Kunsten '92 praatje: De AI Trein
Zondag 6 september mocht ik voor het Paradisodebat van Kunsten ‘92 de aftrap geven voor twee uur discussie over AI. Er is een uitstekende video-opname van het hele evenement (link naar mijn bijdrage). Ik ben de organisatie erg dankbaar voor de uitnodiging voor dit publiek te spreken.
Voor mij als nerd uit de tech scene was dit een heel fijn uitstapje, eens “gluren bij de buren”. Want daar word je altijd wijzer van. Opvallend voor mij was de zorg voor de onderlinge interactie. De sprekers verzamelden zich een halfuur vooraf voor koffie en thee, wat een waardevolle aanvulling was. We stemden onze bijdragen op elkaar af, en leerden de wederzijdse standpunten alvast kennen.
In “mijn” scene doen we dit soort pre-conferentie praat eigenlijk nooit, en dat is best een gemis.
Foto (C) Simon Lenskens, via NRC artikel Consensus tijdens het Paradisodebat: Europa moet minder afhankelijk worden van Amerikaanse Big Tech. Zo goed zie ik er normaal nooit uit.
Ook opvallend, het jaarlijkse Paradisodebat is expliciet een politiek-bestuurlijk-cultureel evenement. De leiding van ministeries, relevante stichtingen/verenigingen alsook de politiek zijn aanwezig. Maar ook, allerhande artiesten en uitvoerenden. En samen gaan die de dialoog aan.
In de tech scene hebben we, buiten misschien het vierjaarlijkse hacker-evenement, zoiets niet echt. Ik voel me als programmeur niet vertegenwoordigd door organen als USNLDigital bijvoorbeeld, en die houden ook geen jaarlijks politiek-technisch evenement (voor zover ik weet, en ik zou het moeten weten als het zo was). Het ECP Nederland Digitaal Jaarfestival is ook niet dit.
Maar genoeg context. Hieronder een licht opgeschoond en gewijzigd transcript van mijn praatje. Dit is niet woordelijk wat ik gezegd heb, maar wel wat ik graag gezegd had willen hebben. Een paar significante toevoegingen staan [tussen vierkante haken].
De AI Trein
Zo, hallo allemaal. Dank dat ik hier mag zijn. Heel kort, er is al aangekondigd wie ik ben, maar ik vind het belangrijk dat u weet, ik ben een enorme nerd. De helft van uw internet gaat door mijn software, bijvoorbeeld. Het is voor mij daarom ontzettend leuk om een keer in deze culturele context te zijn, want normaliter sta ik voor een zaal vrijwel exclusief gevuld met mannen. En dit is veel leuker. Dus dank u daarvoor.
Dit artikel verscheen eerder dit jaar in de NRC, van Merel Kamp. En zij zei, ik ben een docent in rouw. Mijn leerlingen, mijn studenten leveren hun opdrachten in, gemaakt met AI. Mijn collega’s liggen daar niet meer wakker van en kijken die opdrachten inmiddels ook na met AI.
Zij zelf zegt, ik ben een schrijver, maar mijn beroep, mijn vak is van mij afgepakt en is nu vervangen door een computer. En ik weet eigenlijk niet meer wat ik nog doe.
Ik kan u van harte aanraden dit artikel te lezen, maar reserveer daarna wel tijd voor een boswandeling of een strandwandeling. Want het valt niet mee.
Op deze slide zien we dat ik hier ook een slachtoffer van ben. Ik ben niet heel zielig in praktische termen, maar ik ben wel intellectueel getraumatiseerd. Ik ben een nerd in rouw. Wij programmeurs, wij open source programmeurs, hadden eer in ons werk. Wij vonden het fijn om te doen wat wij deden.
En in een periode van anderhalf jaar tijd is eigenlijk de hele programmeerwereld overgegaan op AI. En dat is iets wat ik nog nooit, wat niemand ooit, heeft meegemaakt. Dat is een heel vakgebied dat heeft gezegd, wij gooien het bijltje erbij neer. Laat de computer maar doen wat wij deden.
En inmiddels zit ik met een klein groepje programmeurs op een steeds verder smeltende ijsschots. Als een soort zielige ijsbeer. Met mensen die nog zelf dingen programmeren en die dat leuk vinden. En wij maken ons ook heel veel zorgen: kunnen die AI programmeurs dat eigenlijk wel? En durf ik straks nog in een auto te stappen die met AI is geprogrammeerd?
Maar u moet weten, ik kom dus van een context dat ik een ontzettende hekel heb aan wat AI me heeft aangedaan. En desondanks ga ik er een paar positieve dingen over zeggen.
Bijvoorbeeld op deze slide: AI heeft daadwerkelijk een Nobelprijs gekregen. Niet de AI zelf, maar de makers van de AI. En dit is een systeem wat de taal van DNA kan omzetten in de taal van [de vorm van] eiwitten. En ik voorspel dat binnen nu en tien jaar we medicijnen hebben die zijn gemaakt met deze AI uitvinding. Dus we kunnen AI niet afdoen als onzin.
Dus hoe grote hekel je ook hebt aan AI, ook al heeft het je hele werkveld vernietigd. Het kan toch dingen.
Een taalvoorbeeldje. Ik vroeg gisteren aan ChatGPT, kan je dit rijmpje “Liesje leerde lotje lopen langs de lange lindelaan” vertalen naar het Engels? Met zoveel mogelijk alliteraties erin. En ik kreeg me toch een pagina met suggesties. En ik word hier een beetje koud van.
Een suggestie was: “Als je het tongbrekerachtige karakter nog sterker wilt, vind ik deze ook leuk:” Lily learned Lucy to lope along the long, lovely Linden Lane. “De tweede heeft meer van het oorspronkelijke L-L-L-L-gevoel.”
Want het is in veel kringen populair om te zeggen, AI is niet intelligent. Is het ook niet, daar wil ik even heel duidelijk over zijn.
Maar dit is toch niet te negeren. Want niet alleen kan de computer dit soort rijmpjes in het Engels vertalen uit het Nederlands. Hij doet het ook van het Frans naar het Grieks. En van het Zweeds naar het Spaans. En we moeten toch erkennen dat hier iets heel bijzonders gaande is.
Op deze slide wat reflectie. Dat iets indrukwekkend is, betekent niet dat het goed is. En dit zijn twee belangrijke dingen om met elkaar in evenwicht te brengen. Want veel mensen die pleiten voor AI, die zeggen nou ik heb er een goede ervaring mee. Het heeft een probleem voor mij opgelost.
Maar dat betekent nog niet dat het ethisch verantwoord is. Of dat het nuttig is. Of dat het iets doet voor zingeving.
Want wij zijn niet op deez’ aard om zo efficiënt mogelijk de dag door te komen. Eigenlijk willen we ook wel dat het leuk is. De AI doet daar niet zo veel voor.
De beschouwing van AI lijkt een beetje op hoe George Orwell ooit Salvador Dali omschreef. Hij zei, de linkse mensen die willen geen kwaad woord horen over het vreselijke mens wat Salvador Dali is. Want zijn kunst is zo goed.
En de rechterkant van het spectrum nam de kunst van Salvador Dali niet serieus. Omdat ze hem zo’n vreselijk mens vonden.
En ditzelfde geldt voor AI. Waarbij mensen zeggen, ik wil er geen kwaad woord over horen, want ik vind het nuttig.
En omgekeerd zijn er mensen die zeggen ik heb zo’n grafhekel aan AI. Ik kan me niet voorstellen dat je er iets aan hebt. En die twee werelden communiceren niet zo best met elkaar.
En dat is een van de bijdragen die ik hierin wil leveren. We moeten naar elkaar kijken, want dit is niet te negeren.
AI komt overal. Je gaat er niet meer aan ontkomen. De huisarts doet er aan. Je auto doet er aan. De politie doet er aan. De sollicitatiebrieven die je krijgt zijn met AI geschreven. En de baan waar je solliciteert leest jouw sollicitatiebrief met AI. We gaan hier nou echt helemaal niet aan ontkomen. Inlichtingendiensten. Er is net een nieuwe wet voor de AIVD en de MIVD gelanceerd. Die hebben bovenaan gezet, wij willen alles met AI doen. En daarmee boeven gaan zoeken in enorme bergen communicatie.
Dus of je nou wil of niet. De AI komt naar je toe.
Waar halen we die AI vandaan? Ik hoorde net wat opmerkingen uit de zaal, er is een ongebreideld enthousiasme over AI: ik stap graag in de AI auto zei men. Het is meer je stapt in de AI trein die wordt bestuurd door Amerika.
In Nederland heeft vrijwel iedereen gekozen voor Amerikaanse AI. Behalve een paar wijze mensen die hebben gekozen voor Chinese AI [die men zelf draait]. Wat er ook hele andere dingen met zich mee brengt, overigens.
Wij doen hier zelf dus eigenlijk niets mee.
Dit is waar dat allemaal vandaan komt. Links is een setje bedrijven. Amerikaanse bedrijven. Die hebben 3000 miljard dollar en die zijn ze aan het rondschuiven. Dat is een hoeveelheid geld waar je gewoon niet bij kan. Dat is zoveel geld, dat verstoort de media. Dat verstoort de berichtgeving. Dat verstoort de politiek.
Het gekke is nu, al die AI komt uit machines die in de omgeving van Veldhoven gemaakt zijn. Er is geen AI die niet uit een ASML machine komt. Het is wel interessant om bij stil te staan. Want wij doen niets met dat feit.
Wij verkopen die machines gewoon aan mensen. Maar wij projecteren er geen eigen invloed mee.
Op deze slide zien we dat het andersom wel zo is. Die Amerikanen bemoeien zich met hun AI wel heel erg met ons. En dat hebben ze ook opgeschreven in hun National Security Strategy. Wij gaan Europa de juiste kant op wijzen met onze big tech bedrijven.
Dat is relevant, want mensen gaan aan de AI vragen: wat moet ik stemmen? En de AI gaat ze daarbij helpen. Aiai, dat is helemaal mis.
Waarom doen wij niet mee? Waarom doet de Europese Unie niks? Nou, helaas proberen we het wel. De Europese Unie heeft gezegd, nou leuk dat jullie allemaal 3000 miljard dollar aan het uitgeven zijn. Daar willen wij graag bij zijn. En die hebben nu gezegd, wij gaan ook 30 miljard euro’s schoffelen in een set AI gigafabrieken:
En dat is zoiets alsof je zegt, ik wil de literatuur stimuleren. Wat natuurlijk een onwijs goed idee is. En je zegt, maar omdat te doen, heb ik heel veel drukpersen en papier gekocht. En dat heeft inderdaad een relatie met literatuur. Maar het is niet als je maar voldoende drukpersen hebt, dat je dan hele mooie nieuwe boeken krijgt.
Dit is intellectuele armoede uit Brussel, die hebben gezegd, wij willen ook 3000 miljard uitgeven. Nou, stop het in die oven, dat geld maakt ons dan tenminste nog warm.
Culturele aspecten. Nederland heeft wel wat bijgedragen. GPT-NL is onze eigen AI, superleuk. Wat zegt TNO, een van de uitvinders en oprichters daarvan, die zet op hun website in grote letters. “Ja, we hebben het wel gemaakt, GPT-NL. Maar we vinden het belangrijk dat iedereen weet, we doen alles met Microsoft CoPilot. Dat is de keuze die wij gemaakt hebben.”
Ik kan hier gewoon niet bij. Ik kan ook niet bij de volgende slide. Ik dacht, we zijn in de cultuursector, dus ik doe toch wat cultuur:
Dit zijn de Spice Girls. En die hadden ooit een belangrijk liedje van, If you wanna be my lover, you gotta get with my friends, geloof ik.
En wat wij feitelijk gezegd hebben, is als jij in Europa iets met AI wil doen, dan moet je je aan allemaal regels houden. En dat is terecht, dat zijn goede regels. Maar we hebben gezegd, Amerikaanse bedrijven hoeven zich niet aan die regels te houden. Dus wij zitten ons hier enorm op te vreten. Over copyright en ethiek en stroomverbruik en al die andere dingen.
Maar als het in Amerika gebeurt, is het prima. Ook al nemen we de diensten hier af. If you wanna steal my data, you’ve got to be a US based corporation!
[We moeten onszelf weer serieus leren nemen. Niet melden dat we natuurlijk gekozen hebben voor Microsoft Copilot bij de aankondiging van ons eigen GPT-NL. En niet met twee maten meten en Amerikaanse AI voortrekken door hun grove schendingen van onze regels te negeren].
Als Europa hoeven we niet noodzakelijk zomaar achter iedereen aan te lopen. Wij zijn dus nu geld aan het schoffelen in het Amerikaanse systeem. Met het idee, dan doen wij misschien ook mee, dan kopen we ook wat drukpersen bij wijze van spreken. Maar Europa kan gewoon niet mee op dat vlak. [Wij gaan daar geen 3000 miljard Euro in steken].
Maar wat we wel zouden kunnen doen, is zeggen, laten we eens goed diep over AI nadenken. Kan het ook op een andere manier? Nou, in Duitsland heeft de Duitse overheid besloten juist daar geld in te steken. Die hebben gezegd, wij willen best wel interessante dingen doen met AI.
Maar je mag niet gewoon achter het Amerikaanse ding aanlopen. Je moet echt iets nieuws doen. Iets wat bijvoorbeeld niet anderhalf miljard boeken nodig heeft, voordat het een rijmpje kan vertalen. Of wat een compleet regenwoud aan CO2 moet opstoken, voordat hij iets kan doen.
Dus het is ook mogelijk andere dingen te doen. En dat is eigenlijk wat ik u mee wil geven vandaag. Of je nou een hekel hebt aan AI, of dat je ervan houdt. Het is niet meer te negeren. Wel kunnen we kiezen wat we er wel en niet mee doen, natuurlijk.
Maar laten we vooral [onszelf serieus nemen], het zelf vastpakken en kijken, kunnen wij iets anders doen dan gewoon op die Amerikaanse trein stappen, en dan wel zien waar die uitkomt.
En dat de volgende verkiezingen daarna vreselijk aflopen, omdat ChatGPT een Amerikaans stemadvies heeft gegeven.
Ik dank u voor uw aandacht.