Asielpact in werking. Er wordt op dit moment keihard gewerkt aan de implementatie van deze regels, niet alleen in Nederland, maar ook in andere lidstaten. De buitengrenzen worden met het Migratiepact verstevigd. Dat betekent uiteindelijk ook minder aankomsten in Nederland. We herstellen het Dublinstelsel en maken betere afspraken, zoals ik vorige maand concreet heb gedaan met Griekenland, over de herstart van deze samenwerking.

Mevrouw Vondeling vroeg: waarom wordt het Dublinverdrag nu niet nageleefd? Het Dublinverdrag wordt wel nageleefd, maar het systeem werkt om verschillende redenen niet altijd naar behoren. Met betrekking tot Griekenland hebben we in het verleden te maken gehad met ondermaatse opvang. Griekenland was zelf niet bereid om Dublinclaimanten weer op te nemen. Dat zijn zaken die we moeten proberen te herstellen in de aanloop naar de inwerkingtreding van het Migratiepact. Zowel met Griekenland als met Italië, de twee landen waarmee Dublin moeilijk liep, hebben we nu afspraken gemaakt. Er is commitment om het asiel- en opvangsysteem op orde te brengen en om de Dublinregels weer volledig toe te passen bij de inwerkingtreding van het pact op 12 juni.

Dan nog even kort over Spanje, naar aanleiding van de vragen van mevrouw Rajkowski en de heer Boomsma. In beginsel staat het EU-lidstaten vrij om zelf verblijfsvergunningen te verstrekken. Dat is een nationale competentie. Doorreizen naar een andere lidstaat op basis van zo'n verblijfsvergunning kan, maar voor maximaal 90 dagen binnen de 180 dagen. In een andere lidstaat werken mag dan niet, en legaal vestigen kan ook niet. Daar zijn uiteindelijk voorwaarden aan verbonden. Maar ik deel uw zorgen over deze stap die genomen is door de regering van premier Sánchez. Ik ga graag, in overleg met de andere Europese landen in de Europese gremia, met de Spaanse regering in gesprek om deze zorgen te adresseren en hopelijk ook te kijken hoe we hierin in de toekomst meer één lijn kunnen trekken.

Minister Van Weel:

Ja, over Spanje.

Minister Van Weel:

Deze mensen moeten natuurlijk papieren laten zien op het moment dat ze hier gecontroleerd worden of op het moment dat ze zich hier willen vestigen of wat dan ook. Dat papier dat ze hebben, is dan die tijdelijke verblijfsvergunning uit Spanje. Dat houdt automatisch in dat ze zich hier dus niet mogen vestigen, maar dat ze hier maximaal 90 dagen mogen verblijven. Dus als ze daar na 90 dagen nog een keer worden aangetroffen, zonder het land uitgereisd te zijn, worden ze de grens weer overgezet. Ze mogen hier ook niet legaal werken. Dus er zitten wel degelijk beperkingen aan, maar het is niet zo dat dit betekent dat die mensen alleen maar in Spanje blijven. Die mensen kunnen wel degelijk hier opduiken en hier illegaal aan het werk gaan of andere overlast veroorzaken. Dat is waarom ik het gesprek wil aangaan met Spanje, omdat deze nationale maatregel wel degelijk ook effect heeft op de rest van Europa. Bovendien kan het een onwenselijk precedent scheppen, in de zin van: als u zich maar illegaal ophoudt in de EU, in dit geval in Spanje, dan krijgt u uiteindelijk een verblijfsvergunning. Dat zijn nou juist de signalen die we met de inwerkingtreding van het Migratiepact niet willen afgeven, zeker niet op nationale basis.

Minister Van Weel:

Gaarne daartoe bereid. Ik wil wel één verzachtende omstandigheid voor Spanje noemen. Een heel groot deel van de illegaal verblijvenden in Spanje zijn Spaanstaligen, afkomstig uit Latijns-Amerika, die uiteindelijk binnen de Spaanse economie wel degelijk een positieve rol vervullen, en ook helemaal geen intentie hebben om zich buiten Spanje of een Spaanstalig land te verplaatsen door Europa. Dus bij een aanzienlijk deel van die half miljoen, waarover gesproken wordt, treedt dat risico niet op. Dat neemt niet weg dat we daar waar dat wel het geval is, gaan doen wat u vraagt.

Daarnaast trekt Nederland bovendien de kar bij de ontwikkeling van innovatieve oplossingen, zoals de terugkeerhub, zowel in Europa als bilateraal.

Voorzitter. Het doet me deugd dat de opvattingen over migratie en asiel in Europa breed worden gedeeld. Lidstaten en samenlevingen zijn het erover eens dat er iets moet veranderen. Internationaal, zoals net benoemd, maar ook nationaal is er overeenstemming over hoe we dit vraagstuk moeten benaderen. Dat wordt feitelijk ondersteund door het Migratiepact en het aannemen door uw Kamer van de Asielnoodmaatregelenwet.

Ik wil die hele wet niet hier nog een keer in detail herhalen, maar de uitgangspunten zijn helder. We zetten niet alleen in op effectieve samenwerking in Europa, maar we gaan ook ons nationale stelsel meer en beter laten aansluiten bij Europa en bij de strengere wetgeving indien die van toepassing is in de landen om ons heen. We stappen in die nieuwe wet ook af van de vanzelfsprekendheid van lange verblijfsvergunningen en van de ruime criteria op gezinshereniging. We maken een einde aan een aantal verlammende procedures. Deze zijn enorm belastend voor het systeem. Ze kosten behoorlijk veel geld. Deze week kwam ook weer een bedrag naar buiten in de media. Dat gaat ten koste van mankracht die ook aan werkelijke vluchtelingen kan worden besteed.

Worden na het aannemen van de noodmaatregelenwet de dwangsommen dan meteen afgeschaft, wilde de heer Van den Brink weten. Ja, de maatregel ter afschaffing van de dwangsommen is een maatregel die verder geen andere capaciteit vraagt. Die kan gewoon meteen worden geïmplementeerd. Dus zodra de wet in werking treedt, zal de dwangsom tot het verleden behoren. Ook daarom is het van belang dat deze wet zo spoedig mogelijk in werking kan treden.

Voorzitter. Wij vragen veel van onze partners in de keten. Deze maatregelen verdienen dan ook een toereikende financiële en organisatorische onderbouwing. Voor de implementatie van het Migratiepact en de wetsvoorstellen is budget beschikbaar, namelijk 115 miljoen per jaar. Organisaties werken hiermee aan de invoering, en straks ook aan de uitvoering, van dat pact.

De heren Paternotte en Van den Brink vroegen zich af hoe de capaciteit van IND zich verhoudt tot de voorbereidingen op het Migratiepact. Daar kan ik wel wat over zeggen. De Europese Commissie monitort nauwkeurig of de EU-lidstaten individueel allemaal op schema liggen voor een tijdige implementatie van het pact, waaronder het beschikbaar hebben van de voor hen vastgestelde capaciteit in de asielprocedure. De Commissie rapporteert hier periodiek over. Het eerstvolgende rapport wordt in maart of april van dit jaar verwacht. Uw Kamer zal hierover, net als over de voorgaande rapporten, worden geïnformeerd. Ten slotte verwijs ik, wat betreft de gereedheid hier in Nederland, ook naar de brief aan uw Kamer van 22 januari. Daarin werd informatie over de voortgang van de nationale implementatie gegeven.

Tegen mevrouw Westerveld zeg ik: ja, het Migratiepact en de nieuwe nationale asielwetten overlappen deels. Gelukkig. Dat betekent namelijk dat de IND uiteindelijk het hele pakket in samenhang kan bezien en implementeren. Daarom is het ook van belang voor de IND dat ze daar zo snel mogelijk helderheid hebben over de doorgang van deze wetten en dat die behandeld en aangenomen worden door de Eerste Kamer.

We hebben ook kritisch gekeken naar de uitgaven binnen de migratieketen, waaronder die voor VluchtelingenWerk Nederland. Dit budget, ingezet door mijn voorganger, kon fors omlaag. De IND is in staat om bepaalde werkzaamheden van VluchtelingenWerk Nederland over te nemen.

Voorzitter. Ten overvloede: waar we het hier over hebben, is geen klein bier. Dit is echt een grote stelselwijziging. Het zijn stuk voor stuk ingrijpende en noodzakelijke maatregelen. Bij elkaar en in samenhang kunnen die voor een drastische beperking van de instroom zorgen, de druk op de keten verlichten, de kosten verlagen en het draagvlak vergroten.

Toen ik gevraagd werd om minister voor Asiel en Migratie te worden, zei ik niet alleen ja om democratisch vastgesteld beleid uit te voeren. Ik wilde, in alle bescheidenheid, ook wat doen aan de hitte in het maatschappelijke debat, omdat die in mijn optiek goede besluitvorming en juist de zorg en het draagvlak voor vluchtelingen in de weg staat. Het asiel- en vluchtelingenbeleid gaat met heel veel emotie gepaard. Dat is ook terecht. Het gaat hier immers om mensen, kwetsbare mensen ook nog eens. Maar het gaat ook om de medewerkers van de diensten, die het water op dit moment aan de lippen staat. Zij kijken naar ons voor wat verlichting. De betrokkenheid van uw Kamer, zowel in het midden als op de flanken, waardeer ik dan ook zeer.

In mijn korte tijd als minister voor Asiel en Migratie heb ik gestaan voor realiteitszin en voor een blik naar de toekomst. We moeten doen wat in onze mogelijkheden ligt en wat volgens de wet kan om illegale ongecontroleerde migratiestromen te beheersen. We moeten ons asiel- en migratiebeleid hervormen om het streng, efficiënt, maar ook rechtvaardig te houden. Alleen dan blijft ons systeem houdbaar en kunnen vluchtelingen die ons echt nodig hebben, ook op ons, en op draagvlak in de samenleving, rekenen.

Voorzitter, dat was het einde van mijn beantwoording.

Minister Van Weel:

Ik heb daar in de aanloop gesprekken over gevoerd, met zowel de IND als de internationale partners als de asieladvocatuur als VluchtelingenWerk Nederland. Op basis daarvan ben ik met een voorstel gekomen. Daarin zeggen we dat we ons in de eerste fase meer voegen naar hoe landen om ons heen het doen. Dat doen we met een lichtere vorm van ondersteuning over de procedure, geen volledige persoonlijke legal counseling bij de opbouw van het dossier. Daar zitten voor- en nadelen aan, zeg ik u meteen. Als u praat met de asieladvocatuur of met VluchtelingenWerk Nederland, dan zult u het verhaal horen dat dit ertoe zal leiden dat dossiers onvolledig worden, dat het leidt tot meer beroepsprocedures en dat zij juist in de eerste fase mensen afvangen die eigenlijk toch geen kansrijke zaak hebben. Daar staat tegenover dat het omgekeerde ook waar is. Hiermee wordt mensen namelijk al in een vroeg stadium verteld hoe ze een dossier moeten opbouwen om juist wél een kansrijke zaak te hebben. Daarmee wordt het inwilligingspercentage dus mogelijk hoger.

Ik denk dat dit uiteindelijk een politieke keuze en een beleidskeuze is. Op dit moment ben ik van mening dat de ingeslagen weg, namelijk een lichtere vorm van legal counseling in de eerste fase, aansluitend bij Duitsland en andere landen en gedaan door de IND, legaal voldoet. Ik denk dat we daarmee in ieder geval het systeem ontlasten, dat de kosten voor VluchtelingenWerk omlaag kunnen en dat we toch adequaat invulling geven aan onze plicht. Maar ik heb ook eerlijk tegen de asieladvocatuur gezegd dat we in de praktijk moeten gaan zien welke van de narratieven hier leidend is. Dan moeten we ook niet aarzelen om een andere weg in te slaan als het niet werkt.

Minister Van Weel:

Juridisch gezien niet: juridisch is het klip-en-klaar en hoeft er in die eerste fase geen advocatuur aan te pas te komen. Die komt pas in de fase van beroep en de besluitvorming op de beschikking. Het enige wat je vaak hoort, zeker van deze beroepsgroep, is: wij helpen juist om het dossier met een betere kwaliteit voorgelegd te krijgen, waardoor we uiteindelijk voorkomen dat er onnodige beroepszaken komen omdat mensen niet wisten dat ze bepaalde zaken moesten opnemen of hoe ze dat moesten verwoorden. Maar dat is een kwestie van een opvatting over wat het systeem het beste ontlast. Ik sta achter de keuze om te gaan voor de minimale variant, aansluitend bij landen om ons heen, waarbij in die eerste fase wel degelijk voorlichting wordt gegeven en beschikbaar is over de procedure en wat er moet gebeuren, maar waarbij dan nog geen volledige begeleiding nodig is door de advocatuur.

Minister Van Weel:

Ja, dat duurt lang. Het is ook geen eenvoudige materie, zal ik u vertellen. We zijn niet voor niks met een kopgroep van landen bezig om te kijken hoe we de glijdende schaal die langzaam is ontstaan door jurisprudentie van het Europese Hof, waarbij we de ernst moeten meewegen tegen de periode waarin iemand zich hier al bevindt voordat je hiertoe mag overgaan, kunnen versoepelen. Op dit moment ligt die lat natuurlijk vrij hoog. Het afnemen van het Nederlanderschap kan alleen bij dubbele nationaliteit en bij terroristische misdrijven. We zullen gaan kijken wat het nieuwe kabinet hiermee doet. Deze onderzoeken lopen in ieder geval. Ik ga ervan uit dat de volgende minister van Justitie en Veiligheid dit dossier ook onder zijn hoede zal nemen.

Minister Van Weel:

Ik zie de gedachte hierachter; die ondersteun ik. Ik zie ook de afschrikwekkende werking die daarvan kan uitgaan; die is natuurlijk ook heel veel waard. Ik ondersteun dus de insteek. Of het mogelijk is om dit te versnellen … Dat zal buiten mijn ambtstermijn vallen.

Minister Van Weel:

Ik denk dat het grootste deel van uw kritiek de duurzaamheid van de opvang betreft.

Minister Van Weel:

Daarom zou ik het, zonder dit nu …

Minister Van Weel:

Ik zou dit logischerwijs zien bij mevrouw Keijzer.

Minister Van Weel:

Die zijn goed; die zijn goed.

Minister Van Weel:

Ik vind dat dit soort processen zo apolitiek als mogelijk moeten zijn. Daarom heb ik ook echt wel last gehad van de discussie die woedde rondom Afghaanse vrouwen en het recht op asiel. Dat is niet omdat ik daar persoonlijk als mens een mening over heb, maar omdat ik vind dat we moeten kunnen uitleggen en verdedigen dat we hier deugdelijke processen hebben waar mensen op kunnen rekenen en op kunnen bouwen en waar rechters op kunnen varen. Dat loopt via de systematiek van ambtsberichten, die door experts worden opgesteld en waar ministers geen komma of punt aan veranderen. Dat loopt vervolgens via het landenbeleid, dat op basis van dat ambtsbericht op een inhoudelijk concrete manier poogt te onderbouwen waarom dat leidt tot bepaalde uitzonderingen voor groepen personen of niet.

Los van dat landenbeleid blijft het natuurlijk altijd een individuele weging. Als er sprake is van een risico op vervolging, dan kan de rechter of de IND dat bij individuele casussen altijd meewegen in een beschikking. Dat leidt er ook toe dat we op het moment dat een landenbeleid staat en is vastgesteld, niet blind zijn voor signalen die komen maar ook niet politiek gaan sturen op aanpassingen van dat landenbeleid. Het landenbeleid is nu wat het is. Het wordt periodiek herzien. Het wordt sneller herzien op het moment dat we meer signalen krijgen dat dat nodig zou zijn voor bepaalde beroepsgroepen. In de tussentijd heeft iedereen individueel recht op een weging van zijn of haar situatie. De situatie waarin de jezidi's hebben verkeerd en de genocide die op de jezidi's heeft plaatsgevonden ten tijde van de hoogtijdagen van ISIS ontken ik helemaal niet, maar de situatie nu is zoals in de schriftelijke beantwoording is aangegeven op basis van het landenbeleid.

Minister Van Weel:

Op dat eerste: als ik nu die kaders zou veranderen, dan ga ik wel politiek sturen op deze zaak. Ik sta achter het landenbeleid voor Irak zoals dat staat, inclusief de positie van jezidi's: kwetsbaar, maar zoals omschreven geen algemene uitzonderingsgrond voor het verkrijgen van asiel hier. De situatie rondom de Afghaanse vrouwen heb ik meerdere malen gepoogd uit te leggen. In algemene zin is het verschrikkelijk wat de taliban doen met vrouwenrechten. Natuurlijk wordt dat ook meegewogen. Aanstonds zullen we een nieuw landenbeleid krijgen voor Afghanistan. Dat neemt niet weg dat in een individuele casus de IND natuurlijk wel altijd meeweegt wat de argumentaties zijn om iemand asiel te verlenen of niet. Als iemand in zijn asielaanvraag zelf de onverenigbaarheid met leven onder het talibanregime niet noemt, dan hoeft de IND die zaak ook zelf niet te maken. In die zin is elke individuele zaak ook weer anders en kun je die niet vanuit de politiek wegen. Daarom ben ik daarvan weggebleven. De IND heeft een van de zaken die ze hadden lopen uitgelopen bij de rechter en heeft besloten de laatste twee zaken terug te trekken op basis van de intrekking. Dat is ook hoe het systeem werkt. De rechter trekt dan op een gegeven moment een lijn, die we dan ook volgen. Ik voel me het meest comfortabel bij juist wegblijven uit de casuïstiek, waar nodig wel een trigger geven voor herziening, maar die herziening op zo droog mogelijke manier laten doen door de experts, die daar het meest van afweten. Dat zou ik ook mijn opvolger aanraden.

Minister Van Weel:

Ik vind het interessant. Ik heb daar ook kennis van genomen. Ik zei ook tegen de heer Diederik van Dijk dat ik er zeker voor ben om daarnaar te kijken. Eerlijkheidshalve moet ik wel bekennen dat dit echt binnen het domein van Justitie en Veiligheid valt. Ik heb als minister van AenM geen jurisdictie over het Nederlanderschap as such. Maar ik geleid het graag door naar dat ministerie.

Minister Keijzer:

Dank u, voorzitter. Mijn collega, de minister ván Asiel en Migratie, David van Weel, heeft net ook al gezegd wat hier bij mij in de voorbereiding staat, namelijk dat het best een bijzonder gesternte is waaronder we deze begrotingsbehandeling doen. Richting mevrouw Westerveld zeg ik: maakt u zich helemaal geen zorgen. Zeven maanden geleden zijn wij samen deze portefeuille gaan doen. Dat is eigenlijk vanaf dag één een bijzonder fijne samenwerking geweest, zo fijn dat je zo'n grap kunt maken op het spreekgestoelte. Zeven maanden geleden zijn we dit met z'n drieën gaan doen. Op een gegeven moment zijn we met z'n tweeën overgebleven, en dat is altijd een bijzonder prettige samenwerking geweest. Het feit dat collega Van Weel ook Buitenlandse Zaken deed, maakte het eigenlijk een nog mooier geheel, omdat de portefeuille Asiel en Migratie natuurlijk buitengewoon veel te maken heeft met wat er in het buitenland speelt. Aangezien ik ook de portefeuille VRO deed en verantwoordelijk werd voor vooral het onderdeel huisvesting, waren er prachtig mooie dwarsverbanden met elkaar te maken.

Voorzitter. De behandeling van de begroting van Asiel en Migratie gaat al jaren over grip krijgen op migratie. Dat is eigenlijk heel jammer, want Asiel en Migratie gaat uiteindelijk over mensen. Mijn mensbeeld is dat een mens tot zijn recht komt in relatie tot een ander. Een mens is van nature geneigd om een ander mens die in nood verkeert, te helpen. Maar door de grote aantallen waarmee vluchtelingen naar Nederland komen, de grote cultuurverschillen tussen de mensen die hiernaartoe komen en de mensen die hier al zijn, de afhankelijkheid van uitkeringen en daarmee het beslag op de verzorgingsstaat en de druk op de woningvoorraad, die gigantisch groot is in dit land, is het geen debat meer over mensen in nood helpen, maar is het een debat geworden over hoe we het zo goed mogelijk kunnen beperken en het zo streng mogelijk maken. Daar sta ik overigens achter, want op deze manier kunnen we het in Nederland niet langer bolwerken.

Laat ik kort de actuele stand van zaken schetsen. We vangen ruim 130.000 Oekraïners op. Elke week komen er gemiddeld nog 300 Oekraïners naar Nederland. Elke week 300. Alleen al van de Syriërs — mijn collega heeft daar net het een en ander over gezegd — hebben er 17.000 een eerste asielaanvraag liggen. En er staan zo'n 53.000 verzoeken tot nareis in de wacht. Elke week landen er ongeveer 400 op Schiphol, die direct weer instromen in de overvolle asielzoekerscentra. In die asielzoekerscentra zitten ruim 12.000 statushouders langer dan veertien weken. Zij hebben langer dan veertien weken geleden een verblijfsvergunning gekregen. Daarmee zijn het statushouders geworden. Die zijn een verantwoordelijkheid voor gemeenten, maar deze kunnen die verantwoordelijkheid niet oppakken of nemen die verantwoordelijkheid niet. En dat terwijl die verantwoordelijkheid in ieder geval wel mogelijk wordt gemaakt door beleid en financiële middelen.

Voorzitter. Ons land kan dit gewoon niet langer aan. Het systeem is kapot. We staan dus met z'n allen voor een enorme opgave. Met "we" bedoel ik natuurlijk allereerst de duizenden mensen die betrokken zijn bij de uitvoeringsorganisatie en die dag in, dag uit alles doen om de situatie toch beheersbaar te houden. Met "we" bedoel ik ook onszelf in het dubbeldemissionaire kabinet en uiteraard ook de opvolgers in het nieuwe kabinet. Maar de sleutel tot reparatie van een kapot asielsysteem, ligt natuurlijk ook bij de uitvoerenden en de vrijwilligers in het land. En last, but certainly not least, in mooi Nederlands, bedoel ik met "we" politici in de Tweede Kamer, maar zeker ook in de Eerste Kamer, waar er twee wetten liggen die echt, echt, echt wachten op besluitvorming en instemming. We zijn samen verantwoordelijk en we kunnen en moeten met elkaar het verschil maken.

Ik ga schetsen wat ik al gedaan heb en hoe het volgens mij met alle maatregelen, al het beleid en al het geld dat er staat verder moet. Ik ben blij om te lezen in het nieuwe coalitieakkoord dat op die ingeslagen weg wordt voortgegaan. Dat is gewoon goed nieuws. Nu alleen nog de daad die erbij hoort, vooreerst in de Eerste Kamer. Ik heb een aantal blokken. Ik zie de heer Heutink al staan. Ik begin met grip op de instroom, inclusief het wetsvoorstel over het tweestatusstelsel, en kom dan direct bij de Spreidingswet en het stabiliseren van de opvang. Dan de uitstroom van de statushouders, een blokje overlast en dan ben ik aan het einde.

Minister Keijzer:

Dit is een vraag over het nieuwe coalitieakkoord, als ik het goed verstaan heb. Tenminste, dat hoorde ik. Of hoorde ik iets anders?

Minister Keijzer:

Ja, dat heb ik gehoord. Daarvan heb ik gezegd dat het ons over de schoenen loopt. Dus ja, het is zeer, zeer zorgelijk. Ik doel op elke week 300 Oekraïners, elke week 400 nareizigers die landen op Schiphol en elke week zo'n 400 of 500 nieuwe aanvragen. Het is gewoon niet vol te houden op deze manier.

Minister Keijzer:

Ja, maar dat is niet meer aan mij. Mijn collega en ik hebben de twee wetsvoorstellen door de Tweede Kamer gehaald. Collega Van Weel heeft de novelle nog weten te behandelen en aangenomen weten te krijgen. Nu ligt het bij de Eerste Kamer. Ik vind het ook teleurstellend om dan te lezen — ik weet niet of het klopt — dat de fractie van D66 in de Eerste Kamer aangegeven heeft daartegen te gaan stemmen. We hebben die wetten namelijk echt ontzettend hard nodig.

Ik ga direct iets vertellen over Ter Apel. Er is bijna geen dag voorbijgegaan dat ik niet bezig ben geweest met Ter Apel de afgelopen maanden. De reden waarom het daar over de schoenen loopt en tot mijn grote verdriet en spijt geregeld over de afgesproken 2.000 mensen heen gaat, is omdat de instroom door blijft gaan en omdat de nareizigers blijven landen op Schiphol. Over de nareizigers wordt gesproken in het wetsvoorstel over het tweestatusstelsel, met directe werking. Vanaf het moment dat die wet aangenomen wordt, gaat de IND conform werken. Wij hadden met z'n tweeën echt gehoopt dat in de procedurevergadering vorige week, nee, afgelopen dinsdag, besloten zou zijn dat wij dat nog hadden kunnen behandelen met z'n tweeën, maar daar is helaas besloten om het toch weer wat langer te laten duren. De enige manier om hier iets aan te doen, is door die wetten aan te nemen. Anders moeten we weer wachten tot juni, wanneer het Migratiepact in werking treedt. Daar moet nog een wetsbehandeling op komen en ook daarin zit gewoon weer dezelfde keuze ten aanzien van nareis. De nareis zit namelijk niet in het Migratiepact. De nareisvoorwaarde is een nationale competentie en dat besluit zul je moeten nemen, anders heb je te maken met, volgens de huidige stand van zaken, 53.000 aanvragen tot nareis. Elke statushouder die een vergunning krijgt, mag zijn familie hiernaartoe halen. Ook daarbij draait de IND gewoon productie. Elke maand worden er dus nieuwe statussen verleend.

Minister Keijzer:

Het is niet aan mij om een wedervraag te stellen, maar waarom doe je het dan niet nu?

Minister Keijzer:

Ja, nou, waarom …

Minister Keijzer:

De heer Ceder zegt: er is geen enkele organisatie die zegt dat dit een goed idee is. We moeten ook eerlijk met elkaar zijn en vaststellen dat al die organisaties werken in de asielketen en daar hun geld verdienen. Zij hebben dus een bepaalde kijk op de vraagstukken en vinden dat dit niet de weg is. Feit is dat we dit niet volhouden met elkaar. Als je het hebt over de nareis — dat is mijn onderdeel in deze wetten — dan liggen er 53.000 aanvragen op de plank. De IND heeft gepubliceerd dat die dienst in 2025 op 28.000 verzoeken tot nareis heeft beslist. Als deze wetten gewoon heel snel waren aangenomen en je het in tweeën knipt, een halfjaar, omdat het Migratiepact even afgerond per 1 juli in werking treedt, dan heb je het over 20.000 mvv-nareizen met een inwilligingspercentage van 87%. Dat zijn in een jaar 17.000 toestemmingen om naar Nederland te komen in het kader van nareis. Je weet precies wat de helft is: 17.000 gedeeld door twee. Dat zijn de aantallen waar je het over hebt als dat besluit meteen in januari was genomen. Het is echt een misvatting om te denken dat wanneer op 12 juni het Migratiepact in werking treedt, meteen de volgende dag alles klaarstaat om de uitvoering volgens de nieuwe regels te doen. Er is tijd nodig om dat allemaal te organiseren. De heer Ceder zegt hier: nou ja, joh, wat maakt het uit als het twee maanden later is? Ik zou tegen de heer Ceder willen zeggen: wat maken twee maanden eerder uit, als we de problemen in de keten zien en we zo langzamerhand niet meer in staat zijn om mensen op een beschaafde manier op te vangen en met een beetje tempo een besluit te nemen op de aanvraag die ze doen?

Minister Keijzer:

Cijfers zijn niet hypothetisch. Dat de heer Ceder het niet wil horen, dat mag. Ik heb net aangegeven dat er in 2025 20.000 mvv-nareizen waren. 20.000! Het inwilligingspercentage is 87%, dus dat zijn 17.500 toestemmingen in 2025 om via nareis naar Nederland te komen. Die mensen landen op Schiphol en stromen een-op-een binnen in overvolle azc's, waardoor je bijvoorbeeld — ik ben er zelf geweest — op een kamer komt van 20 m², 25 m², waar een man en een vrouw met drie kinderen slapen. Daar heb je het over. Dus elke maand dat je die wetten aanneemt, is een maand waarin je tegen nareisaanvragen kunt zeggen: nee, u mag uw familie hier pas naartoe halen als u een huis heeft en als u inkomen heeft. Ik vind het niet meer dan logisch, voorzitter, niet meer dan logisch. Die mensen komen hier nu binnen, zitten dus met z'n vijven op een kamer van 25 m² en moeten daar wachten op doorstroom naar een zelfstandige woning, die er ook niet is. Als je dit weet — en ik weet dat de heer Ceder dit weet — begrijp ik niet dat je niet zegt: oké mensen, deze wetten moeten erdoor; het moet.

Minister Keijzer:

Toch klopt dit niet. Het klopt niet. In het Migratiepact is niet opgenomen dat je deze eisen stelt aan nareis, dus dat moet je alsnog besluiten. Het is dus uitstel wat je doet, terwijl er elke week 400 mensen landen op Schiphol die instromen in overvolle asielzoekerscentra. Ik heb de cijfers net gegeven. Het is dus geen retorisch trucje; het zijn harde cijfers. In de wetten die nu in de Eerste Kamer liggen, zitten eisen aan nareis. Die treden dan per direct in werking, zodat de IND per direct, bij wijze van spreken vanaf de dag erna, op basis van het nieuwe beleid die verzoeken tot nareis kan beoordelen. Als je na twee jaar wachttijd vervolgens gaat kijken of iemand huisvesting heeft geregeld, zou ik het verstandig vinden om dat ook gewoon te verlangen van iemand die legaal in Nederland verblijft. Als ik een man en kinderen in het buitenland heb en ik haal ze hiernaartoe, krijg ik ook geen huisvesting van de overheid. Dus waarom doen wij dat voor statushouders dan wel?

Minister Keijzer:

De IND heeft onlangs gepubliceerd dat die in 2025 in totaal over 28.000 verzoeken tot nareis heeft beslist. Dat neemt de IND gewoon in zijn jaarverslagen op. Dat is dus niet iets wat ik bedenk; het is gewoon een feit. Het is gewoon een feit dat er elke week 400 mensen landen op Schiphol en dat die zich vervolgens eerst melden in Zevenaar en dan voor een groot gedeelte instromen in asielzoekerscentra. Ja, het is wat het is.

Minister Keijzer:

Ik weet niet wat voor onderbouwing je nog nodig hebt als je een klein beetje weet hoe overvol de azc's zijn. Daar is de bezetting bijna 100%. Elke week komen er bijna — het aantal Oekraïners moet ik er dan van aftrekken — 800 à 900 mensen bij. Ik zou niet weten wat voor onderbouwing je nodig hebt om te kunnen vaststellen dat de keten dat niet aankan.

Minister Keijzer:

Goed, voorzitter. Even zien. Grip op de instroom. Het tweestatusstelsel hebben we nu net in de interrupties met elkaar behandeld. In het wetsvoorstel dat in de Eerste Kamer ligt, zit opgenomen dat die regels dan per direct in werking treden, zodat je die instroom per direct kunt stoppen. Daar hoef ik dus niet veel meer aan toe te voegen, volgens mij. Als dat anders is, dan komt er vanzelf iemand naar de interruptiemicrofoon.

Dan het tweede blokje, over het stabiliseren van de opvang.

Nu kom ik bij de Spreidingswet. Zoals al vaker gezegd, schommelt de bezettingsgraad van het COA nu rond de 100%. Het is overvol. Die druk moet omlaag. Ik kan melden dat het COA inmiddels ongeveer 70.000 plekken heeft gerealiseerd. Dat komt overeen met het getal dat in het nieuwe coalitieakkoord staat. Naar schatting 40.000 van deze plekken zijn beschikbaar voor langere tijd, dus langer dan vijf jaar. Dat gaat lucht geven, in combinatie met de instroombeperkende maatregelen waarover we het net gehad hebben. Voor de opvang van Oekraïners zijn nu 95.000 plekken geregeld. Elke week melden zich gemiddeld 300 Oekraïners in Nederland. Gemeenten zitten echt knel bij het organiseren van de opvang. De inzet is gericht op uiteindelijke terugkeer naar Oekraïne. Laten we met z'n allen bidden en hopen dat er snel afspraken over vrede komen in Oekraïne, om allerlei redenen, maar ook zodat de Oekraïners uiteindelijk terug kunnen vanuit Nederland. Tot dat moment zijn ze hier. Het is goed om vast te stellen dat heel veel Oekraïners werken en meedoen in Nederland. Het doel hier is uiteindelijk — dat heeft ook gestaan in het langetermijnbeleid voor opvang van Oekraïners — om rechten en plichten te normaliseren en om de tijdelijke regeling, waaronder de opvang door gemeenten, zo snel mogelijk af te bouwen. Er wordt intensief met de Oekraïense ambassadeur samengewerkt om al die plannen uit te werken, zodat mensen weer teruggaan naar Oekraïne.

Voorzitter. Er is in de regeling van werkzaamheden van gisteren nog aan mij gevraagd om de Kamer te informeren over wat ik doe met de Spreidingswet. Daar heb ik u een brief over gestuurd. De bedoeling is natuurlijk om uiteindelijk voldoende plekken te realiseren. Er staan grote wijzigingen op de drempel; dat hoop ik echt. Verschillende regelingen en geld zijn beschikbaar gesteld om de 12.000 statushouders die al langer dan veertien weken in de opvang zijn, zo snel mogelijk uit te laten stromen uit de asielzoekersopvang. Die horen daar namelijk ook gewoon niet thuis. Dat maakt dat ik uiteindelijk besloten heb om dat over te laten aan mijn opvolger.

Voorzitter. Dan die uitstroom van statushouders. U heeft in mijn brief ook de verschillende regelingen die daarvoor bestaan aangetroffen: de flexwoningen, de doorstroomlocaties, en de doelgroep-flexibele regeling waardoor het mogelijk wordt om verschillende geldstromen samen te voegen en om statushouders zo snel als mogelijk uit het azc te laten vertrekken. De inwerkingtreding van die regeling is onder voorbehoud van de definitieve financiële besluitvorming over de regeling bij de Voorjaarsnota 2026. Dat is dus een mooie opgave voor mijn opvolger. Dan kan worden bekeken of je bestaand vastgoed, zoals nu bijvoorbeeld gebruikt voor Oekraïners, om kunt klappen naar gewone huisvesting, een dak boven het hoofd. Daar is wel voor nodig dat we een aantal definities in de huisvestingswetgeving wijzigen. Dat vinden sommige mensen spannend, maar volgens mij is het nu zaak om alle wetten en praktische bezwaren die wij in dit land georganiseerd hebben, echt te slechten, om gewoon praktisch om te gaan met dit vraagstuk en om ervoor te zorgen dat situaties in de gemeenten waar die statushouders uiteindelijk naartoe moeten, zo snel als mogelijk normaliseren. Dat is ook goed voor het meedoen in de samenleving, voor het aan het werk gaan en voor de integratie.

Voorzitter. De HAR- en de HAR+-regeling zijn ook verlengd. Op dat punt ben ik aan het kijken om de Regeling verstrekkingen asielzoekers te gaan wijzigen, zodat ook hiervoor geldt dat een statushouder of een nareiziger zo snel als mogelijk geplaatst wordt in de gemeente waar hij aan verbonden wordt en daar ook verantwoordelijk wordt voor zijn eigen toekomst. Ik ben echt van mening dat we in dit land te lang bezig geweest zijn om mensen alleen maar te zien als kwetsbaar en ze niet te zien als de krachtige mensen die het uiteindelijk voor elkaar gekregen hebben om naar Nederland te komen en hier iets te maken van hun toekomst. Alle regelingen waar ik de afgelopen tijd aan heb gewerkt en waar ik in de dagen die mij nog resten aan mag doorwerken, zijn erop gericht om die situatie te normaliseren. Dat is niet om deze mensen dingen af te nemen, maar om het zo te organiseren dat de kracht die ze gewoon in zich hebben, tot zijn recht komt.

Voorzitter. Ik rond af met een blokje overlast. Veel gemeenten ervaren overlast door asielzoekers. De Syrische amv'ers, alleenstaande minderjarige vreemdelingen, spreken inmiddels tot de verbeelding. Hierbij speelt dat er sprake is van — ik kan het niet anders zeggen — een rondreizende groep die er, zachtjes uitgedrukt, een zooitje van maakt. Daarom is er ook met gemeenten een landelijke persoonsgerichte aanpak uitgewerkt. Die richt zich op snelle informatiedeling, de inzet van passende interventies en een strakke casusregie. Dit is prachtige ambtelijke taal, die gewoon betekent: erbovenop zitten. Die betekent ook dat we zorgen dat persoonsgegevens gewoon gedeeld worden met Nidos, met het COA en met voogden om de boodschap duidelijk te maken: wij zien jullie, wij zien wat jullie doen en het is onacceptabel. Deze uitwerking gebeurt samen met gemeenten, maar zeker ook samen met de politie.

Voorzitter. De gedachte, het rationale, daarachter is eigenlijk gewoon simpel: je vlucht voor oorlog en geweld, je komt hiernaartoe en dan heb je je gewoon te gedragen. Dan geeft het geen pas om te slopen, overlast te veroorzaken en geweld toe te passen. Daar wordt ook echt tegen opgetreden, ook met straf, als daar noodzaak voor is.

Minister Keijzer:

Ik heb nog een paar afrondende woorden, voorzitter.

Minister Keijzer:

Ik ging volgens mij op 15 december vorig jaar naar Ter Apel; dat is iets meer dan een maand geleden. Ik had er samen met gemeentelijke ambtenaren, COA-medewerkers en medewerkers op het ministerie echt voor gezorgd dat we ten aanzien van een aantal zaken die daar al langer speelden, iets te leveren hadden, iets te brengen hadden. We zijn daarnaartoe gegaan met de beslissingen over de schadevergoedingen, die al een hele tijd liepen, met de afspraak dat de vreemdelingenpolitie weer actief zou worden in Ter Apel en met de afspraak dat het COA ervoor zou zorgen dat de overlastgevende Dublinners of veiligelanders — laat ik ze zo maar even samenvatten — niet allemaal daar zouden zitten, maar dat ze gewoon in plukjes verdeeld worden over Nederland. De ervaring leert namelijk dat het overlast veroorzaakt als je ze allemaal bij elkaar stopt.

Ik kwam in Ter Apel en werd daar eigenlijk — laat ik het maar gewoon zeggen zoals het is — wat overvallen door het lokale besluit om die bus gratis te maken. Ik heb toen meteen gevraagd of dat de bedoeling is. Dat lijkt mij niet, want er is een aanbesteding geweest en de afspraak is al een hele tijd dat er gewoon betaald wordt voor die speciale buslijn. Ik werd daar dus wat door overvallen. Ik ben toen meteen het gesprek aangegaan en heb gezegd: dit is niet de afspraak; dit is niet de bedoeling. Dat staat nog los van het feit dat hier een prijskaartje van €250.000 aan hangt, dat ik in ieder geval niet betaal. Maar hierachter zit ook dat je mensen die zich misdragen, niet een bonus geeft door een gratis busritje te organiseren. Het is buitengewoon wrang in dat deel van Nederland, waar sowieso al geklaagd wordt over het verdwijnen van busvervoer. Zo is het gegaan. Vervolgens is heel snel besloten: nee, dit is niet de bedoeling; er moet ter plekke opgetreden worden tegen mensen die zich misdragen.

Minister Keijzer:

Nederland heeft ooit een minister-president gehad die de wijze woorden sprak: op stofzuigers zitten garanties. Serieus, ik kan geen garanties geven. Een lokale bestuurder heeft altijd de ruimte om een besluit te nemen. Hier zijn we gelukkig snel met elkaar tot de conclusie gekomen dat dit weliswaar begrijpelijk was vanuit frustratie, maar dat het niet de weg was om om te gaan met vluchtelingen die zich misdragen. Je treedt op tegen vluchtelingen die zich misdragen. Die geef je zeker geen gratis busvervoer.

Minister Keijzer:

Mijn slot, voorzitter; ik rond af. Dit kabinet, dat kort gezeten heeft, heeft naar mijn mening wel heel veel werk verzet. Ik denk dat het netjes is om onze vorige minister, Marjolein Faber, een bijzonder mens — volgens mij zijn we het daar allemaal over eens — te noemen. Zij heeft wel de wetten uiteindelijk door het kabinet gekregen en hier in deze Kamer neergelegd. Wij hebben eerst met z'n drieën, later met z'n tweeën, samen met alle ambtenaren die daarachter zitten, heel hard gewerkt om deze wetten door de Tweede Kamer te krijgen. We hebben beleid gemaakt dat de opvang normaliseert. Daarmee ligt er eigenlijk voor het volgende kabinet best een mooi overzicht om op verder te bouwen. Het is echt de bedoeling dat het asielsysteem stabiel gekregen wordt.

Ik hoop dan ook zeer — ik zeg het hier nog maar eens een keer — dat de wetten in de Eerste Kamer worden aangenomen. Als dat niet gebeurt, stel je eigenlijk een oplossing voor de ellende in de keten uit. Het is echt van het grootste belang dat dit wel gebeurt.

Daarmee ben ik tot een einde gekomen van deze termijn. Ik herhaal het nog maar een keertje: het is mij een voorrecht geweest om in dit dossier, wat echt een van de grote problemen van Nederland is, samen met mijn collega Van Weel stappen te hebben kunnen gezet om de problemen te verminderen. Ik wens onze opvolgers daarbij heel veel succes.

Minister Keijzer:

Dat doen we volgens mij altijd in de tweede termijn, bij de moties.

Minister Keijzer:

Mevrouw Westerveld heeft die vragen gesteld. Dat zijn, om precies te zijn, de vragen 11, 22, 23 en 24. Die hebben wij schriftelijk beantwoord. Ik heb daar nu eigenlijk niet zo heel veel aan toe te voegen.

Minister Keijzer:

Dat is toegestaan. Laten we met z'n allen hopen en bidden dat er niet ergens weer een gigantisch conflict uitbreekt waardoor allerlei mensen naar Nederland komen, boven op de vaste plekken die ook de nieuwe regering wil gaan realiseren. Als je dan mensen niet onder de brug wil laten belanden, zul je noodopvang moeten realiseren.

Mevrouw Rajkowski (VVD):

Dank, voorzitter. Ik begin met het indienen van twee moties. Eentje gaat over biometrische gegevens.

Mevrouw Rajkowski (VVD):

Met "geen onomkeerbare stappen" wordt trouwens het niet vernietigen van de gegevens bedoeld, voor het geval daar nog een vraag over komt.

De tweede motie gaat over wooncomplex Stek Oost. Daar heb ik net volgens mij niks over gehoord. Ik had de motie ook al klaarliggen, dus dan doe ik het op deze manier.

Mevrouw Rajkowski (VVD):

Dank u wel, voorzitter. Dan heb ik nog één vraag aan de minister openstaan, over het innen van boetes als het gaat om overlastgevend gedrag of zwartrijden in het ov. Daar hoor ik graag nog antwoord op in de tweede termijn.

Dat was 'm.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks-PvdA):

Ik had nog even wat tijd nodig, voordat ik straks een motie zou voorlezen en de heer Ceder helemaal zou schrikken op het moment dat ik zijn naam noem als medeondertekenaar. Maar hij was helemaal akkoord!

Voorzitter. Ik heb twee moties, allebei ook ondertekend door de heer Ceder. Dit is de eerste.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks-PvdA):

Dan mijn tweede motie.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks-PvdA):

Voorzitter. Ik wil beide bewindspersonen bedanken. We hebben niet zo'n hele lange periode debatten met elkaar gehad. Het waren ook niet altijd debatten waarin we het even goed met elkaar konden vinden; laat ik me maar zo uitdrukken. Ik wil jullie alle twee wel heel erg bedanken voor de inzet.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dank u wel. Ik begin met een motie.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dan wil ik ook de ministers bedanken voor hun inzet in de afgelopen maanden. Vanaf 3 juni, toen de PVV het kabinet verliet en later ook NSC het kabinet verliet, kwam het aan op twee partijen. Die bleven hun werk doen, bleven op hun posten zitten en probeerden nog de beste dingen voor Nederland te bereiken, met twee fracties. Ik ben er trots op dat wij een van die fracties waren. Althans, we waren een van de partijen die ook nog bewindspersonen in het kabinet hebben gehad en die daar hun werk zijn blijven doen. Daar is echt heel veel waardering en respect voor. Ik weet ook dat heel veel mensen in het land daar heel veel respect voor hebben, of ze het nou met ons of de andere partijen eens waren of niet. Heel veel respect daarvoor en heel veel waardering. Veel succes met wat u verder gaat doen.

Dank u wel.

Mevrouw Vondeling (PVV):

Ik heb een aantal moties. Die ga ik oplezen.

Mevrouw Vondeling (PVV):

De laatste motie.

Mevrouw Vondeling (PVV):

Dank u wel.

De heer Boomsma (JA21):

Dank u wel, voorzitter. Dank aan de ministers voor het beantwoorden van onze vragen. Ik had nog een vraag over het terugsturen van criminele Afghanen. De ministers schrijven: Nederland wil geen banden aanknopen met de taliban. Ik snap dat je daar niet mee wil praten, maar de vraag ging juist om het volgende. Er zijn landen die ook geen banden hebben met de taliban en die ook niet willen, maar die doen het via andere landen, bijvoorbeeld Oezbekistan of Qatar. Duitsland doet dat ook zo. Ik zou er daarom toe willen oproepen om niet alleen te wachten tot de EU stappen zet, maar ook gewoon actief te kijken naar andere mogelijkheden, met landen als Duitsland of zelfs alleen.

Dan over de Syriërs. De minister gaf aan dat het nog een maand duurt voordat het landenbeleid is opgesteld. JA21 vindt dat echt topprioriteit zou moeten zijn, ook omdat je dan kunt beginnen met die herbeoordelingen. Ik heb daar nog een aantal moties voor.

Eerst een motie over de Belgische Dublinclaimanten. Die moeten natuurlijk ook gewoon terug naar België.

De heer Boomsma (JA21):

Dan een motie over gezinshereniging, zoals ik in mijn eerste termijn had aangekondigd.

De heer Boomsma (JA21):

Voorzitter.

De heer Boomsma (JA21):

Tot slot, voorzitter, over de taskforce terugkeer Syriërs.

De heer Russcher (FVD):

Dank, voorzitter. Ik heb één motie, die als volgt luidt.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Dank u wel, voorzitter. Dank aan de bewindspersonen voor alles wat ze de afgelopen periode gedaan hadden op dit toch wel heel ingewikkelde dossier, een dossier waarbij we altijd oog moeten houden voor de mens achter de getallen maar het juist ook de opdracht is aan politici om ook aandacht te houden voor de aantallen achter de mensen. Dat betekent dus spanning tussen hoofd en hart. Ik denk dat het misgaat bij het asielbeleid als we die spanning verliezen.

Voorzitter. Ik heb twee moties. De eerste dien ik in samen met collega Ceder.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Mijn tweede motie dien ik in samen met collega Boomsma.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Dank u, voorzitter.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Op de manier waarop mevrouw Westerveld het zegt: van harte mee eens. Inderdaad, we kijken niet naar achtergrond, ras, religie, noem allemaal maar op. Als mensen in nood zijn, vervolging te duchten hebben et cetera, dan willen wij hen welkom heten. Ik neem aan dat u op mijn motie reageert. In die EU-handreiking lees ik de constatering dat christenen op dit moment niet veel te duchten hebben in Syrië. Dat staat haaks op alle informatie die wij krijgen. Ik wijs ook naar de recente Open Doors-ranglijst. Dus mijn motie zegt: denk erom dat deze richtlijn niet bepalend is voor ons asielbeleid.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Daar ben ik het op zichzelf volstrekt mee eens. Waarom leggen wij op een aantal plekken expliciet de vinger bij christenen? Omdat het wereldwijd de grootste groep is en wij soms toch vinden dat die proportioneel wat te weinig aandacht krijgt. Ook speelt hierbij mee dat christenen in een regio die vooral islamitisch georiënteerd is, vaak meer nog te duchten hebben dan andere groepen, en dat daarom opvang in de regio vaak moeilijker is. Dat verklaart enigszins waarom wij soms ook expliciet bij deze in onze ogen heel kwetsbare en grote groep wel de vinger leggen.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Dank u.

De heer Ceder (ChristenUnie):

Dank u wel, voorzitter. Ik heb twee moties.

De heer Ceder (ChristenUnie):

Dank u wel, voorzitter.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Voorzitter. Ik wil eerst beide bewindspersonen bedanken voor hun inzet. Ik begrijp dat we minister Van Weel nog terug gaan zien in het kabinet. Ik kijk ernaar uit om met minister Keijzer en straks ook Kamerlid Keijzer nauw samen te werken om iets te bereiken voor Nederland.

Ik heb twee moties.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Dan de laatste motie.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Dank u wel.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering en geef het woord aan de minister van Asiel en Migratie voor de appreciaties van de ingediende moties.

Minister Van Weel:

Dank, voorzitter. U zult mij de getallen horen noemen. De getallen die ik niet noem maar volgordelijk wel had moeten noemen, zal minister Keijzer voor haar rekening nemen.

Minister Van Weel:

De heer Boomsma stelde een vraag over Afghanistan en over hoe daarmee om te gaan. Ik zal mijn opvolger doorgeven om ook met andere landen in overleg te gaan. Duitsland is niet het beste voorbeeld, omdat Duitsland er wél voor heeft gekozen om weer banden met de taliban aan te gaan om dit soort constructies mogelijk te maken. Dat is wat wij niet willen, maar natuurlijk kijken we naar andere mogelijkheden en andere landen. Ik geef dat dus graag door.

De motie op stuk nr. 14 van mevrouw Rajkowski kan ik oordeel Kamer geven onder de voorwaarde dat dit een oproep is aan de Kamer om het wetsvoorstel snel te behandelen en dat ik ga doen wat binnen mijn macht ligt om daaraan bij te dragen. Als ik 'm zo mag lezen, kan ik 'm oordeel Kamer geven.

Minister Van Weel:

Ja. En ik interpreteer het zo dat u uw eigen Kamer ook oproept om hier zo snel mogelijk aan bij te dragen.

Minister Van Weel:

Uiteindelijk ligt daar de sleutel, want ik heb me wel te houden aan de wet. Op het moment dat de wet mij geen mogelijkheden meer biedt om deze gegevens te bewaren, moet er iets anders gebeuren. Dat kan alleen maar via uw Kamer, omdat ik niet buiten de wet kan handelen. Vandaar die interpretatie.

Minister Van Weel:

De motie op stuk nr. 16 is een spreekt-uitmotie.

De motie op stuk nr. 17 geef ik oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 18 van mevrouw Van der Plas moet ik ontraden omdat 1F geen generieke uitsluitingsgrond is. Ik ben het met mevrouw Van der Plas eens dat degenen die daar nu vastzitten, zeker geacht worden onder dit regime te gaan vallen, maar daarvoor moet wel elke keer een individuele toetsing worden gedaan. Je kunt niet op voorhand zeggen dat iedereen die vanaf een bepaalde plek komt, per definitie onder 1F valt. Dat vereist gewoon een onderzoek. Vandaar dat deze motie wordt ontraden.

Minister Van Weel:

Dat gaan we zeker doen. Uiteraard zal deze mensen zeer waarschijnlijk allemaal, met verwijzing naar artikel 1F, de toegang tot ons land worden geweigerd, maar daarvoor moeten ze wel eerst komen. We kunnen dat niet conform wat de motie vraagt op voorhand generiek voor al deze mensen doen. De oproep van mevrouw Van der Plas is om bij deze mensen nadrukkelijk te kijken hoe we artikel 1F kunnen inzetten om ze de toegang te ontzeggen. Het antwoord daarop is duidelijk.

Minister Van Weel:

Nee, daarvoor zou die echt omgeschreven moeten worden, omdat het dictum heel hard zegt personen die binnenkomen geen toegang te verlenen. Als ik 'm zo mag lezen dat bij personen die uit Al-Hol komen scherp zal worden gekeken naar de mogelijkheden die artikel 1F biedt om de toegang te ontzeggen, dan kan ik de motie oordeel Kamer geven.

Minister Van Weel:

Ja.

Minister Van Weel:

De motie op stuk nr. 19 over de asielstop: ontraden. Dat is geen verrassing. Bovendien is de motie strijdig met het EU-recht.

De motie op stuk nr. 20 van mevrouw Vondeling: ontraden op dezelfde gronden als waarop ik de motie van mevrouw Van der Plas ontraadde. Er moet altijd een individuele beoordeling zijn.

De motie op stuk nr. 21 van mevrouw Vondeling: ook hier moet individuele toetsing plaatsvinden. Vandaar: ontraden.

Minister Van Weel:

Dat klopt. Het staat ook hoog op ons verlanglijstje. Op dit moment kijken we hoe we gedwongen terugkeer, want daar gaat het dan vaak over, mogelijk kunnen maken. In die zin snap ik de gedachte achter de motie dus, maar de motie als zodanig vraagt om iets generieks. Dat kan nu eenmaal niet.

Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 25: oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 26: oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 27: oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 28 van de heer Boomsma, over herbeoordeling. Ik heb al gezegd dat dat in de volgende fase is. We moeten daarvoor die bestendiging van beleid afwachten. Als ik de motie zo mag lezen dat we daartoe overgaan wanneer het aan de orde is, dan kan ik 'm oordeel Kamer geven.

Minister Van Weel:

De motie op stuk nr. 29 is een spreekt-uitmotie.

De motie op stuk nr. 30 geef ik oordeel Kamer.

De motie op stuk nr. 31 geef ik oordeel Kamer.

Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 32. Hier wordt om iets anders gevraagd dan hervestiging. Ik vind dit een dusdanige wijziging van het migratiebeleid dat ik dat te ver vind gaan voor mij als dubbeldemissionair minister in het laatste debat dat ik met u zal voeren. Vandaar dat ik de appreciatie "ontijdig" maak.

Minister Van Weel:

De motie op stuk nr. 34 moet ik ontraden. Oostenrijk heeft noodwetgeving ingeroepen. Daar zien wij op dit moment niet de juridische onderbouwing voor.

Dan de motie op stuk nr. 35. Ik snap de geste achter de motie, maar de motie is dusdanig breed geformuleerd dat het disproportioneel zou zijn wat betreft het delen van gegevens en de AVG. Daarom moet ik 'm ontraden.

Dat waren mijn moties.

Minister Keijzer:

Dank u wel, voorzitter. Ik heb een paar moties, één amendement en nog een vraag.

De motie op stuk nr. 15 van mevrouw Rajkowski: ontijdig. Het is echt aan de nieuwe minister van VRO om hier stappen in te zetten.

Minister Keijzer:

Ja? Dat is mooi.

Minister Keijzer:

De motie op stuk nr. 22 is echt ook aan een nieuw kabinet. Ik sta hier nog op basis van een oud regeerakkoord waar dit in stond. De nieuwe ministers worden vandaag aangekondigd. Daarmee is deze motie ontijdig. Dit is niet iets wat ik nog kan doen.

Minister Keijzer:

Dan heb ik de motie op stuk nr. 23, over Stek Oost. Ik ben, net als iedereen, geschrokken van de berichtgeving. Het gedrag is natuurlijk voorbij alle grenzen. Maar je kunt niet in zijn algemeenheid zeggen dat er nooit meer een jonge mannelijke statushouder mag worden gehuisvest in een wooncomplex waar ook iemand anders woont. Dat kan gewoon niet. Daarom: ontraden.

Minister Keijzer:

Voorzitter. Dan de motie op stuk nr. 24 van mevrouw Vondeling. Deze moet ik gewoon ook ontraden.

Minister Keijzer:

De motie op stuk nr. 33 van de heren Ceder en Diederik van Dijk. Ze vragen mij hierin het volgende. Het klinkt een beetje raar wat ik nu ga zeggen, maar eigenlijk staat hier: laat het beleid dat geldt voor lhbti'ers, nu ook gelden voor mensen die zich bekeren en daardoor onder vuur kunnen komen te liggen in de azc's. Zo lees ik deze motie. Ik vind het buitengewoon belangrijk dat iedereen veilig moet zijn. Daar wordt ook echt op gehandeld door het COA. Maar doen alsof er bij het COA geen mensen zijn die deskundig zijn … Dat is ook weer niet zo. Daarom moet ik deze motie ontraden. Ik vind het wel zorgelijk. We halen heel veel mensen naar dit land toe die de vanzelfsprekende vrijheid die wij in dit land kennen voor mensen met een ander geloof of met een andere seksuele voorkeur, niet met ons delen. We hebben dus echt nog wel een weg met elkaar te gaan.

Minister Keijzer:

Dat gebeurt, dus dat is hieraan een beetje het ingewikkelde. In de praktijk wordt aan mensen uitgelegd: je bent in Nederland, en in Nederland ben je vrij om te houden van wie je wil houden en om te geloven wat je wil geloven, ook als je een atheïst bent. En: in Nederland blijf je met je vingers van andere mensen af. Als het desalniettemin misgaat, wordt er opgetreden. Er wordt aangifte gedaan als de persoon, het slachtoffer in kwestie, dat zelf niet wil of dat niet durft. Mensen worden uit de groep gehaald. Dit gebeurt allemaal. Daarom, en omdat er een beetje onder zit "de COA-medewerkers kunnen dit niet voldoende", moet ik de motie ontraden.

Minister Keijzer:

Ja, een amendement van de heer Van Dijk. Hij stelt voor om een vrijwilligersvergoeding te geven aan gastgezinnen die statushouders opvangen. Ik kan dat heel goed volgen. Wij waren ook al bezig met de uitwerking van een toezegging aan de SGP. Dat heeft hem blijkbaar te lang geduurd, en nu zet hij een stap met een amendement. Dat is daaraan ondersteunend. Daarom kan ik het oordeel Kamer geven.

Minister Keijzer:

Dan had ik nog één vraag, van mevrouw Rajkowski. Die gaat, als ik het goed heb, over boetes die uitgedeeld worden aan vluchtelingen die in azc's verblijven, maar zij krijgen die boetes terwijl ze buiten het azc zijn. Daar is mijn collega, de staatssecretaris van IenW, natuurlijk al een tijd mee bezig, met de minister van Justitie. Ik heb net het nieuws gelezen over een collega van mij die dat gaat oppakken. Ik zal hem straks vanuit de Kamer hinderlijk volgen. Maar het is in ieder geval niet zo dat je de Rov, de regelgeving die hiervoor geldt, kunt aanpassen om de boetes die buiten het azc worden opgelegd te verrekenen met de vergoedingen binnen het azc. Ik had vandaag volgens mij plenair nog niet gezegd dat dit land kapotgeregeld is. Hè, gelukkig. Bij dezen. Er moet hier wel wat gebeuren, maar dat moet je op een andere manier doen.

Dank u wel.