De IT-onmacht van de Nederlandse overheid

Posted on

Ik schreef eerder een hopelijk vermakelijke parabel over hoe de Nederlandse overheid “niet zo van de IT is”. Ook is er een follow-up met suggesties hoe je dit zou kunnen verbeteren.

Door mij (niet AI!) ingesproken audio versie van deze pagina:

In dit stuk wil ik twee specifieke voorbeelden uitlichten hoe onmachtig onze overheid is met IT, en ook hoe men dat niet erkent. En dat is erg, want dan los je ook nooit iets op.

De vacaturemailing

De Nederlandse overheid publiceert een flink deel van zijn vacatures op werkenvoornederland.nl. Het is overigens opmerkelijk dat heel veel vacatures hier niet te vinden zijn. Alleen ’echte banen’ staan hier, terwijl de overheid inmiddels enorme hoeveelheden ZZP-ers inhuurt. Dat gaat via allemaal commerciële platformen, en die moet je zelf maar vinden. Voor het gemak vermeldt werkenvoornederland.nl niet dat de ZZP-opdrachten ergens anders staan. Maar dat terzijde.

Als je interesse hebt in een (andere) baan bij de Rijksoverheid dan kon je je inschrijven voor vacaturemails, op basis van zoekwoorden of specifieke werkgevers of ministeries. Erg nuttig, zeker voor een overheid die divers en breed mensen aan wil nemen. Zo hoort iemand nog eens over een geschikte vacature!


www.werkenvoornederland.nl/tijdelijk-geen-vacaturemailing-mogelijk

Sinds eind 2025 is de vacaturemailer stuk, zowel voor bestaande als voor mogelijke nieuwe medewerkers. Je kan je niet meer inschrijven voor mail, en mensen die zich eerder ingeschreven hadden krijgen ook geen mail meer. Hier is overigens ook geen melding over uitgestuurd.

En dat is best erg in tijden waarin het al moeilijk genoeg is om aan goed personeel te komen.

De schriftelijke Kamervragen

Ik trok dit allemaal niet zo, en klaagde hier weleens over in Den Haag. Bij D66 vonden ze het ook gek, en Sarah El Boujdaini en Renilde Huizenga schreven samen met hun uitstekende staf een set prikkelende schriftelijke vragen, waaronder:

Kloppen onze signalen dat de vacaturemailing al sinds medio januari buiten werking is vanwege een wijziging in het vacaturesysteem?

Wat maakt het herstel zo ingewikkeld dat het inmiddels acht maanden duurt?

Wat ziet u terug in het aantal bezoekers van de vacaturepagina, het aantal sollicitaties of het type reacties sinds de mailing wegviel, vergeleken met de periode daarvoor?

Dit zijn alleszins redelijke vragen. Want, hoe kan dit nou? En weten we wat de gevolgen zijn?

De antwoorden

Natuurlijk zou iedereen graag een helder antwoord willen sturen. Met details over hoe dit nou kwam, wat de schade was, en wat eraan gedaan wordt.

Een onmachtige overheid heeft die optie niet. Want men heeft die mate van controle helemaal niet.

De antwoorden zijn hallucinant:

Het is juist dat de vacaturemailing sinds medio januari 2026 niet meer verzonden wordt.

Ok, dat is helder genoeg. Het is overigens stuk sinds december 2025 voor zover ik kan zien, maar ok.

Vervolgens:

Vraag: Wat maakt het herstel zo ingewikkeld dat het inmiddels acht maanden duurt?

Antwoord: Het betreft hier geen herstel […] Zoals eerder benoemd, is er geen sprake van een hersteltermijn. De functionaliteit vacaturemailing wordt nieuw ontwikkeld naar de huidige standaard en (veiligheids)eisen.

Pardon? Het is al 8 maanden stuk, maar het is niet stuk zeggen ze, het is een “herontwikkeling”. Een flauw woordenspelletje, maar het staat symbool voor iets heel serieus: men wordt aangesproken op niet functionerende systemen, en men ontkent dat er iets hersteld moet worden. En dat is echt onzin, want er werken dingen niet. Al 8 maanden niet. Dan is er toch echt herstel van functionaliteit nodig.

Als je zoiets met woordenspelletjes af probeert te doen ben je het probleem aan het ontkennen. In ambtelijke termen ben je dan aan het wegschrijven in de hoop dat men erover ophoudt.

Nou, verdere antwoorden, hoe kwam het eigenlijk dat het stukging dat de noodzaak ontstond tot herontwikkeling?

De gehele functionaliteit van de vacaturemailing was onderdeel van een vacaturesysteem dat volgens planning is uitgefaseerd. Nadat dit (?) nieuwe systeem gereed was, is ervoor gekozen om dit al in gebruik te nemen ondanks dat de vacaturemailing nog niet beschikbaar is.

We hebben een oud systeem uitgezet (waarom?) terwijl het nieuwe systeem nog niet af was. Men geeft er in de volgende zin een positieve spin aan, men deed dat zodat “de belangrijkste functionaliteit van de vacaturesite weer kon worden aangeboden”. Zo’n positieve draai aan iets wat niet goed gaat is schering en inslag in antwoorden aan de Kamer. Klinkt ook veel beter dan “ja het nieuwe systeem kon minder dan oude maar je doet het er maar mee”.

Onduidelijk is waarom het oude systeem dan uit moest (te onveilig?), of waarom het nieuwe systeem niet kon emailen. Foutje in de (besloten?) aanbesteding ergens?

En wanneer is de herontwikkeling dan af? Men drukt dat zo uit: “Alle inspanningen zijn erop gericht om de vacaturemailing volgens planning eind 2026 beschikbaar te krijgen”. Merk op dat dit op geen enkele manier een toezegging is - we doen ons best, dat wel. En dan zou het 12 maanden de storing opgelost zijn.

Verder, was de emailservice belangrijk dan? Men meldt als alternatief ook wervende beurzen te hebben, zoals Events IT&IV @Rijksoverheid - Werken voor Nederland.

(Nou heb ik ook eens gepresenteerd op die beurs, en daar liepen allemaal IT-ers rond op zoek naar een baan en om te praten over hoe het is om IT-er te zijn bij de Rijksoverheid. Helaas stonden er bij de standjes helemaal geen IT-ers, alleen mensen die niet konden programmeren of beheren. Maar dat, wederom, terzijde)

De kamerleden vroegen ook nog of er beeld was hoeveel kandidaten er gemist zijn doordat de emailservice in herontwikkeling is, maar men heeft geen idee. Dat is best gek omdat werkenvoornederland.nl juist befaamd was om de indrukwekkende hoeveelheid tracking en analytics (artikel FTM).

DigiD

Recent vroeg een Kamerlid hoe het kon dat DigiD soms wel 12 uur per week onbeschikbaar is alleen al vanwege onderhoud, en waarom er überhaupt zoveel storingen zijn? Nou, dat valt volgens de antwoorden van het ministerie alles mee! DigiD is namelijk 99,56% van de tijd beschikbaar, en de afgesproken beschikbaarheid is 99,5%, dus alles is ok.

Tot je leest hoe men tot dit cijfer komt. Gepland onderhoud, zoals die 12 uur in een week, telt niet mee in deze berekening. Zo kan ik het ook. Dit doet me denken aan hoe de NS ooit ontdekten dat een vertraagde trein wel in de statistieken kwam, maar een opgeheven verbinding niet. En hoe dat leidde tot veel ritten die op het laatste moment ineens niet doorgingen, wat uitstekend was voor de statistiek. Maar niet voor de reiziger.

Of zoals men het zelf zegt: “Mensen kunnen de (on)beschikbaarheid van DigiD verschillend ervaren, omdat onderhoudsvensters niet in het beschikbaarheidsnorm worden meegerekend”. Overigens wordt in de industrie 99,5% als een heel lage lat gezien (“two nines”). Dat is bijna 2 dagen onaangekondigde storing per jaar.

Ook vroegen de Kamerleden of het niet lastig is als DigiD ’s nachts voor onderhoud uit de lucht gaat, nu DigiD ook steeds vaker nodig is in medische contexten (op de eerste hulp je medicijnen opzoeken, om maar iets te noemen). Nou zei het kabinet, dat is inderdaad zo, maar op de vraag of het dan niet beter moet: “Op dit moment zie ik hier geen aanleiding toe”.

En dat is overigens helemaal niet omdat men het niet beter zou willen doen. Natuurlijk wil niemand dat mensen last ondervinden van DigiD-onbeschikbaarheid. Dat is namelijk echt heel vervelend, zeker in medische context.

Maar men kan het niet beter doen, en daarom krijgen we antwoorden van de regering dat men het ook niet beter wil doen.

En nu?

Het bovenstaande zijn levende voorbeelden van een onmachtige overheid. Men moet gedwongen over op een nieuwe vacaturewebsite, om een of andere reden. Men heeft niet op zitten letten en de nieuwe site kan niet emailen, en het kost nu al 10 maanden om dat op te lossen. En tot overmaat van ramp ontkent men dat er iets stuk is. En dat DigiD ’s nachts niet werkt tijdens je eerste hulp bezoek is jammer, maar we gaan er niks aan doen.

Als we de weg omhoog willen vinden met de overheids IT zal dit echt anders moeten. Eerlijk zijn over dingen die niet werken, eerlijk praten over hoe het komt, en met de beste mensen het probleem met gezwinde spoed oplossen.

Dit zou in theorie een leuke klus zijn geweest voor de nieuwe Nederlandse Digitale Dienst, maar het ziet er niet naar uit dat die dit soort werk gaat doen, ook niet voor DigiD.