54e vergadering, dinsdag 24 maart 2026

De voorzitter:

Ik open de vergadering van dinsdag 24 maart.

De voorzitter:

Aan de orde is het vragenuur. Daarvoor geef ik als eerste het woord aan de heer Wilders voor zijn vragen aan de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Ik heet haar van harte welkom in vak K. Het woord is aan de heer Wilders.

De heer Wilders (PVV):

Voorzitter. Het is ongelofelijk, maar vorige week vrijdag zetten dit kabinet en deze minister een streep door de wet die voorrang voor statushouders op sociale huurwoningen moest verbieden. Het kabinet-Jetten laat die voorrang voor statushouders dus doodleuk bestaan. Dat is niets anders dan een dolk in de rug van miljoenen Nederlanders die al jaren op een huurwoning wachten en nu dus nog langer moeten wachten, omdat gelukszoekers blijven voorgaan. Dat is een ongekende schande en pure discriminatie van Nederlanders. Het is ook ontzettend laf dat dit kabinetsbesluit twee dagen, twéé dagen, na de gemeenteraadsverkiezingen bekend is gemaakt. Bang voor een politieke afrekening als dit voor de verkiezingen bekend zou worden, hielden het kabinet en deze minister het tot na de verkiezingen onder de pet.

Voorzitter. Als er iets is waar miljoenen Nederlanders nu meteen, vandaag nog, vanaf willen, dan is het die idiote voorrangsregeling voor statushouders. Het is echt geen dag langer te verkopen dat vreemdelingen voorrang krijgen op een huurwoning, terwijl we in dit land kampen met een gigantisch woningtekort.

Voorzitter. Er zijn sinds 2010 al zo'n 200.000 huurwoningen met voorrang aan statushouders weggegeven. Dat gaat nu dus gewoon door. Dan moet de minister in haar brief niet gaan piepen dat er een te hoge instroom van asielzoekers is, want als je dat niet wil, dan moet je maar een asielstop invoeren, zoals mijn partij wil. Doe je dat niet, dan komen er ieder jaar opnieuw zo'n 100.000 asielzoekers Nederland binnen, evenveel als een stad als Alkmaar, Delft of Deventer. Die asielzoekers willen allemaal een woning en die krijgen ze ook van deze regering, en ook nog eens met voorrang. Dat moet nu stoppen. Daarom zeg ik tegen deze minister: maak vandaag nog uw besluit ongedaan om de wet in te trekken die het verbiedt om statushouders voorrang te geven. Met minder nemen wij geen genoegen. Dus niet "zodra het kan" of dat soort onzinteksten, maar nu en wel meteen. Graag een toezegging.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Dank u wel, voorzitter. Ook ik wil iets doen aan de lange wachttijden voor mensen die wachten op een sociale huurwoning. De groep die hier nu gebruik van maakt, is te groot. Een van deze groepen zijn de statushouders. Dat is de reden dat we de voorrangspositie van statushouders net als u willen laten verdwijnen, maar wel op een manier die uitvoerbaar is en recht doet aan de grondbeginselen die we met elkaar hebben. Dat betekent dat we hier alleen toe kunnen komen als we ook nadenken over de weg ernaartoe. De weg ernaartoe betekent dat je een oplossing moet hebben voor de situatie waarin je het voorrangschap ervanaf haalt en je niet wil dat de azc's nog voller lopen en deze mensen op straat belanden of dat we crisisnoodhuisvesting moeten zoeken die dezelfde maatschappij ongelofelijk veel geld gaat kosten. We willen dus hetzelfde, maar de weg ernaartoe is anders. Ik kies voor een weg die uitvoerbaar is en die ervoor zorgt dat we met tijdelijke huisvesting de statushouders een plek kunnen geven om te wonen en ze vanuit daar een gelijke behandeling krijgen op de lijst om te komen tot een sociale huurwoning.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Ja, er moet grip komen op het asielvraagstuk. Volgens mij is dat een debat dat u ook met andere bewindspersonen voert. Zoals in het coalitieakkoord staat, is dat een van de onderwerpen die een hoge prioriteit hebben gekregen en in de taskforce nader worden behandeld.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Hier gaat het over huisvesting. Daarvoor willen we hetzelfde, namelijk dat mensen niet zo lang op een wachtlijst hoeven te staan om in aanmerking te komen voor een sociale huurwoning. Daarvoor moeten we oplossingen zoeken die uitvoerbaar zijn en waarvan de VNG, de gemeentes en Aedes zeggen: dit kunnen wij in de praktijk uitvoeren. We moeten voorkomen dat mensen op straat of in overvolle daklozencentra belanden, dat we de asielzoekerscentra nog verder vullen en dat we tot noodhuisvesting moeten komen, wat enorm veel zal vragen van het maatschappelijke geld. Ik sta voor het vinden van manieren die uitvoerbaar zijn en recht doen aan de beginselen die we nou eenmaal met elkaar hebben afgesproken in Nederland. Het is een wettelijke verplichting om ook statushouders een dak boven het hoofd te bieden.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

U vraagt aan mij of er genoeg huizen zijn, en die zijn er niet. Daarom moeten we vooral huizen bijbouwen, zodat we ervoor zorgen dat al die Nederlanders die bij elkaar intrekken, aan een eigen huis kunnen komen. Daarnaast hebben we de wettelijke verplichting om ervoor te zorgen dat statushouders — daar gaat het hier om — in aanmerking kunnen komen voor een woning. Zij hebben in veel gevallen in Nederland niet de mogelijkheden of het netwerk om daar gebruik van te maken. Daarom zeggen we: we moeten zorgen voor tijdelijke huisvesting waar ze gebruik van kunnen maken, om vervolgens op dezelfde wachtlijst te belanden en dan aan de beurt te komen.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Ik blijf erbij: dit gaat over het hebben van voldoende woonruimte zodat mensen een dak boven het hoofd kunnen hebben. Ik ben het er ook mee eens dat die voorrangspositie eraf moet. In mijn brief staat ook dat ik voor de zomer met een convenant kom waar we met Aedes en de VNG over gesproken hebben. Voor het einde van het jaar dien ik een nieuw wetsvoorstel in. Ik wil hetzelfde. Ik ben net zo begaan met al die mensen. De mensen die u spreekt, heb ik ook gesproken. We kennen allemaal de mensen over wie dit gaat. Wel wil ik het graag op een manier doen die uitvoerbaar is, langs de Raad van State komt en waarvan de VNG en de woningcorporaties zeggen: op deze manier kan het ook. Ik wil namelijk graag resultaten boeken op basis van wat we hier met elkaar afspreken of op basis van wat wij vanuit de coalitie inzetten.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Zoals u weet, zijn we bezig met de Wet versterking regie volkshuisvesting. Daarmee moeten we echt regie voeren op hoe we het in Nederland verdelen en hoe het tot stand komt. We gaan het aantal grootschalige woningbouwlocaties verhogen van 21 naar 30. We gaan het woningdelen stimuleren. Dat betekent dat we meer gebruik gaan maken van de bestaande bouw. Ook gaan we aansturen op minder regels en minder bezwaarmomenten. Dat is allemaal al in gang gezet door de vorige minister. Ik zet dat gewoon voort. Ik hoop dat we hier rond de zomer een positief akkoord over hebben gekregen, waardoor we regie kunnen voeren op het hele vraagstuk.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Jazeker. Voor de zomer komt er een convenant en voor het einde van het jaar een nieuw wetsvoorstel.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Ik rond net na 31 jaar en 8 maanden een loopbaan bij Defensie af. Ik werp "haat voor de Nederlanders" verre van mij af.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Het aanpassen van de wet zoals die er lag versus het indienen van een wet waarin we onmiddellijk de bezwaren kunnen meenemen van de VNG, de wooncorporaties en de Raad van State heeft eenzelfde tijdslijn. Ik kies er dan voor om met een schone lei te beginnen en dat in dezelfde tijdslijn voor elkaar te krijgen. Voor de zomer ligt er dus een convenant en voor het einde van het jaar ligt er een nieuw wetsvoorstel.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

De voorrang voor de statushouders, ook met het convenant en het wetsvoorstel dat we gaan indienen, heeft dezelfde uitkomst, namelijk dat die status eraf gaat zodat er een gelijk speelveld is voor alle mensen die aanspraak maken op een sociale huurwoning. Dit is een van de groepen die ook aanspraak maakt op deze categorie. Ik heb u zojuist antwoord gegeven op de vraag, namelijk dat het dezelfde tijdslijn is. Ik kan dat antwoord nog een keer herhalen, maar wellicht is dat niet nodig.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Die voorbeelden ken ik ook, maar ik ken gelukkig ook andere voorbeelden, zoals Stek West. Daar heb ik binnen mogen kijken. Zo zijn er veel meer initiatieven in Nederland waar het goed gaat, waar ze ook geleerd hebben van wat er mis is gegaan, wat overigens verschrikkelijk is, in Stek Oost. Dat zijn niet de voorbeelden die we willen kopiëren; dat willen we wél met de voorbeelden waar het goed gaat. Die willen we opschalen in Nederland. Er zijn verschillende gemeentes die hieraan willen meewerken, waar het ook goed gaat. Daar zit de oplossing voor dit vraagstuk.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

De veiligheid van Nederland waarborgen we met elkaar. Ik ga niemand dwingen om in die tijdelijke huisvesting in te trekken. Dat zal een vrijwillige keus zijn, als daar sprake van is. Dit gaat over het vinden van tijdelijke huisvesting, zodat uiteindelijk die voorrangspositie ervan af kan. Dat lukt alleen met oplossingsrichtingen die daaraan bijdragen, en dat is ook het vinden van tijdelijke huisvesting voor statushouders, zodat zij gelijk, net als alle andere inwoners van Nederland, op de wachtlijst komen te staan.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Ik leef net zo mee met al die Nederlanders als u dat doet. Ik spreek dezelfde of andere Nederlanders die in dezelfde positie zitten. Ik heb ja tegen dit ambt gezegd, omdat ik geloof dat we op het gebied van wonen echt iets te doen hebben in Nederland. De woningvoorraad is gewoon te klein voor de hoeveelheid mensen die in Nederland recht hebben op een woning. Daar zit mijn inzet.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Ik heb het gevoel dat ik nu in een ander debat beland. Dit gaat over de huisvesting van statushouders. Die kunnen we verzorgen door voor hen tijdelijke huisvesting te organiseren. Als we dat doen, dan kunnen we zorgen dat de voorrangspositie van statushouders eraf gaat. We moeten veel meer doen dan alleen maar aan één knop draaien. Er is niet één dominosteentje te vinden dat we een tik kunnen geven waardoor het woonprobleem in Nederland wordt opgelost en iedereen automatisch aan een woning kan komen. Daarvoor zijn er op meerdere vlakken interventies nodig. Dat doen we. Dat doen we met de Wet regie, dat doen we door naar de regelgeving te kijken, dat doen we door naar de bezwaarprocedures te kijken en dat doen we door meer locaties aan te wijzen. Dat is om te kijken op welke manier we de corporaties kunnen helpen om dingen voor elkaar te krijgen. We pakken het allemaal beet en willen met alles aan de slag. Dit is daar een onderdeel van.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Jazeker. Dat doen we samen. Dat is ook wat we hebben afgesproken. Zowel de corporaties als de VNG hebben laten weten erg dankbaar te zijn voor het intrekken van deze wet, omdat die voor hen niet uitvoerbaar was. We hebben met hen afgesproken dat zij inspraak hebben in het convenant, dat er voor de zomer moet liggen, om samen te komen tot iets wat we daarna ook daadwerkelijk gaan uitvoeren.

Minister Boekholt-O'Sullivan:

Om dit vraagstuk waar de heer Wilders naar verwijst op te lossen is het nodig dat we daadwerkelijk op zoek gaan naar oplossingen. Het is nodig dat we weggaan van voortdurend groepen mensen tegenover elkaar zetten. We hebben een wettelijke verplichting om ook voor de statushouders een dak boven het hoofd te organiseren. Dat is wat we met elkaar moeten doen. Daar moeten we onze aandacht op richten, zodat die wachtlijst naar beneden gaat, die voorrangspositie ervanaf kan en alle Nederlanders die wachten op een huis, in aanmerking komen voor een huis met een kortere wachttijd.

De voorzitter:

Ik geef het woord aan de heer Van Meijeren, voor zijn vraag aan de minister van Asiel en Migratie. Ook de minister heet ik van harte welkom in de Kamer. Het woord is aan de heer Van Meijeren.

De heer Van Meijeren (FVD):

Voorzitter. De ongecontroleerde massa-immigratie van de afgelopen decennia heeft ervoor gezorgd dat Nederland volledig uit zijn voegen barst. Er is een woningtekort van 400.000 woningen. De zorgkosten rijzen de pan uit. Schoolklassen worden steeds voller, met rampzalige gevolgen voor de kwaliteit van het onderwijs. Het socialezekerheidsstelsel staat enorm onder druk. Als we het hebben over de bijstand, komt meer dan de helft van alle uitkeringsgerechtigden uit een land buiten Europa. Ondertussen blijft de bevolking explosief groeien met ongeveer 100.000 mensen per jaar, puur en alleen door immigratie.

In plaats van de maatregelen te treffen om die instroom volledig terug te dringen en een asielstop in te voeren, kiest dit kabinet ervoor om Nederland nog verder vol te proppen met immigranten, met alle rampzalige gevolgen van dien. Volgens officiële prognoses van het CBS is het niet de vraag óf maar wannéér Nederlanders een minderheid in eigen land worden. In de grote steden is het al zover, maar als het aan dit kabinet ligt, moeten ieder dorp en iedere stad eraan geloven.

We bespreken vandaag in het bijzonder de situatie in Hardenberg. Tien jaar geleden ging de gemeente akkoord met de afspraak om een azc te plaatsen voor ten hoogste tien jaar. Dat was de afspraak. Die tien jaar zijn inmiddels verstreken; het COA houdt zich er niet aan en kiest ervoor om maar gewoon een dwangsom te betalen die oploopt tot €55.000 per dag. Dat is lekker makkelijk praten voor het COA; die dwangsommen worden betaald uit belastinggeld. De begroting van het COA is al gestegen naar 4,2 miljard, dus er is geen enkele prikkel voor het COA om afspraken na te komen. Wat zegt dit over de betrouwbaarheid van de overheid?

Dat brengt me ook bij de vragen aan deze minister. Wanneer is hij erover geïnformeerd dat de situatie dreigt dat in Hardenberg de deadline niet gehaald wordt? Wat heeft hij concreet gedaan om dit te voorkomen? Hoeveel gemeenten in Nederland zitten op dit moment in een vergelijkbaar conflict met het COA? Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat het COA afspraken gaat nakomen?

Minister Van den Brink:

Voorzitter, dank u wel. Fijn om hier weer bij het vragenuur aanwezig te zijn. De gemeente Hardenberg heeft de afgelopen tien jaar veel asielzoekers opgevangen in twee asielzoekerscentra. Daarmee heeft de gemeente meer aan de opvang bijgedragen dan veel andere gemeenten in Nederland. Daarom snap ik de frustratie die er in Hardenberg en ook op andere plekken in Nederland is heel goed, nu de afspraak om op 8 maart te sluiten niet is doorgegaan. Daarom heeft de gemeente besloten een dwangsom op te leggen aan het COA. De afgelopen weken heb ik al op veel plekken buiten deze Kamer toegelicht wat daar de achtergrond van is. Daarom is het goed dat ik dat ook hier in de plenaire zaal doe.

We hebben in Nederland namelijk een groot probleem. We hebben een tekort aan opvangplekken, omdat er door gemeenten onvoldoende nieuwe plekken zijn aangeleverd. Daar is Hardenberg de dupe van. In Ter Apel is het aantal al weken niet onder de 2.000 gekomen, wat het afgesproken maximale aantal is. In meerdere gemeenten kunnen locaties niet sluiten, simpelweg omdat er geen plek is om de mensen naartoe te brengen. Laat ik daarom ook hier zeggen dat dat ook iets betekent voor de mensen ín de asielzoekerscentra. Asielzoekers die vaak al van plek zijn gebracht, moeten met hun koffers klaarstaan en krijgen een seintje om naar een andere plek gebracht te worden. Ook dat is onwenselijk.

Daarom heeft dit kabinet keuzes gemaakt die deze problemen moeten oplossen. Denk aan het beperken van de instroom en het versnellen van de terugkeer. Daarom hebben we gisteren ook een debat gehad over het Migratiepact; dat was met bijna alle partijen. Denk ook aan voldoende financiering voor het COA om daarmee langjarig opvangplekken te realiseren. De vragen die de heer Van Meijeren stelt, gaan over Hardenberg. Daar heb ik al op verschillende plekken toelichting op gegeven. De dag nadat de situatie in Hardenberg duidelijk werd, een paar dagen voor 8 maart, wat ook het moment was dat ik dat hoorde, was er al gelijk contact met de gemeente Hardenberg. De gemeente Hardenberg heeft natuurlijk bezwaar gemaakt en gezegd: wij willen dit niet; wij willen gestand doen aan de afspraak van tien jaar. Ik was daar ook een groot voorstander van geweest, maar er is gewoon geen plek. Er is in Nederland geen plek om die mensen naartoe te brengen. Dat komt doordat we de afgelopen tijd gewoon te weinig opvangplekken aangeleverd hebben gekregen. Vanuit die positie probeer ik dat te herstellen. Daarom vraag ik gemeenten op dit moment om nieuwe noodopvanglocaties beschikbaar te stellen, omdat we dit probleem alleen met elkaar kunnen oplossen. Een landelijk probleem kan niet alleen op Hardenberg worden afgewenteld en kan niet alleen op Ter Apel worden afgewenteld. We zullen dit met elkaar moeten oplossen.

Minister Van den Brink:

Ik denk dat het heel goed is dat de heer Van Meijeren zo zijn zorgen uit. Ik denk dat die zorgen de afgelopen jaren al zijn geuit door heel veel mensen, politiek breed, ook bij de aanvaarding van het rapport over demografie, waarin dit ook heel goed is neergelegd. Maar dit is ook de plek waar we met elkaar wetten maken. Ik hoor de heer Van Meijeren weinig aangeven over in welke wet hij dit gaat regelen of op welk moment hij daar zelf bij betrokken zou willen zijn als wij daar een debat over hebben, zoals gisteren over het Europees Migratiepact. Uiteindelijk is dit de plek waar we in Nederland wetten vaststellen die voor heel Nederland gelden. Dat geldt voor de Spreidingswet. Dat geldt voor de wet die nu in de Eerste Kamer ligt. Dat geldt voor het Europees Migratiepact. Dat zijn wetten waarmee we aan Nederland laten zien welke verantwoordelijkheid wij nemen. Op die manier ga ik ook mijn werk doen. Ik zal uitvoering geven aan wetten die hier liggen, als ze de instroom beperken en als ze de opvang mogelijk moeten maken. Maar ik doe het alleen langs die lijn en niet door te zeggen hoe het zou moeten zonder er een wet bij te leveren.

Minister Van den Brink:

Voor ieder tuig dat dit soort verschrikkelijke dingen doet, is er maar een plek: de cel. Vanuit die cel kan gewerkt worden aan terugkeer en dat is ook wat wij doen als we dit soort mensen aantreffen.

Minister Van den Brink:

Dat is een terechte vraag. Ik weet ook dat er vanuit het COA richting de gemeente Hardenberg is aangegeven dat het in deze situatie niet op een goede wijze is gegaan; het werd pas op zo'n korte termijn voor de sluiting bekend. Ik heb het COA gevraagd in situaties waarin het in overmacht verkeert, dat op een nette manier, op tijd, kenbaar te maken aan gemeenten. Daarnaast proberen we dat natuurlijk ook te voorkomen door nu op zoek te gaan naar nieuwe noodopvanglocaties.

Minister Van den Brink:

Ik snap heel goed de vraag "als je een afspraak hebt, waarom wordt die dan niet nagekomen?". Dat is in dit geval ook echt een vorm van overmacht. Daarmee is het natuurlijk wel totaal onwenselijk en is de frustratie in Hardenberg totaal begrijpelijk. We moeten, denk ik, ook erkennen dat de gemeente Hardenberg de dupe is geworden doordat er de afgelopen jaren te weinig plekken zijn aangeleverd. Als er in een normale periode voldoende plekken zouden zijn geweest, kunnen we ook wat er is afgesproken gestand doen. Maar zolang we dat opvangprobleem niet beter oplossen en aan de andere kant de instroom niet voldoende beperken, moeten ik roeien met de riemen die we hebben. Maar in de ideale situatie, als de Spreidingswet goed functioneert, komt het COA al zijn afspraken na. Dat is ook wat het COA natuurlijk zelf wil. Het COA is wel de laatste die blij wordt van het afgeven van dit soort berichten.

Minister Van den Brink:

Ik denk dat het vanaf dag één dat ik deze verantwoordelijkheid heb helder is dat er op een andere manier naar gemeenten wordt gekeken en dat er op een andere manier wordt gesproken met gemeenten. Dat begint ermee dat we als één overheid optreden. We hebben een Rijksoverheid, een gemeentelijke overheid en een provinciale overheid, maar voor de burgers in dit land is dat één overheid. Die ene overheid heeft met elkaar bedacht dat er in dit land een instroomprobleem is. Dat proberen wij vanuit Den Haag te beperken. Er is een opvangprobleem en daarvoor hebben we een Spreidingswet. Daarmee proberen we het op lokaal niveau op te lossen. Pas als we dat met elkaar als één verantwoordelijkheid zien en niet als een probleem van Den Haag of als een probleem van alleen Hardenberg, dan gaan we deze problemen oplossen. Als we naar elkaar blijven kijken en iedereen zegt "doe jij je ding; ik doe effe niet mee", dan houden we dit probleem en is er geen Spreidingswet die dat gaat oplossen.

Minister Van den Brink:

Ik zou dit kwalificeren als een kip-eidiscussie, want er is natuurlijk een probleem dat we ergens moeten gaan oplossen en dat moet met de gemeente en het COA samen. Zeggen dat het COA nooit meer in zo'n situatie mag komen, kan ik dus alleen maar doen als ik weet dat er voldoende opvangplekken vanuit de gemeenten zijn om die op te lossen. Ik zal er dus voor zorgen dat dat gesprek op een goede manier verloopt. Ik zal het COA erop blijven aanspreken dat het wat het heeft afgesproken zo veel mogelijk gestand moet doen. Tegelijkertijd ga ik met al die gemeenten in gesprek om voldoende opvangplekken te realiseren.

Minister Van den Brink:

We doen het allebei. We werken aan het beperken van de instroom en dat doen we ook door de afspraken die mevrouw Keijzer heeft gemaakt gestand te doen, dus dat nareizigers in hotels geplaatst worden zodat de opvanglocaties minder vol komen te zitten. We zijn op dit moment wel degelijk bezig, ook in Hardenberg, met het uitplaatsen van de mensen. Dat gaat nog lang niet snel genoeg, maar we zijn een eind op weg. Op die manier probeer ik dit probleem aan te pakken.

De voorzitter:

Ik geef het woord aan de heer Van Baarle voor zijn vragen aan de minister van Buitenlandse Zaken namens de fractie van DENK. Ik heet ook de minister van Buitenlandse Zaken van harte welkom in het parlement. Gaat uw gang.

De heer Van Baarle (DENK):

De minister zit er klaar voor, zie ik.

Voorzitter. Volgens berichtgeving in Trouw heeft een schip dat vaart onder de Nederlandse vlag mogelijk wapens afgeleverd in Israël. Het schip, de Rijnvliet, arriveerde waarschijnlijk in Haifa met een lading bomhulzen en patronen uit de Verenigde Staten. Voor het European Legal Support Center is het naar verluidt duidelijk dat het schip inderdaad naar Israël ging, ondanks dat er een andere bestemming werd opgegeven. Volgens deze ngo komt het vaker voor dat schepen die eigenlijk naar Israël gaan, met een zogenoemde spookbestemming varen om zodoende wapens aan Israël te kunnen blijven leveren.

Voorzitter. Israël pleegt aan de lopende band misdaden: een genocide in Gaza, verschrikkelijke onderdrukking en moorden op de Westelijke Jordaanoever, etnische zuivering, illegale bezetting, moorden in Libanon en illegale bezetting in Syrië. Deelt de minister dat er onder geen beding wapens mogen gaan naar deze misdadige staat, ook niet via spookroutes? En wat gaat de minister hiertegen doen?

Minister Berendsen:

Dank u wel, voorzitter. Dank ook aan de heer Van Baarle voor de vraag. De berichtgeving waarop de vragensteller de vraag baseert, is een artikel over een schip dat vanuit de Verenigde Staten naar waarschijnlijk Israël is gevaren onder Nederlandse vlag. Dat betekent dat dit schip niet door Nederland of via Nederland is gegaan, maar louter onder Nederlandse vlag vaart. Daarom is ons exportcontrolebeleid niet van toepassing. Dat richt zich namelijk alleen op de export vanuit Nederland of de eventuele doorvoer vanuit Nederland. Over schepen die onder Nederlandse vlag varen, hebben wij wel rechtsmacht, maar dat gaat dan over toezicht op de administratie en op technische en sociale zaken aan boord, en eventueel ook op het overtreden van eventuele sanctieverboden. Maar aangezien die voor Israël niet van toepassing zijn op dit moment, is dat de situatie voor wat betreft deze casus uit Trouw.

Minister Berendsen:

Ik wuif helemaal niets weg. Ik richt me op de casus die ons voorgelegd is en de handelingsmogelijkheden die wij als kabinet hebben in een zaak zoals deze. Dit is de situatie zoals die is. Ons exportcontrolebeleid als het gaat om dit soort schepen varend onder Nederlandse vlag richt zich, zoals ik zojuist ook gezegd heb, alleen op de export en eventuele doorvoer via Nederland. Dat is nu niet het geval. Voor schepen varend onder Nederlandse vlag hanteren wij de criteria die ik zojuist gesteld heb.

Minister Berendsen:

Deze minister vindt het wenselijk dat wij het beleid en de regels die wij stellen, ook voor de maritieme scheepvaart, goed navolgen. In de casus die ons voorgelegd is via Trouw is dit de situatie. Dat betekent dat dat mijn antwoord is.

Minister Berendsen:

Nogmaals, deze minister vindt het wenselijk dat we het beleid dat we hebben als het gaat om maritieme scheepvaart uitvoeren. Niet gerelateerd aan deze casus, maar in algemene zin vindt dit kabinet inderdaad dat wij druk uit moeten oefenen op Israël daar waar er zorgen zijn. Dat doen we ook. We kijken ook hoe wij het internationaal recht kunnen bevorderen. Dat hebben we al op meerdere manieren gedaan. Maar dat vraagt wel een veel breder debat dan dat we op dit moment op basis van deze berichtgeving kunnen voeren.

Minister Berendsen:

Nogmaals ... Laat ik het anders formuleren. Ik heb daar natuurlijk wel degelijk een opvatting over. Dat heb ik niet alleen. Dit kabinet kijkt ook met grote zorgen naar wat plaatsvindt in Gaza, wat plaatsvindt op de Westelijke Jordaanoever en naar de ontwikkelingen die we in Libanon zien. Dit kabinet heeft daar op meerdere manieren al uiting aan gegeven. Ook in internationaal verband voeren wij daarover de gesprekken en kijken we hoe we situaties kunnen voorkomen of druk kunnen uitoefenen. Maar ik hecht er in deze casus wel waarde aan om te verwijzen naar het beleid dat wij hebben en de mogelijkheden die we hebben als het gaat om het vervoer van dit soort schepen dat onder Nederlandse vlag vaart, maar van de VS naar waarschijnlijk Israël is gevaren.

Minister Berendsen:

Wij voeren met heel veel bedrijven gesprekken over wat wenselijk en niet wenselijk zou zijn, maar ik hecht er wel waarde aan om dat soort gesprekken te voeren op basis van de regels die wij samen stellen. Varen onder Nederlandse vlag betekent dat we op basis van eventueel sanctiebeleid zouden moeten optreden. Dat sanctiebeleid is er op dit moment niet richting Israël als het gaat om dit soort transporten. Dat betekent dat wij handelen in lijn met de regels die er zijn.

Minister Berendsen:

Wij baseren dit gesprek op berichtgeving uit een krant. Andere informatie over deze casus heb ik niet, behalve dus wat ik uit de krant moet vernemen. Dat betekent dat ik de basis waarop ik dit soort toezeggingen zou moeten doen, wel erg wankel vind, want dat is dan puur de informatie die in een krantenartikel staat.

Minister Berendsen:

Ik weet ook niet ... Kijk, ik vervang mijn collega op deze plek. Als dat soort gesprekken moeten plaatsvinden, dan zal mijn collega dat moeten doen. Maar ik zal dit verzoek in ieder geval onder zijn aandacht brengen. Mag ik het misschien zo formuleren?

Minister Berendsen:

Het veranderen of het aanpassen van bestemmingen gedurende de reis zien we vaker voorkomen in de maritieme sector. Dat is niet specifiek voor dit type bestemming. Dat geldt voor meer bestemmingen, omdat reizen kunnen veranderen door keuzes van de schepen of de rederijen zelf.

Tegelijkertijd wil ik er ook op wijzen dat als het gaat om het wapenexportbeleid — nogmaals, dat is dus niet van toepassing op deze casus, omdat het niet vanuit Nederland of via Nederland is gegaan — Nederland en dit kabinet wel degelijk een bepaalde mate van strengheid hebben richting Israël. De vergunningen die ons voorgelegd worden, mogen de facto alleen worden goedgekeurd als het voor defensief gebruik is, dus voor de Iron Dome. Allerlei andere materialen die zouden worden geëxporteerd vanuit Nederland of via Nederland, krijgen geen vergunning. Ik vind het wel belangrijk om dat beeld nog even toe te voegen, ondanks dat het bij deze casus niet van toepassing is.

Minister Berendsen:

Nee, behalve dan op het feit dat er door de spreker steeds wordt gezegd dat ik college geef. Ik wens ieder van ons en al onze studenten inhoudelijker colleges toe dan wat ik zeg in de beperkte tijd die ik heb.

Minister Berendsen:

Zoals ik net al gezegd heb, is de inzet van dit kabinet op dat gebied duidelijk. Wij hebben grote zorgen over de humanitaire situatie in Gaza en grote zorgen over wat er gebeurt op de Westelijke Jordaanoever. We hebben ook grote zorgen over wat er in Libanon gebeurt, met name over de humanitaire effecten daarvan. Dat laten we op verschillende plekken en op verschillende manieren blijken. Ik denk dat de Kamer ook heeft gezien dat wij als het gaat om het bevorderen van internationaal recht ook bereid zijn om uitermate gevoelige stappen te zetten, zoals de interventie bij het Internationaal Gerechtshof. Ook die keuze hebben we gemaakt vanuit het kader van neutraliteit, dus niet ter ondersteuning van partijen, maar wel ter bevordering van het internationaal recht. Dat betekent dat we die stappen zetten. Nogmaals, de casus die voorligt gaat over een schip dat onder Nederlandse vlag vaart. Daar hebben wij een aantal mogelijkheden voor. Zolang er geen sanctiebeleid is op export naar Israël en dus ook een schip dat onder Nederlandse vlag vaart moet voldoen aan de vergunningverplichting van het land dat exporteert … In dit geval is dat de VS, als ik op de informatie over de vergunningsplicht van Trouw mag afgaan. Dat zijn de mogelijkheden die we hebben. Dat is de situatie die hier voorligt.

Minister Berendsen:

Dit komt zelden voor, zeg ik op basis van de informatie die wij hebben. Dat is denk ik goed om als eerste te melden. Het tweede is, zoals ik al heb gezegd, dat de mogelijkheden die wij hebben, gebaseerd zijn op het varen onder Nederlandse vlag. Dat betekent dat ze moeten voldoen aan vergunningen en moeten voldoen aan financiële en sociale verplichtingen, et cetera. Daar controleren we op. Op basis van deze casus zijn er niet heel veel meer redenen om dat schip te controleren, want dat schip vaart van de ene naar de andere bestemming. Wat daar geldt, zijn de exportvergunning van de VS en de ontvangst door, in dit geval, Israël.

Daar voeg ik aan toe dat wij natuurlijk in algemene zin met bedrijven het gesprek voeren over hun rol in geopolitieke conflicten en de eventuele effecten daarvan. In algemene zin klopt dat, maar dat wil ik niet plakken op deze specifieke zaak, vanwege de casus die voorligt.

Minister Berendsen:

Afgezien van terechte emoties die hierbij spelen en de grote zorgen over wat zich daar afspeelt, zeg ik vanuit mijn rol als minister dat het uiteindelijk ook voor de mensen thuis belangrijk is dat ik het houd bij de mogelijkheden, het instrumentarium en het beleid dat wij hebben. In dit geval is het een schip dat vaart onder Nederlandse vlag. Dat betekent dat we op een aantal dingen kunnen controleren, maar niet per se op de lading, omdat die lading op dit moment onderdeel is van sancties. Als die lading niet zou voldoen aan het sanctiebeleid, hebben we een reden om in te grijpen. Maar als er vanuit de VS een exportvergunning wordt verleend voor de export naar Israël, hebben wij voor een schip dat vaart onder de Nederlandse vlag geen extra controlemogelijkheden in dit kader.

Minister Berendsen:

Het is mijn rol als minister om te wijzen op het beleid dat wij hebben en uitleg te geven bij de vragen die de Kamer stelt. Daarnaast word ik als minister natuurlijk gecontroleerd door de Kamer en voer ik beleid uit dat de Kamer gezamenlijk vormgeeft. Als de hele Kamer dit signaal zou geven, zou de situatie wellicht anders zijn, maar dat is natuurlijk niet het geval. Ik denk dat we ook realistisch moeten zijn over de ruimte die het kabinet heeft in samenwerking met de Kamer en de opdrachten die de Kamer aan dit kabinet geeft, ook over dit soort gevoelige geopolitieke thema's.

Minister Berendsen:

Ik denk dat ik duidelijk heb gemaakt waar dit kabinet staat ten aanzien van de grote zorgen die er zijn. Op basis van de wapenexportcontrolevergunningen die we op dit moment hebben, is het duidelijk dat we alleen materialen goedkeuren die bedoeld zijn voor de defensieve mogelijkheden van Israël, want Israël heeft het recht om zichzelf te verdedigen. Offensief is een andere zaak. Dat betekent dat dit kabinet doet wat het kan binnen zijn mogelijkheden. Dat doen we ook in samenwerking met de internationale partners.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering en verzoek u uw plaatsen in te nemen.

Mag ik uw aandacht voor Bert van Muijen? Voordat wij gaan stemmen, gaan we afscheid nemen van Bert van Muijen. Hij zit achter in de zaal.

Bert was sinds 1980 in verschillende functies werkzaam voor de Tweede Kamer, eerst bij de bibliotheek en de documentatiedienst, en in een minder grijs verleden bij de Facilitaire Dienst. Daar was Bert van alle markten thuis. Onder meer tijdens de verhuizing van het Binnenhof naar ons tijdelijke onderkomen heeft Bert heel veel werk verzet. Denk aan het inventariseren van kantoren en het gebruik van vergaderzalen, het nummeren van ruimtes of — je denkt er misschien niet meteen aan — het afvoeren van fietswrakken; jawel, het komt allemaal voorbij. Het zijn allemaal werkzaamheden achter de schermen, maar ze zijn van grote waarde voor het soepel draaiend houden van ons instituut.

Eind december was Berts laatste werkdag. Nu mag hij in alle rust gaan genieten van zijn pensioen. Bert, we willen je ontzettend bedanken voor al je inzet in de afgelopen jaren. We wensen je alle goeds voor de toekomst.

De voorzitter:

We gaan stemmen. Ik stel voor zo dadelijk ook te stemmen over de aangehouden motie-Ceder (36800-VII, nr. 81).

Eerst geef ik het woord aan de heer Ceulemans, die ons wil meenemen in het al dan niet aanhouden van een motie, schat ik in. Meneer Ceulemans.

De heer Ceulemans (JA21):

Dank, voorzitter. Ik zou graag de motie op stuk nr. 65 (36800-XV) (#1), over concrete scenario's om de verplichte loondoorbetaling bij ziekte te verkorten, willen aanhouden. Deze motie is ingediend bij de begroting van SZW.

De voorzitter:

We hebben het genoteerd. Dat gaat om de motie op stuk nr. 65 onder agendapunt 4.

De voorzitter:

We gaan stemmen over maar liefst 25 pagina's moties en amendementen. Ik verzoek u allen de handen óf heel hoog in de lucht te houden óf heel laag, want voor u het weet heeft u per ongeluk voor de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek of de verdubbeling van het eigen risico gestemd. Ik vind alles goed als uw neutrale voorzitter, maar goed, dan zitten we later met de gebakken peren.

Mevrouw Van der Plas verzoekt haar aangehouden motie op stuk nr. 68 alsnog in stemming te brengen.

Mevrouw Van der Plas verzoekt ook om een hoofdelijke stemming over de moties op de stukken nrs. 51, 69 en 70.

Over de motie op stuk nr. 51 stemmen we hoofdelijk. Ik verzoek de griffier de namenlijst op te lezen. Ik verzoek de leden om absolute stilte, zodat we goed kunnen horen wat u stemt.

De voorzitter:

Ik verzoek de griffier de namenlijst voor te lezen. Ik verzoek opnieuw om stilte in de zaal.

We gaan stemmen over de motie op stuk nr. 70. Dat doen we opnieuw hoofdelijk. Het betreft de gewijzigde motie-Ten Hove/Van der Plas over actief beheer van de wolvenpopulatie mogelijk maken. Mevrouw Keijzer.

De voorzitter:

Ja, u stelt de vraag, mevrouw Keijzer, maar het is een grondwettelijk recht dat een der leden altijd mag vragen om een hoofdelijke stemming, dus dan doen we dat.

De motie op stuk nr. 70. Een hoofdelijke stemming over de gewijzigde motie-Ten Hove/Van der Plas over …

De voorzitter:

Laten we het vooral zien als een reflectieve opmerking voor ons allemaal om bij dergelijke meerderheden niet al te snel over te gaan tot het gebruikmaken van ons constitutionele recht op de hoofdelijke stemming. Maar het mag wel, en dan doen we het.

Er is één stemverklaring en die is van de heer Ceulemans. Ik zie ook mevrouw Moorman. Eerst de heer Ceulemans. Ga uw gang.

De heer Ceulemans (JA21):

Voorzitter, dank u wel. Ik heb een stemverklaring over de motie-Patijn op stuk nr. 47 over het verlagen van het maximumdagloon van tafel halen voor alle bestaande gevallen en alle uitkeringen. Dat in de voorgestelde verlaging van het maximumdagloon geen eerbiedigende werking zit, zodat die dus ook geldt voor bestaande gevallen, is wat ons betreft zeer problematisch. Daar zijn we op deze manier ook geen voorstander van. Dat is de reden dat wij samen met de heer Flach een motie hebben ingediend om alle alternatieven daarvoor in kaart te brengen, met name met betrekking tot de bestaande gevallen. Het kabinet staat daarvoor open. Om die reden stemmen we op dit moment tegen de motie van mevrouw Patijn.

Mevrouw Moorman (GroenLinks-PvdA):

Voorzitter. De afgelopen tijd was er veel te doen over de bevalboete. Dat leek een fout te zijn aan de onderhandeltafel: een boete op het krijgen van een kind, vermindering van je uitkering bij zwangerschap of ouderschap. We waren dan ook blij dat meerdere coalitiepartijen zeiden: dat moet van tafel. We hadden dan ook zeker verwacht dat er steun zou komen voor onze motie om die van tafel te halen, maar tot onze verbazing wordt er niet gekozen voor de progressieve route, maar voor de zeer conservatieve route van de ChristenUnie en de SGP. We zullen dan ook niet stemmen vóór de motie op stuk nr. 78. Wij vinden namelijk dat dit gewoon van tafel moet en denken niet dat het met een slappe motie weggaat.

De Groep Markuszower wordt aantekening verleend dat zij geacht wenst te worden tegen artikel 3 van de departementale begrotingsstaat te hebben gestemd.

De voorzitter:

Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius heeft op 22 februari jongstleden aangegeven haar amendement op stuk nr. 11 in te trekken.

Er zijn een aantal stemverklaringen. Als eerste geef ik daarvoor het woord aan mevrouw Coenradie.

Mevrouw Coenradie (JA21):

Voorzitter. JA21 kan deze begroting niet steunen, niet omdat er geen extra geld is, maar omdat de echte hervormingen ontbreken. Meer middelen zonder koerswijziging zijn slechts pleisters. Het huishoudboekje van de politie is nog niet op orde en inzicht in prestaties binnen de strafrechtketen ontbreekt. Onze oproep tot duidelijke KPI's, onder meer via de Algemene Rekenkamer, is niet opgevolgd. Daarnaast zijn er voorstellen voor een stevigere en efficiëntere aanpak, zoals meer bevoegdheden voor de politie, een hardere aanpak van geweld tegen hulpverleners en vereenvoudiging van regels, afgewezen of genegeerd. Per saldo verandert er dus te weinig. JA21 wil een land waarin veiligheid vooropstaat, de dader verliest en de politie weer de regie heeft op straat. Dat zien wij hier niet terug. Wij blijven wel openstaan voor een constructief gesprek over echte verbeteringen.

Mevrouw Dobbe (SP):

Dank u wel. Ik heb een stemverklaring over een tweetal moties van het lid Coenradie, namelijk de moties op de stukken nrs. 38 en 40.

Mevrouw Dobbe (SP):

Amendementen, excuses. Wij steunen de doelen, namelijk extra recherchecapaciteit en extra capaciteit bij de zedenpolitie, en we steunen ook de dekkingen voor dit jaar die de amendementen voorstellen. Er wordt in de amendementen ook voorgesorteerd op structurele dekkingen na dit jaar. Die structurele dekkingen steunen wij dan weer niet. Omdat deze amendementen alleen gaan over dit jaar en dus niet over de structurele dekkingen, zullen we de amendementen wel steunen.

Dank u wel.

De voorzitter:

Er zijn stemverklaringen van het lid Kostić en van mevrouw Moorman. Eerst het lid Kostić. Ik noteer u ook voor een stemverklaring, mevrouw Moorman.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Dank, voorzitter. In Nederland worden 1.000 apen gehouden voor dierproeven. Ze worden doodziek gemaakt terwijl dat nauwelijks resultaat oplevert voor de mens. De Kamer wil hier al minstens tien jaar van af. Vorig jaar heeft de Partij voor de Dieren samen met veel andere partijen in de Kamer een plan gemaakt om het belastinggeld dat nu naar apenproeven gaat, te gebruiken voor innovatief proefdiervrij onderzoek. Dat amendement werd aangenomen en het apenproefdiercentrum is inmiddels formeel op de hoogte gebracht, maar vandaag stemmen we over een amendement van de VVD waarmee dat besluit roekeloos wordt teruggedraaid en er opnieuw elk jaar miljoenen euro's aan belastinggeld naar apenproeven zullen gaan. We worden hiermee teruggegooid in de tijd. Apenproeven zijn achterhaald en juist de alternatieven bieden enorme kansen voor de gezondheid van mensen. Tientallen wetenschappers hebben zich dus ook tegen dit VVD-voorstel uitgesproken. Het is ook respectloos tegenover een belangrijk deel van de Kamer, van links tot rechts. Het afbouwplan, dat vorig jaar nog werd aangenomen, wordt hiermee gewoon geschrapt. Maar bovenal is het afschuwelijk voor de apen. De Partij voor de Dieren kiest voor vooruitgang in plaats van achteruitgang, dus wij stemmen tegen het amendement-Rajkowski.

Dank u wel.

Mevrouw Moorman (GroenLinks-PvdA):

Dank u wel, voorzitter. Er wordt vaak gezegd dat er meer geïnvesteerd moet worden in onderwijs, omdat het niet goed gaat met ons onderwijs. Gelukkig worden een aantal bezuinigingen dan ook vanaf volgend jaar teruggedraaid. Dit geldt niet voor alle bezuinigingen, maar voor een aantal. Maar voor dit jaar staan er gewoon nog honderden miljoenen aan bezuinigingen op onderwijs in deze begroting. Het gaat hier om bezuinigingen op kinderen die onderwijs heel erg hard nodig hebben. Ik doel onder andere op bezuinigingen op onderwijsachterstandenbeleid. Dat kunnen we natuurlijk nooit goed vinden. Daarom hebben we meerdere amendementen ingediend om deze ernstige bezuinigingen op het onderwijs aan onze kinderen terug te draaien. U begrijpt dat GroenLinks-PvdA nooit voor deze begroting kan stemmen als deze amendementen niet worden aangenomen.

Dank u wel.

Er is een stemverklaring van mevrouw Van der Plas.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dank u wel, voorzitter. Deze stemverklaring gaat over het amendement van de heer Grinwis op stuk nr. 9. Dit amendement gaat over het ter beschikking stellen van middelen ten behoeve van het openbaar vervoer. Zoals iedereen weet, is BBB een groot voorstander van beter openbaar vervoer in de regio's, maar de dekking van de heer Grinwis komt er eigenlijk op neer dat de benzineaccijns niet verlaagd mag worden. BBB vindt het in deze tijd van hoge kosten voor automobilisten in een land waar het gros van de mensen afhankelijk is van de auto te bizar om geen verlichting te geven aan automobilisten door een accijnsverlaging. Dat is de reden waarom wij tegen dit amendement zullen stemmen. Was er een andere dekking gevonden, een dekking die de automobilisten in Nederland niet zou raken, dan hadden we waarschijnlijk voorgestemd.

Dank u wel.

Mevrouw Van der Plas.

De voorzitter:

Akkoord. We noteren het. Dank u wel.

Er is een stemverklaring van mevrouw Coenradie. Gaat uw gang.

Mevrouw Coenradie (JA21):

Voorzitter. Wat JA21 betreft is het huidige tempo van de groei van de zorgkosten voor de lange termijn onhoudbaar voor werkende Nederlanders. Dat er iets moet gebeuren, is wat ons betreft logisch, maar ik wil wel een winstwaarschuwing geven: onze steun is niet vrijblijvend. Niet alle onderdelen van het huidige pakket waarmee het kabinet gekomen is, steunen wij. Voor nu steunen wij deze begroting, maar dit is geen garantie voor de toekomst.

De voorzitter:

Mevrouw Yeşilgöz-Zegerius heeft op 22 februari jongstleden aangegeven haar amendement op stuk nr. 8 in te trekken.

We hebben een aantal stemverklaringen. De heer Stoffer krijgt daarvoor als eerste het woord. Gaat uw gang.

De heer Stoffer (SGP):

Voorzitter. De SGP heeft meermaals gewezen op het belang van de koppeling van het ontwikkelingsbudget aan de groei van de Nederlandse economie. Geven naar draagkracht is het principe van dit 50 jaar oude begrotingsanker. Als wij rijker worden, mag onze verre naaste dat merken. Andersom daalt het budget bij economische krimp. Ontwikkelingssamenwerking is niet alleen een morele plicht, maar ook een instrument van geopolitiek, waarmee we tegenwicht bieden aan de groeiende invloed van China en Rusland. Het kabinet-Schoof legde drie aangenomen moties naast zich neer die opriepen tot herstel van de koppeling volgens de gebruikelijke systematiek. Het gaat om twee moties uit de Eerste Kamer en een uit deze Tweede Kamer. De geringe investering uit het huidige regeerakkoord gaat in 2026 volledig naar de binnenlandse asielopvang. Bovendien valt humanitaire steun voor Oekraïne in 2027 voor rekening van het ontwikkelingssamenwerkingsbudget. Ondanks mooie woorden in het coalitieakkoord biedt het kabinet-Jetten geen perspectief op herstel van de koppeling, terwijl de miljardenbezuiniging van het kabinet-Schoof structureel wordt. Alles overwegende stemt de SGP daarom tegen de ontwikkelingssamenwerkingsbegroting.

De heer Hoogeveen (JA21):

Voorzitter. Een stemverklaring over de BHO-begroting. In deze begroting is het beleid van het vorige kabinet, dat met bezuinigingen wijselijk inzette op een structurele overgang van hulp naar handel, nog goed terug te zien. Mijn fractie steunt dit. Nu liggen er echter meerdere amendementen die deze inzet willen terugdraaien. Hier wees ik ook op tijdens het begrotingsdebat. Mochten de amendementen over de bni-koppeling en het ongedaan maken van het amendement-Eerdmans/Stoffer over UNRWA worden aangenomen, dan zal JA21 alsnog tegen de begroting stemmen.

De heer Ceder (ChristenUnie):

Voorzitter, dank u wel. De afgelopen jaren was de ChristenUnie kritisch over de begrotingsvoorstellen van het kabinet-Schoof, omdat dit de facto de grootste bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking ooit zou zijn. Dat zou om geopolitieke redenen en om humanitaire redenen zeer onwijs zijn. Wij zien nu dat geen van de drie coalitiepartijen een dusdanige inzet heeft geleverd om de begroting van toen wezenlijk aan te passen. Dat betekent dat de begroting die voorligt, een voortzetting is van de gedachten die zijn ingezet door onder anderen minister Klever.

Voorzitter. De argumenten van de ChristenUnie van toen zijn nog steeds van kracht. Wij vinden het onverstandig. We vinden het niet humaan. Daarnaast vinden we het geopolitiek onverstandig om geld weg te trekken daar waar autocratische regimes het gat zullen opvullen. Wij hebben een amendement dat vraagt om de bni-koppeling te herstellen. Mocht dat worden aangenomen, dan zullen wij voor de begroting stemmen. Mocht het niet worden aangenomen, dan rest ons niets anders dan tegen deze voortzetting van het vorige kabinetsbeleid te stemmen.

Mevrouw Kröger (GroenLinks-PvdA):

Voorzitter. In een tijd van wereldwijde onrust, met honderden miljoenen mensen in nood en op drift, is het niet alleen harteloos, maar ook heel onverstandig om de miljardenbezuinigingen van het PVV-kabinet door te zetten. Het zijn de grootste bezuinigingen op internationale samenwerking ooit. Wij hebben voorstellen gedaan om deze begroting te verbeteren. We hebben voorstellen gedaan om een stap te zetten richting het herstel van de koppeling en een amendement ingediend om de steun aan UNRWA te herstellen. De situatie in het Midden-Oosten is onverminderd desastreus en UNRWA is de ruggengraat van de hulp aan Palestijnse burgers. Dat is keihard nodig, zeker nu het zo escaleert in Libanon.

Als partijen ervoor kiezen om in strijd met de beloftes in het regeerakkoord dit inhumane en kortzichtige beleid toch door te zetten, kunnen wij niets anders doen dan tegen deze begroting stemmen.

De voorzitter:

Voordat we gaan stemmen, geef ik de heer Van Duijvenvoorde het woord voor een punt van orde of een opmerking.

De voorzitter:

Dat noteren we. Dank u wel.

Meneer Stöteler.

De voorzitter:

Wij noteren dat. Dank u wel.

We zetten de eindspurt in.

De voorzitter:

Ik constateer dat de leden van de fracties van de SP, 50PLUS, het CDA, de SGP, de ChristenUnie, JA21, BBB, Lid Keijzer, Groep Markuszower, de PVV en FVD voor deze motie hebben gestemd en de leden van de overige fracties ertegen, zodat de uitslag bij handopsteken niet kan worden vastgesteld.

Nog één keer dan.

De voorzitter:

Meneer Goudzwaard?

De voorzitter:

Ik geef u zo het woord, maar we gaan eerst iedereen uit de spanning helpen. Het gaat namelijk om de uitslag van de motie. Wat doet u nou? Het was zó mooi opgebouwd! Luister goed.

Ik constateer dat deze motie met 71 stemmen voor en 78 stemmen tegen is verworpen.

Het woord is aan de heer Goudzwaard.

De voorzitter:

Het wordt in de Handelingen vermeld, zeker. Dank u wel voor het doorgeven. Meneer Markuszower?

De voorzitter:

Ja, maar dat gaan we nu niet …

De voorzitter:

Uw punt van orde?

De voorzitter:

Laten we het dan als volgt doen. U doet een informatieverzoek, en dat verzoek geleiden wij bij dezen door in de richting van het kabinet. Dat kan ik nu voor u betekenen. Dat is wat het is.

De voorzitter:

Mevrouw Van der Plas verzoekt om een hoofdelijke stemming over haar motie op stuk nr. 314. Ik verzoek de griffier de namenlijst op te lezen. Ik verzoek opnieuw om echte stilte in de zaal, want het is lastig te verstaan. Stilte in de zaal. Als u het woord krijgt, verzoek ik u luid en duidelijk uw stem uit te brengen.

In stemming komt de motie-Van der Plas (33118, nr. 314).

Vóór stemmen de leden: Brekelmans, Van Brenk, Tijs van den Brink, Bühler, Van Campen, Ceder, Ceulemans, Claassen, Clemminck, Coenradie, Dekker, Diederik van Dijk, Inge van Dijk, Van Duijvenvoorde, Eerdmans, Van Eijk, Ellian, Flach, Goudzwaard, Grinwis, Peter de Groot, Hamstra, Heutink, Den Hollander, Hoogeveen, Van Houwelingen, Ten Hove, Jumelet, Keijzer, Kisteman, Koorevaar, De Kort, Krul, Lammers en Van Lanschot ...

Tegen stemmen de leden: El Boujdaini, Bromet, Bushoff, Dassen, Tony van Dijck, Heera Dijk, Jimmy Dijk, Emiel van Dijk, Dobbe, Ergin, Faber, Graus, De Hoop, Huidekooper, Huizenga, Jagtenberg, Chris Jansen, Kathmann, Klaver, Klos, Kops, Köse, Kostić, Kröger, Lahlah en Van der Lee ...

Het zal opnieuw moeten. Ja, zeker. Ik verzoek echt om stilte. Ik weet dat het een lange stemming is, maar als hier enige onduidelijkheid is, kunnen we de stemming niet goed vaststellen. Het zal dus stil moeten zijn. Als u uw stem uitbrengt, doe dat dan graag met een hoog volume. Het woord is aan de griffier.

Er is één stemverklaring, van de heer Nobel.

De heer Nobel (VVD):

Voorzitter, dank. Een stemverklaring bij de motie op stuk nr. 20. De VVD is in principe niet voor het vastleggen van percentages in woningbouwprojecten, maar wanneer afspraken over betaalbaarheidseisen niet van de grond kunnen komen omdat er bovenwettelijke eisen worden gesteld, dan wil de VVD wél ervoor zorgen dat het Rijk regie kan nemen om het landelijk streven toch te kunnen opleggen. Daarom zal de VVD voor deze motie stemmen.

Meneer Krul.

De voorzitter:

Als dat niet zo is, dan gaan we dat in de Handelingen herstellen.

De voorzitter:

Oké, dan checken we dat. Als het CDA niet genoemd is, dan laten we het zo. Meestal is het andersom, meneer Krul, zoals u weet.

De voorzitter:

Tot slot. Nee, niet tot slot. Het een-na-laatste agendapunt.

De voorzitter:

Echt tot slot.

Dat waren de stemmingen. Hartelijk dank voor uw medewerking. Ik schors een enkel ogenblik, waarna we beginnen met de regeling van werkzaamheden.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Ik verzoek de leden hun plaats in te nemen.

De voorzitter:

Aan de orde is de regeling van werkzaamheden.

Ik deel aan de Kamer mee dat:

• de vaste commissie voor Europese Zaken tot haar voorzitter heeft gekozen het lid Van Meetelen en tot ondervoorzitter het lid Belhirch;
• de vaste commissie voor Economische Zaken tot haar voorzitter heeft gekozen het lid Van Eijk en tot ondervoorzitter het lid Raijer;
• de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid tot haar voorzitter heeft gekozen het lid Eerdmans en tot ondervoorzitter het lid Prickaertz;
• de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken tot haar voorzitter heeft gekozen het lid Kisteman.

Op verzoek van de fractie van het CDA benoem ik in de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid het lid Hamstra tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Zwinkels.

Op verzoek van de fractie van JA21 benoem ik:

• in de contactgroep België de leden Boomsma en Clemminck tot lid;
• in de contactgroep Verenigde Staten het lid Boomsma tot lid.

Op verzoek van de fractie van D66 benoem ik in de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid het lid Mathlouti tot lid in de bestaande vacature.

Ik stel voor toe te voegen aan de agenda:

• het tweeminutendebat Belastingdienst (CD d.d. 19/03), met als eerste spreker het lid Van Eijk van de VVD;
• het tweeminutendebat Staat van de infrastructuur (CD d.d. 19/03), met als eerste spreker het lid Heutink van Groep Markuszower;
• het tweeminutendebat Marktordening en consumentenbescherming (CD d.d. 19/03), met als eerste spreker het lid Prickaertz van de PVV;
• het tweeminutendebat Criminaliteitsbestrijding, ondermijning en georganiseerde criminaliteit (CD d.d. 19/03), met als eerste spreker het lid Coenradie van JA21;
• het tweeminutendebat Hersteloperatie kinderopvangtoeslag (CD d.d. 19/03), met als eerste spreker het lid Ergin van DENK.

De voorzitter:

Dan geef ik het woord aan mevrouw Piri voor haar voorstel namens de fractie van GroenLinks-Partij van de Arbeid.

Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):

Dank u wel, voorzitter. Het betreft eigenlijk een informatieverzoek. Onverminderde steun aan Oekraïne is ook een van de pijlers van het Nederlandse veiligheidsbeleid, maar intussen vliegen de kasschuiven ons om de oren, waardoor het voor ons als Kamer eigenlijk steeds moeilijker wordt om precies te zien hoeveel steun er nog naar Oekraïne gaat. Daarom doe ik het verzoek om de volgende informatie, het liefst te ontvangen voor de eerste termijn van het kabinet vanavond. Het betreft een overzicht met de geraamde uitgaven voor steun, ten tweede een overzicht met alle kasschuiven met betrekking tot Oekraïne van 2022 tot en met 2029 en ten derde een overzicht met alle gerealiseerde steun. Ten vierde: kan het kabinet ten slotte ook aangeven of er een verschil is tussen de aan de Kamer gecommuniceerde gerealiseerde steun en de actuele vervangingswaarde van die steun?

De voorzitter:

We geleiden uw verzoek door naar het kabinet.

U heeft ook nog een tweede verzoek.

Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):

Ja, voorzitter. Het verzoek is om een debat over de situatie in het Midden-Oosten, waar reeds een aantal maanden geleden een meerderheid voor was, in ieder geval voor het meireces in te boeken. We zien allemaal wat er gaande is in Libanon en wat er gaande is op de Westbank. Ik vermoed dat de Kamer nog voor het meireces ook over Iran wenst te spreken. Vandaar dit verzoek.

De voorzitter:

Ik kijk of daar een meerderheid voor is.

De heer Dassen (Volt):

Van harte steun, voorzitter.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

Mevrouw Dobbe (SP):

Van harte steun, want wij stonden hier een aantal weken met een verzoek voor een debat, bijvoorbeeld over de medische evacuatie van kinderen, die toen al superurgent was. Toen zouden deze debatten snel worden ingepland, maar ze staan nog steeds niet ingepland. Wat mij betreft dus voor het meireces, maar het liefst zo snel mogelijk.

De heer Van Baarle (DENK):

Van harte steun voor dit verzoek.

De heer Goudzwaard (JA21):

Steun.

De heer Huidekooper (D66):

Steun voor dit debat voor het meireces.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Geen steun.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Steun.

De heer Struijs (50PLUS):

Steun.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Steun.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid, mevrouw Piri.

Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):

Dank u wel.

De voorzitter:

Het woord is aan de heer Van Baarle voor zijn verzoek namens de fractie van DENK.

De heer Van Baarle (DENK):

Voorzitter, dank. We hebben dit onderwerp ook net besproken bij het mondelinge vragenuur. Naar de mening van mijn fractie hebben we een onbevredigend antwoord gekregen vanuit de zijde van het kabinet, dus ik zou graag een brief willen vragen van het kabinet met een reactie op het nieuwsbericht dat een schip onder de Nederlandse vlag wapens levert aan Israël en dat dit vaker voor zou komen door middel van het opgeven van een onware bestemming, dan wel spookbestemmingen. We willen graag horen wat het kabinet voornemens is daaraan te doen. Daarover zou ik graag het debat willen voeren met de minister van Buitenlandse Zaken en de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp.

De voorzitter:

Uw informatieverzoek geleiden we door en ik ga kijken of u een meerderheid heeft voor een debat.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Nee.

De voorzitter:

Geen steun.

De heer Russcher (FVD):

Wel steun.

De heer Dassen (Volt):

Steun, voorzitter.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Van harte steun.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Geen steun. Kan eerder al tijdens een ander debat.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Geen steun.

Mevrouw Dobbe (SP):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

De heer Van Baarle (DENK):

Ik zie het, voorzitter. We blijven het proberen.

De voorzitter:

Meneer Dassen krijgt het woord voor zijn verzoek namens Volt.

De heer Dassen (Volt):

Voorzitter. Volgens mij willen we als Kamer in grote meerderheid dat we onafhankelijker worden van de Verenigde Staten. Nu zien we toch dat Defensie momenteel lijkt in te zetten op onbemande vliegtuigen die afhankelijk zijn van Amerikaanse technologie. Daar maken wij ons zorgen over, zeker ook omdat de techbedrijven die daarbij betrokken zijn, uitspraken doen die niet passen bij de Nederlandse en Europese waarden. Daarom zou ik daar graag een debat over willen met de staatssecretaris van Defensie.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar steun voor heeft.

De heer Boon (PVV):

Een prachtig vliegtuig, maar geen steun.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Geen steun. Mag bij debat over materieel.

De heer Huidekooper (D66):

Belangrijk onderwerp, dus steun voor dit debat.

De heer Van Baarle (DENK):

Steun voor het verzoek.

Mevrouw Ten Hove (Groep Markuszower):

Geen steun.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Steun.

De heer Goudzwaard (JA21):

Geen steun.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, meneer Dassen.

Uw tweede verzoek.

De heer Dassen (Volt):

Ik weet niet of GroenLinks-PvdA nog …

De voorzitter:

Uw tweede verzoek.

De heer Dassen (Volt):

Helaas. Dan het tweede verzoek, nog bizarder. We hebben hier nog niet zo lang geleden een debat gevoerd over Solvinity. Daarbij werd gezegd dat het zeer onwaarschijnlijk zou zijn dat de Verenigde Staten verschillende gegevens zouden opvragen over ambtenaren binnen de Europese Unie. Dat lijkt nu wel het geval. Amerikaanse wetgevers die informatie opvragen bij de tien techbedrijven over informatie van binnen de Europese Unie en over ambtenaren; dat is wat mij betreft onacceptabel en daar zullen we het debat over moeten voeren met de minister van Binnenlandse Zaken en de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar steun voor heeft.

Mevrouw Kathmann (GroenLinks-PvdA):

Ik wil zelfs de heer Dassen danken voor het agenderen, want als we hier niet meer over willen debatteren, weet ik het ook niet meer. Er is echt gevraagd om informatie in encrypted communicatie, in communicatiemiddelen waar gewoon staat "delete dit meteen", en dat van ambtenaren. Dit kan echt niet langer.

De voorzitter:

Dus steun.

De heer Vermeer (BBB):

Geen steun. Kan bij de Telecomraad, waar binnenkort een so over is.

De heer Van Baarle (DENK):

Steun, voorzitter.

Mevrouw Dobbe (SP):

Steun.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Steun.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Steun.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Geen steun. We willen wel graag eerst een brief.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Steun.

Mevrouw Ten Hove (Groep Markuszower):

Steun.

De heer Emiel van Dijk (PVV):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

De heer Dassen (Volt):

Wel 30 leden, dus ik zou het graag op de lijst willen zetten.

De voorzitter:

Ja, we zetten het erbij.

Een verzoek van de heer Heutink namens de Groep Markuszower.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Voorzitter. Afgelopen week hadden we het commissiedebat Staat van de infrastructuur. De minister deed toch wel het klemmende beroep op ons als Kamer om snel te handelen als we nog wat mee willen geven wat betreft de prioritering richting de grootste onderhoudsopgave ooit. Ik heb daarom de minister beloofd om hier nog deze week een tweeminutendebat te organiseren, zodat we daar moties kunnen indienen. Daarom mijn verzoek om deze week nog een tweeminutendebat daarover te houden.

De voorzitter:

Ik kijk of daar een meerderheid voor is.

De heer Bikkers (VVD):

Steun voor dit verzoek.

Mevrouw Kathmann (GroenLinks-PvdA):

Steun.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun voor dit verzoek.

Mevrouw Boelsma-Hoekstra (CDA):

Steun.

De heer Huidekooper (D66):

Steun.

De heer Emiel van Dijk (PVV):

Steun.

De heer Vermeer (BBB):

Steun.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid. We plannen dat in. Uw tweede verzoek.

Uw tweede verzoek.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Yes. Dat gaat over het debat over de economische gevolgen voor Nederland van de oorlog in het Midden-Oosten. De berichten vliegen ons om de oren. Een DNB-rapport, ministers die op televisie wat zeggen: je kunt het zo gek niet bedenken of het komt allemaal wel voorbij. Ik zou de Kamer dus willen vragen om het debat uit te breiden met twee minuten, dus naar zes minuten spreektijd, zodat we het uitgebreid met elkaar, en dus ook met de vier bewindspersonen die daar straks en morgenavond in vak K zitten, kunnen bespreken.

De voorzitter:

Alles mag. Ik zeg er alleen wel bij dat dat wat kan betekenen voor het aantal interrupties, zeker vanwege de omvang van het aantal aanwezige bewindspersonen, zoals u zelf al aangeeft.

De heer Vermeer (BBB):

Steun.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Geen steun.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Geen steun.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

De heer Flach (SGP):

Liever meer interrupties en wat minder spreektijd.

De heer El Abassi (DENK):

Steun.

Mevrouw Dobbe (SP):

Steun.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Ineens ging het snel. Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Mevrouw Martens-America krijgt het woord voor haar verzoek namens de VVD.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Dank u wel, voorzitter. Het belang van economische groei en een sterke economie is steeds groter; dat blijkt ook de afgelopen weken maar weer. Na Draghi hebben wij ook een Nederlandse variant gekregen, namelijk het rapport-Wennink. Het lijkt mijn fractie dan ook ontzettend belangrijk en nuttig om dat in zijn volle breedte in alle rust hier verder te bespreken. Daarom wil ik daar graag een debat over aanvragen.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar een meerderheid voor heeft.

De heer Vermeer (BBB):

Steun.

De heer Flach (SGP):

De SGP en de ChristenUnie steunen dit allebei.

De heer Prickaertz (PVV):

Voorzitter. Dat kan ons inziens ook in een commissiedebat. Geen steun.

Mevrouw Dobbe (SP):

Ja, wel steun. We zouden graag willen vragen om een reactie van de vakbonden hierop vóór het debat, en een reactie van het kabinet daarop, zodat we hier een goed debat over kunnen voeren.

De heer Goudzwaard (JA21):

Steun.

Mevrouw Bühler (CDA):

Ook steun.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Steun.

Mevrouw Kathmann (GroenLinks-PvdA):

Steun. En steun voor mevrouw Dobbe.

De heer Huidekooper (D66):

Steun voor dit debat.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid, mevrouw Martens-America.

Mevrouw Moinat krijgt het woord voor haar verzoek namens Groep Markuszower. Gaat uw gang.

Mevrouw Moinat (Groep Markuszower):

Dank, voorzitter. Wederom gaat het mis met de Jeugdbescherming Noord. In het AD viel te lezen: "Jongen (13) gedumpt op vakantiepark zonder begeleiding, rechter vernietigend over jeugdbescherming". In juli 2025 kwam het rapport van IGJ en de IJV met de titel Jeugdbescherming Noord - Toezicht jeugdbescherming en jeugdreclassering. Ik citeer: "De inspecties hebben er geen vertrouwen in dat Jeugdbescherming Noord erin slaagt om álle geconstateerde normafwijkingen binnen afzienbare tijd weg te nemen." En dan citeer ik weer, nu uit de voortgangsrapportage februari 2026 over het verbeterplan: "We blijven hard werken aan de verdere verbeteringen in onze organisatie en hebben er vertrouwen in dat dit steeds meer zichtbare en voor onze jeugdigen en gezinnen merkbare en voelbare resultaten zal opleveren."

Maar, voorzitter. Wat blijkt? Jeugdbescherming Noord moet nu voor 30 maart een plek zoeken voor deze jongen die zij gewoon in een vakantiehuisje hebben achtergelaten, zonder hulp.

De voorzitter:

En uw voorstel?

Mevrouw Moinat (Groep Markuszower):

Mijn voorstel is het volgende. Het gaat wederom om kwetsbare kinderen. Dit is één casus, maar het gaat nog steeds tergend vaak fout. Ik wil daarom een debat met de minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport.

De voorzitter:

Ik ga kijken of daar steun voor is.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Mede namens CDA en VVD geen steun voor dit verzoek. Wij willen eerst veel scherper weten waarom een gecertificeerde instelling keer op keer faalt en waarom ook verscherpt toezicht vanuit de inspectie geen effect heeft. Wij willen daarom eerst een technische briefing. Die zullen wij aanvragen via de procedurevergadering van de commissie.

De voorzitter:

U heeft geen steun, mevrouw Moinat.

Mevrouw Moinat (Groep Markuszower):

Nee, ik zie het.

De voorzitter:

Mevrouw Westerveld, wenst u zich nog uit te spreken?

Mevrouw Westerveld (GroenLinks-PvdA):

Nou, ik ben er gewoon niet zo voor om het hier in een plenair debat over individuele situaties te hebben. Laten we dus die technische briefing houden en laten we het er met elkaar over gaan hebben wat hier allemaal misgaat. Dan kunnen we wat mij betreft op basis van goede informatie op langere termijn een breder debat voeren.

De heer Stöteler (PVV):

Voorzitter. Ik wil het voor de vorm nog wel even steunen, maar een technische briefing is prima.

De heer El Abassi (DENK):

Voorzitter, steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, mevrouw Moinat.

Mevrouw Moinat (Groep Markuszower):

Nee. Dank u wel.

De voorzitter:

Het woord is aan de heer Clemminck, nee, aan de heer Goudzwaard, die ongetwijfeld namens de heer Clemminck een voorstel doet namens de fractie van JA21.

De heer Goudzwaard (JA21):

Voorzitter. Dat klopt helemaal. Ik doe dit verzoek namens de heer Clemminck. Je zult maar zes, zeven of acht jaar op een wachtlijst staan voor een sociale huurwoning en vervolgens links ingehaald worden door een statushouder als je eindelijk aan de beurt bent. Voor JA21 moet er zo snel mogelijk een einde komen aan de discriminatie van Nederlanders op de woonmarkt. Daarom waren wij ook zo ontiegelijk blij met het wetsvoorstel dat daaraan een eind zou maken. Maar helaas trekt de D66-minister van Wonen dit voorstel weer keihard terug. Daarom vragen we steun voor een debat met de minister van VRO.

De voorzitter:

Ik ga kijken of daar steun voor is.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

Steun.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

De heer Chris Jansen (PVV):

Steun.

Mevrouw Wiersma (BBB):

Van harte steun. Het is onbegrijpelijk dat dit wetsvoorstel is ingetrokken.

De heer Huidekooper (D66):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Het woord is aan mevrouw Van der Plas voor een vooraankondiging.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Voorzitter. Ik wil graag een vooraankondiging doen voor een tweeminutendebat over de Landbouw- en Visserijraad, inclusief stemmingen, nog deze week.

De voorzitter:

Daar gaan we rekening mee houden, zoals u van ons gewend bent. Dank u wel.

Het woord is aan de heer Van Duijvenvoorde voor zijn verzoek namens Forum voor Democratie. Gaat uw gang.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen heeft aangetoond dat een meerderheid van de Nederlanders van mening is dat er geen asielzoekers meer moeten worden opgevangen. In meerdere gemeenten hebben partijen gewonnen die al gezegd hebben dat zij de Spreidingswet niet willen gaan uitvoeren. Ik heb het dan over Velsen, Epe, Terneuzen, Hoorn, Stede Broec en Venlo. Met het aannemen van de Spreidingswet ging de Nederlandse overheid een belofte aan met de gemeenten om landelijk de instroom te beperken. Deze belofte is zij niet nagekomen. Wij willen daarom graag een debat voeren met de minister van Asiel en Migratie over de houdbaarheid van de Spreidingswet, de noodzaak van sterke nationale instroommaatregelen en de dynamiek tussen de gemeenten en het Rijk.

De voorzitter:

Ik ga kijken of u daar steun voor heeft.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Ik vind het een supergoed initiatief. Wat ons betreft is er geen genade voor de Spreidingswet. Dus steun voor het verzoek.

De heer Stöteler (PVV):

Ja, steun.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Geen steun.

Mevrouw Straatman (CDA):

Geen steun. Het commissiedebat over de Spreidingswet is al ingepland.

De heer Goudzwaard (JA21):

Ja, vanzelfsprekend steun.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Steun.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks-PvdA):

Er staat gewoon een commissiedebat over dit onderwerp ingepland, dus het lijkt mij niet wenselijk dat we het debat zowel hier voeren als in de commissiezaal. Bovendien is het ook niet waar wat er werd gezegd. Waar mensen in onze gemeenten wel last van hebben, is dat hier allerlei zaken worden beweerd die niet waar zijn.

De voorzitter:

We gaan hier nu niet het debat voeren. U steunt het niet.

De heer Van Baarle (DENK):

Ik kan me kortheidshalve bij de vorige opmerking aansluiten. Geen steun.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Geen steun. Er staat al een debat ingepland.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Zo is dat, voorzitter. Laten we het bij het commissiedebat bespreken. Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Het woord is aan mevrouw Van der Plas. Gaat uw gang.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Voorzitter. Drenthe heeft een wolvenprotocol voor het geval dat een wolf wordt gezien bij een kinderopvang of een school. Wie helpt allemaal mee aan zo'n wolvenprotocol? Dat zijn de gemeenten, politie, scholen, kinderopvangorganisaties, wolvendeskundigen en het Landelijk Informatiepunt Wolven. Het is te gek voor woorden. Echt, serieus. Het is te gek voor woorden dat dit moet.

De voorzitter:

En u heeft daar een verzoek over?

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ja, ik heb daar een verzoek over. Kinderen krijgen namelijk het advies om binnen te blijven en niet weg te rennen. Ik vraag me echt af hoelang we dit nog normaal vinden. Daarom wil ik graag een debat aanvragen met de staatssecretaris over de wolf en alles wat daarmee te maken heeft, mede omdat provincies ook vragen om snelle actie. Een debat hierover is dus echt op korte termijn noodzakelijk.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar steun voor heeft.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Steun, voorzitter. Ik ontvang graag ook een brief vooraf vanuit het kabinet. Ik zie allerlei provincies worstelen, maar daardoor wordt het steeds moeilijker om in te grijpen als het nodig is.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ja. Zeker.

De heer Goudzwaard (JA21):

Steun.

De heer Huidekooper (D66):

Wat ons betreft kan dit prima bij het commissiedebat Natuur, dus geen steun.

De heer Russcher (FVD):

Wel steun.

Mevrouw Ten Hove (Groep Markuszower):

Van harte steun.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, mevrouw Van der Plas.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Nee. Ook geen 30 leden?

De voorzitter:

Nee.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Nee? Nou, dan gaan we hier binnenkort weer staan of we wachten gewoon af tot er echt daadwerkelijk een kind gepakt gaat worden.

De voorzitter:

Nou, nou, nou.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ja, dat gaat ooit gebeuren.

De voorzitter:

Mevrouw Bikker krijgt het woord voor een verzoek. Dat doet ze namens de fractie van de ChristenUnie.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Dank u wel, voorzitter. Inmiddels doe ik dat ook mede namens de SGP. Voorzitter. Gisteren werd bekend dat de abortuspil, waarvan het eerder mogelijk is gemaakt dat die verstrekt wordt door de huisarts, inmiddels ook online verstrekt gaat worden. Dat is naar de mening van mijn fractie een verder uithollen of oprekken van de Wet afbreking zwangerschap en geeft een nieuwe interpretatie aan deze wet. Met een nieuwe interpretatie van de wet vind ik het tijd dat hier eerst een debat wordt gevoerd door de wetgever. Ik vind het ontzettend onverstandig en helaas ook heel onzorgvuldig als deze zware medicatie via internet verstrekt zou worden. Daarom doe ik het verzoek om een debat.

De voorzitter:

Ik ga kijken of u daar steun voor heeft.

De heer Russcher (FVD):

Hele zorgwekkende ontwikkelingen, dus steun voor het debat.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

Ik wil niet per se zeggen dat we het met het standpunt eens zijn, maar ik vind wel dat er een debat over gevoerd moet worden.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Mede namens de VVD geen steun voor dit verzoek. We willen wel graag een brief van het kabinet.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Wel steun voor dit verzoek.

De heer Poortman (CDA):

Geen steun. Ik sluit me aan bij mevrouw Synhaeve.

Mevrouw Vliegenthart (GroenLinks-PvdA):

Voorzitter, geen steun. Ook ik sluit me aan bij mevrouw Synhaeve.

De heer Goudzwaard (JA21):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Nee, voorzitter. Dan verzoek ik ook om een brief, nadrukkelijk met uitleg over hoe dit in verhouding staat tot de wetgeving en de positie van de IGJ en het OM.

De voorzitter:

Dat geleiden we door naar het kabinet.

Het woord is aan de heer Claassen voor zijn verzoek namens Groep Markuszower.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

Voorzitter. Nota bene uit een buitenlands blad moet de Kamer vernemen wat mogelijk de ideeën zijn van de minister van VRO. Volgens die minister moeten we terug met de bouwsnelheid. Perfectie is niet haalbaar. Ze heeft het over eenvoudige, gestandaardiseerde eisen. Dat is allemaal mooi, maar het gaat betekenen dat we in een klein hutje moeten gaan wonen. Ze waarschuwt Nederland dat we niet zo door kunnen gaan. Het elektriciteitsnet is overbelast en mensen moeten hun leefstijl aanpassen aan het klimaatbeleid van deze regering. Ze vergelijkt haar ervaringen met Afghanistan: beperkte middelen dwingen tot prioriteiten stellen. Maar — ik ben er bijna, voorzitter — we wonen niet in Afghanistan. We wonen in een van de rijkste landen van de wereld. Ik wil daarom voor het meireces een debat met de minister van VRO om te achterhalen wat nou precies haar prioriteiten zijn. Ik wil dat niet vernemen uit een buitenlands blad. Ook wil ik weten of dat de prioriteiten van een Kamermeerderheid zijn.

De voorzitter:

Ik ga kijken of u daar steun voor heeft.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Steun.

De heer Vermeer (BBB):

Steun. Ik wil een aanvullend verzoek doen. Ik wil graag een brief van het kabinet als reactie op dit artikel. Die brief wil ik graag ontvangen voordat morgen het debat begint over de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten voor Nederland. Ik wil namelijk weten of dit een breed gedragen idee is binnen het kabinet over hoe Nederlanders wel of niet beperkt zouden moeten worden in hun leven.

De voorzitter:

Dat geleiden we door naar het kabinet.

De heer Russcher (FVD):

Ik sluit me aan bij de heer Vermeer. Steun.

De heer Huidekooper (D66):

Vanuit ons geen steun voor dit debat.

De heer Chris Jansen (PVV):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

Ja, dat is wat het is.

De voorzitter:

Tot slot krijgt de heer Chris Jansen het woord voor zijn verzoek namens de fractie van de PVV.

De heer Chris Jansen (PVV):

Dank u wel, voorzitter. Helaas ontkomen ook onze vissers niet aan de explosieve stijging van de brandstofprijzen. We hebben vanmorgen mogen vernemen dat de helft van de Nederlandse vissers, de boomkorvissers, niet zal uitvaren, omdat de kosten gewoon te hoog worden. Dus mijn verzoek is een debat. Ik had gevraagd om de minister van IenW, maar bij nader inzien is het misschien slimmer om een debat te hebben met de staatssecretaris van LVVN, om hierover van gedachten te wisselen.

De voorzitter:

Ik ga kijken of u daar steun voor krijgt.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Voorzitter. Het is ongelofelijk zorgelijk, maar we hebben morgen een debat over de brandstofprijs. Ik heb net geprobeerd om de spreektijd met twee minuten te verhogen om het ook over dit soort dingen te kunnen hebben, die ook enorm belangrijk zijn. Maar goed, daar wordt geen steun voor verleend. Dus ja, nu geen steun, maar laten we het dan morgen maar proberen op een of andere manier.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Voorzitter, er staat morgen een debat, dus geen steun.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Voorzitter. Als we op het debat moeten wachten dat de heer Jansen nu aanvraagt, zijn alle vissers al failliet. Morgen is er een debat over de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten. Daar kan iedereen dit uitgebreid bij betrekken. Er is ook nog een commissiedebat Landbouw- en Visserijraad deze week. Daar kan het ook bij betrokken worden. Dus dat is beter. Als we de vissers willen redden, moeten we dat op die manier doen en niet wachten op een debat dat over een jaar ingepland wordt, hoe sympathiek het verzoek ook is.

Mevrouw Dobbe (SP):

Ik denk dat iedereen hier hoopt dat het morgen allemaal is opgelost. Er is natuurlijk een kans dat het niet helemaal is opgelost. Daarom steunen we dit debat wel. Wij zouden het ook goed vinden als de minister van Financiën daarbij is.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Voorzitter. Het heeft er alle schijn van dat dit langer gaat duren. Natuurlijk moet er morgen over gesproken worden, maar ik kan me dit verzoek heel goed voorstellen specifiek voor de visserijsector. Dus steun.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Geen steun.

De heer Goudzwaard (JA21):

Geen steun. Morgen een debat.

De heer El Abassi (DENK):

Voorzitter. Ook ik denk dat de vissers er baat bij hebben als het morgen al bij het debat besproken wordt, dus geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de regeling van werkzaamheden. Ik schors de vergadering een kort ogenblik, waarna we zullen beginnen met het debat over vier jaar oorlog in Oekraïne.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Aan de orde is het debat over vier jaar oorlog in Oekraïne. Ik heet van harte welkom de afvaardiging van de zijde van het kabinet: de minister-president, de minister van Buitenlandse Zaken en de minister van Defensie. A special word of welcome, een hartelijk welkom aan een aantal vertegenwoordigers van Oekraïne: de heer Kostin, ambassadeur van Oekraïne in Nederland, mevrouw Volkova, adviseur, en de heer Tkachev, tolk bij de Oekraïense ambassade. Fijn dat u erbij bent om dit debat vandaag bij te wonen.

Dan wil ik het woord geven aan de heer Dassen, als eerste spreker van de zijde van de Kamer in eerste termijn. Dat doet hij namens de fractie van Volt.

De heer Dassen (Volt):

Dank, voorzitter. In het oosten van ons continent woedt een strijd voor onze vrijheid en democratie. De moedige Oekraïners hebben zich succesvol verzet tegen de Russische agressie, met daadkracht en eenheid, maar ook met veel leed en verlies. Terwijl zij bezig zijn om het Europese geluid te definiëren, staat de rest van Europa te vaak aan de zijlijn, want na vier jaar oorlog blijft de vraag: wat is nu de strategie van Europa? Waarom laten we het speelveld over aan de Verenigde Staten of aan Rusland? Ik hoor graag een reactie van de minister-president.

Voorzitter. Soms komt het gevaar van binnenuit. In mijn ogen is Orbán de grootste vijand van de Europese eensgezindheid. Het nieuws deze week dat Rusland vanuit Orbán en consorten geheime informatie doorgespeeld krijgt, is een nieuw dieptepunt. Dat premier Tusk aangeeft geen informatie meer te willen delen in de Europese Raad, lijkt mij zeer onwenselijk. Daarnaast werd een steunpakket van 90 miljard euro weer gedwarsboomd. In mijn ogen is dat een blijk van machteloosheid. Wanneer, vraag ik aan de minister-president, is het genoeg? Wanneer wordt hij uit de Raad geknikkerd? Of wanneer wordt hem in ieder geval zijn stemrecht ontnomen? Ziet de minister-president een mogelijkheid om een rechtszaak over "sincere cooperation" tegen Orbán aan te spannen vanwege deze hinderingen in onze steun aan Oekraïne? Waarom is de Hongaarse ambassadeur nog niet ontboden om opheldering te geven? Terwijl Orbán bezig is ons te verzwakken en onze veiligheid te bedreigen, staat de leider van de PVV in Hongarije een jubelverhaal te houden over hoe geweldig deze man is. Dan sta je niet aan de kant van de veiligheid van Nederlanders, maar aan de kant van de corrupte vriendjes van Viktor Orbán.

Voorzitter. De steun aan Oekraïne is onzekerder dan ooit. Er liggen in Europa een aantal voorstellen waar al lang omheen wordt gedraaid. Dat zijn voorstellen waarop het kabinet nu vol moet inzetten om te zorgen dat de oorlog sneller tot een einde komt. Hoe apprecieert de minister de screeningsverslagen van het Oekraïense toetredingsproces tot de Europese Unie? Kan de minister aangeven hoe hij het vervolg van de onderhandelingen met Oekraïne zal insteken? Zal Nederland zich aansluiten bij de oproep van acht lidstaten om een Schengenverbod op te leggen aan Russische soldaten en veteranen? Wat gaat de minister-president doen om ervoor te zorgen dat de 210 miljard aan Russische tegoeden alsnog op tafel komt? Kan de minister aangeven of zij voornemens is zich in te spannen voor de levering van deep-precision-strikewapens aan Oekraïne? Heeft de minister-president aan zijn collega Merz gevraagd wanneer de levering van de Taurusraketten komt? Kan het kabinet uitleggen waarom een breed aangenomen motie van deze Kamer, met het verzoek om 2 miljard euro extra steun aan Oekraïne te sturen, niet wordt uitgevoerd?

Voorzitter. De status van Oekraïense vluchtelingen als ontheemden loopt volgend jaar af. Momenteel hebben zij geen perspectief, terwijl er uit de maatschappij juist mooie initiatieven komen. Overweegt de minister de initiatieven voor microcredentials te steunen? Daarmee kunnen Oekraïense vluchtelingen door middel van korte opleidingen worden opgeleid om zowel hier te werken als bij te dragen aan economisch herstel in hun thuisland. Welk plan is er voor de toekomst van Oekraïense vluchtelingen in het realistische geval dat deze oorlog nog langer duurt?

Voorzitter. De oorlog in Iran heeft ook directe consequenties voor Oekraïne. We zien nu al dat de Golfstaten alle Patriotsystemen beginnen op te eisen. De premier van België riep op om de banden met Rusland te normaliseren; hij nam het wel terug, maar toch. Vanwege de energie-eisen is er ook vanuit de media inmiddels minder aandacht voor Oekraïne. Hoe gaat de minister-president ervoor zorgen dat we aandacht voor Oekraïne houden en dat de noodzakelijke militaire steun beschikbaar blijft? Hoe zorgen we ervoor dat de Verenigde Staten aan boord blijven, terwijl we zien dat ze afhaken?

Voorzitter. We zijn met 450 miljoen Europeanen. Het wordt tijd dat we ons daarnaar gaan gedragen. Een Europees leger zou groter zijn dan dat van de VS en dat van Rusland. We hebben alles in huis om een daadkrachtige stem op het wereldtoneel te hebben, een stem die het vier jaar durende leed van Oekraïne al had kunnen beëindigen.

De heer Dassen (Volt):

Oekraïne heeft ons vandaag nodig, maar deze oorlog moet ons vooral laten zien hoe het Europa van morgen eruitziet: met een Oekraïne dat thuis is in een sterk en onafhankelijk Europa.

Dank u wel.

De heer Hoogeveen (JA21):

Dank, voorzitter. Twee jaar voordat ik werd geboren, sprak president Ronald Reagan in Berlijn de legendarische woorden: "Mister Gorbachev, tear down this wall!" Nog geen half jaar na mijn geboorte viel die muur. Ik ben opgegroeid met het idee dat de wereld dichter naar elkaar zou groeien. Ik heb nooit geloofd in een wereld zonder grenzen, maar wel in een wereld waarin het verslaan van het communisme en de opkomst van vrijhandel zou leiden tot meer welvaart en stabiliteit. Ik geloof nog steeds dat vrijhandel leidt tot vrede, veiligheid en welvaart. Maar wat wij met Rusland hadden, was geen handelsrelatie. Onze economische band met Rusland betrof de afname van goedkope olie en gas, en kende nauwelijks de wederzijdse verwevenheid die je ziet in echte handelsrelaties. We deden alsof dat voldoende was.

Vier jaar geleden bracht de grootschalige Russische invasie een schok teweeg in heel Europa. Oekraïne was geen verre onbekende uithoek, maar een Europees land dat in 2012 nog samen met Polen succesvol het EK-voetbal organiseerde. Het was een land met grote problemen, maar ook met de ambitie zich te hervormen en een Oost-Europees succesverhaal te worden. Oekraïne houdt al vier jaar stand, met steun uit het Westen. Het land weet tot op de dag vandaag zelfs bezet gebied terug te veroveren. Kan het kabinet een toelichting geven op de laatste actualiteiten op dit gebied?

Voorzitter. De steun van Nederlanders voor Oekraïne is groot, maar we zien tekenen van vermoeidheid. Het stoppen met de invoer van Russische energie raakt onze economie, zeker gezien de huidige situatie in het Midden-Oosten en het sluiten van het Groningenveld. Bij iedere miljard dat naar Oekraïne gaat, hoor ik steeds vaker de vraag: hoelang duurt dit nog? Maar dat verandert niets aan de strategische werkelijkheid. Geen ander conflict raakt zo direct aan onze veiligheid, onze soevereiniteit en de Europese orde als deze oorlog. Hoe denkt het kabinet die boodschap effectief te blijven overbrengen aan het Nederlandse volk, nu ook de Iranoorlog en de constant stijgende benzineprijzen veel aandacht wegnemen?

Want hoe nu verder? Ik heb al vroeg gezegd dat dit conflict weleens kan eindigen zoals dat in Korea: als een gewapende wapenstilstand, een frozen conflict. De huidige staat van de oorlog in Oekraïne heeft sowieso iets weg van de laatste Koreaanse oorlogsjaren. Het eerste jaar kende grote verschuivingen: een Noord-Koreaans offensief tot aan Busan en een Zuid-Koreaanse tegenaanval tot aan de Yalu-rivier. Daarna bleef het bij zware gevechten rondom de 38ste breedtegraad, waarbij de partijen elkaar weinig ontliepen. Pas na de dood van Stalin kwam er schot in de onderhandelingen. Laten we hopen dat Poetin eerder bereid is tot het doen van concessies. Is er nog nieuws over die opgeschorte onderhandelingen bij weten van het kabinet?

Tot die tijd moeten wij Oekraïne militair, economisch en diplomatiek zo sterk mogelijk houden, zodat het aan de onderhandelingstafel iets in te brengen heeft. Dan helpt het wel als landen evenredig bijdragen aan die steun. Hoe kijkt het kabinet ernaar dat deze lasten niet eerlijk verdeeld zijn in Europa? Hoe wenselijk is het om die lasten dan maar te verwerken in verstopte eurobonds via de Europese begroting?

Voorzitter. Polen laat zien hoe een land uit Oost-Europa zich in enkele decennia kan ontwikkelen tot een economisch powerhouse. Dat potentieel heeft Oekraïne ook. Maar wat JA21 betreft betekent dat niet automatisch EU-lidmaatschap; Oekraïne is daarvoor te groot, te beschadigd en te kwetsbaar. Toetreding zou het functioneren van de Europese Unie, en ook van de Europese begrotingen, fundamenteel veranderen. We moeten, naast de emoties, dus ook rationeel blijven. Er zijn andere manieren om Oekraïne economisch bij Europa te betrekken, bijvoorbeeld door gerichte handelsliberalisatie en verbetering van het EU-Ukraine Strategic Partnership on Raw Materials. Hoe kijkt het kabinet hiernaar?

Voorzitter, tot zover.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Voorzitter. Laat ik beginnen met mijn diepe respect uitspreken voor al die Oekraïners die dit inmiddels al vier jaar volhouden, voor de soldaten aan het front die onder barre en beangstigende omstandigheden standhouden tegen de Russische agressiemachine, voor hun kameraden die zijn gesneuveld en ook voor de duizenden Oekraïense gevangenen die worden uitgehongerd en gemarteld in Russische gevangenissen. Maar dat geldt ook voor de duizenden ontvoerde kinderen die nu opgroeien in Poetins propagandaparadijs. Voor al die gewone Oekraïners, die ondanks een bitterkoude winter, bom na bom en het gemis van hun dierbaren, hun land draaiende weten te houden.

Voorzitter. Je zou hopen dat met de komst van de lente voor al deze mensen hoopvollere dagen aanbreken, maar net nu Oekraïne de snelste terreinwinst in drie jaar boekt, raakt de wereld in de ban van een nieuwe crisis: Trumps oorlog in Iran. Oekraïne dreigt daar wederom de dupe van te worden. We zien nu al de gevolgen. In het Midden-Oosten is op één dag meer luchtafweer verbruikt dan de VS in een jaar kunnen produceren. De Verenigde Staten hebben in vier dagen meer luchtafweerraketten ingezet dan Oekraïne in vier jaar heeft ontvangen. Er is voor miljarden aan dure Patriots ingezet tegen spotgoedkope drones. Oekraïense militairen kijken met verbijstering naar de achteloosheid waarmee schaarse middelen worden verbruikt. Tegelijkertijd zien zij hoe leveringen van die cruciale raketten, die oorspronkelijk voor Oekraïne bedoeld waren, nu naar het Midden-Oosten gaan.

We zullen dus zelf een stap naar voren moeten zetten. Er zijn goede Europese alternatieven, zoals het Frans-Italiaanse SAMP/T, en die zijn nog goedkoper ook. Maar de productie blijft achter. Daarom heb ik de volgende vragen aan het kabinet. Wat doet Nederland om de Europese productie van luchtafweer op te schalen en daarbij aan te sluiten? Wil het kabinet zich inzetten om Oekraïne te betrekken bij de productie van Patriotalternatieven zoals SAMP/T, bijvoorbeeld door te pleiten voor het delen van Frans-Italiaanse productielicenties?

Voorzitter. Misschien nog wel zorgwekkender dan het tekort aan luchtafweer is de stijging van de olieprijzen. De Russische economie, die piepte en kraakte, trekt langzaam weer aan, met zo'n 150 miljoen euro per dag, ruim 4,5 miljard euro per maand. In plaats van dat tegen te gaan, neemt Trump de onbegrijpelijke stap om sancties te verlichten, in de naïeve hoop de prijzen te drukken. Poetin is de lachende derde. Hij helpt Iran met Shahed-drones, speelt coördinaten van Amerikaanse troepen door en wordt daarvoor feitelijk beloond. Het is alsof we vergeten dat hij ondertussen nog dagelijks Oekraïense burgers onder vuur neemt en dat hij onverminderd doorgaat met zijn missie: het ondermijnen van de vrijheid, veiligheid en democratie in Europa. Maar ook dichter bij huis horen we zorgwekkende signalen. We horen hoe energieprijzen worden aangegrepen als argument voor normalisering met Rusland. Er wordt opeens gesproken over toegang tot goedkope Russische energie.

Voorzitter. Hebben we dan niks geleerd? De gevolgen van Trumps onbezonnen oorlog mogen niet leiden tot verzwakking van Oekraïne. Is het kabinet bereid uit te spreken dat Nederland niet zal instemmen met verlichting van Europese sancties tegen Rusland? België enterde recent een schaduwtanker en sleepte hem naar de kust, ogenschijnlijk zonder nieuwe nationale wetgeving. Wanneer grijpt Nederland in op de geldstroom die dagelijks langs onze kust vaart? Is daar echt nationale wetgeving voor nodig?

Mevrouw Van der Werf (D66):

Bijna.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Hoe kan het dat Nederlandse bedrijven nog altijd diensten aan Russische schepen leveren, zoals transport en overslag van Russische vis? Is Nederland bereid die Russische witvis op de sanctielijst te plaatsen?

Mevrouw Van der Werf (D66):

Volgens mij moeten wij als Europa heel erg duidelijk maken dat wij een andere koers varen en hem niet zomaar achternalopen. We moeten duidelijk maken dat het een onverstandige zet is om zonder doel zo'n aanval te beginnen.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Volgens mij is het kabinet heel duidelijk geweest toen er gesproken werd over de Straat van Hormuz en wat de rol van Nederland en andere landen zou moeten zijn. Toen hebben wij samen met de andere landen niet alleen maar gezegd: wij vinden dat dit niet kan en dat de manier waarop dit gedaan is, niet kan volgens het internationaal recht; daar moeten wij ons ook niet zomaar in mengen. Volgens mij is die boodschap heel goed begrepen.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Mijn partij pleit al heel lang voor een sterker en onafhankelijker Europa. Dat wij onszelf meer als een grootmacht gaan gedragen, is uiteindelijk de route om ons te weren tegen dit soort grootmachten met dit gedrag.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Nou, dan heb ik goed nieuws voor collega Piri, want die hulp wordt niet gehalveerd. Onder Rutte IV is er, ook met D66, 10,4 miljard uitgetrokken voor Oekraïne. Met dit kabinet-Jetten — dat is ook een D66'er — wordt nog eens 9 miljard uitgetrokken. Dat zijn dus hele flinke bedragen. Ik heb het dan nog niet over het Europese pakket, waarvoor we, zoals we vorige week hoorden, voor 6 tot 9 miljard garant staan in Europa. Wij hebben dus heel consequent heel veel geld geregeld voor Oekraïne.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Het plaatje dat nu door collega Piri wordt geschetst, vind ik niet helemaal fair. Zij licht nu namelijk een jaar uit waarin we eenmalig hogere steun hebben geleverd omdat het gat van de Amerikanen gevuld moest worden. Vervolgens zegt dit kabinet: wij gaan jaarlijks 3 miljard leveren. Het gat dat er voor dit jaar is, wordt ook nog eens gevuld. Ik deel die analyse dus niet.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Wij leveren wat Oekraïne nodig heeft. Als het geld te weinig blijkt, dan zullen wij daarmee over de brug komen. Wij hebben eerder al gezegd dat wij dat geld zullen leveren. Ik begrijp niet zo goed waar mevrouw Piri dan op doelt.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Ik deel met de SP dat het heel belangrijk is dat de zorg toegankelijk is voor iedereen. Dit kabinet heeft gezegd: dat willen wij wel op een andere manier gaan doen en daarom kiezen we er bewust voor om te investeren in preventie en te voorkomen dat mensen ziek worden. We nemen een aantal andere maatregelen en maken andere keuzes dan de SP zou maken. Ik vraag me af of die discussie in een zorgdebat thuishoort en of mevrouw Dobbe en ik het hier al dan niet daarover eens gaan worden.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Ik vind het ingewikkeld dat de partij van mevrouw Dobbe altijd doet alsof alles gratis is en alsof alles tegelijkertijd uitgegeven kan worden. De keuze die wij hebben gemaakt, is om die enorme groei in de zorguitgaven te remmen door dat op een verstandige manier te doen. Dat heeft niets te maken met het geld dat we in Defensie willen investeren. Wij zeggen al jaren dat we aan de NAVO-norm moeten voldoen en dat doet dit kabinet ook. Dit kabinet heeft ook aangegeven dat als mensen de rekeningen niet meer kunnen betalen als gevolg van de energiecrisis, het daarnaar gaat kijken. Daar hebben we morgen ook een debat over.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Ik ga niet iets erkennen waar ik het gewoon niet mee eens ben. Ik vind het heel vreemd dat mevrouw Dobbe niet inziet dat deze wereld veranderd is, dat we een onafhankelijk en sterk Europa nodig hebben, dat dat geld kost en dat daar investeringen voor nodig zijn. Bij alle voorstellen, of ze nou weinig of veel geld kosten, of ze nou ver gaan of niet, krijgen wij nooit de steun van de SP. Dan ga ik ook niet erkennen dat wij het hier samen over eens gaan worden.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Dit kabinet heeft ervoor gezorgd dat er drie jaar lang 3 miljard voor Oekraïne in de boeken staat. Het kabinet heeft ook gezegd: er zit nu een gat in die rekening; dat gaan we oplossen. Ik denk dat het heel belangrijk is dat we dat doen, maar ik denk dat het voor Oekraïne nog veel belangrijker is dat we in Europa dat grote pakket erdoor gaan krijgen en dat die 90 miljard straks naar Oekraïne gaat. Ook daar zal Nederland een bijdrage aan leveren. Als je dat bij elkaar optelt, kom je op een nog veel groter bedrag uit dan de motie waar de heer Dassen het over had.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Maar daar maakt Nederland geen deel van uit.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Helemaal eens. Dit kabinet heeft in één klap 9 miljard toegezegd voor de komende jaren. Ik zeg het nog maar een keer tegen de heer Dassen. Dat is meer dan alle steun die het kabinet-Schoof ooit heeft gegeven. Daarbovenop komt er Europese steun plus eventueel nog het pakket via de Russische tegoeden. De motie waar de heer Dassen het over had, is dus ingehaald door een aantal andere feiten, die ik net heb genoemd. Er komt dus in totaal een groter bedrag.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Ik vind dit niet het moment. Ik denk dat we de druk maximaal hoog moeten houden op het pakket van de 90 miljard. Met wat ik u net zei over wanneer het nodig is, bedoel ik: mocht het niet lukken om dat pakket erdoor te krijgen, dan hebben we natuurlijk een hele nieuwe situatie en dan vindt de heer Dassen mijn partij aan zijn zijde om te kijken hoe we het dan bilateraal zouden kunnen oplossen.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Ten eerste is er veranderd dat er een nieuw kabinet is aangetreden en dat dat beloofd heeft dat er de komende drie jaar elk jaar 3 miljard wordt vrijgemaakt voor Oekraïne. Ook is er veranderd dat er inmiddels veel concreter zicht is op een Europees pakket van 90 miljard en dat Nederland, zoals de premier vorige week ook heeft aangegeven, daar een aanzienlijke bijdrage aan gaat leveren.

Mevrouw Van der Werf (D66):

Tussen de 6 en 9 miljard, hebben wij vorige week begrepen.

Mevrouw Van der Werf (D66):

De partij van mevrouw Piri wil de NAVO-norm niet eens halen, dus ik vind het ook vreemd dat ik met haar een discussie voer over een bedrag buiten de begroting.

Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):

Voorzitter. We zijn het vijfde jaar ingegaan van de Russische grootschalige oorlog tegen Oekraïne. De afgelopen maanden stonden in het teken van onderhandelingen, geleid door de VS. Maar in plaats van vrede was dit het meest dodelijke jaar voor Oekraïense burgers. Waar Kiev op veel punten bereidheid toonde om concessies te doen, heeft Poetin niet bewogen. De VS hebben alle financiële en militaire steun aan Oekraïne stopgezet. Trump toont meer begrip voor Moskou dan voor Kiev. Echte druk op het Kremlin vanuit Washington blijft nog steeds uit. Sterker nog, de VS hebben de sancties op Russische olie opgeheven. Ik heb het dan nog niet eens over de openlijke steun vanuit het Witte Huis voor pro-Russische Europese politici zoals Viktor Orbán.

Mijn mond viel dan ook open toen ik premier Jetten op tv hoorde zeggen dat we dankbaar mogen zijn voor Trumps leiderschap wat betreft Oekraïne. "Dankbaar". We hebben hier vertegenwoordiging uit Oekraïne, met de ambassadeur. Mijn vraag aan de premier is dan ook: kan hij concreet maken waar Oekraïners president Trump dankbaar voor moeten zijn?

Voorzitter. In de Kamer is er brede steun voor Oekraïne. Het kabinet heeft in het regeerakkoord opgenomen dat het Oekraïne onverminderd zal blijven steunen. Bewindspersonen reizen een voor een af naar Kiev om die boodschap over te dragen aan president Zelensky. Maar waarom kiest het kabinet-Jetten er dan voor om de steun voor Oekraïne te halveren? Zelfs een kind begrijpt dat als je vorig jaar 6,3 miljard aan steun gaf en dat dit jaar voor slechts 3,5 miljard doet, het een gotspe is om dat "onverminderd" te noemen. Hoe viel deze boodschap in Kiev, vraag ik deze drie bewindspersonen.

Voorzitter. Deze Kamer heeft in november een motie aangenomen om 2 miljard extra steun te geven aan Oekraïne in het eerste kwartaal van dit jaar. Alle drie de coalitiepartijen die nu in deze regering zitten, hebben hier voorgestemd en nu weigeren ze de motie uit te voeren. Sterker nog, ze stellen ook nog eens dat alle extra steun aan Oekraïne voortaan bekostigd moet worden door elders te bezuinigen. Als er één manier is om het draagvlak voor Oekraïne in de samenleving snel te doen verdampen, is dit het wel. Kan het kabinet toezeggen het resterende geld van de motie-Klaver alsnog in de Voorjaarsnota op te nemen? Vanmorgen is in deze Kamer gestemd over het amendement van mijn collega Abdi om voor Oekraïense jongeren in ons land hetzelfde collegegeld te vragen als voor EU-burgers, als voor hun Nederlandse klasgenoten. Dat is weggestemd door de coalitie.

Voorzitter. Straffeloosheid is de motor die deze oorlog draaiende houdt. Nog steeds importeert de EU voor meer geld aan lng en olie uit Rusland dan het financiële steun geeft aan Oekraïne. Is het kabinet bereid om zich in Brussel in te zetten voor een versnelde afbouw? Wat heeft het kabinet gedaan om druk te zetten op de VS om de sancties op Russische olie niet op te heffen? Nu het toch gebeurd is: welke tegenmaatregel is Nederland bereid te nemen? Waarom duurt het zo tergend lang om de Russische schaduwvloot aan te pakken? Is het kabinet bereid om de artikel 7-procedure in de Raad tegen Hongarije na al die jaren eindelijk serieus af te dwingen, nu Orbán de lening van 90 miljard aan Oekraïne en een nieuw sanctiepakket tegen Moskou tegenhoudt?

Voorzitter. Niets mag ons afleiden van de grootste dreiging voor ons continent, en dat is de Russische agressie. De Oekraïners hebben niets aan mooie woorden als het kabinet niet levert.

Dank u wel.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Voorzitter, dank u wel. Vorig jaar liep ik met Tatjana, een vrouw van mijn leeftijd, over de militaire begraafplaats in Lviv. Ze vertelde mij dat deze begraafplaats voor de full scale war een park was, waar ze met vrienden barbecuede, waar ze het goed hadden, waar ze zich inbeeldde dat haar dochters er ooit zouden spelen. Onlangs zag ik beelden van deze begraafplaats. Toen ik er was, was die halfvol. Inmiddels is de begraafplaats helemaal vol. Ik vroeg aan Tatjana: "Wat betekent het voor jouw kinderen dat je ze zo moet opvoeden en hoe kijk jij vooruit?" Ze zei: "Ik hoop dat jullie in Europa ons zullen blijven steunen, want besef goed dat wij voor jullie vechten en dat Rusland niet zal stoppen op het moment dat zij hier de baas zijn. Zelfs als jullie dat niet doen, als jullie wel mooie woorden spreken, maar er geen daden aan koppelen, dan zal ik mijn dochters opvoeden als rebellen die staan voor diepere waarden, die staan voor ware vrijheid, voor ware gerechtigheid. Als jullie akkoord zouden gaan, onverhoopt, onverhoeds, met een vrede gedicteerd vanuit de Verenigde Staten die geen gerechtvaardigde vrede is, dan weet ik dat het conflict bevroren zal zijn en dat mijn dochters zullen vechten. Want dat zal ik ze leren. Wij zullen opstaan voor een Oekraïne waar ooit weer gespeeld kan worden door onze dochters, of de dochters van onze dochters." Dat staat op het spel.

Voorzitter. 2025 was het dodelijkste jaar voor Oekraïense burgers sinds de start van de grootschalige oorlog. Er zijn nu bepaalde partijen niet aanwezig, geloof ik. Maar ik hoor af en toe de idiote redenatie dat het aan Oekraïne ligt dat er een oorlog is en dat er zo veel burgerslachtoffers vallen. Wat is dat voor pertinente onzin? Ieder land dat een ander land aanvalt en de territoriale grenzen overschrijdt, overschrijdt daarmee al het internationaal recht. Ieder land dat daarbij niet alleen het vizier richt op militairen, maar bewust burgers doodt, begaat bewust oorlogsmisdaden. We zagen net nog dat er een drone in Lviv, in de stad waar ik Tatjana sprak, in een kerk is gekomen.

Voorzitter. Daarom heb ik drie korte vragen aan het kabinet. Als we de oorlog willen beëindigen, dan zullen we moeten beseffen dat er meer op het spel staat dan Oekraïne alleen, want Ruslands hybride oorlog gaat verder. Daarom vraag ik het kabinet: wat gaat u doen om Rusland verder onmachtig te maken? Unpower Russia. Dan gaat het om die schaduwvloot, absoluut. De aangenomen motie van collega Ceder heeft onvoldoende opvolging gehad. Maar het gaat ook om de hybride oorlog, waarmee hier geesten rijp worden gemaakt voor allerlei dingen die niet kloppen. Hoe gaat het kabinet daarmee om?

Voorzitter, de tweede vraag. Wat gaat het kabinet doen richting de Verenigde Staten en om te laten zien wat Europa waard is? Want juist nu de blik naar het Midden-Oosten verschuift en we de gevolgen daarvan zien, ook voor de Russische positie, zal het erop aankomen hoe Europa de zeilen bijzet, niet alleen in woorden, maar ook in daden. De Europese praktijk is nu te vaak nog dat we proberen te voorkomen dat Rusland wint, in plaats van dat we de woorden waarmaken die gesproken worden, namelijk dat Oekraïne moet winnen.

Voorzitter. Ik wil het kabinet danken dat men snel na aantreden naar Oekraïne is gegaan. Maar wie op pad gaat, wekt verwachtingen. Ik ga ervan uit dat u die waar wil maken.

Voorzitter. Ik wil het kabinet ook concreet vragen — dat is mijn laatste vraag — om in te gaan op de positie van Oekraïners hier in Nederland. Wat ik in Oekraïne hoor, is de angst dat deze Oekraïners niet terug zullen komen en wat dat ooit zal betekenen voor het land en de economie daar. Welke plannen heeft het kabinet op dat punt, ook in het leren van taal en cultuur aan Oekraïense kinderen hier in Nederland?

Dank u wel.

De heer Van Lanschot (CDA):

Voorzitter. Vier jaar oorlog in Oekraïne. Vier jaar van Russische agressie. Vier jaar van verwoesting, kou, angst en verlies. Vier jaar van ongelofelijke moed van het Oekraïense volk. Dat verdient allereerst onze erkenning en waardering. De strijd van Oekraïne gaat namelijk niet alleen over hun vrijheid, maar ook over onze veiligheid, over Europa en over de internationale rechtsorde. Voor het CDA is het daarom helder: we mogen niet wennen aan deze oorlog. Juist daarom moeten we Oekraïne blijven steunen: militair, politiek, economisch en humanitair.

Voorzitter. Het CDA kijkt naar de internationale politiek en deze oorlog vanuit het perspectief van moraal en macht. Onze waarden doen ertoe: vrijheid, menselijke waardigheid en internationaal recht. Waarden zonder macht zijn leeg, maar macht zonder moreel kompas is gevaarlijk. Het CDA staat ook voor het vinden van het evenwicht tussen waarden en belangen, met voorrang voor principes, gestut met macht. Dat betekent dat Europa, met Oekraïne in de frontlinie, weerbaarder en sterker moet worden. Vier zaken daarover.

Ten eerste: houd de steun aan Oekraïne meerjarig vol. De brief van de regering is daar helder over. Nederland kiest terecht voor een geïntegreerde inzet: militaire steun, veiligheidsgaranties, hulp bij kritiek herstel, steun aan wederopbouw en ondersteuning richting EU-lidmaatschap. Dat is verstandig, want alleen zo kan een duurzame vrede ontstaan. Naast de lening van 90 miljard van de EU heeft Oekraïne voor de jaren 2026-2027 nog ongeveer 45 miljard euro nodig van G7-landen buiten de EU. Kan de minister aangeven wat de stand van zaken is? Welke alternatieve methode ziet de regering om de bevroren Russische tegoeden in te kunnen zetten?

Ten tweede: verhoog de druk op Rusland. Sancties werken niet altijd snel, maar ze werken wel. De druk op de Russische economie loopt op en Nederland heeft een voortrekkersrol gespeeld, onder meer bij sancties tegen de Russische schaduwvloot. Die lijn moeten we aanscherpen. Niet alleen nieuwe sancties zijn nodig, maar ook betere handhaving. Daarom vraag ik de minister: hoe staat het met het voornemen om het twintigste sanctiepakket in te stellen en wordt er gezocht naar mogelijkheden om het veto te omzeilen?

Ten derde: blijf nauw samenwerken met Oekraïne. Het trainen van Oekraïense soldaten door Nederlandse militairen is belangrijk. Nu de trainingslocaties steeds dichter naar Oekraïne lijken te verschuiven, ziet het CDA kansen om de EU-trainingsmissie in Duitsland — de minister was daar onlangs, waarvoor complimenten — te verlengen. Hoe denkt zij daarover? We overwegen een motie.

Ten vierde: zorg voor gerechtigheid. Russische agressie en oorlogsmisdaden mogen niet zonder gevolgen blijven. Daarom steunen wij bij de inzet voor gerechtigheid het agressietribunaal en de claimscommissie. Vrede zonder recht is broos en verzoening zonder waarheid houdt geen stand.

Voorzitter, ik sluit af. Ook na vier jaar oorlog blijven wij Oekraïne steunen, want Oekraïne verdedigt niet alleen zijn eigen toekomst, maar ook die van Europa en die van de vrije wereld.

Dank u wel.

De heer Van Lanschot (CDA):

Die signalen herken ik niet. Ik zie eigenlijk maar één partij die polariseert op dit onderwerp; dat is de SP.

De heer Van Lanschot (CDA):

Dit frame wordt door de SP gecreëerd. Gelukkig is er brede steun in de Kamer voor Oekraïne. Laten wij daar ook volmondig voor staan, in plaats van dit soort tweespalt te creëren.

De heer Van Lanschot (CDA):

Ongeveer hetzelfde punt wordt op een andere manier gemaakt, dus het antwoord blijft hetzelfde. Daar moet u het mee doen.

De heer Van Lanschot (CDA):

Er worden nu eigenlijk twee punten gemaakt door mevrouw Piri. Mijn antwoord blijft hetzelfde: er is brede steun in Nederland en ook in deze Kamer voor Oekraïne. Het lijkt mij niet verstandig om heel erg te gaan polariseren en dat tegen andere bezuinigingen af te zetten.

De heer Van Lanschot (CDA):

Ik ga de lijn die de collega van D66, mevrouw Van der Werf, net gebruikte, aan u vertellen. Dat doe ik niet omdat we dat hebben afgesproken, maar omdat die toevallig hetzelfde is. Die lijn is als volgt. Er stond ten opzichte van de motie nog 1,3 miljard open. Die aangenomen motie is een wens van de Kamer. Als je dan kijkt naar wat er in het regeerakkoord staat, dan zie je dat er 9 miljard bij gekomen is. Ik zie dat als een nettogroei. In het debat dat u net voerde, ging het over het jaar 2025. Inderdaad, als je ten opzichte van '25 kijkt, is er minder in '26. Als je daarentegen het gemiddelde neemt van '23, '24 en '25, is dat gemiddeld 3 miljard. Dat wordt nu langjarig voortgezet. Dat is een goede zaak.

De heer Van Lanschot (CDA):

We hebben net ook het briefje kunnen lezen dat naar de Kamer is gestuurd. Daarin geeft de minister aan dat er waarschijnlijk 400 miljoen bij komt in '26. Dat lijkt ons een goede ontwikkeling. Terecht zou de collega dan kunnen opmerken: hé, dan staat er nog een deel van het bonnetje open, namelijk 900 miljoen. Dat klopt inderdaad. Daar kunnen we tegenover plaatsen dat er 9 miljard, of 9 miljard min wat er eventueel vooruit wordt geschoven, in de jaren '27, '28 en '29 staat. Dat was er eerst nog niet. Daar staat dit kabinet wel voor. Dat is goed.

De heer Stoffer (SGP):

Voorzitter. Vier jaar oorlog in Oekraïne is tegelijkertijd een tragedie en een wonder. Experts voorspelden dat Kiev binnen enkele dagen zou vallen. Terwijl de Russische motor al snel haperde, toonden de Oekraïners enorme veerkracht.

Oekraïne blijft afhankelijk van steun van bondgenoten. Na vier jaar oorlog geldt dat evengoed andersom. De VS en Golfstaten maken intensief gebruik van Oekraïense methoden om goedkope Iraanse drones te onderscheppen. Ook Israël zoekt samenwerking. Door te leren van Oekraïne voorkomen we dat goud wordt verspild aan aluminium, niet alleen in de brandhaarden van vandaag, maar ook in de conflicten van morgen.

Voorzitter. Oekraïne heeft robuuste veiligheidsgaranties nodig, die politiek en juridisch bindend zijn, in overeenstemming met de Verklaring van Parijs. De SGP steunt de Nederlandse bereidheid om substantiële bijdragen te leveren aan een toekomstige multinationale troepenmacht; dit alles vanzelf onder het voorbehoud van politieke besluitvorming.

Amerikaanse steun blijft cruciaal, maar die is niet vanzelfsprekend. De VS zetten veiligheidsgaranties in als drukmiddel richting Oekraïne, alsof je op hetzelfde moment duwt en trekt, of steun biedt, maar diezelfde steun gebruikt om concessies af te dwingen. Dat ondermijnt de onderhandelingspositie van Oekraïne. Tegelijkertijd dreigt Trump steun afhankelijk te maken van de bereidheid van de Europese partners om de Straat van Hormuz open te krijgen. Dat is nogal frustrerend. De kernvraag voor de SGP is echter: hoe krijgt Europa een plek aan de onderhandelingstafel? Een akkoord gaat immers over ónze veiligheid. Een geopolitiek volwassen Europa ziet de samenhang tussen de conflicten met Iran en Rusland eerlijk onder ogen en zegt daarom niet "dit is niet onze oorlog", maar erkent dat deze dossiers met elkaar verknoopt zijn en geeft Trump vooral geen aanleiding om te zeggen dat Oekraïne niet zíjn oorlog is. Vrije doorvaart in de Straat van Hormuz is in ons eigen belang en kan de VS binden aan Oekraïne. Daarom zegt de SGP: weeg de toekomst van Oekraïne nadrukkelijk mee bij nationale besluitvorming over een militaire bijdrage aan een beschermingsmissie in de Straat van Hormuz. Graag krijg ik een reactie van het kabinet.

Voorzitter. Drones zijn niet meer weg te denken van het moderne slagveld. Het Oekraïense leger deelt momenteel enorme hoeveelheden data met het Amerikaanse Palantir om AI optimaal te benutten. Dat is logisch, omdat er geen tijd te verliezen is. Maar op termijn hebben we een Europese tegenhanger nodig en daarom vraag ik het kabinet welke rol Nederland hier gezien onze voortrekkersrol in drone- en antidronetechnologie in kan spelen. Hoe ondersteunt het kabinet start-ups zodat ze kunnen uitgroeien tot de Palantirs van de toekomst?

Voorzitter. Nederlanders voelen de oorlog in Oekraïne in hun portemonnee. Tegelijk maken de vijf grootste westerse olieconcerns bijna 500 miljard dollar winst. Die winst is uiteraard nodig voor de transitie naar hernieuwbare energie, maar de schoen wringt wanneer burgers en ondernemers een forse vrijheidsbijdrage betalen. Daarom vraag ik de minister of het niet redelijk is om te kijken naar een tijdelijke extra bijdrage van deze sector.

Tot slot. Vorig jaar boekte Rusland nauwelijks terreinwinst, maar 2025 was ook het dodelijkste jaar voor Oekraïense burgers. Ik heb nog twee vragen. Graag hoor ik van de minister hoe kleinere kerkelijke en maatschappelijke organisaties betrokken worden bij de hulp en ook bij de wederopbouw straks. Hoe geeft de minister uitvoering aan de motie-Ceder/Diederik van Dijk, waarin wordt gevraagd om partnerschappen met deze organisaties? Ook wil ik opnieuw mijn respect uitspreken voor de moedige Oekraïners aan het front. Ik noem daarbij ook graag alle burgers die hen steunen met drones, inlichtingen en protheses. Zij zijn cruciaal, maar wat gun ik ze dat hun lijden en gemis plaatsmaken voor troost, herstel en vrede. Laten we die hoop in deze lijdenstijd alstublieft levend houden, zoals het lijden van Goede Vrijdag niet het einde is maar gevolgd wordt door de opstanding met Pasen.

Voorzitter, tot slot één ding. Vanmorgen stond ik hier met 80 jonge Oekraïners. Dat was naar aanleiding van het amendement van mevrouw Abdi om jonge Oekraïners, mensen aan het einde van de middelbare school en aan het begin van hun studie, te kunnen laten studeren. Het amendement dat hier voorlag, heeft het niet gehaald. Ik zeg u — ik kijk de premier in de ogen — dat ik van plan was om tegen te stemmen, maar toen ik die jonge Oekraïners zag, dacht ik: die hoop moeten we levend houden en we moeten deze mensen perspectief bieden; die kunnen Oekraïne opbouwen. Mijn vraag is: premier, kabinet, heroverweeg dit. Het kost een paar miljoen en het geeft heel veel perspectief.

Dank u wel.

De heer Brekelmans (VVD):

Voorzitter. Terwijl wij hier veilig debatteren, heeft er in het westen van Oekraïne weer een massale luchtaanval plaatsgevonden, met 550 drones. Het centrum van Lviv is getroffen en een heleboel andere steden zijn getroffen. De schade is wederom enorm. Het verrast ons al niet eens meer. Het haalt de voorpagina's niet meer en het leidt niet meer tot ophef, maar we kunnen natuurlijk niet normaal gaan vinden dat dit in Oekraïne gebeurt en dat dit in Europa gebeurt. Al vier jaar lang is dit de realiteit waar Oekraïners in leven: vier jaar verwoesting en verdriet, gebroken nachten door luchtalarmen, ijskoude winters. Vier jaar lang staat bij heel veel gezinnen in de keukentafel een lege stoel, omdat mannen en zonen vechten aan het front voor iedere meter. Of familieleden zijn in de rouw of weten niet eens of hun geliefde nog leeft.

Ondanks die vier jaar is de wil van de Oekraïners nog niet gebroken. Een van de meest indrukwekkende gesprekken die ikzelf heb gehad, was met generaal Drapatyi in de Donbas. Hij vertelde dat hij al elf jaar lang leidinggaf aan de troepen en elke dag in oorlog was en dat de gevechten op dat moment intensiever waren dan ooit: meer zweefbommen, meer drones, meer artillerie. Hij vertelde dat zijn mensen na een dag vechten, wanneer de voorraad met munitie op is, maar één ding willen, namelijk dat er de ochtend daarna weer nieuwe munitie, nieuwe drones en nieuw voedsel geleverd worden. Hij vertelde ook dat ze er volledig afhankelijk van zijn dat wij als Europa en wij als Nederland die spullen leveren.

Voorzitter. De VVD staat vierkant achter Oekraïne, ook na vier jaar. Ook na vier jaar moet Oekraïne onze focus blijven houden. Kan het kabinet toezeggen dat de leveringen aan Oekraïne voluit doorgaan? Wat is nu de inzet om die 90 miljard in Europa op een zo kort mogelijke termijn los te krijgen?

Voorzitter. De Russische ambities reiken verder dan Oekraïne. De Russische dreiging vormt ook een gevaar voor ons. Wat Oekraïne doet, is het verzwakken en op afstand houden van die dreiging. Daarmee is steun aan Oekraïne niet alleen het juiste om te doen, maar ook een investering in onze eigen veiligheid. We zien ook dat Oekraïne inmiddels ver op ons voorloopt op het punt van moderne oorlogsvoering met onbemenste systemen. Mijn vraag aan de minister van Defensie is hoe we deze lessen maximaal leren. Wanneer kunnen we joint ventures tussen Oekraïense en Nederlandse bedrijven verwachten? Wat doet de minister van Buitenlandse Zaken om Nederlandse bedrijven te helpen en te stimuleren om actief te zijn in Oekraïne? Inmiddels lopen de Denen en de Britten wat dat betreft voor op ons.

Daarnaast — het is vaak gezegd — moeten we de druk op Rusland fors blijven opvoeren. Mijn vraag aan de minister van Buitenlandse Zaken is: wat doen we nu extra om sancties strenger te handhaven en ontwijking tegen te gaan? Wanneer kunnen we ook Nederlandse inzet verwachten tegen de schaduwvloot? We zien dat Frankrijk, België en Zweden inmiddels hebben ingegrepen. Even los van wat er juridisch nog moet gebeuren: is Nederland hier ook toe bereid?

Voorzitter. Diplomatiek is er stilstand, omdat Oekraïne op dit moment te weinig aandacht krijgt. Wat is nu de inzet van de coalition of the willing? Wat doet Nederland eraan om de veiligheidsgaranties voor Oekraïne vorm te geven en ervoor te zorgen dat alle plannen klaarliggen, zodat Oekraïne sterker aan de onderhandelingstafel staat? Het kan toch niet zo zijn dat we moeten wachten op Trump voordat hier weer vooruitgang plaatsvindt? Hoe zorgt de premier er ook persoonlijk voor dat we de Verenigde Staten hierin aan boord houden? Want ja, we kunnen kritiek hebben op de Verenigde Staten, maar het is Oekraïne die hier als eerste de prijs voor betaalt.

Voorzitter. Tot slot, want ik zie dat mijn tijd op is. Laten we ons realiseren dat Rusland nog geen enkel strategisch doel heeft bereikt. De Donbas is niet veroverd, Zelensky zit nog in het zadel en de NAVO is met Finland en Zweden groter dan ooit. Zolang we Oekraïne blijven steunen, blijven ze ons verrassen. Het enige wat wij hoeven doen, is spullen leveren en onze dankbaarheid aan Oekraïne tonen, voor het opstaan tegen Poetin, voor het verdedigen van onze veiligheid en voor alle offers die zij brengen.

De heer Brekelmans (VVD):

Ik zeg eerlijk: ik heb dat laatste bericht nog niet gezien. Maar ik ben het niet eens met de beweging om nu te zeggen dat sancties tegen Rusland zouden moeten worden verlicht, omdat je daarmee — dat heeft mevrouw Piri volgens mij in haar inbreng ook gezegd — de Russische oorlogsmachine financiert. Als we dat doen, krijgen we dat dubbel zo hard terug. Ook de kosten daarvan krijgen we dubbel zo hard terug. Het is ook niet voor niets dat ik net aan de minister van Buitenlandse Zaken vroeg: wat doen wij als Nederland en Europa nu extra om strenger te handhaven en ontwijking tegen te gaan nu we zien dat op andere plekken in de wereld de sanctieverlichting wordt bepleit? Ik ken het specifieke bericht niet, maar als ik dit zo hoor, zou dit niet iets zijn waar ik voorstander van ben.

De heer Brekelmans (VVD):

Wat mij betreft schieten woorden tekort om dit te veroordelen. Wat mij betreft voeren we de druk op Hongarije maximaal op om hier iets tegen te doen. Het is alleen wel een realiteit dat ze hun machtspositie, die ze ook institutioneel hebben, maximaal gebruiken. We hebben het eerder gezien met het Defensiefonds met 6 miljard voor Oekraïne, dat ze blokkeerden, terwijl ze daar zelf helemaal geen geld in hadden zitten. We zien het nu met die 90 miljard, wat natuurlijk helemaal schandalig is omdat ze zelf niet eens bijdragen aan die garanties, er al eerder mee hebben ingestemd en het nu vanwege politieke redenen blokkeren. Uiteindelijk vind ik het onderaan de streep het belangrijkste dat die steun gewoon naar Oekraïne gaat. Als het soms nodig is om dan ook met Hongarije te dealen, omdat er anders 90 miljard of 6 miljard wordt geblokkeerd, dan moet dat af en toe maar gebeuren, maar mijn opvatting over Hongarije en hoe het zich opstelt moge duidelijk zijn. Woorden schieten tekort om dat te veroordelen. Ik denk dat de realiteit is dat we vaker, net zoals nu ook gebeurt, in coalitions of the willing moeten werken met Europese landen en ook met landen buiten de EU, zoals het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen, omdat dat effectiever is dan je afhankelijk maken van iedere EU-lidstaat.

De heer Brekelmans (VVD):

Ja, maar op dit moment zou ik er ook wel rekening mee willen houden dat er in Hongarije over — wat is het? — een maand verkiezingen zijn. Alles wat nu vanuit Europa gebeurt, ook vanuit landen als Nederland, gebruikt Orbán in zijn campagne om populairder te worden onder de Hongaarse bevolking. Ik zou dus ook aan mevrouw Piri willen meegeven: laten we daar ook met enige strategie naar kijken.

De heer Struijs (50PLUS):

Dank, voorzitter. Ik ga toch weer een beetje afwijken van mijn tekst, dus mijn staf zit alweer hopeloos te kijken. Maar goed. Ik benadruk dat 50PLUS achter Oekraïne en de dappere mensen in Oekraïne staat as long as it takes. Oftewel: hoelang het ook duurt. Even voor de duidelijkheid: deze oorlog duurt nu bijna langer dan de Eerste Wereldoorlog. Over twee maanden en vijftien dagen is het zo ver. Deze oorlog werd uiteindelijk, net zoals de Tweede Wereldoorlog, gewonnen dankzij een rechte rug, maar ook dankzij uithoudingsvermogen. Het is helaas een lange weg. Wij hebben makkelijk praten, want ik geef het je maar te doen als je aan dat front staat in Oekraïne. Maar er sluipt iets in. Er sluipt iets hier in het parlement en ook zeker in de mensen. Dat wordt onder de term "oorlogsmoe" besproken. Wij van 50PLUS zijn niet oorlogsmoe, maar we moeten ons er wel communicatief tegen wapenen. We moeten het verhaal blijven vertellen; we moeten blijven vertellen waarom we blijven vechten. Mijn vraag aan deze regering is dus hoe ze haar communicatiestrategie hierop aanpast, en hoe ze ervoor zorgt dat we voldoende ruimte krijgen om te blijven vertellen waarom we dit doen.

Toch wil ik ook een bijzondere invalshoek belichten. Wij steunen de regering volledig en wij vinden ook dat we die motie die destijds is aangenomen, die ik zelf heb meegetekend, wel wat krachtiger terug mogen zien in aantallen en allemaal van dat soort dingen. Maar wij vragen er, vanuit die bijzondere invalshoek die ik aangaf, aandacht voor dat in Oekraïne twee derde van de burgerslachtoffers vlak bij de frontlinie valt. Daarbij is geconstateerd dat het vooral ouderen zijn die in steden en dorpen in en rond de frontlinie achterblijven. Het is dan ook niet zo gek dat juist deze groep een van de grootste slachtoffers is in deze oorlog, zo stelt de Human Rights Monitoring Mission in Ukraine vast. 45% van de dodelijke slachtoffers is 60-plus. 28% van de slachtoffers betreft jongeren. Het Rode Kruis schat in dat in deze gebieden tienduizenden mensen in kwetsbare posities extra hulp nodig hebben en dat dit met name ouderen en gezinnen met kinderen zijn. Ik vraag de regering om hier ook aandacht aan te besteden en om daar waar het kan bijvoorbeeld instanties als het Rode Kruis bij te staan om de hulp te intensiveren. Dan hebben we het over humanitaire en medische hulp, maar ook over mentale hulp.

Dan even naar ons eigen land. Ik ben geschrokken van wat ik hoorde over de veiligheidsregio's, omdat we de hybride oorlog vanuit Rusland zien toenemen en we steeds meer aanvallen zien op ons elektriciteitsnet. Het is niet denkbeeldig dat onze elektriciteit zal wegvallen. Dan houden sommige veiligheidsregio's het maar zes tot negen uur vol, en niet alle veiligheidsregio's hebben een inventarisatie gemaakt van de ouderen en kwetsbaren in de omgeving en van wat ze daarvoor moeten doen. Er zijn mensen die thuis verzorgd worden en die afhankelijk zijn van medische apparatuur. Wil deze regering bevorderen dat ook de veiligheidsregio's betere inventarisaties maken naar aanleiding van deze oorlog, zodat we iets beter voorbereid zijn wat betreft de kwetsbare ouderen en jongeren in Nederland als er weer een hybride aanval komt?

Voorts heb ik de brief binnengekregen over de extra Patriots en alle hulpmiddelen die nodig zijn. 50PLUS gaat alles steunen waarvan Oekraïne aangeeft dat het nodig is om deze oorlog uiteindelijk te winnen. Ja, ook mijn achterban is bereid om extra offers te brengen als er meer geld moet komen en ja, we willen ook de zorg in stand laten. Dan moeten we dus kijken hoe we hier op een verstandige manier soms snel door de bocht kunnen. Wij blijven de dappere Oekraïense mensen steunen, want ze vechten voor onze vrijheid.

Ik dank u wel.

De heer Dekker (FVD):

Voorzitter. 21 miljard. Dat is het bedrag dat Nederland de afgelopen vier jaar direct heeft uitgegeven aan het in stand houden van de oorlog in Oekraïne. 21 miljard. Let wel, dit zijn nog slechts de directe kosten. Het is puur belastinggeld dat werd opgebracht door hardwerkende Nederlanders en linea recta werd overgeboekt naar de bankrekeningen van corrupte oligarchen in Kiev. Ook dit jaar wil het kabinet middels een kasschuif de militaire steun aan Oekraïne ophogen met 400 miljoen, zodat de jaarlijkse militaire bijdrage wederom 3 miljard euro bedraagt. Alsof het niets is. Daar komen dan nog de indirecte kosten bij: de opvang van meer dan 100.000 vluchtelingen, de hogere energieprijzen, de inflatie, de kosten voor exporterende bedrijven die niet meer naar Rusland kunnen exporteren, de verzwakte eigen krijgsmacht door het weggeven van ons materieel enzovoorts. Alles bij elkaar zou het me niet verbazen als we met z'n allen inmiddels al meer 100 miljard hebben verloren aan het steunen van Oekraïne in deze oorlog met Rusland. Ik heb het over 100 miljard voor Oekraïne, terwijl Nederlanders geen huis kunnen vinden, de boodschappen niet meer kunnen betalen, de energierekening door het dak zien gaan, de zorgkosten zien stijgen, de accijnzen zien oplopen enzovoorts. Waarom doen we dat? Welk ongelofelijk belangrijk doel dienen we daarmee? Wat kan er zo belangrijk zijn dat we vrijwel de hele Nederlandse economie en welvaart daarvoor willen opofferen?

Allereerst wordt hier genoemd dat het zou gaan om onze eigen veiligheid. Als we Rusland niet stoppen in Oekraïne, dan staat het Rode Leger binnenkort in Scheveningen. Dat is totale kolder, natuurlijk. Het is een absurd broodjeaapverhaal dat zelfs de meest wereldvreemde James Bondfilm niet zou halen. Het is krankjorum, gewoon. Er is werkelijk geen enkel scenario denkbaar waarin Rusland zou overwegen om Nederland te willen veroveren.

Het is dus niet in ons militaire belang. Het dient niet onze zelfverdediging. Wat is dan de reden dat we dit doen? Onze bondgenoten, zoals ze worden genoemd, zouden daarbij gebaat zijn. Maar welke bondgenoot is ons zo veel waard? Ik doel dan op 100 miljard euro, onze gehele economie en welvaart en opvang voor meer dan 100.000 Oekraïners. Werkelijk? Is dat wat we bereid zijn op te brengen voor een bondgenoot?

Voorzitter. Soms is het goed om even uit te zoomen en stil te staan bij de vraag waar dit conflict nou eigenlijk allemaal om ging en gaat. Rusland wil niet dat Oekraïne bij de NAVO komt en wil niet dat de Russische provincies van Oekraïne worden gederussificeerd. Omgekeerd willen de Amerikanen dat de Russen zolang mogelijk zoet worden gehouden in Oekraïne, zodat ze geen kracht hebben om hun belangen in het Midden-Oosten nog te verdedigen en, ten tweede, dat aan Rusland een al dan niet symbolische nederlaag wordt toegebracht, omdat Amerika nog altijd vijandschap zoekt met Rusland. Maar wat hebben wij daarmee te maken? Waarom zouden wij ons moeten mengen in dit geopolitieke schimmenspel? Waarom laten wij ons medeplichtig maken aan dit massale bloedvergieten van Europese jongens, die onder leiding van Oekraïense of Russische oligarchen elkaar naar het leven moeten staan?

Voorzitter. Het standpunt van Forum voor Democratie is helder. Dat gebeuren daar in Oekraïne, ver weg, is niet onze oorlog. Het is niet ons conflict. We hebben er niets mee te maken. Het ruïneert ons land en ons continent en we moeten stoppen met deze waanzin.

Dank u wel.

De heer Dekker (FVD):

Het staat mij niet bij dat ik Rusland hier aangeprezen heb en Oekraïne heb bekritiseerd. Ik heb gezegd: dit is niet onze oorlog. We hebben niets te maken met het conflict tussen Rusland en Oekraïne en tussen Rusland en de Verenigde Staten over het inrichten van de geopolitieke verhoudingen. Dat is ons vraagstuk niet. Oekraïne is niet eens onderdeel van ons bondgenootschap in de NAVO. Dus de vraag is: wat zijn we precies aan het doen en waarom besteden we hier al onze gelden aan? Dat is mijn punt.

De heer Dekker (FVD):

Zowel Oekraïne als Rusland is bezig met bloedvergieten. Dat wijzen wij ten zeerste af. Dat geldt voor Rusland evenzeer.

De heer Dekker (FVD):

Die woorden zijn voor de rekening van de heer Brekelmans.

De heer Dekker (FVD):

Daar is mij niets van bekend. Natuurlijk is men bij oorlogshandelingen gericht op het verzwakken van elkaars militaire infrastructuur. Ongetwijfeld gaat er weleens iets mis. Ik weet niet precies wat de situatie in Lviv met zich meebrengt. Andersom spelen dezelfde situaties, heb ik begrepen. Dat is, denk ik, een beetje het risico van zo'n conflict. Het is altijd vreselijk als burgerdoelen geraakt worden; laat dat duidelijk zijn. Dat geldt aan beide kanten. Daar ben ik natuurlijk bepaald niet blij mee.

De heer Dekker (FVD):

Dit zijn gruwelijke anekdotes. Als ze waar zijn, zijn het zonder enige twijfel oorlogsmisdaden. Daar is geen twijfel over. Er zijn alleen zo veel verhalen van beide kanten dat het heel lastig is in deze oorlogssituatie om daar betrouwbare uitspraken over te doen. Met alle respect, casuïstiek is toch heel moeilijk te beoordelen.

De heer Dekker (FVD):

Ik vind dat altijd moeilijk. Zo'n speciaal tribunaal voor dat soort omstandigheden is vaak vreselijk biased in een bepaalde richting. Er zijn ook verhalen over gruwelijke misdaden die juist de Oekraïners hebben gepleegd tegen de oorspronkelijke bevolking. Wordt dat dan ook meegenomen? Dat is één vraag. En het tweede punt is een beetje: is dit nu op de lijn van Nederland? Moet Nederland zich hier nu mee bezighouden? We hebben genoeg problemen van onszelf.

De heer Dekker (FVD):

Wanneer je met een bepaalde missie het veld in wordt gestuurd, is het altijd een groot risico dat je vindt wat je wil vinden. Als de missie andersom was geweest, had je waarschijnlijk andere dingen kunnen vinden. Dus ik vind het inderdaad heel riskant om op basis van die gegevens, waarbij je heel gericht zoekt naar een bepaald soort misdrijven, algemene conclusies te trekken. Dat vind ik inderdaad heel moeilijk te zeggen. In zijn algemeenheid vind ik overigens dat de informatie die wij krijgen ongelofelijk gekleurd is. Het is één grote propagandaoorlog, waarbij we één kant van de zaak voortdurend voor de voeten krijgen en de andere kant überhaupt niet. Ik denk dat er op die manier een weinig gebalanceerde informatiestroom op gang komt.

De heer Dekker (FVD):

Ik heb niet beweerd dat vergelijkbare verhalen aan de Russische kant bewijsbaar zijn. Ik weet dat niet. Ik weet alleen wel dat wanneer je een aantal marechaussees een kant op stuurt om informatie te verzamelen van een bepaald type, ze dat zonder enige twijfel naar eer en geweten zullen vinden. Of dat een representatieve weergave is van de hele situatie, is heel moeilijk te zeggen. In zijn algemeenheid geldt dat je, als je een missie hebt in een bepaalde richting, niet snel zaken in een andere richting gaat opzoeken en tegenkomen. Overigens werp ik verre van mij dat ik hier Russische propaganda sta te verkondigen, zoals de heer Brekelmans zegt. Ik probeer gewoon een objectief, gebalanceerd beeld te krijgen van wat er aan de hand is. Ik stel vast dat dat heel moeilijk is in deze propagandaoorlog. Bovendien, zeg ik nogmaals, is deze oorlog niet onze oorlog.

De heer Dekker (FVD):

Oekraïne staat nog steeds zéér hoog op de lijst van de meest corrupte landen ter wereld. Vandaag de dag is het misschien nog wel erger dan ooit, omdat er enorme financiële stromen binnenkomen, natuurlijk niet alleen vanuit Nederland, maar vanuit het hele Westen. Die worden voor een groot deel niet eens geaudit, dus men weet gewoon niet waar deze gebleven zijn. Er is reden te over om aan te nemen dat er bepaald geen sluitende audittrail bestaat.

De heer Dekker (FVD):

Het antwoord is nee. Dat is wat mij betreft een zeer politiek onderzoek. Nogmaals, waarheidsvinding is in deze context naar mijn overtuiging heel moeilijk. Iedere partij is maximaal met propaganda bezig. Je kunt al die zaken niet goed onderzoeken. Wat mij betreft is het absurd om Poetin hier voor het gerecht te willen dagen.

De heer Dekker (FVD):

Forum kan niet beoordelen of er massale oorlogsmisdaden worden gepleegd in Oekraïne. Dat er veel verhalen over bestaan, is ongetwijfeld waar, maar nogmaals, dat geldt ook voor de andere kant. Of dat werkelijk het geval is, kan ik niet beoordelen.

De heer Dekker (FVD):

Op dit moment zijn rondom dit onderwerp bijna alle supranationale organisaties heel sterk in één hoek terug te vinden: de anti-Ruslandhoek. Daar word ik achterdochtig van, omdat ik denk: nu wordt maar één kant belicht; waar is de andere kant? Er is altijd een balans in die verhalen. Dat kan ik inderdaad niet vaststellen, dus ik zou het eerlijk gezegd niet weten.

Mevrouw Dobbe (SP):

Dank u wel, voorzitter. Vier jaar lang aanvallen, geweld, vernietiging, oorlogsmisdaden en slachtoffers door de illegale invasie van Rusland in Oekraïne. Naar schatting gaat het om 600.000 Oekraïners. 1,2 miljoen Russen zijn door Poetin naar het slagveld gestuurd; zij zijn verwond, gedood of vermist. Het is niet te bevatten. Deze oorlog moet zo snel mogelijk stoppen. Om deze oorlog te stoppen moet er onderhandeld worden.

De inzet voor onderhandelingen is eerder door het kabinet en door bijna de hele Kamer volledig overgelaten aan Trump. Daarvoor hebben we altijd gewaarschuwd. We zien nu ook, in plaats van inzet voor vrede, dat Trump juist de oorlog van Poetin voedt. We zien namelijk dat, door de aanvallen van de Verenigde Staten en Israël op Iran, de aandacht voor Oekraïne wegschuift. We zien dat de Russische staatskas en Russische oliebedrijven flink profiteren van de gestegen olieprijzen door de aanvallen van Trump. Poetin kan nu zo'n 150 miljoen dollar extra per dag uitgeven aan oorlogswapens. Daarbovenop verlicht Trump ook nog de sancties tegen Rusland. Aan de ene kant krijgt Poetin dus bakken met extra geld door olie en door het opheffen van sancties door de VS. Aan de andere kant moeten wij dan meer wapens en geld gaan leveren aan Oekraïne, zodat die zich hiertegen kan bewapenen.

Wat vindt het kabinet er nu van dat de VS de oorlog van Poetin op deze manier financiert? Wat doet het kabinet richting de VS om dit te stoppen, al dan niet via de EU of zelf? Of is er nog steeds enkel en alleen steun en begrip voor alles wat de Verenigde Staten en Trump doen? Gaat het kabinet nu met de EU, of met landen zoals India of Brazilië, een stappenplan maken om tot vrede te komen en om ook zelf het initiatief te nemen? Wat doet het kabinet nu eigenlijk heel concreet zelf, of in de EU, om zich in te zetten voor vrede, onderhandelingen en diplomatie?

Er stond voor dit jaar al 2,6 miljard euro aan steun voor Oekraïne in de begroting. Nu lezen we, net ook in de brief, dat daar mogelijk 400 miljoen bij komt. Dat is vooruitgeschoven uit 2029. Welke garantie hebben we dan dat er straks niet wéér honderden miljoenen worden weggehaald bij de zorg en bij sociale zekerheid? Ziet het kabinet wel dat het, door steun te geven aan Oekraïne en tegelijkertijd te bezuinigen op sociale zekerheid en zorg, een tegenstelling creëert? Iedereen in Nederland ziet namelijk dat er wel geld is voor Oekraïne, maar niet voor mensen die zorg of sociale zekerheid nodig hebben en ook niet voor de energierekening van mensen. Dat is de tegenstelling die door dit kabinet wordt gecreëerd. Er is geen geld om mensen te helpen de energierekening te betalen en geen geld voor zorg, maar deze 400 miljoen euro voor Oekraïne weet het kabinet wel weer supersnel te vinden. Waarom het een wel en het ander niet? Erkent het kabinet de tweedeling die het hier zelf mee creëert? Ziet het kabinet welke gevolgen dat heeft voor de solidariteit in onze samenleving met Oekraïne? En wat gaat het kabinet hier dan aan doen?

Voorzitter. Tot slot de tienduizenden Oekraïense kinderen die door Rusland zijn ontvoerd. Kun je het je voorstellen? Het gaat door merg en been. Ons voorstel is aangenomen om organisaties te steunen die deze kinderen opsporen en met hun ouders herenigen. We lezen dat het kabinet zich hiervoor inzet, maar hoe effectief is dat nu? Lukt het om kinderen op te sporen en te herenigen met hun ouders? Lukt het om dit te doen? En wat kunnen we eventueel nog meer doen om dit te bespoedigen?

Dank u wel, voorzitter.

De heer De Roon (PVV):

Dank, voorzitter. De oorlog in Oekraïne heeft al bijna 2 miljoen slachtoffers geëist en hele dorpen en steden verwoest. Deze oorlog heeft ook ontzettend veel welvaart gekost, allemaal doordat Poetin zijn fantasieën over de heropleving van het Russische Rijk vier jaar geleden niet in bedwang kon houden. Wie de agressor is, en wie daarmee ook onze belangen schaadt, is dan ook zo helder als kristal. Daarom blijft mijn fractie Oekraïne steunen tegen de Russische militaire agressie, die trouwens mede mogelijk wordt gemaakt door China. Het valt op dat we het kabinet eigenlijk helemaal niet horen over die rol, of in ieder geval verrassend weinig. Mijn vraag is dan ook: waarom is dat zo? Waarom spreekt het kabinet zich niet uit over de rol van China bij wat er gebeurt in Oekraïne? Is er soms Europese verdeeldheid ten aanzien van hoe we met China moeten omgaan, of is er überhaupt een gebrek aan strategie op dit punt? Ik hoor graag een toelichting van het kabinet.

Voorzitter. Na vier jaar zijn er ook wel lichtpuntjes te ontwaren. De Russen hebben het moeilijk in Oekraïne en betalen een enorm hoge prijs, met militaire, economische en menselijke slachtoffers. Toch mogen we er niet van uitgaan dat Rusland zal instorten in deze strijd. Daarom moeten we blijven investeren in onze krijgsmacht en de NAVO, juist ook voor onze Nederlandse veiligheid. De berichten dat Rusland probeert het Iraanse regime overeind te houden met inlichtingen en steun, laten zien aan welke kant Poetin staat: aan de zijde van het kwaad en dus tegenover ons.

Voorzitter. Rusland blijft vasthouden aan Poetins absoluut absurde doelstellingen. De onderhandelingen zitten daardoor muurvast. Ook mogen we van Oekraïne niet verwachten dat het gedwongen territoriale concessies doet. Dat zouden wij ook niet accepteren als het over Nederlands grondgebied zou gaan. Dan zouden wij ook als leeuwen vechten voor elke vierkante meter en dat niet willen opgeven. De PVV wil dus ook hierover geen appeasementpolitiek. De druk die er hier en daar ontstaat om concessies te doen, ook territoriaal, om tot vrede te komen, moet vooral op Poetins bord worden geschoven. Is het kabinet dat met mij eens? Ik zie dat mevrouw Piri iets wil zeggen.

De heer De Roon (PVV):

Wij hebben in het Europees Parlement al tegen die lening, zoals u terecht zegt, van 90 miljard gestemd. Die willen wij niet. Wij willen financieel niet zwaarder in de knel komen hierdoor. Ik ga daar dadelijk verder op in.

Wij vinden niet alles wat Orbán doet geweldig, maar hij doet wel dingen die wij wel geweldig vinden. Denk aan het feit dat hij zich niet door de Europese Unie laat ringeloren en nastreeft om op te komen voor de belangen van zijn eigen land. Dan hebben we het bijvoorbeeld over de levering van Russische olie die hij zegt nodig te hebben voor zijn land. Daar kun je van alles van vinden, maar wij waarderen het dat Orbán daarvoor vecht. Hij doet ook andere dingen die de PVV waardeert, zoals het tegenhouden van asielzoekersstromen. Dat doet hij met veel succes. We zien dat de criminaliteitscijfers in Hongarije beduidend lager zijn dan hier. Dan kun je wel zeggen: Orbán doet ook dingen die wij niet goed vinden. Dat is misschien ook wel zo. Maar dat laat onverlet dat wij achter Oekraïne staan en van onze kant zullen doen wat wij denken dat wij moeten doen.

De heer De Roon (PVV):

Ik zeg niet dat …

De heer De Roon (PVV):

Nee, want wij krijgen onze olie ergens anders vandaan. Ik wil helemaal geen Russische olie. Dat moeten we ook niet doen. Orbán vindt dat hij dat wel moet doen. Hij vindt dat dat het beste is voor zijn land en daar vecht hij voor. Dát kunnen we binnen de EU waarderen. Daarom zeggen wij ook niet: je moet Orbán onthanden binnen de EU, want hij doet niet wat wij willen. Hongarije is een vrij land en laat hem dan ook in dezen vrij zijn. Dat betekent niet dat wij steunen wat hij doet, maar hij laat wel zien dat hij voor zijn land opkomt. Het zou een goede zaak zijn als wij dat in Nederland ook zouden doen.

De heer De Roon (PVV):

Dat zal mevrouw Piri toch echt aan de heer Wilders moeten vragen. Hij bepaalt zelf wat hij tweet. Dat overlegt hij niet met mij. Ik ga die tweets ook niet recenseren, want daar heb ik helemaal geen belang bij. Dat ga ik dus ook gewoon niet doen.

De heer De Roon (PVV):

Ik heb dat laatste waar de heer Dassen nu naar verwijst nog niet gehoord. Er zijn verhalen over; dat is waar. Dat moet dan maar goed uitgezocht en aangetoond worden. Ik heb het aantonen van dat verhaal nog niet gezien. Als dat gebeurd is, dan zijn we daar natuurlijk tegen. Dat mag niet gebeuren. Dan veroordelen we dat.

De heer De Roon (PVV):

Ik zou …

De heer De Roon (PVV):

Als meneer Orbán bepaalde dingen doet die hij voor zijn land van belang vindt en zich daarbij tegengewerkt voelt door de Europese Unie of door andere Europese landen, dan mag hij opkomen voor zijn visie. Dat mag hij gewoon doen. Dat doet hij met verve. Dat doet hij sterk. Dat leidt soms ook tot resultaat. Dat waarderen wij. Moet je dat nou met hartjes waarderen? Ik laat het graag aan iedereen voor zichzelf over om daar een mening over te hebben. Maar dat is gewoon een keihard punt. Dat betekent niet dat we alles wat Orbán doet altijd waarderen. Dat is natuurlijk niet waar het om gaat. Het gaat erom dat we de dingen waarderen die hij goed doet voor zijn land. Daar blijf ik bij.

De heer De Roon (PVV):

Ik heb zojuist gezegd dat ik het veroordeel als er geheime informatie is gedeeld. Als de persoon die het betreft dat zelf zegt — ik had dat nog niet gehoord, maar ik ga af op wat u daarover zegt — dan lijkt me dat reden voor een strafrechtelijk onderzoek. Laten we dat dus vooral proberen te bewerkstelligen en dan zien we wel hoe dat afloopt. Ik kan dat nu hier, zonder dat ik al die informatie tot mij heb genomen, namelijk niet goed beoordelen. Maar als het waar is, dan deugt dat van geen kanten.

De heer De Roon (PVV):

Voorzitter. Oekraïne politiek en militair steunen is natuurlijk nog wel wat anders dan alleen maar steeds doen wat Oekraïne wil. De PVV wil dat ook niet doen. Daarom blijven we het standpunt innemen dat Oekraïne niet mag toetreden tot de EU en de NAVO. De recente discussie over versnelde toetreding van Oekraïne tot de EU vinden wij dan ook niet oké, maar ook extreem voorbarig, ten eerste omdat er op dit moment totaal geen zicht is op de beëindiging van de oorlog en ten tweede — daar heb ik nog niks over gehoord — omdat er geen enkel benul is van wat dit ons als Nederland zou gaan kosten. Is het kabinet het daarom met mij eens dat van EU-toetreding, versneld of gedeeltelijk, op dit moment geen sprake mag zijn? Hoe ziet het kabinet dat?

Voorzitter. Wat Oekraïne zou helpen, is als andere landen in Europa meer gaan doen aan militaire steun. Bijvoorbeeld als deze landen meer steun geven aan dat Prioritized Ukraine Requirements List-initiatief van de NAVO, waarmee Amerikaanse luchtafweerraketten gekocht worden voor Oekraïne. Hoe bestaat het dat sommige grotere NAVO-lidstaten niet of nauwelijks bijdragen aan dat initiatief? Wat zegt dat dan eigenlijk over de bondgenootschappelijke solidariteit?

Voorzitter. Nederland heeft al ver boven zijn kracht gebokst om steeds maar weer financiën op te leveren voor Oekraïne. Daar hebben we altijd achter gestaan, maar we staan nu wel voor 20 miljard aan de lat. Daarom wil de PVV nu geen cent meer uitgeven ten behoeve van Oekraïne, want wij vinden, nogmaals, dat andere Europese lidstaten die nu de bal laten liggen op dit punt, in actie moeten komen. De vraag is dus ook: gaat het nieuwe kabinet op zoek naar mogelijkheden om meer druk te zetten op de achterblijvers, zoals Italië en Spanje?

Dank, voorzitter.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de eerste termijn van de zijde van het kabinet bij het debat over vier jaar oorlog in Oekraïne. Daarvoor geef ik als eerste het woord aan de minister-president.

Minister Jetten:

Dank u wel, voorzitter. Ongetwijfeld zijn er deze dagen heel veel andere belangrijke debatten in de Kamer, bijvoorbeeld over de oorlog in Iran of over de nationale impact van alles wat er in de wereld gaande is. We zijn als kabinet echter ook heel erkentelijk dat uw Kamer vandaag zo uitgebreid stilstaat bij vier jaar oorlog in Oekraïne. Deze oorlog mogen we namelijk echt niet uit het oog verliezen en hij moet ook onze volle prioriteit hebben.

Het is ook mooi dat de ambassadeur van Oekraïne, de heer Kostin, hier vandaag aanwezig is, zoals hij dat altijd is bij debatten over zijn land. Ik reisde nu tweeënhalve week geleden met hem samen naar Kyiv om daar gesprekken te voeren met de president en de premier van Oekraïne, maar vooral ook om met eigen ogen weer te zien wat die voortdurende Russische agressie voor impact heeft op de Oekraïense samenleving, al vier jaar lang.

Niet alleen Oekraïense militairen die aan het front hun leven wagen voor de vrijheid en veiligheid van alle Oekraïners, maar ook veel gewone burgers ondervinden de ellende van deze oorlog. Zo bezochten we samen een woonwijk in Kyiv waar niet zo lang geleden een appartementencomplex was geraakt. In dat appartementencomplex sloegen Russische raketten in, en toen de hulpverleners daar ter plaatse waren, werd daar een tweede golf van Russische raketten op afgevuurd. Daarbij lieten 28 bewoners het leven. Van het gebouw was bijna niets meer over. Je zou bijna vergeten dat het een van de vele, vele aanvallen is waarbij Oekraïense burgers om het leven komen. Omwonenden wilden dat echter niet laten gebeuren, dus die hadden een herinneringsbord geplaatst in de modderige sneeuw. Daarop zag je foto's van alle slachtoffers uit die buurt, onder wie een 14-jarig meisje dat duidelijk trots met haar nieuwe Pumatrui aan zelfverzekerd in de camera kijkt, of een 7-jarig jongetje met in zijn handen een zelfgemaakte tekening van een onderwaterwereld, of een jong stel op een foto, nog gemaakt tijdens een vakantie, denk ik, op een boot, met een 2-jarige peuter op de arm. Voorbeelden van heel jonge gezinnen die het leven laten, omdat de Russische agressor ook burgerdoden maakt, elke dag weer, in Oekraïne.

Deze winter zagen we ook voortdurende aanvallen op de Oekraïense energie-infrastructuur, waardoor die toch al koude en barre winter nog zwaarder werd. Over zeven maanden staat de volgende winter in Oekraïne alweer voor de deur. We lopen het risico dat we in alle andere zorgelijke geopolitieke ontwikkelingen moe worden van deze slepende oorlog en dat die nieuwe oorlog al onze aandacht opeist, maar dat mogen we niet laten gebeuren. Ik ben heel blij om te horen dat dat vanavond ook breed in deze Kamer wordt gedeeld. Het is onze opdracht om niet toe te geven aan die vermoeidheid, onze aandacht niet te laten verslappen en er alles aan te doen om als Nederland en Europa Oekraïne te helpen om in deze oorlog overeind te blijven.

Dan kom ik bij een aantal vragen die daarover zijn gesteld. Wat is dan de strategie die Europa inzet om Oekraïne daar zo goed mogelijk in te ondersteunen en ervoor te zorgen dat ze in de onderhandelingen voor het Oekraïense belang kunnen opkomen? Nederland, de NAVO en de EU steunen Oekraïne in die continue strijd. Daarbij zijn twee strategieën van belang. Eén is ervoor zorgen dat met voldoende militaire en non-militaire steun Oekraïne de strijd aan het front kan voortzetten en dat de impact van de aanvallen op de energie-infrastructuur beperkt blijft, door die elke keer weer op te lappen en met nieuwe innovatieve oplossingen te zoeken naar manieren om toch goed de winter door te komen en de economie draaiend te houden.

De tweede strategie moet volledig gericht zijn op het opvoeren van de druk op Rusland zodat er vredesbesprekingen kunnen starten die ook serieus zijn. Oekraïne moet daarbij zelf kunnen bepalen wanneer die vredesbesprekingen tot een succesvol eind zijn gekomen. Op dit moment spelen de Verenigde Staten daar een belangrijke rol in. De afgelopen dagen zijn er weer gesprekken gevoerd. Daarover gaf president Zelensky aan dat het ingewikkelde gesprekken zijn, maar dat hij positief gestemd is over het feit dat die gesprekken überhaupt plaatsvinden en dat ze daar heel voorzichtig voortgang in kunnen boeken. Het is ook belangrijk om de Amerikanen daarbij echt betrokken te houden, want zij zullen uiteindelijk een cruciale partner zijn bij het sluiten van een eventuele vredesdeal.

Tegelijkertijd zoeken we als Europa ook naar mogelijkheden om een plek aan tafel te krijgen. De inspanningen daarvoor doen we samen met Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Europese Commissie. Dat doen we omdat Europa, als belangrijke steunpilaar van Oekraïne, na het sluiten van zo'n vredesakkoord waarschijnlijk een hele belangrijke rol heeft te spelen in het bewaken van zo'n vredesdeal en in het helpen bij de wederopbouw. We zien dat Oekraïne zich ondanks de tegenwerkingen van Rusland constructief blijft opstellen en bereid is om compromissen te sluiten, maar wel zolang dat het Oekraïense belang dient. Tot nu toe zien we dat helaas niet van Russische zijde. Er zijn eigenlijk weinig tot geen serieuze stappen vanuit Rusland, vanuit Poetin, om tot een fatsoenlijk vredesproces te komen. Zolang die Russische houding voortduurt, kiest Nederland, kiest Europa, voor een voortzetting van het isolatiebeleid richting Rusland en het verder opvoeren van de druk op Rusland.

Terecht werd er ook gevraagd hoe Europa ervoor kan zorgen dat er met extra Europese sancties meer wordt ingegrepen in de economie van Rusland, die zwaar onder druk staat maar nog altijd wel functioneert. Door internationaal toenemende energieprijzen ziet die economie nu ook weer een kleine opleving. Daarom is het ook zo belangrijk dat we ons blijven inzetten voor het twintigste sanctiepakket en dat we daarnaast blijven nadenken over wat er op een gegeven moment aan aanvullende sancties bij kan komen. De 90 miljard die in Europa is afgesproken om Oekraïne ook dit jaar volop financieel te steunen, is cruciaal. Het gaat niet alleen om militaire steun, maar ook om non-militaire steun voor Oekraïne.

Het feit dat Hongarije die steun nu probeert te blokkeren, is volstrekt onacceptabel. Dat is niet alleen onacceptabel omdat die 90 miljard voor Oekraïne zo belangrijk is, maar ook omdat Orbán daarmee eigenlijk lak heeft aan de wijze waarop we in de Europese Raad tot besluitvorming komen. Ik was er toen nog niet bij. Het was mijn voorganger, premier Schoof, die bij de Europese Raad was. Er is daar overeenstemming bereikt over de 90 miljard, als alternatief voor de bevroren Russische tegoeden. Het kan niet zo zijn dat één regeringsleider vervolgens bij de implementatie van de Europese besluitvorming alsnog via veto's gaat proberen om het tegen te houden. Dat is namelijk echt de bijl aan de wortel van hoe we in de Europese Raad met elkaar zakendoen. Vorige week is er tijdens de Europese Raad stevig met Orbán over gesproken. De druk blijft maximaal hoog om ervoor te zorgen dat dit geld in de komende weken en maanden alsnog vrij kan komen, als een hele positieve steun in de rug voor Oekraïne.

Er werd ook heel specifiek gevraagd naar informatiedeling vanuit Hongarije met Rusland en of dat leidt tot een verzwakking van de Europese positie. We zijn niet naïef over de mogelijkheid dat Hongarije informatie deelt met de Russische Federatie. Tegelijkertijd moet nu nog formeel worden bewezen dat het gaat om het lekken van vertrouwelijke informatie. Het zal heel moeilijk zijn om dat formeel te bewijzen. We hebben via de geëigende kanalen bij de Europese instellingen onze zorgen uitgesproken en aanvullende informatie opgevraagd. Het is in eerste instantie aan de Raad om te beoordelen of de geheimhoudingsplicht is geschonden en of er vervolgstappen moeten worden ondernomen tegen Hongarije. Als de berichtgeving klopt, dan is dat natuurlijk volledig onacceptabel en zullen we dat bilateraal bij Hongarije opbrengen. Er werden vanuit de Kamer ook een aantal suggesties gedaan voor rechtszaken die eventueel moeten worden aangespannen. Ik vrees alleen dat zo'n juridische optie op de korte termijn geen enkele oplossing biedt. Ik denk dat maximale politieke druk en diplomatieke druk op de korte termijn het meest in het Oekraïense belang is, niet alleen om informatiedeling te voorkomen, maar ook om de 90 miljard zo snel mogelijk vrij te krijgen.

De rol van de VS is natuurlijk een cruciale. Ik zal even pauzeren, voorzitter, want ik zie dat mevrouw Piri een interruptie heeft.

Minister Jetten:

Laat ik daar twee dingen over zeggen, waarvan één specifiek over de Oekraïnesteun. Ik denk dat het weetje van mevrouw Piri weleens zou kunnen kloppen en dat er dus geen beweging gaat komen zolang de Hongaarse verkiezingscampagne loopt. Tegelijkertijd spelen er wel ook twee andere zaken mee, namelijk de niet zo zorgvuldig gekozen woorden van president Zelensky over Hongarije en het hele issue rondom de Droezjba-pijpleiding. Daar hebben we gelukkig met maximale druk op beide partijen kunnen zorgen dat er een technische inspectie van die pijpleiding plaatsvindt, dat er herstelwerkzaamheden plaatsvinden en dat er waarschijnlijk op korte termijn ook weer olie doorheen gaat stromen. Daarmee is ook het inhoudelijke argument om die 90 miljard te blokkeren binnen een paar weken van tafel. Daardoor is mijn inschatting nu dat medio april de ruimte ontstaat om die 90 miljard toch te implementeren en Oekraïne daarmee te ondersteunen.

Mocht Orbán worden herkozen, dan is er denk ik ook een hele reële kans dat het niet bij dit ene voorbeeld blijft. We hebben eerder ook al voorbeelden gezien. Er komen vast weer nieuwe konijnen uit de hoge hoed. Dat is ook de reden waarom wij als kabinet voorstander zijn van een modernisering van de artikel 7-procedure van het treffen van maatregelen als partijen zich niet houden aan de afspraken binnen de Europese Raad. We zijn ook voorstander van maximale druk blijven zetten op Hongarije met alle andere regeringsleiders, omdat Hongarije hier het Europese belang aan het schaden is.

Minister Jetten:

Ik ben het zeer eens met mevrouw Piri. Dit is ook in lijn met inbrengen van anderen net in de eerste termijn. Europa functioneert gewoon niet goed genoeg in dit geopolitieke wereldspel. Het duurt veel te lang voordat we in actie komen, en als we dan in actie komen, dan zitten we mekaar aan te kijken en kan één land of kunnen enkele landen de situatie verder gijzelen. Wij zetten ons als kabinet samen met een paar gelijkgestemde landen echt in om te komen tot modernisering van hoe we in Europa tot besluitvorming komen als het gaat om dit soort buitenlandthema's. Het is echt in ons aller belang dat we van de huidige spelregels naar moderne spelregels gaan, maar zolang deze spelregels gelden, vind ik het ook wel mijn taak om te kijken hoe je toch elke keer weer zo pragmatisch mogelijk een doorbraak kan forceren. Ik heb dus ook tijdens mijn bezoek aan Oekraïne met de president en premier van Oekraïne gesproken en gezegd: ik snap alle frustraties, maar hoe kunnen we met elkaar toch, bijvoorbeeld rondom die pijpleiding, een oplossing zien te vinden, om ook de argumenten bij Slowakije uit handen te slaan? Daar proefde ik overigens vorige week een wat constructievere houding dan we alleen in de media hebben gelezen.

Minister Jetten:

Dat sluit even aan bij de eerste opmerking van mevrouw Piri dat veel Europese landen nu wegen en afwachten hoe de Hongaarse verkiezingen gaan verlopen en op basis van de uitslag met elkaar willen afstemmen over een nieuwe tactiek, over hoe verder te gaan.

Minister Jetten:

Ik zou eigenlijk willen voorstellen dat die zorgen gewoon direct worden overgebracht in de gesprekken die de minister van BZ met zijn counterpart heeft, zoals ik die ook heb met de premier van Hongarije. Daar hebben we de ambassadeur niet voor nodig. Dat zeggen we gewoon onder vier ogen en direct tegen elkaar.

Minister Jetten:

Ik denk toch dat veel van de gebaande paden ook opnieuw uitgelopen kunnen worden door dat met hernieuwde kracht te doen en door met een aantal Europese partners te kijken hoe we die druk maximaal kunnen opvoeren. Ik denk dat halverwege april een beter moment is om met elkaar te kijken wat het meest effectief gaat zijn. Anders zijn we een beetje roepende in de woestijn. Dat zou zonde zijn. Ik doe dat liever gezamenlijk met een aantal andere partners.

Minister Jetten:

Ik moet eerlijk zeggen dat ik, toen ik de berichtgeving vanmiddag zag, ook dacht: dit is hopelijk niet waar. Wij willen als Nederland namelijk gewoon maximale druk op Rusland. Ik wil zelf ook even begrijpen of de enige weging van de Commissie nu is dat ze het pauzeren vanwege stijgende prijzen, of dat ze bang zijn dat ze hier onvoldoende steun voor gaan krijgen bij andere EU-lidstaten. Zelf ben ik in ieder geval de komende dagen in Finland voor de JEF-meeting met een aantal van de Scandinavische EU-landen om door te praten over hoe we gezamenlijk druk kunnen blijven zetten op aanvullende sancties om de Russische oorlogskas te raken.

Minister Jetten:

Voorzitter. De collega's zullen zo meteen nog het een en ander zeggen over alles wat raakt aan Defensie, de schaduwvloot en de verdere diplomatieke verhoudingen met Oekraïne, ook in het licht van de EU-uitbreiding. Ik focus me nu dus tot slot op de financiële vragen die nog zijn gesteld.

Ik begin bij de kleinste, maar niet minder belangrijke, vraag van de heer Stoffer over studiefinanciering voor Oekraïense studenten. Laat ik vooropstellen dat goed onderwijs natuurlijk voor iedereen belangrijk is, maar zeker ook voor Oekraïense kinderen en jongeren die zich in Nederland bevinden omdat ze met familieleden of anderen hebben moeten vluchten toen de oorlog uitbrak of de druk in hun regio de afgelopen tijd enorm toenam. Oekraïense studenten vallen momenteel onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming voor ontheemden uit Oekraïne. Op basis van die richtlijn hebben Oekraïense ontheemden, net als alle andere EU-studenten, recht op toegang tot het hbo- en wo-onderwijs, maar hebben ze inderdaad geen recht op het wettelijke collegegeld. Het amendement is vandaag door de Kamer verworpen. Omdat wij wel de intentie van het amendement onderschrijven, zullen wij als kabinet in ieder geval afwegen hoe we de komende jaren omgaan met het beleid ten aanzien van Oekraïense ontheemden. Ook zullen we kijken hoe we in het langetermijnbeleid rekening kunnen houden met de belangen van Oekraïense studenten. Dat betekent dat wij als kabinet daarop zullen terugkomen bij de Miljoenennota.

Minister Jetten:

Ik zou allereerst het woord willen herhalen dat de heer Stoffer in zijn inbreng gebruikte, namelijk veerkracht. Ik ben nu in een jaar tijd twee keer in Oekraïne geweest. Ik ben elke keer weer onder de indruk van de veerkracht van het Oekraïense volk. Ondanks vier jaar oorlog — eigenlijk veel langer, maar het is nu vier jaar sinds de grootschalige invasie — vinden zij elke keer weer wegen om de samenleving draaiende te houden. Voor al die jonge mensen die zich nu in Nederland bevinden, geldt inderdaad dat heel veel van hen heel graag terug willen naar Oekraïne om, zodra dat weer veilig kan, een bijdrage te leveren aan de wederopbouw van hun land. Een opleiding in Nederland kan ook een manier zijn om straks nog meer terug te kunnen doen voor je moederland. Daarom heb ik ook waardering voor de poging om met dat amendement voor een deel van die studenten al een oplossing te vinden. Als kabinet hebben wij ons ook te verhouden tot het feit dat de Kamer dat amendement vandaag heeft weggestemd, maar, zoals ik net al aangaf, onderschrijven we wel de intentie. We gaan als kabinet dus ook gewoon verder zoeken. Of dat voor 1 mei lukt, durf ik eerlijk gezegd niet te zeggen. Wij moeten namelijk ook in een breder perspectief kijken hoe we de komende jaren omgaan met Oekraïense ontheemden in Nederland, want de kans dat deze oorlog binnen een paar maanden is afgerond en mensen massaal terug kunnen, schatten we, denk ik, allemaal heel laag in. Hoe gaan we dus om met de opvang van Oekraïners? Hoe gaan we om met onderwijs voor Oekraïners? Hoe gaan we om met werk voor Oekraïners? Al die zaken willen we als kabinet in één keer heel goed wegen, maar ik hoor wat de heer Stoffer zegt. Ook zie ik de strenge blik van mevrouw Piri, voorzitter.

Minister Jetten:

We gaan ernaar kijken, maar ik ga hier niks beloven waarvan ik niet zeker weet dat ik het kan waarmaken. Het amendement ziet op 1.000 studenten als ik het goed heb, maar er zijn er waarschijnlijk ook meer. Dus laten we dit ook even in de volle breedte wegen. Dat ga ik met de minister van Onderwijs oppakken. Ik kan me voorstellen dat het nuttig is dat zij daar nog met een aparte brief bij uw Kamer op terugkomt.

Minister Jetten:

En tegelijkertijd is ook waar dat we in Europa afspraken hebben gemaakt over hoe we omgaan met Oekraïense ontheemden in Europa. Nederland houdt zich nu netjes aan de afspraken. Hoe erg ik ook meeleef met de intenties achter het amendement: we zijn in de volle breedte aan het kijken hoe we de komende jaren op een zorgvuldige manier verdergaan als dit beleid voor de opvang van Oekraïense ontheemden afloopt.

Minister Jetten:

Ik ga niet zelf in herhaling vallen, maar ik zie het pleidooi van mevrouw Piri als een stevige onderstreping van wat de heer Stoffer mij net al meegaf.

Minister Jetten:

Voor Nederland, maar voor bijna alle Europese partners, geldt dat we continu in onze contacten met Amerika wijzen op het belang van voortdurende steun voor Oekraïne, dus ook van Amerikaanse financiële steun en van wapenleveranties vanuit de Verenigde Staten aan Oekraïne om op het slagveld de strijd tegen Rusland te kunnen voortzetten, en ook op het belang van voortdurende sancties op de Russische Federatie om Poetins oorlogskas te raken. Daarbij proberen we ook aan de Amerikanen over te brengen dat elke verlichting van sancties inderdaad leidt tot een versterking van de Russische positie, niet alleen op het slagveld, maar ook aan de onderhandelingstafel.

Minister Jetten:

Dit is ook wat we met onze Europese partners en met Oekraïne afstemmen: hoe zorgen we ervoor dat de Amerikaanse betrokkenheid bij Oekraïne maximaal blijft, ondanks dat er nu ook elders in de wereld een nieuwe oorlog snel is geëscaleerd? Het is echt in het Oekraïense en in het Europese belang dat we de VS aangehaakt houden bij alle inspanningen die Oekraïne pleegt op het slagveld en bij de vredesonderhandelingen. Daarom ben ik ook blij om van president Zelensky te horen dat hoe moeilijk het ook is, hij toch ook weer iets positiever gestemd is nu, na de gesprekken die volgens mij in Florida hebben plaatsgevonden. Continu dat belang onderstrepen is, denk ik, het allerbelangrijkste wat wij als Europese regeringsleiders en als Europese Commissie nu kunnen doen.

Minister Jetten:

We hebben volgens mij vorige week een uitvoerig debat over de oorlog in Iran gevoerd, waarin wij drieën ook uitgebreid zijn ingegaan op de Nederlandse en Europese positie in die oorlog. Het verlichten van sancties — daar ben ik heel helder over — is echt zéér onverstandig en helpt uiteindelijk de Russische oorlogskas. Dat moeten we niet doen; punt. Daar hoef je niet heel veel meer woorden aan vuil te maken.

Minister Jetten:

Voorzitter. Het kabinet heeft ervoor gekozen om de financiële steun aan Oekraïne nu meerjarig in te plannen. Dat is ook naar aanleiding van verschillende Kamerdebatten die eind vorig jaar hebben plaatsgevonden, waarbij er terechte zorgen over waren of de militaire en non-militaire steun die Oekraïne vanuit Nederland kan ontvangen voldoende voorspelbaar is. We gaan de komende jaren, van 2027 tot en met 2029, 3,4 miljard per jaar aan Oekraïne uitgeven. Dat is in deze kabinetsperiode ongeveer 9 miljard voor militaire steun en 1,2 miljard voor non-militaire steun.

Daarnaast spannen we er ons richting andere partners binnen en buiten Europa voor in dat zij een been bijtrekken in hun financiële bijdrage, want de lasten van die financiële steun voor Oekraïne komen nu vooral bij een aantal landen terecht. Nederland zit in de top van financiële donoren. Er zijn zeker ook een aantal EU-lidstaten die veel meer zouden kunnen en moeten doen om Oekraïne financieel bij te staan. De 90 miljard waar ik net ook al het een en ander over heb gezegd, komt daarbij; die kan een grote verlichting van de Oekraïense druk opleveren zodra die wordt vrijgegeven.

Ook werkt het kabinet momenteel aan de Startnota, zeg maar de eerste Voorjaarsnota van dit kabinet. In die Startnota wordt het coalitieakkoord budgettair verwerkt op de rijksbegroting; u wordt daar op een hele korte termijn over geïnformeerd. Vandaag heeft uw Kamer ook bij de regeling van werkzaamheden nog om aanvullende informatie gevraagd. Die zal zo snel mogelijk met uw Kamer worden gedeeld, zodat u dat totaaloverzicht hebt. Het belang voor ons hierbij is dat we Oekraïne onverminderd blijven steunen en dat we altijd kijken naar de noden die er aan Oekraïense zijde voor het grootste deel zijn. Dat heb ik ook tijdens mijn bezoek aan Kyiv overgebracht aan de president en de premier en die hebben ons ook bedankt voor het feit dat we die financiële steun nu meerjarig hebben ingeboekt.

Minister Jetten:

Ja, ik heb in alle bilaterale contacten die ik tot nu toe met EU-partners heb gehad, gewezen op het belang van meer financiële steun aan Oekraïne. Daarbij geef ik dan ook aan wat dit kabinet doet, met brede steun in de Tweede Kamer, en dat we dus ook van onze EU-bondgenoten verwachten dat zij een been bijtrekken.

Minister Jetten:

Het Frans van de heer Hoogeveen is beter dan dat van mij, zoals hij misschien heeft gezien bij de persconferentie daar, maar u mag er echt op rekenen dat ik dat niet alleen bij Frankrijk doe, maar ook bij Italië, Spanje en al die andere landen die verhoudingsgewijs minder hebben gedaan. U zult begrijpen dat ik hier voor mij hou wat de reactie van die regeringsleiders is in onze een-op-eengesprekken.

Minister Jetten:

Zeker, dat zal ik blijven doen.

Minister Jetten:

Ik vind dat een valse tegenstelling. Vanaf de start van de oorlog en de grootschalige invasie in 2022 zit datgene wat Nederland de afgelopen jaren financieel heeft bijgedragen, gemiddeld ongeveer op het bedrag dat dit kabinet nu meerjarig in de boeken heeft staan. Daarmee is Nederland een voorspelbare partner, die ook goed kan antwoorden op hulpverzoeken die vanuit Oekraïne komen op militair vlak, maar zeker ook op non-militair vlak. Die laatste poot wordt steeds belangrijker, ook gezien de enorme Russische aanvallen die deze winter op de energie-infrastructuur hebben plaatsgevonden.

Minister Jetten:

Vorig jaar — toen stond ik aan de andere kant — heeft de Kamer, heel begrijpelijk, aan het toenmalige kabinet gevraagd om op dat moment acuut meer te doen, omdat er op dat moment ook acuut meer nodig was, onder andere door het wegvallen van de enorme Amerikaanse steun aan Oekraïne. Om dat mogelijk te maken is daar ook deels geld voor de komende jaren voor naar voren gehaald. Wij hebben er in de kabinetsformatie heel bewust voor gekozen om nu ook meerjarige zekerheid te bieden, zodat je daarmee ook makkelijker kan plannen op de militaire of non-militaire steun die daar moet worden gegeven. Daarmee lopen we nu in Nederland vanaf de start van de oorlog in 2022 eigenlijk heel erg geleidelijk in de pas en zijn we een van de topdonoren. Sinds het debat waar de genoemde motie is ingediend, is erbij gekomen dat in Europa overeenstemming is bereikt over die 90 miljard steun. Ja, die moet nog worden geëffectueerd, maar dat is echt wel een ander speelveld dan ten tijde van het debat eind vorig jaar. Daarmee is onze inschatting dat we nu als Nederland echt heel veel doen. Maar we kijken onder andere ook naar de suggestie om nog wat geld voor dit jaar naar voren te halen en hoe we ervoor kunnen zorgen dat het goed continu doorloopt. Daar heeft de minister van Defensie tijdens haar begrotingsbehandeling uitgebreid bij stilgestaan. Zoals u net ook in de brief heeft gelezen, zullen we daar ook bij de Startnota op terugkomen.