46e vergadering, dinsdag 3 maart 2026

De voorzitter:

Ik open de vergadering van dinsdag 3 maart 2026.

De voorzitter:

Aan de orde is het mondelinge vragenuur. Ik heet de minister van Buitenlandse Zaken van harte welkom. Ik geef het woord aan de heer Brekelmans voor zijn vragen aan de minister namens de fractie van de VVD.

De heer Brekelmans (VVD):

Voorzitter. Iran, het Midden-Oosten en de wereld zijn een brute dictator en een staatsterrorist armer. Daar hoeven wij geen traan om te laten. Al tientallen jaren worden Iraniërs onderdrukt door een bruut regime dat mensen nauwelijks vrijheid gunt. Het is een regime dat Iraniërs bedreigt, vervolgt en zelfs per tienduizenden vermoordt, puur en alleen omdat zij vrij willen zijn. Het is een regime dat terreurgroepen in het Midden-Oosten financiert en daarmee de regio in brand zet. Het is een regime dat Rusland steunt met wapens tegen Oekraïne en daarmee tegen ons. Het is een regime dat nucleaire capaciteiten ontwikkelt, ballistische raketten heeft met een bereik van duizenden kilometers en daarmee een bedreiging vormt voor Europa. Het is een regime wiens lange arm tot in onze straten reikt, dat Iraniërs in Nederland intimideert en bedreigt. Ons eigen, dappere Kamerlid Ulysse Ellian weet hier helaas alles van.

Decennialang is het diplomatieke spoor bewandeld en is de politieke en economische druk opgevoerd, maar met weinig resultaat. Dan kun je op een punt komen dat afwachten gevaarlijker is dan ingrijpen. Als we afwachten tot Iran nucleaire wapens heeft, waant het regime zich onaantastbaar. Dan wordt het nog gevaarlijker dan Noord-Korea en vormt het een nog grotere dreiging voor ons allemaal. We moeten daarom duidelijk laten zien aan welke kant wij staan: aan de kant van vrijheid, aan de kant van het Iraanse volk en aan de kant van de Verenigde Staten en de partners in de regio die nu door het Iraanse regime worden aangevallen.

De eerste reactie van het kabinet was wat vlak en neutraal. In de eerste uren begrijp ik dat. Ik heb er ook begrip voor dat de minister praktisch in Oekraïne was en dat communicatie daar moeilijk is. Maar waarom duurde het meer dan 48 uur voordat het kabinet begrip uitte voor de Amerikaanse en Israëlische inzet, die in de plaats kwam van de oproep die tot dan toe was gedaan: terughoudendheid van alle partijen? Had deze reactie niet wat eerder kunnen komen? Had de bewoording ook niet steviger gekund, zoals bijvoorbeeld bondskanselier Merz heeft gedaan? Graag vraag ik de minister om hierop te reflecteren.

Minister Berendsen:

Voorzitter, dank u wel. Ik had gehoopt alle Kamerleden in een andere context dan deze voor het eerst te spreken, maar dat hebben wij niet voor het kiezen. Ik dank het lid Brekelmans voor de vragen. Ik hoop dat ik de gelegenheid krijg om eerst in het kort iets te zeggen over de grootste zorgen die wij hebben en waar mijn grootste inzet op dit moment op gericht is, namelijk de zorgen over de Nederlandse gestrande reizigers in de regio. Er zijn op dit moment duizenden reizigers in de regio gestrand. Die maken zich grote zorgen. We zien allemaal de beelden en lezen allemaal de verhalen over de projectielen die langskomen. Ik snap ook heel goed de grote zorgen van familieleden en bezorgde naasten hier in Nederland.

Ik zeg graag tegen de Kamer dat wij er op dit moment alles aan doen om ervoor te zorgen dat mensen veilig thuis kunnen komen en dat ze informatie hebben. Mijn oproep via u, meneer de voorzitter, is ook dat al die mensen die zich in de regio bevinden, zich melden bij het ministerie en hun gegevens achterlaten, zodat we weten wie waar is en zich in welke situatie bevindt. Op dit moment bereiden we alle mogelijkheden voor. In het bijzonder wil ik even noemen dat er vanavond al een vlucht in samenwerking met de KLM gaat, om ervoor te zorgen dat een deel van de Nederlanders terug kan komen. We hebben het over duizenden Nederlanders, en dat zal niet met één vlucht kunnen. Ik wil de KLM dan ook danken voor de samenwerking op dat gebied. Nogmaals, wij kijken naar alle mogelijkheden en bereiden ons op dit moment ook voor op mogelijke repatriëring, in aanvulling op alle mogelijkheden die er natuurlijk ook via commerciële vluchten et cetera zullen zijn.

Ik snap dat ik naar de vragen moet, maar ik wil ook graag hier even mijn waardering uitspreken voor al het ambassadepersoneel, het crisiscentrum op het ministerie en al die mensen die hard aan het werk zijn om mensen te informeren en eraan bij te dragen dat mensen veilig thuiskomen.

Dan ga ik naar de vragen van de heer Brekelmans. Wij zagen afgelopen zaterdag inderdaad de situatie ontstaan dat in de eerste plaats Israël en daarna de Verenigde Staten Iraanse doelen aanvielen. Ik kan allerlei algemene inleidingen geven, maar ik kan me voorstellen dat vragen van uw collega's nog aanleiding gaan geven om op specifieke punten in te gaan, dus ik zal meteen naar uw vraag gaan. Op het moment dat de situatie ontstond, waren wij inderdaad in Oekraïne. Ik wil hier even vermelden dat ik me op dat moment heel erg bewust was van het feit dat de grootste angst van de Oekraïners is dat er iets in de wereld gebeurt waardoor onze aandacht afgeleid wordt van Oekraïne. Ik ben daar dus ook bewust bezig geweest met aandacht geven aan de gesprekken die daar waren. De situatie heeft zich gedurende de dag natuurlijk ontwikkeld. Het begon met een aantal aanvallen, waarbij onze eerste reactie was: rust en stabiliteit in de regio. Vervolgens hebben we natuurlijk ook gezien dat stap voor stap de aanvallen groter bleken te zijn en dat ook het Iraanse regime aangevallen werd en ongeveer 50 hooggeplaatste leden, in het bijzonder de opperste leider Khamenei, uitgeschakeld werden. Laat er geen twijfel over bestaan dat wij als kabinet het Iraanse regime … U moet het aangeven als u vindt dat ik te lang bezig ben met mijn eerste beantwoording, voorzitter. Ik moet uw gezicht nog leren lezen.

Minister Berendsen:

Laat er geen twijfel zijn over wat wij vinden van het Iraanse regime. Het lid Brekelmans heeft al een aantal elementen daarvan genoemd. Het is een moorddadig regime richting de eigen inwoners en een gevaar voor de regio. Het heeft een nucleair programma en over de ontwikkeling daarvan bestaan grote zorgen. Hetzelfde geldt voor het bereik van de ballistische raketten, de steun aan allerlei proxygroepen in de regio en de steun aan Rusland voor de invasie in Oekraïne. Dat maakt dat wij er begrip voor hebben dat Israël en de VS zich genoodzaakt voelden om op basis van dat risico actie te ondernemen. Tegelijkertijd zit er enige terughoudendheid bij het kabinet. Die zit niet in het uiten van begrip, maar die hebben we wel omdat Nederland tegelijkertijd het internationaal recht hoog heeft staan en er terechte vragen zijn over de juridische basis in het internationaal recht.

Minister Berendsen:

Over de Nederlanders in de regio wil ik het volgende zeggen. Ik denk dat we met z'n allen moeten beseffen dat dit niet alleen gaat om de vraag hoe je vluchten veilig kan laten vertrekken van luchthavens die veilig zouden zijn, maar ook om de vraag hoe je mensen veilig op de plek kan krijgen vanwaar de vlucht vertrekt. Het is natuurlijk ook een zorg van het kabinet dat mensen veilig op die plek komen en niet in het wilde weg door de regio gaan reizen, wetende dat er op dit moment oorlogshandelingen in die regio plaatsvinden. Tegelijkertijd moeten we dit inderdaad doen in samenwerking met onze Europese partners. Ik ben continu in contact met onze Europese partners om gezamenlijke mogelijkheden te bekijken. Ook bekijken wij of we alle plekken gevuld krijgen en of we eventueel plekken die we niet gevuld krijgen omdat mensen nog niet op locatie zijn, kunnen laten vullen door partnerlanden van ons, zoals zij dat andersom ook voor ons zullen doen. Onze inzet en onze belangen in de regio zijn inderdaad groot. In de eerste plaats zijn er natuurlijk de zorgen over Nederlandse reizigers en überhaupt de zorgen over verdere escalatie van het conflict. Maar er zijn ook allerlei andere belangen, bijvoorbeeld economische belangen die wij in de regio hebben, die gerelateerd zijn aan de energieprijs. Onze gezamenlijke inzet zal daar ook op gericht zijn plus op het gezamenlijk druk uitoefenen op Iran om ervoor te zorgen dat het niet in het wilde weg landen om zich heen gaat beschieten. Daarover heb ik contact gehad met al die partners daar in de regio. Zij zijn verbijsterd en woedend over het feit dat Iran dat doet. Juist dat zorgt voor verdere escalatie. Daar moeten we inderdaad druk op uitoefenen.

Minister Berendsen:

Nou, "amateuristisch" is niet het woord dat bij mij opkomt als ik naar onze nieuwe premier kijk. Ik denk dat onze reactie, vanuit het kabinet, zich gaandeweg de situatie heeft ontwikkeld. Die is breder geworden en daar zijn allerlei facetten aan toegevoegd. Ik denk ook dat we met z'n allen moeten beseffen dat dit een complexe situatie is, juist als je de risico's van escalatie in de regio ziet, de grote impact die die kan hebben op de regio, op buurlanden daar en op de Iraanse bevolking, maar zeker ook op ons in Europa. Dat moeten we meewegen. Bovendien: als wij als Nederland bij conflicten die op andere plekken in de wereld ontstaan een beroep doen op het internationaal recht, kunnen we het begrip "internationaal recht" ook nooit zomaar terzijde schuiven. Ik denk dat de reactie van het kabinet duidelijk en helder is geweest, langs de lijnen die ik zojuist in het antwoord aan de heer Brekelmans schetste.

Minister Berendsen:

Dit kabinet gaat niet over de doelen die de VS en Israël stellen bij de acties die zij op dit moment in Iran uitvoeren. Ik ben het wel met de heer Wilders eens over het volgende. Als de uitkomst uiteindelijk is dat de Iraanse bevolking in veiligheid is en weer echte zeggenschap over de toekomst van het eigen land heeft, maakt dat dat dit kabinet zegt: ja, dan hebben we ook begrip voor de acties die uitgevoerd worden. We zien ook dat de VS en Israël zich, gezien de grote dreiging die van het Iraanse regime uitging, genoodzaakt voelden om deze acties te ondernemen.

Minister Berendsen:

Dank u voor de vraag. Ik kan me niet helemaal vinden in de benaming die u aan de reactie geeft, de allereerste reactie 's ochtends, toen Israël heeft aangevallen. Ik denk dat het belangrijk is om hier te benadrukken dat onze oproep tot terughoudendheid met name gericht was op Iran, dat vervolgens in het wilde weg buurlanden, zelfs partners in de regio, begon te bestoken. Wij hebben er grote zorgen over dat dat escalatie in de regio veroorzaakt.

Minister Berendsen:

Zoals ik net ook in mijn beantwoording heb aangegeven, is het volstrekt helder hoe dit kabinet aankijkt tegen het Iraanse regime: het is een moorddadig regime en een groot gevaar voor de directe omgeving met een groot bereik van ballistische raketten, zelfs richting Europa. Het ontwikkelt een nucleair programma en ondersteunt proxy's in de regio. Daar zijn wij dus volstrekt helder over. Het is belangrijk om hier te vermelden dat ik de vragen, als zij gaan over de initiële reactie van het kabinet, begrijp. U heeft gezien dat die reactie zich gedurende de dag ook heeft ontwikkeld en dat inmiddels in alle breedte van alle ontwikkelingen en alle punten die in deze complexe situatie meewegen, volstrekt duidelijk is dat de reactie van het kabinet inmiddels op orde is.

Minister Berendsen:

In relatie tot het eerste gedeelte van de vraag laat dit kabinet duidelijk zien dat wij in het kader dat u schetst over het Iraanse regime en de Iraanse bevolking begrip hebben voor het feit dat Israël en de VS zich gezien de dreiging genoodzaakt voelden om in te grijpen.

Dan onze aanpak op de korte en lange termijn. Op de korte termijn betreft dat in de eerste plaats de zorgen over de gestrande reizigers. Daar heb ik net al het een en ander over gezegd. Op de korte termijn betekent dat ook met alle partners in de regio ervoor zorgen dat de escalatie buiten Iran, naar landen in de regio, zo min mogelijk is. Als die regio veilig is, kunnen wij namelijk ook gestrande reizigers naar buiten krijgen. Inmiddels is het natuurlijk ook duidelijk dat het wel degelijk impact heeft als daar een conflict ontstaat, bijvoorbeeld op onze economische belangen, gerelateerd aan de energie. Dat wisten we natuurlijk ook van tevoren. Dus ook op dat gebied hebben we er alle baat bij dat stabiliteit ontstaat in de regio. Daar is onze kortetermijninzet op gericht. Ik zeg hier ook nadrukkelijk bij dat de impact van Nederland alleen beperkt is. In die zin moeten we juist met onze Europese partners gezamenlijk optrekken, moeten we de informatie bij elkaar leggen en kijken waar we gezamenlijk druk kunnen zetten. In contact zijn met alle landen in de regio, zodat we de informatie hebben over de situatie plus alle wegen om mensen daar veilig weg te krijgen, heeft op dit moment de prioriteit. Dat is mijn persoonlijke inzet.

Minister Berendsen:

Ik deel absoluut het inzicht van de vraagsteller over de vraag hoe wij als Nederland in samenwerking met onze partners in Europa echt een vuist kunnen maken in de wereld. Dat is een uitdrukkelijke ambitie van dit kabinet, ook van mij op deze post, met een achtergrond in Europa. Dat is een uitdrukkelijke wens. Als we impact willen maken met ons buitenlandbeleid, moeten we dat via onze Europese partners en met onze Europese partners invullen en vormgeven. Ik denk dat dat kan. We noemen het niet voor niets optimistisch en realistisch. Maar ik geloof echt dat dat kan. We zijn geen kleine speler, maar we moeten het in samenwerking met onze partners doen.

Voor wat betreft de vraag over de energieprijzen het volgende. U heeft nu de minister van Buitenlandse Zaken voor u. Ik snap dat mijn antwoord wellicht niet uitgebreid genoeg is om uw vragen te beantwoorden. Sterker nog, mijn antwoord zal veel te kort zijn. Maar in dit geval kunt u erop rekenen dat het kabinet deze vraagstukken natuurlijk op tafel heeft liggen en op dit moment alle mogelijkheden onderzoekt om eventuele effecten te mitigeren.

Minister Berendsen:

Dank voor de vraag. Ik laat hem even op me inwerken. Uiteindelijk denk ik dat we ook realistisch moeten zijn over de rol die Nederland op dit moment in het conflict kan spelen. De grootste nood voor de Iraanse bevolking is natuurlijk dat het moorddadige regime verdwijnt en dat de vijandigheden en het geweld in hun land stoppen. Tegelijkertijd zijn er natuurlijk echt wel dingen die we kunnen doen. Daarom onderzoekt het kabinet de mogelijkheden. Wat kunnen we nu doen richting de Iraanse civil society, richting de bevolking? Hoe kunnen we er, daar waar op dit moment onze toegang beperkt is, toch voor de toekomst voor zorgen dat we de Iraanse bevolking hierin ondersteunen, met alle stappen die hopelijk hierna gaan volgen op weg naar een democratie en een toekomst die ze ook zelf in eigen handen hebben?

Minister Berendsen:

Dank voor de suggestie. Dit is een van de routes die we op dit moment kunnen onderzoeken.

Minister Berendsen:

Ik denk dat deze minister de afgelopen uren en dagen door dezelfde worsteling is gegaan als vele Kamerleden en vele mensen die dit debat thuis volgen. Wij zijn immers een land dat staat voor het internationaal recht en dat zich in wil zetten voor de internationale rechtsorde, die we ook proactief bevorderen. We willen een wereldorde op basis van internationaal recht. Tegelijkertijd denk ik dat we ook eerlijk en realistisch moeten zijn. We kijken op dit moment naar een wereld waarin het internationaal recht door een aantal grootmachten aan de kant geschoven wordt. Dat is de ene kant van het verhaal.

De andere kant van het verhaal is dat we zien hoe moorddadig dit regime was en hoe groot het gevaar is voor de eigen bevolking en de omgeving. Ik heb die elementen al meerdere keren benoemd. Dat betekent dat het kabinet in die afweging is gekomen tot begrip voor de noodzaak die Israël en de VS gevoeld hebben. Maar ik ga niet weglopen voor het feit dat dit inderdaad een discussie is en een complexe afweging die we hier met z'n allen maken. We kunnen er zeker van zijn dat we dit gesprek de komende jaren in een wereld die verandert, en in een wereldorde die verandert, vaker met elkaar zullen moeten voeren. Met welk kader en met welke mogelijkheden kijken wij als Nederland naar een wereld waarin de internationale rechtsorde niet meer zo geldt als in het verleden en zoals we dat zelf graag willen zien?

Minister Berendsen:

Ik heb geen begrip voor de schending van het internationaal recht. Wij staan als Nederland voor de internationale rechtsorde. Waar dit kabinet begrip voor heeft, is dat Israël en de VS zich genoodzaakt voelden om in te grijpen, gezien de dreiging vanuit het Iraanse regime. Ik denk dat dat de belangrijkste elementen zijn. Dat is inderdaad een worsteling. Dat is een afweging. Dat is ook lastig, want het is niet zwart-wit. Dat is precies de discussie die we met z'n allen te voeren hebben, namelijk hoe die wereldorde er in de toekomst uit gaat zien. Dat moeten we inderdaad doen in nauwe samenwerking met de Europese landen om ons heen. Dat hoeft volgens het kabinet niet per se meteen te leiden tot de verenigde staten van Europa.

Minister Berendsen:

De reactie van het kabinet kent vele elementen. Dat past ook bij de omvang en de complexiteit van de situatie waarmee we hier te maken hebben. Ik herhaal: wij hebben inderdaad begrip voor het feit dat Israël en de VS zich genoodzaakt voelden om in te grijpen, gezien de dreiging die uitgaat van het Iraanse regime. Tegelijkertijd zijn er terechte vragen te stellen bij de juridische basis in relatie tot het internationaal recht voor de VS en Israël om deze aanvallen uit te voeren. Die vragen zijn in de eerste plaats te beantwoorden door de VS en Israël. Die beide kanten van de zaak, en al die andere zaken die daar nog omheen spelen, zijn belangrijke elementen.

In mijn antwoord op een andere vraagsteller heb ik zojuist ook al aangegeven dat de de-escalatie op dit moment met name gericht is op de escalatie voorbij Iran, dus vanuit Iran naar de omgeving, die de stabiliteit in de regio ernstig onder druk zet. Daardoor kunnen ook bijvoorbeeld Nederlandse gestrande reizigers die plekken niet op een veilige manier verlaten.

Minister Berendsen:

De de-escalatie is in eerste instantie gericht op Iran, zoals ik net al zei, om ervoor te zorgen dat de stabiliteit in de regio niet verder onder druk komt te staan. Op die manier zijn er ook veilige mogelijkheden voor al die duizenden gestrande reizigers, ook uit Nederland, om terug te keren. Tegelijkertijd zou dit kabinet ook heel graag zo snel mogelijk een diplomatieke oplossing zien voor de situatie in Iran in het belang van de Iraanse bevolking, zodat de mensen daar de toekomst van hun land in eigen hand kunnen nemen. Tegelijkertijd moeten we ook realistisch zijn over de situatie en over de invloed van het Nederlandse kabinet op dit moment op Iran en op de VS en Israël. Ik wil hier nog wel aan toevoegen dat we inderdaad grote zorgen hebben over de escalatie vanuit Israël naar andere gebieden en zeker ook over de effecten hiervan op Gaza.

Minister Berendsen:

Deze minister vindt het lastig om de exacte motieven te duiden, aangezien de communicatie tussen mij en de president zeer beperkt is. Wat wij moeten doen, is … Ik moet het zo zeggen: wij moeten het doen met de gecommuniceerde inzet vanuit de Verenigde Staten. Die is gericht op het leiderschap, op de raketlanceringsinstallaties en op het nucleaire programma. Dat zijn de doelstellingen. Ik deel wel de zorgen met het lid, zeg ik via u, voorzitter, dat we op dit moment natuurlijk helemaal geen zicht hebben op hoe deze situatie zich verder gaat ontwikkelen. We hebben geen zicht op hoe de situatie over een aantal weken, maanden of jaren is, voor de stabiliteit in de regio en zeker ook voor de Iraanse bevolking zelf. Wij varen wat dat betreft natuurlijk een beetje in de mist. Ik hoop dat dit in tijd en in omvang zeer beperkt is, en dat de uitkomst is dat de Iraanse bevolking haar toekomst weer in eigen hand heeft.

Minister Berendsen:

Ik moet even zoeken naar de juiste bewoordingen. Dat zullen velen die meer ervaring hebben in deze Kamer sneller doen dan ik. Ik heb zelf wat terughoudendheid over de impact die wij als Nederland hebben op Iran en de Iraanse bevolking in de huidige situatie. We delen allemaal dat we er met grote zorgen naar kijken, maar de vraag is wat we nu echt concreet kunnen doen. Ik wil me richten op datgene wat wij als kabinet concreet kunnen doen voor inderdaad ook de impact op Nederland. Op dit moment zijn we al die informatie aan het verzamelen. We zijn daar al een analyse op los aan het laten. We zien alle ontwikkelingen. Daaraan liggen al allerlei analyses ten grondslag, wetende dat dit niet zomaar uit de lucht is komen vallen. Dat betekent dat het kabinet zich daarop voorbereidt en ook snel zal willen handelen als er mitigerende maatregelen genomen kunnen worden. De verschillende leden van het kabinet zullen daar ongetwijfeld snel over communiceren met de Kamer.

Minister Berendsen:

Zoals ik net al meerdere keren heb aangegeven, is dit geen zwart-witsituatie. Het lid doet het voorkomen als een zwart-witsituatie, maar we zitten hier echt in een hele complexe internationale situatie: een groot conflict met allerlei elementen die wij deels in beeld hebben en deels ook nog niet in beeld hebben en zo snel mogelijk aan het uitzoeken zijn. Ik heb net al gezegd — ik zal het nog een keer herhalen — dat dit kabinet staat voor het internationaal recht, dat wij de internationale rechtsorde ook willen bevorderen en dat wij er alles aan zullen doen om onze positie in de wereld te gebruiken om ervoor te zorgen dat we een wereldorde hebben die is gestoeld op internationaal recht. Tegelijkertijd moeten we realistisch zijn. We zien dat het internationaal recht zoals wij dat voor ons zien, door allerlei grootmachten aan de kant wordt geschoven. Wij zullen — ik herhaal het nogmaals — met elkaar ook het gesprek moeten voeren over hoe wij ons als Nederland, ook in de toekomst, bewegen in die nieuwe wereldorde. Tegelijkertijd blijf ik melden dat, gezien de kwaadaardigheid van het Iraanse regime, het kabinet er inderdaad ook begrip voor heeft dat Israël en de VS zich genoodzaakt voelden om in te grijpen.

Minister Berendsen:

Ik deel de zorgen die het lid heeft over de Iraanse bevolking en haar positie, maar zeker heb ik zorgen over de rol van het kwaadaardige regime ten opzichte van zijn eigen bevolking. Er worden nu elementen bij gehaald door de vraagsteller over allerlei motivaties die er zouden kunnen zijn voor de inval. Ik wil er wel graag één element aan toevoegen, namelijk dat we ook de beelden hebben gezien van het Iraanse regime dat de demonstranten aanviel, vermoordde et cetera, waarbij vanuit de demonstraten een roep klonk van "help ons" en "als de internationale gemeenschap niets doet, zijn wij aan ons lot overgelaten". Ook dat is onderdeel van het begrip dat wij als kabinet tonen.

Minister Berendsen:

Ook de vraagsteller stelt mij vragen over allerlei informatie waar ik in mijn rol sinds zes dagen mee te maken heb. Ik hoop dat de vraagsteller er vrede mee heeft dat mijn antwoord zal zijn dat dit kabinet natuurlijk zorgen heeft over al deze analyses en daarover in contact staat met de diensten. Het kabinet brengt alle zorgen daarover in kaart en neemt vervolgens, waar mogelijk, mitigerende maatregelen. Vanzelfsprekend zijn bij het uitbreken van dit conflict precies dit soort punten ook op eigen bodem en op Europese bodem onderdeel van de veiligheidsanalyse die gemaakt wordt en eventuele acties die daarop volgen.

Minister Berendsen:

Dank aan de vraagsteller. Ook ik moet wennen aan de rol die ik heb en de manier waarop ik daarmee om zou moeten gaan richting de Kamer. Al deze elementen zijn onderdeel van alle veiligheidsanalyses die op dit moment gemaakt worden. Als daar acties aan verbonden moeten worden, dan zullen die acties ook plaatshebben. Precies het element dat de vraagsteller aanhaalt, namelijk de moorden die gepleegd zijn in opdracht van het Iraanse regime op onze eigen Nederlandse bodem, zorgt dat wij ook begrip kunnen opbrengen voor het feit dat Israël en de VS zich genoodzaakt voelden dit Iraanse regime aan te vallen.

Minister Berendsen:

Zoals ik net ook aan vorige vraagstellers heb gemeld, is natuurlijk onderdeel van de aanpak van het kabinet het nemen van mitigerende maatregelen op eventuele effecten die vanuit dit conflict voortvloeien. Het lid geeft terecht aan dat het feit dat de schepen niet door de Straat van Hormuz gaan, grote impact heeft op de energieprijzen. De minister van KGG, die dit in portefeuille heeft, heeft ook al gereageerd dat dit de aandacht heeft van het kabinet, maar dat er op dit gebied niet meteen zorgen zijn. Maar het heeft natuurlijk alle aandacht, want wij zijn ons er vanzelfsprekend van bewust dat precies dit element ons heel hard kan gaan raken. Laten we niet vergeten dat niet alleen de energieprijs daardoor kan stijgen, maar dat dat boven op een energierekening komt die voor heel veel mensen al veel te hoog is.

Minister Berendsen:

De zorgen zijn bekend. Zoals ik net zei, heeft het conflict dat nu plaatsvindt grote impact op onze energieprijzen. Daar bestaan terecht veel zorgen over. In bredere zin is het ook zo dat de grote opdracht van dit kabinet, de grote ambitie van dit kabinet op een aantal onderdelen ligt waar wij zeer gevoelig op zijn: afhankelijkheden van anderen op het gebied van energie, veiligheid en kritieke grondstoffen, digitale diensten et cetera, zaken waar wij echt voornemens zijn om daar heel snel stappen op te zetten om die afhankelijkheden te minderen, zodat wij er als Nederland minder last van hebben als zich conflicten voordoen in de wereld. Ik begrijp zeer goed de zorg van het lid op dit gebied. Het kabinet kent die zorg en doet er ook alles aan om ervoor te zorgen dat we daar mitigerende maatregelen kunnen nemen.

Minister Berendsen:

Het is volstrekt duidelijk dat Iran Rusland volop steunde in de invasie van Oekraïne. Er zijn meerdere effecten te noemen. De Iraanse drones zijn daar onderdeel van. Tegelijkertijd moeten wij ons ook realiseren dat de ontwikkeling van die drones weliswaar plaatsvond in Iran, maar dat Rusland nu zelf ook de capaciteit heeft om die drones te ontwikkelen op Russische bodem. Waar ik mij zeker ook zorgen over maak, ook na mijn gesprekken met de Oekraïense president en anderen in Oekraïne, is dat daar zorgen leven over de capaciteit voor luchtafweersystemen. Die zijn nu natuurlijk overal in het Midden-Oosten hard nodig. Oekraïne heeft daar een tekort aan, en ook onze voorraden zijn zeer beperkt en kunnen niet overal zomaar ingezet worden. Dus ja, er is impact. Laten we hopen dat het uiteindelijk een positieve impact zal zijn als dit Iraanse kwaadaardige regime verandert, aangepakt wordt en in ieder geval niet meer de invloed gaat hebben die het in het verleden had.

Minister Berendsen:

Er zit wat dat betreft geen verandering in het standpunt van het kabinet. Wat we gezien hebben, is dat er een eerste reactie is gegeven op een situatie die ontstond, waar je nog niet het volledige overzicht over hebt, plus dat die situatie zich verder ontwikkelt gedurende de dag. In de reacties daarna heeft het kabinet gepoogd veel meer elementen van dit razend complexe conflict mee te nemen in z'n reactie, wetende dat daar niet alleen vragen over leven bij u in de Kamer, maar in de hele Nederlandse samenleving over al die elementen die onderdeel zijn van dit conflict. Het staat buiten kijf dat we hier te maken hebben met een moorddadig regime. De hele context van het risico dat daarvan uitgaat voor de bredere regio — dat gaat zelfs helemaal tot Europa aan toe, want er zijn zelfs op onze eigen bodem moorden gepleegd in opdracht van het Iraanse regime — maakt uiteindelijk dat we er begrip voor hebben dat de VS en Israël zich genoodzaakt voelden. Maar al die andere elementen zijn ook onderdeel van de afweging en de communicatie van het kabinet.

Minister Berendsen:

Dank voor de vraag. Ik merk inmiddels dat de kritiek vanuit de Kamer op het standpunt van het kabinet velerlei vormen en kanten heeft. Dat snap ik, want dit is gewoon een complexe situatie, waarin allerlei elementen meespelen en afgewogen worden. Dat heeft het kabinet ook proberen te doen. Ik heb het al eerder gezegd en herhaal het hier nogmaals: dit kabinet heeft er begrip voor, gezien de enorme dreiging die van het Iraanse regime uitgaat voor de directe omgeving, voor de bredere omgeving et cetera. Daar hebben wij begrip voor. Tegelijkertijd hecht dit kabinet er echt aan om elke keer ook het internationaal recht en het belang van de internationale rechtsorde te benoemen, hoe complex de afweging ook is in situaties als deze.

Minister Berendsen:

Deze componenten die benoemd worden, zijn natuurlijk onderdeel van het dreigingsbeeld dat opgesteld wordt. Alle mitigerende maatregelen daarin zullen daar waar mogelijk uitgevoerd worden. Ik kan me goed voorstellen dat het kabinet de Kamer over alles wil informeren, maar specifiek op dit gebied zitten daar natuurlijk ook restricties aan, in de vorm et cetera. Ik geef gewoon toe dat ik niet exact weet hoe ik deze vraag moet beantwoorden. Ik wil misschien wel de bereidwilligheid uitspreken dat we de Kamer, als we dat kunnen, zullen informeren over die zorgen, die ik snap en die onderdeel zijn van het dreigingsbeeld.

Minister Berendsen:

Dit kabinet kan alleen maar rekening houden met alle mogelijke scenario's die nu op tafel komen. We hebben geen idee hoelang dit conflict zal duren. We weten ook niet wat de situatie is als dit conflict eindigt. Dat betekent inderdaad dat het kabinet zich voorbereidt op alle mogelijke scenario's, in het belang van Nederland en alle Nederlandse belangen, ook als uitvloeisel van dit conflict.

Minister Berendsen:

Op dit moment is dat nog niet aan de orde, maar vanzelfsprekend zijn dat bij een langdurig conflict elementen waarop dit kabinet zich zal moeten voorbereiden. De inzet van het kabinet zal daarbij altijd zijn om eerst te kijken hoe we partners in de regio kunnen ondersteunen bij de opvang van eventuele vluchtelingen.

De voorzitter:

Ik geef het woord aan mevrouw El Boujdaini voor haar vragen aan de minister van Justitie en Veiligheid. Ze stelt haar vragen namens de fractie van D66. Ik heet de minister van harte welkom. Het woord is aan mevrouw El Boujdaini.

Mevrouw El Boujdaini (D66):

Voorzitter. Stel je het volgende voor. Je vlucht voor je gewelddadige partner. Je hebt een veilige locatie voor jezelf, een nieuw telefoonnummer en een nieuw adres. Niemand weet waar je bent, tot vorige week. Door het datalek bij Odido liggen er nu gegevens van 10 miljoen mensen op straat. Het gaat om naam, adres, IBAN en paspoortnummer, maar ook om interne notities van klantenservicemedewerkers over stalking, huiselijk geweld, schuldhulpverlening en mensen onder bewind. Dat is informatie die Odido nooit had mogen opslaan. Die informatie is nu in handen van iedereen die er kwaad mee wil. Net is ons ook nog ter ore gekomen dat er in het lek ook informatie zit van beveiligde mensen, die extra gevaar lopen, en van ministers. Dit is een veiligheidsrisico voor heel Nederland, maar in het bijzonder voor de meest kwetsbare mensen. Mijn eerste vraag voor de minister is: wat doet de regering op dit moment om de slachtoffers van huiselijk geweld en stalking te beschermen?

Minister Van Weel:

Dank, voorzitter. Dank voor de vraag. Laat ik beginnen met te zeggen dat de regering natuurlijk ontzettend meeleeft met iedereen die slachtoffer is geworden van deze brutale hack. Laten we ook vooropstellen: de schuldigen van deze hack zijn de hackers. De afgelopen dagen lijkt dat af en toe uit beeld te zijn verdwenen, maar uiteindelijk zijn het criminelen, die onschuldige mensen in gevaar of in een kwetsbare positie brengen voor maar één reden. Dat is om geld te verdienen over onze rug. Laat ik dus vooropstellen dat ik achter het besluit van Odido sta om niet te betalen aan dit soort groeperingen, en om te zorgen dat we dit soort criminaliteit aanpakken en niet belonen.

Dat gezegd hebbende moeten we natuurlijk kijken welke impact dit lek heeft op alle mensen wiens gegevens op straat liggen. Laat ik eerst kijken naar de mensen zelf, omdat een heleboel van wat nu kan gebeuren, ook in de handen ligt van de mensen wiens gegevens nu op straat terecht zijn gekomen. U kunt inmiddels op politie.nl zelf checken of uw gegevens daarbij zitten. Laat me ook zeggen: ga niet zelf het darkweb op. Uiteindelijk is het zelf in aanraking komen met deze gegevens ook een strafbaar feit. In die zin moeten we dus zorgen dat die gegevens niet breder worden gedeeld.

Wat u ook kunt doen, los van de tips die op de site staan, is ieder geval uw wachtwoord voor Odido aanpassen. Als dat een wachtwoord is dat u in combinatie met uw e-mailadres vaker gebruikt, dan wordt u gevraagd om dat ook op andere plekken aan te passen. Let daarnaast heel goed op phishingmails. Deze informatie gaat voornamelijk gebruikt worden door criminelen om op een heel geraffineerde manier te doen alsof ze uw bank zijn, alsof ze gegevens over u hebben en alsof ze iets van u vragen. Daarmee proberen ze toegang te krijgen tot meer gegevens en uiteindelijk vaak tot geld.

Voorzitter. Staat u mij alstublieft toe om deze oproep te doen aan iedereen die hierdoor getroffen is: zorg voor jezelf en zorg dat er in ieder geval geen grotere schade kan worden aangericht met de gegevens die buitgemaakt zijn.

Kwetsbare mensen, zoals mensen die gestalkt worden of die gevlucht zijn voor huiselijk geweld, kunnen contact opnemen met de politie. Bij de politie, waar deze mensen vaak al bekend zijn, kan aangifte worden gedaan, maar er zijn ook medewerkers zorg en veiligheid die mee kunnen kijken of hiermee een groter risico is ontstaan voor deze mensen in een kwetsbare positie. Indien nodig kunnen ze daarop maatregelen nemen. Datzelfde geldt voor te beveiligen personen of bewindslieden. Ik heb het zelf nog niet gecheckt op politie.nl en ik ga zelf ook niet het darkweb op, maar het zou zomaar kunnen dat ook mijn gegevens ertussen staan. Het grootste risico dat ik of te beveiligen personen daarmee lopen, is hetzelfde als elke andere burger, namelijk dat er met die gegevens geprobeerd kan worden om misbruik te maken, geld afhandig te maken of op een andere manier druk te zetten. Uiteraard kijkt de NCTV naar de impact op de beveiliging van deze personen, maar laat ik vooropstellen dat we er in algemene zin in de beveiliging natuurlijk van uitgaan dat gegevens zoals adresgegevens al op een of andere manier verkrijgbaar zijn. Dit is dus niet de grote breach van de beveiliging daar waar het gaat om te beveiligen personen.

Ik wil dit zeker niet bagatelliseren. Dit is een van de grootste datalekken en hacks die we de afgelopen periode hebben gezien. Het raakt ontzettend veel Nederlanders, maar laat ik ook zeggen dat u zelf heel veel kunt doen om in ieder geval te voorkomen dat u slachtoffer wordt van vervolgschade. Daartoe roep ik iedereen dan ook op.

Minister Van Weel:

Het is niet gezegd dat iedereen van wie de gegevens in deze database zitten, ook daadwerkelijk gevaar loopt. Ik wil die illusie hier ook wegnemen, omdat we mensen anders onnodig paniek kunnen aanjagen. Ik roep de mensen die in een kwetsbare positie zitten, de mensen die via politie.nl erachter komen dat hun gegevens buit zijn gemaakt en dat daar mogelijk ook kwetsbare gegevens zoals adresgegevens bij zitten — dat kan in het geval van huiselijk geweld of stalking natuurlijk onwenselijk zijn — echt op om naar de politie te gaan. De politie staat daarvoor open. Bij elk lokaal bureau zitten medewerkers die alert zijn en die kunnen kijken wat er in een specifieke situatie voor mensen moet worden gedaan.

Minister Van Weel:

Wij hebben geen overzicht van de volledige database van Odido. We kunnen ook niet inschatten voor wie dit naar eigen mening in welke situatie gevaar oplevert. Voor sommige mensen die te maken hebben gehad met huiselijk geweld, is het geen probleem dat het adres bekend is, bijvoorbeeld omdat iemand al voor huiselijk geweld veroordeeld is of een gebiedsverbod heeft gekregen en zich daar verder aan houdt. In andere gevallen is dat niet zo. Het hangt dus echt af van de specifieke situatie. De slachtoffers zelf zijn uiteindelijk degenen die het beste kunnen inschatten welk gevaar zij denken te lopen. Dan staat de politie natuurlijk klaar om te helpen.

Minister Van Weel:

Als dat gevaar er is, dan speelt dat nu. Er is geen one-size-fits-all. We kunnen niet voor de miljoenen klanten van Odido als overheid nu een maatwerkplan maken. We kunnen er wel voor zorgen dat we loketten hebben voor iedereen die het gevoel heeft gevaar te lopen vanwege de informatie die hierin zit. Vanuit daar kunnen we meewerken om die gevaren weg te nemen of de overtuiging te creëren dat dit acute gevaar er niet is. Zover zou de zorgplicht vanuit de overheid naar mijn mening moeten reiken.

Minister Van Weel:

Toch wil ik even hiervoor waken. We zijn nu heel veel mensen angst aan het aanjagen. We doen hier alsof de veiligheid van 10 miljoen mensen in het geding is. Mijn reactie daarop is: dat is niet het geval. Dit is een heel erg datalek. Natuurlijk is het vervelend als persoonsgegevens op straat belanden, maar dat wil niet automatisch zeggen dat de veiligheid van mensen in het geding is. Mensen kunnen heel veel zelf doen om te voorkomen dat ze slachtoffer worden van de criminelen die uiteindelijk deze informatie vanuit het darkweb tot zich zouden kunnen nemen en daarmee acties zouden kunnen ondernemen. We communiceren ook over wat je daartegen kunt doen. Je kunt onder andere op politie.nl tips vinden. Ik zou iedereen willen oproepen om daarheen te gaan. Veiliginternetten.nl is een site waarop we deze casus helemaal hebben uitgesplitst. Voor de bijzondere gevallen, de beveiligde personen, is de NCTV natuurlijk het aanspreekpunt. Ik heb al gezegd dat we nu niet acuut een verhoging van de dreiging zien op basis van de gelekte gegevens. Kwetsbare mensen — daar werd al door de vraagsteller op gehint — kunnen terecht bij de politie. Dan zal worden gekeken of er inderdaad sprake is van onveiligheid en of er maatwerk moet worden gedaan. Nogmaals, het is een ontzettend vervelende hack, maar laten we niet de mensen onnodig angst aanjagen dat hun veiligheid in het geding is. In de meeste gevallen kan dat echt zelf worden voorkomen.

Minister Van Weel:

Zeker. Er zijn meerdere sites waarop deze informatie is te vinden op dit moment. Dat is logischerwijs op de site van Odido. Politie.nl heb ik al genoemd. De informatie staat bij de Autoriteit Persoonsgegevens en ook op veiliginternetten.nl, een website van de campagne die wij jaarlijks houden om te voorkomen dat mensen slachtoffer worden van dit soort datalekken. U heeft in het coalitieakkoord kunnen lezen dat we extra inspanningen gaan leveren om juist onlinecriminaliteit aan te pakken, dat daar meer rechercheurs voor komen en dat er meer capaciteit komt om te zorgen dat dit soort criminelen achter slot en grendel verdwijnen. Maar we zullen dit soort lekken in de toekomst niet helemaal kunnen uitsluiten. Daarom is het belangrijk dat we nieuwe wetgeving krijgen, waaronder de Cyberbeveiligingswet, waar we op korte termijn met elkaar over gaan spreken. Dat legt nadrukkelijk een zwaardere verantwoordelijkheid bij de bedrijven om zorg te dragen voor een goede weerbaarheid en een goede omgang met persoonsgegevens. In dit geval zullen de Autoriteit Persoonsgegevens en de rijksdienst voor digitale informatie after the fact onderzoek gaan doen of dat hier goed is gebeurd en of er goed is omgegaan met de data. Alle mensen die hier nu slachtoffer van zijn geworden, hebben daar helaas niks. Die zullen het moeten doen met de tips om te voorkomen dat zij vervolgschade ondervinden.

Minister Van Weel:

We gaan natuurlijk kijken naar deze casus, naar wat hieruit voortkomt en naar wat we voor de toekomst als algemeen handelingskader zouden kunnen krijgen. Ik geloof dat de staatssecretaris voor Economische Zaken dat gisteren in een commissiedebat met uw Kamer al heeft toegezegd. We gaan dus zeker daarnaar kijken, zodat we in ieder geval dat handelingskader klaar hebben liggen als zoiets onverhoopt weer zou gebeuren. Ik zeg het nog één keer. Op politie.nl, op de site van Odido, bij de Autoriteit Persoonsgegevens en op veiliginternetten.nl kunt u alle informatie vinden om u te wapenen.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Ik verzoek de leden om hun plaatsen in te nemen. Voordat we overgaan tot de stemmingen wil ik het woord geven aan de heer Ellian tot het uitbrengen van verslag namens de commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven. Het woord is aan de heer Ellian … Daar is de heer Ellian. Als u zover bent, meneer Ellian, krijgt u het woord tot het uitbrengen van verslag namens de commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven.

De heer Ellian (voorzitter van de commissie):

Excuus, voorzitter. Ik werd even opgehouden.

De commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven heeft de stukken onderzocht die betrekking hebben op mevrouw W. Koning-Hoeve te Oudkarspel.

De commissie is tot de conclusie gekomen dat zij terecht benoemd is verklaard tot lid van het Europees Parlement. De commissie stelt vast dat zij op grond van de nationale bepalingen tot lid van het Europees Parlement kan worden toegelaten. De commissie stelt daarom voor dit te berichten aan de voorzitter van het Europees Parlement en uiteraard aan de benoemde. Tot slot stelt de commissie voor het volledige rapport in de Handelingen op te nemen.

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitter:

Ik dank de commissie voor haar verslag en stel voor dienovereenkomstig te besluiten.

De voorzitter:

Er is een stemverklaring van de heer Jimmy Dijk. Gaat uw gang.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Dank u wel, voorzitter. Wat de SP betreft is kernenergie een doodlopende weg. Het is te duur, het duurt jarenlang, er is geen oplossing voor het afvalprobleem en mensen willen het niet in hun achtertuin. Toch zien we dat de regering de plannen voor kernenergie wil doorzetten. Daarom stemmen wij voor de moties op de stukken nrs. 165, 166 en 167 onder punt 4, die de regering opdragen om, als zij toch besluit tot kerncentrales, zich ten minste te houden aan de minimumvoorwaarden die de Zeeuwen stellen en die onze natuur beschermen.

Dank u wel.

Het woord is aan mevrouw Podt.

De voorzitter:

We nemen het op in de Handelingen.

De voorzitter:

Er is een stemverklaring van mevrouw De Vos.

Mevrouw De Vos (FVD):

Dank, voorzitter. Ik heb een stemverklaring bij de motie op stuk nr. 294 van het lid Van den Berg over in (inter)nationaal beleid kiezen voor een realistisch en uitvoerbaar tijdpad richting klimaatneutraliteit. Nu klinkt "minder klimaatbeleid" misschien beter dan "veel klimaatbeleid", maar de bewering dat realistisch en uitvoerbaar klimaatbeleid bestaat, deugt niet. Er is geen realistisch en uitvoerbaar klimaatbeleid. Daarom zullen wij tegen deze motie stemmen.

De voorzitter:

Er is een stemverklaring van de heer Vermeer.

De heer Vermeer (BBB):

Voorzitter. BBB vindt dat de regio's die de lasten van de gaswinning dragen, ook moeten meedelen in de financiële lusten. Bij nieuwe contracten moet dat wat ons betreft vastgelegd worden. Het openbreken van huidige contracten is helaas simpelweg onuitvoerbaar. Deze motie houdt mensen voor de gek, in een regio waar het vertrouwen in de politiek al weggevaagd is. BBB steunt het helpen van Groningers en Noord-Drenten, maar de motie op stuk nr. 300, van de heer Kops, doet niets anders dan hen voor de gek houden. Daarom stemt BBB tegen deze motie.

Meneer Grinwis.

De voorzitter:

We nemen het op in de Handelingen.

Maar voordat we gaan stemmen, is het woord aan mevrouw Kathmann.

De voorzitter:

Ik constateer dat de leden van de fracties van de SP, 50PLUS, GroenLinks-PvdA, Volt, de PvdD, DENK, de SGP, de ChristenUnie, BBB, Groep Markuszower, de PVV, FVD en Lid Keijzer voor deze motie hebben gestemd en de leden van de overige fracties ertegen, zodat de uitslag bij handopsteken niet kan worden vastgesteld.

We doen 'm nog een keer.

We gaan er hoofdelijk over stemmen, meneer Stoffer. Of toch niet? Ik geef het woord aan de heer Stoffer.

De voorzitter:

We zijn u zeer erkentelijk, meneer Stoffer. Dank u wel.

De voorzitter:

Ik constateer dat de leden van de fracties van 50PLUS, het CDA, de VVD, de SGP, de ChristenUnie, JA21, BBB, Groep Markuszower, FVD en Lid Keijzer voor deze motie hebben gestemd en de leden van de overige fracties ertegen, zodat de uitslag bij handopsteken niet kan worden vastgesteld.

We gaan nog een keer stemmen.

Er moet hoofdelijk over worden gestemd, mevrouw Coenradie. Wenst u een hoofdelijke stemming? Het mag volgende week, zegt mevrouw Coenradie. De motie wordt een week aangehouden. Dank u wel, mevrouw Coenradie.

De voorzitter:

De heer Russcher verzoekt zijn aangehouden motie op stuk nr. 111 alsnog in stemming te brengen.

Er zijn twee stemverklaringen, namelijk van mevrouw Van der Plas en van de heer Ergin. Als eerste is het woord aan mevrouw Van der Plas.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dank u wel, voorzitter. Het moet maar eens afgelopen zijn met het achterstellen van mbo-studenten op hbo- en wo-studenten — dat laatste is wetenschappelijk onderwijs — ook voor wat betreft het teruggeven van lesgeld aan mbo'ers als die vroegtijdig stoppen met hun studie. In een land waar bij de overheid elke dag wordt gesproken over kansengelijkheid en gelijke rechten is het belachelijk dat mbo'ers door diezelfde overheid nog steeds worden achtergesteld. Mbo-studenten krijgen tot nu toe alleen bij hoge uitzondering terugbetaling van hun cursus- of lesgeld als zij eerder stoppen met hun studie, bijvoorbeeld als zij ernstig ziek zijn. Hbo- en wo-studenten daarentegen krijgen intussen flierefluitend het collegegeld automatisch en zonder voorwaarden terug als zij eerder met hun studie stoppen. Dit is gewoon onrechtvaardig. Deze motie verzoekt de regering het mogelijk te maken dat mbo-studenten per schooljaar 2027-2028 op dezelfde wijze terugbetaling van hun cursus- of lesgeld ontvangen als het geval is bij het collegegeld van hbo- en wo-studenten. Hier zijn wij het als BBB hartgrondig mee eens. Daarom stemmen wij voor deze motie.

De heer Ergin (DENK):

Voorzitter, dank u wel. Mijn stemverklaring gaat over de motie-Ceder c.s. op stuk nr. 119. Onze fractie onderschrijft niet alle conclusies uit het rapport van de Taskforce Antisemitismebestrijding, in het bijzonder niet die met betrekking tot de duiding van de leus "from the river to the sea". Daarover verschillen wij van inzicht. Tegelijkertijd onderschrijven wij wel het doel dat met deze motie wordt nagestreefd, namelijk het verbeteren van het welzijn en de veiligheid van Joodse studenten en medewerkers. Dat willen we immers voor alle studenten en medewerkers, ongeacht hun achtergrond of overtuiging. Met die uitleg en met de aankondiging dat onze fractie daar aanvullende voorstellen over zal indienen, zullen wij de motie van het lid Ceder steunen.

In stemming komt de motie-Claassen (36800-VIII, nr. 123).

De voorzitter:

Ik stel voor conform het voorstel van de commissie voor de Werkwijze te besluiten en in te stemmen met de aanbevelingen.

De voorzitter:

Meneer Dassen.

De voorzitter:

We noteren het.

Dat waren de stemmingen. Ik dank u voor de medewerking. Ik schors heel kort, waarna we verder zullen gaan met de regeling van werkzaamheden.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de regeling van werkzaamheden.

Ik stel voor toestemming te verlenen voor het houden van een wetgevingsoverleg met stenografisch verslag:

• aan de vaste commissie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, op maandag 16 maart van 15.00 uur tot 19.00 uur, over de Wet versterking regie volkshuisvesting (36881);
• aan de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, op maandag 29 juni van 10.00 uur tot 18.00 uur, over de Staat van het Onderwijs 2026.

Ik stel voor toe te voegen aan de agenda van de Kamer het debat over de Voorjaarsnota 2026, daarbij de begrotingsvolgorde te hanteren en de volgende spreektijden toe te kennen aan de fracties:

• acht minuten voor D66;
• zeven minuten voor VVD, GroenLinks-PvdA, PVV en CDA;
• zes minuten voor JA21 en Forum voor Democratie;
• vijf minuten voor DENK, SGP, Partij voor de Dieren, ChristenUnie, SP, BBB, 50PLUS en Volt;
• vierenhalve minuut voor de Groep Markuszower;
• vier minuten voor het lid Keijzer.

Ik deel aan de Kamer mee dat voor de volgende debatten de termijn voor toekenning is verlengd:

• het debat over de groei van zelfstandige behandelcentra die de toegankelijkheid van de (ziekenhuis)zorg bedreigen;
• het dertigledendebat over de verwachte stijging van de zorgpremie;
• het debat over de nationale veiligheidsstrategie van de Verenigde Staten;
• het dertigledendebat over geldzorgen onder jongeren.

Op verzoek van de fractie van de VVD benoem ik:

• in de vaste commissie voor Asiel en Migratie het lid Nobel tot lid in de bestaande vacature, het lid Bikkers tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Van Campen en het lid De Beer tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Becker;
• in de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken het lid Meulenkamp tot lid in de bestaande vacature en het lid Nobel tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking de leden Rajkowski en Maes tot leden in de bestaande vacatures en het lid Meulenkamp tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Rajkowski;
• in de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken de leden Maes en Becker tot leden in de bestaande vacatures, het lid Rajkowski tot lid in plaats van het lid Kisteman en het lid Van der Maas tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Bevers;
• in de vaste commissie voor Defensie het lid De Groot tot lid in de bestaande vacature en het lid De Beer tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Digitale Zaken het lid Meulenkamp tot lid in de bestaande vacature en het lid Bikkers tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Schutz;
• in de vaste commissie voor Economische Zaken het lid Rajkowski tot lid in plaats van het lid Michon-Derkzen en het lid Bikkers tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Europese Zaken de leden Becker en Maes tot leden in de bestaande vacatures en het lid Rajkowski tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Becker;
• in de vaste commissie voor Financiën het lid Van der Maas tot lid in plaats van het lid Kisteman en het lid Nobel tot plaatsvervangende leden in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat het lid Bikkers tot lid in plaats van het lid Bevers en het lid Muller tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid het lid Martens-America tot lid in plaats van het lid Michon-Derkzen, het lid Michon-Derkzen tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid De Kort, het lid Maes tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature en het lid Bikkers tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Van Campen;
• in de vaste commissie voor Klimaat en Groene Groei het lid Muller tot in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties het lid Den Hollander tot lid in de bestaande vacature en het lid Maes tot lid in plaats van het lid De Groot;
• in de vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur het lid Meulenkamp tot lid in de bestaande vacature en het lid Muller tot lid in plaats van het lid Schutz;
• in de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap het lid Muller tot lid in plaats van het lid Rajkowski, het lid Van der Maas tot lid in plaats van het lid Martens-America, het lid De Beer tot lid in plaats van het lid Bevers, het lid Meulenkamp tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature en het lid Nobel tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Van Campen;
• in de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid het lid De Beer tot lid in de bestaande vacature en het lid Nobel tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Wendel;
• in de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport het lid De Beer tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Van Campen;
• in de vaste commissie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening het lid Nobel tot lid in plaats van het lid Schutz en het lid Muller tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Becker;
• in de commissie voor de Rijksuitgaven het lid Van der Maas tot lid in plaats van het lid Schutz en het lid Schutz tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de commissie voor de Werkwijze het lid Bikkers tot lid in plaats van het lid Martens-America;
• in de Kunstcommissie het lid Van der Maas tot lid in de bestaande vacature;
• in de Bouwbegeleidingscommissie het lid Peter de Groot tot lid in de bestaande vacature.

Op verzoek van de fractie CDA benoem ik:

• in de vaste commissie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening het lid Lohman tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken het lid Krul tot lid in de bestaande vacature en het lid Lohman tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid het lid Krul in de bestaande vacature en het lid Poortman tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties de leden Van Lanschot en Krul tot lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken het lid Krul tot lid in de bestaande vacature en het lid Lohman tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Defensie het lid Krul tot lid in de bestaande vacature en het lid Lohman tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Europese Zaken het lid Krul tot lid in de bestaande vacature en het lid Lohman tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking het lid Lohman tot lid in de bestaande vacature en het lid Krul tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Klimaat en Groene Groei het lid Lohman tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Financiën het lid Bontenbal tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor de Rijksuitgaven het lid Bontenbal tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport het lid Poortman tot lid in plaats van het lid Inge van Dijk en het lid Inge van Dijk tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat het lid Lohman tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Digitale Zaken het lid Lohman tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Asiel en Migratie het lid Poortman tot lid in de bestaande vacature en het lid Armut tot plaatsvervangend lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur het lid Lohman tot lid in plaats van het lid Zwinkels en de leden Zwinkels en Poortman tot plaatsvervangende leden in de bestaande vacature.

Ingekomen is een aantal beschikkingen van de Voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal inzake aanwijzing:

• in de Interparlementaire Commissie van de Nederlandse Taalunie het Tweede Kamerlid Rooderkerk en de Eerste Kamerleden Van Langen-Visbeek, Van Hattem, Van Kesteren, Van der Linden, Bovens en Roovers tot lid;
• in de NAVO Parlementaire Assemblee het Tweede Kamerlid Peter de Groot tot lid in plaats van het lid Ellian, het Tweede Kamerlid Maes tot plaatsvervangend lid in plaats van het Tweede Kamerlid Van der Burg, het Eerste Kamerlid Griffioen tot plaatsvervangend lid in plaats van het Eerste Kamerlid Aerdts;
• in de OVSE Parlementaire Assemblee het Tweede Kamerlid Maes tot lid in plaats van het Tweede Kamerlid Van der Burg en het Tweede Kamerlid Peter de Groot tot plaatsvervangend lid in plaats van het Tweede Kamerlid Ellian;
• in de Benelux Interparlementaire Assemblee het Tweede Kamerlid Maes tot lid in plaats van het Tweede Kamerlid Van der Burg.

De voorzitter:

Dan is het woord aan mevrouw Kathmann, voor haar verzoek namens GroenLinks-Partij van de Arbeid.

Mevrouw Kathmann (GroenLinks-PvdA):

De systemen van de omzetbelasting bij de Belastingdienst worden straks beheerd en onderhouden door een Amerikaans bedrijf. Dat is dus 1,5 miljard aan belastinggeld per week in beheer bij de Amerikanen. Dit strookt niet met de ambities van de Kamer, maar ook niet met die van het kabinet. Er is goed nieuws: we kunnen dit terugdraaien. We kunnen dit in Apeldoorn beheren en dat zal blijken uit de stukken die ik vandaag ga opvragen.

Eerst vraag ik daarom een debat aan met de staatssecretaris van Financiën en de staatssecretaris Digitale Economie, om hier als Kamer een oplossing voor te vinden. Ik weet dat er op 19 maart een commissiedebat is over de Belastingdienst en daarom doe ik ook een informatieverzoek om een brief van het kabinet, met een uitleg of dit systeem in eigen beheer houden of Europese uitbesteding nog een optie is en, zo ja, wat hiervoor nodig is. Ik verzoek om in die brief ook toe te zeggen dat er geen onomkeerbare stappen gezet zullen worden totdat de Kamer volledig is geïnformeerd en zich heeft kunnen uitspreken, en om daarnaast alle relevante stukken en notities die de keuze voor de ICT-migratie onderbouwen, nog deze vrijdag te ontvangen.

De heer Edgar Mulder (PVV):

Ik wilde eigenlijk voorstemmen, maar er waren zo veel verzoeken. Ik ben vast tegen een daarvan, dus geen steun.

Mevrouw Beckerman (SP):

Het waren er zo veel; dat kan alleen maar goed zijn! Steun.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Steun.

De heer Vermeer (BBB):

Helemaal eens met al die verzoeken, maar niet met een debataanvraag, want dat debat hebben we volgende week al. Dat is veel sneller.

De heer Struijs (50PLUS):

Steun.

De heer Oosterhuis (D66):

Geen steun voor een apart debat. Het kan inderdaad bij het commissiedebat Belastingdienst. Ik denk wel dat het verstandig is als de staatssecretaris voor die tijd even een brief stuurt.

Mevrouw Van Eijk (VVD):

Steun voor het informatieverzoek. Geen steun voor het debat.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA):

Steun voor het informatieverzoek en we willen het graag in het commissiedebat behandelen.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Steun voor alle verzoeken en steun voor het debat.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun voor alle debataanvragen.

De heer Ceulemans (JA21):

Geen steun voor het debat; het kan volgende week bij het commissiedebat.

De heer Grinwis (ChristenUnie):

Steun.

De heer El Abassi (DENK):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Mevrouw Kathmann (GroenLinks-PvdA):

Wel 30 leden, dus wel graag een dertigledendebat.

De voorzitter:

Ja, dat wel.

Mevrouw Kathmann (GroenLinks-PvdA):

Ik doe dus ook een informatieverzoek voorafgaand aan het debat op 19 maart.

De voorzitter:

Dat is uw recht. Dat geleiden we door naar het kabinet.

Het woord is aan mevrouw Coenradie voor haar verzoek namens JA21.

Mevrouw Coenradie (JA21):

Voorzitter. Er is een meisje, Insiya. Deze week wordt zij 12 jaar en inmiddels is zij alweer tien jaar in een land waar zij helemaal geen paspoort van heeft, want zij is Nederlands staatsburger en heeft een Nederlands paspoort. Er liggen moties die zijn aangenomen om dit meisje terug te halen. Er is over gesproken met de koning en de koningin, er zijn 21 rechterlijke uitspraken, en toch is dit meisje nog niet terug. Ik zou heel graag een debat willen voeren met de juiste persoon binnen het kabinet. Ik zag dat er nu wordt gekeken naar de minister van Handel, maar het kan ook met de minister van Buitenlandse Zaken, want wij moeten er alles aan doen om dit meisje gewoon terug te laten komen.

De voorzitter:

Ik ga kijken of daar steun voor is.

De heer Grinwis (ChristenUnie):

Voorzitter, van harte steun voor dit verzoek van collega Coenradie. Als dit meisje de dochter van de koning was, was ze allang teruggehaald.

De heer De Roon (PVV):

Het is heel goed dat de Kamer het lot van dit al jaren geleden ontvoerde meisje niet vergeet. Ik denk dat daar ook over gesproken moet worden in het kader van dat agreement met India over de handel. Ik denk dat dit het beste kan gebeuren en zo snel mogelijk in de Raad Buitenlandse Zaken en Handel.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Voorzitter. Het is wel een beetje een dilemma, want hier zit ook wel enige spoed achter. De actualiteit en hoe belangrijk deze zaak is, speelt ook. In het kader van de actualiteit en de snelheid zou ik zeggen "doe het in de Raad Buitenlandse Handel", maar we hebben binnenkort ook nog een debat over humanitaire hulp. Dat is wel sneller. Dan lijkt het alsof ik het verzoek geen steun geef omdat ik het niet belangrijk vind, maar zo is het niet. Ik geef het verzoek inderdaad geen steun, maar niet omdat ik het niet belangrijk vind, maar wel omdat het heel snel in de commissiedebatten kan.

De heer Markuszower (Groep Markuszower):

Ik vind het op zich een goede suggestie om dit ook in commissieverband te doen, maar ik denk dat dit zo belangrijk is dat ik het verzoek van harte steun. Als het op meer plaatsen besproken kan worden, ook heel graag. Ik denk dat we dat meisje allemaal zo snel mogelijk terug naar Nederland willen.

Mevrouw Mutluer (GroenLinks-PvdA):

Ik heb recent met een aantal collega's ook de moeder gesproken van Insiya. Het is hartverscheurend wat hen is overkomen en Insiya moet zo snel mogelijk terug, na zo veel jaren. Wat mij betreft komt er eerst een brief vanuit het kabinet, een eerste reactie. Dat lijkt mij het verstandigst. Daarna wordt het debat georganiseerd. Ik geef eerlijk toe dat het niet gebruikelijk is om hier over een individuele zaak te spreken, maar het lijkt mij verstandig dat wij het hierover gaan hebben. Misschien kan het iets breder ook over kinderontvoeringen gaan. Laten we dat inplannen.

Mevrouw Rajkowski (VVD):

Voorzitter. Vreselijk wat hier gebeurd is. Ik sluit mij aan bij de woorden van mevrouw Van der Plas. In commissieverband kan het sneller, dus geen steun voor het inplannen van een extra debat. Maar het lijkt mij wel goed om een informatieverzoek te doen over wat nu eigenlijk de stand van zaken is. Het meisje moet zo snel mogelijk naar huis.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Het CDA steunt dezelfde lijn. Wat ons betreft gaan we hier snel over in debat, maar de snelste weg is om dat in een commissiedebat rondom Buitenlandse Handel te doen.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Voorzitter. Ik zou ook graag een brief willen zien, maar ook zeker steun voor het debat. Het een sluit het ander niet uit. We kunnen het in een commissie doen, maar ook zeker in een plenair debat. Dat verdient het onderwerp ook.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Wij willen ook graag de brief zien en sluiten ons aan bij de aanvraag van een plenair debat.

De heer Oosterhuis (D66):

Ik sluit mij aan bij de woorden van mevrouw Van der Plas en mevrouw Rajkowski, dus geen steun voor een plenair debat, maar wel voor een commissiedebat.

De heer Van Baarle (DENK):

Voorzitter. Zeer zorgwekkend, dus steun om dit plenair te bespreken.

De heer Dassen (Volt):

Voorzitter. Het is inderdaad zorgwekkend, maar wat mij betreft ook zo snel mogelijk in een commissiedebat of volgende week bij de Europese top.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Voorzitter. Wat ons betreft zo snel mogelijk bespreken, dus waar dat het eerste kan.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Voorzitter, steun. Als ik iedereen zo hoor, dan wil iedereen dat het snel wordt gedaan. Laten we dat doen op de meest praktische manier om het te doen. Als dat hier plenair is, doen we het hier plenair. Als dat op een andere manier moet, dan denk ik dat mevrouw Coenradie dat ook oké vindt.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid om het in een apart plenair debat te bespreken. Het verzoek is om het in een commissiedebat te bespreken.

Mevrouw Coenradie (JA21):

Dan ga ik ervan uit dat we dat in het commissiedebat goed kunnen bespreken.

De voorzitter:

Dank u wel.

Het woord is aan de heer Ceulemans voor zijn verzoek namens JA21.

De heer Ceulemans (JA21):

Dank u wel, voorzitter. Afgelopen vrijdag zijn de capaciteitsraming, de provinciale opgave en het indicatieve aantal opvangplekken per gemeente voor de tweede cyclus van de Spreidingswet vastgesteld. Daaruit blijkt dat gemeenten 88.000 asielopvangplekken beschikbaar moeten hebben, waaronder tienduizenden nieuwe opvangplekken. Over de Spreidingswet zijn wij helder: die gaat wat ons betreft direct van tafel. Ongeacht wat je ervan vindt, wordt dit opnieuw een operatie waarin ontzettend veel van gemeenten wordt gevraagd en waarover in veel gemeenten veel vragen en zorgen leven. Daar moeten we het als Kamer over hebben. Ik verzoek daarom om een plenair debat met de minister van Asiel en Migratie over de tweede cyclus van de Spreidingswet. Dat verzoek doe ik mede namens collega Vondeling van de PVV.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar steun voor heeft.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ik geef hier steun voor. Er staan ook geen commissiedebatten Asiel en Migratie gepland waar dit naartoe kan, dus steun voor dit debat.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Wij steunen het debat ook.

De voorzitter:

U heeft geen steun, meneer Ceulemans.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Ik weet niet of het nog uitmaakt, maar steun.

De heer Ellian (VVD):

Voorzitter. Het is een heel belangrijk vraagstuk, maar we kunnen natuurlijk gewoon binnen vijf weken een commissiedebat Vreemdelingen- en asielbeleid inplannen.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, meneer Ceulemans.

De heer Ceulemans (JA21):

Dan ga ik dit via de procedurevergadering van de commissie regelen.

De voorzitter:

Ja.

Mevrouw Faber krijgt het woord voor haar verzoek namens de PVV.

Mevrouw Faber (PVV):

Dank u wel, voorzitter. Er gaat geen dag voorbij of er worden in Europa kerken vernield, in brand gestoken en bekladderd. Denk niet dat het aan Nederland voorbijgaat! Met de toename van het antisemitisme neemt ook het vandalisme tegen de kerken en de christelijke symbolen toe. Eind februari was het weer raak in Ede. In één week tijd werden er drie kerken in brand gestoken. Na een inbraak werd er in een kerk brandgesticht. Bij een ander werd er door de glas-in-loodramen een molotovcocktail naar binnen gegooid. Bij een derde, een rijksmonument uit de vijftiende eeuw, werden de deuren eerst ingesmeerd met een brandbare vloeistof en daarna aangestoken. Dit zijn geen ongelukken, maar acties met voorbedachten rade. Als er een dader wordt opgepakt, houdt men angstvallig de identiteit onder de pet. Als het naar buiten komt, wordt dit verdoezeld door de autoriteiten en de mainstreammedia, die dan spreken van "personen met verward en onbegrepen gedrag". Dat is een methode om de ernst van de zaak af te zwakken.

De voorzitter:

Uw verzoek?

Mevrouw Faber (PVV):

Dikwijls is de kous hiermee af. Het kan toch niet zo zijn dat kerken worden vernield? Wat is de volgende stap? Het wordt tijd om concrete maatregelen te nemen en te beginnen met openheid van zaken. Anders los je het probleem niet op. Daar wil ik graag een debat over voeren.

De voorzitter:

Ik ga kijken of u daar steun voor heeft.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Op 19 maart is er een debat Criminaliteitsbestrijding. Dat lijkt mij ook hier weer de snelste weg. Anders moet het inderdaad gewoon snel geagendeerd worden voor het commissiedebat. Dan kan dat snel.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Steun.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Ik sluit me aan bij de woorden van mevrouw Van der Plas.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

De heer El Abassi (DENK):

Voorzitter. Ik heb hier verschillende malen aangegeven hoe verschrikkelijk het is als religieuze instellingen aangevallen worden. Als mevrouw Faber bereid is om daar een breed debat van te maken, namelijk over alle aanvallen op religieuze instellingen, dan steun ik het verzoek.

Mevrouw Rooderkerk (D66):

Geen steun.

De heer Flach (SGP):

Het is zeer ernstig dat dit gebeurt, maar ik sluit me qua procedure aan bij de woorden van mevrouw Van der Plas.

De heer Dassen (Volt):

Geen steun.

De heer Grinwis (ChristenUnie):

Voorzitter. Het is zeer ernstig dat deze kerken in Ede in brand zijn gestoken, maar het snelste kan dit besproken worden met de betrokkenen in de commissie op 19 maart.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, mevrouw Faber.

Mevrouw Faber (PVV):

Alleen een dertigledendebat. Ik denk dat de verbouwing eerder is gebeurd dan een dertigledendebat, toch?

De voorzitter:

Dat zou maar zo kunnen, mevrouw Faber.

Het woord is aan de heer Markuszower voor zijn verzoek namens de Groep Markuszower.

De heer Markuszower (Groep Markuszower):

Dank u wel, voorzitter. Afgelopen week konden we in De Telegraaf lezen dat er tussen de grens van Polen en Wit-Rusland tunnels zijn gevonden. Die tunnels zijn mogelijk met techniek of kennis van terroristische organisaties zoals Hezbollah, IS en Hamas gegraven. Die tunnels worden mogelijk niet alleen gebruikt voor illegale migratie naar Europa, dus ook naar Nederland, maar misschien komen er door die tunnels ook terroristen naar Europa, zeker als je weet dat die tunnels met kennis en techniek van terroristische organisaties zijn gegraven. Dat lijkt me toch allemaal zeer ernstig. Daarom wil ik met een trits aan ministers, waaronder die van Algemene Zaken, een debat.

De voorzitter:

Ik ga kijken of daar steun voor is.

Mevrouw Vondeling (PVV):

Het is belangrijk. We moeten het zeker bespreken, maar we hebben straks het commissiedebat JBZ-Raad met de minister van Asiel en Migratie. Daar kunnen we het heel snel bespreken.

De heer Vermeer (BBB):

Geen steun. Ik ben het eens met mevrouw Vondeling. Anders kan het bij het commissiedebat Raad Buitenlandse Zaken.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

De heer Ellian (VVD):

Ik wil het wel steunen, met inachtneming van het punt dat het kabinet over zijn eigen afvaardiging gaat. De minister van AenM is dus genoeg.

De heer Boomsma (JA21):

De commissie heeft net een bezoek gebracht aan de grens met Wit-Rusland. Daar hebben we dat inderdaad vernomen. We kunnen het eigenlijk zo meteen in de JBZ-Raad bespreken. We willen dit echter ook steunen, want we vinden dit zo belangrijk.

De heer Oosterhuis (D66):

Geen steun. Dit kan prima in de JBZ-Raad.

Mevrouw Straatman (CDA):

Geen steun. Ik sluit me aan bij de woorden van D66.

De voorzitter:

U hebt geen meerderheid, meneer Markuszower.

De heer Markuszower (Groep Markuszower):

Maar wel 30 leden.

De voorzitter:

U wilt vast dat we het op de lijst zetten.

De heer Markuszower (Groep Markuszower):

Ik weet hoe blij ik de voorzitter maak als ik het op de lijst kan zetten.

De voorzitter:

Dan gaan we dat doen. Dank u wel, meneer Markuszower.

Het woord is aan de heer Stultiens voor zijn verzoek namens GroenLinks-Partij van de Arbeid.

De heer Stultiens (GroenLinks-PvdA):

Dank u, voorzitter. Vorige week werden we verrast door de minister van Financiën, die aangaf dat de box 3-wetgeving moet worden aangepast. Terwijl we maandenlang hebben gedebatteerd en er niks mogelijk was, niet qua uitvoering en niet qua geld, kon het opeens toch wél. Het is veelzeggend dat de minister van Financiën pas gaat lopen als de rijkste man ter wereld tweet. Het is ook veelzeggend dat we sindsdien niks hebben gehoord: geen brief, geen voorstel, geen deadline. Daarom is het de hoogste tijd voor een debat over dit onderwerp in de plenaire zaal.

De voorzitter:

Ik ga kijken of daar steun voor is.

De heer Vermeer (BBB):

Voorzitter. Wij hebben volgende week een commissiedebat Nationale fiscaliteit. Daar hoort dit helemaal thuis. Dan kan alle aandacht erop gericht worden.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Steun.

Mevrouw Van Eijk (VVD):

Geen steun.

De heer Grinwis (ChristenUnie):

Voorzitter. Ik sluit me aan bij de woorden van de heer Vermeer. Volgende week hebben we het debat Fiscaliteit. Laten we eerst maar eens daarin het erover hebben en kijken of het kabinet een plan heeft, dus nu geen steun.

De heer Ceulemans (JA21):

Daar sluit ik me weer bij aan.

De heer Oosterhuis (D66):

Ik sluit mij daar ook bij aan.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA):

Dan doe ik dat ook.

De heer Van Baarle (DENK):

Steun voor het verzoek.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun voor het verzoek.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

De heer Stultiens (GroenLinks-PvdA):

Ik wil graag kort reageren. We hebben volgende week een debat met 40 agendaonderwerpen. Dan weet je één ding zeker: die gaan allemaal ondersneeuwen door deze actualiteit. Daarom is een los debat wél nodig.

De voorzitter:

U heeft het gezegd.

De heer Van Baarle krijgt het woord voor zijn verzoek. Gaat uw gang.

De heer Van Baarle (DENK):

Voorzitter. Tijdens het vragenuur is het er al over gegaan. Het kabinet heeft inmiddels een reactie gestuurd op de aanvallen die door Israël en de Verenigde Staten zijn uitgevoerd op Iran. We zien dat de situatie brede implicaties heeft, in eerste instantie natuurlijk voor de mensen daar, maar ook voor de mensen hier in Nederland en mensen die op dit moment vanwege de situatie niet kunnen reizen. Ik denk dat het in brede zin goed is dat we het daar als Kamer over hebben en dat we doen met de minister-president, de minister van Defensie en de minister van Buitenlandse Zaken, zoals ook te doen gebruikelijk in situaties waarin we ons verhouden tot een oorlogssituatie. Ik zou u willen verzoeken dat debat zo spoedig mogelijk in te plannen.

De voorzitter:

Ik ga kijken of daar steun voor is.

Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):

Voorzitter, ik steun dit verzoek, zowel wat betreft de afvaardiging als dat er spoed bij is om het zo snel mogelijk in te plannen.

De heer Ceulemans (JA21):

Voorzitter, steun, en ook om het zo snel mogelijk te doen. Ik heb wel gezien dat er meerdere aanvragen over dit onderwerp zijn, dus ik steun het verzoek van de heer Van Baarle en wat ons betreft sluit daar ook in ieder geval de minister van Klimaat en Groene Groei bij aan, en kunnen verder de ministers waar in andere verzoeken om gevraagd is, ook hierbij aansluiten.

De heer Dassen (Volt):

Steun voor dit verzoek.

De heer De Roon (PVV):

Voorzitter. Ik constateer ook dat naar aanleiding van een en dezelfde oorlog er nu drie debataanvragen op de lijst staan. Dat lijkt me wat te veel van het goede. Het zou mij logisch lijken als deze drie heren de koppen bij elkaar steken om daar één debat van te maken. Maar ik zeg in ieder geval: als dat niet gebeurt, dan zullen we wel zien wat er gebeurt, maar de PVV zal geen drie debatten naar aanleiding van dezelfde oorlog gaan steunen op dit moment.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Steun voor een apart debat, voor dit verzoek.

De heer Flach (SGP):

Voorzitter, ook de SGP steunt dit verzoek, maar dan bewust wel apart, omdat gevolgschade zoals gastekorten en stijgende prijzen echt een ander type debat is, ook qua grootteorde. Wij zouden er dus voor pleiten om het te beperken tot internationale complicaties en de situatie in en om Iran.

De heer Grinwis (ChristenUnie):

Steun.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun voor dit particuliere debat. Het moet echt op zichzelf staan.

De heer Oosterhuis (D66):

Steun voor het verzoek. Het is volgens mij goed gebruik dat het kabinet over de eigen afvaardiging besluit.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Steun.

Mevrouw Müller (VVD):

Steun.

De heer Vermeer (BBB):

Steun.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid, meneer Van Baarle.

De heer Van Baarle (DENK):

Dank, voorzitter.

De voorzitter:

Het woord is aan de heer Heutink voor zijn verzoek namens Groep Markuszower.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Voorzitter. Vorige week dinsdag maakte Gasunie zich nog geen enkele zorgen. Een woordvoerder benadrukte echter wel dat er geen onverwachte dingen moesten gebeuren. Ik ga citeren: "Er moet niet opeens een blokkade komen van de Straat van Hormuz bijvoorbeeld." Nou, dat is precies wat er gebeurd is, want terwijl onze gasvoorraad voor nog maar 10,5% gevuld is — ik heb net gekeken — zitten we nu al met de consequenties, die hun weerga niet kennen. Gisteren steeg onze gasprijs met 49%. Vandaag is daar nog weer 30% bij gekomen en de dag is nog niet eens om. Iedereen die vanochtend op de borden bij het tankstation keek, schrok zich het apezuur.

De voorzitter:

Wat is uw verzoek?

De heer Heutink (Groep Markuszower):

De Nederlander kan dit niet opbrengen, dus moeten we ingrijpen, en snel. Daarom wil ik nog deze week een debat met de minister van Klimaat en Groene Groei.

De voorzitter:

Ik ga kijken of daar steun voor is.

De heer Ceulemans (JA21):

Voorzitter. Inhoudelijk ben ik het hier helemaal mee eens. Het is waanzin dat het kabinet volhardt in het volstorten van die gasputten. Maar er is net een meerderheid voor het debat van de heer Van Baarle gebleken. Wat ons betreft kan dit onderwerp daarbij gevoegd worden, als dan ook de minister van Klimaat en Groene Groei aansluit.

Mevrouw Müller (VVD):

Ik sluit me aan bij die woorden. We kunnen ook nog het commissiedebat van donderdag hiervoor gebruiken.

Mevrouw Van Oosterhout (GroenLinks-PvdA):

Steun voor dit verzoek. Graag zo snel mogelijk, maar het hoeft niet per se deze week.

De heer Vermeer (BBB):

Steun.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

De heer Flach (SGP):

Voorzitter. Op zich zou het goed zijn om hierover te spreken, maar de reden voor de haast ontgaat mij echt. De Tweede Kamer gaat met een debat de Straat van Hormuz niet openkrijgen. Laten we dit dus nog even laten betijen en er daarna, met goede informatie, een debat over voeren, maar dus niet deze week.

De heer Mathlouti (D66):

Geen steun, voorzitter. Dit kan wat ons betreft betrokken worden bij het debat van donderdag.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Steun voor het verzoek, maar het lijkt me lichtelijk ambitieus om het deze week in te plannen, omdat de agenda al vol zit. We hebben natuurlijk ook al het andere debat over Iran en deze situatie staan. Wat ons betreft hoeft het dus niet per se deze week.

De heer Dassen (Volt):

Steun, maar niet voor deze week.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Voorzitter, volop steun hiervoor. Zoals anderen ook al hebben geconstateerd, zie ik dat het drie verzoeken zijn. Ik wil ze heel graag alle drie steunen. Wat de SP betreft trek je het uit elkaar en ga je één debat voeren over de oorlog in het Midden-Oosten en één debat over de directe gevolgen daarvan voor de mensen hier, de mensen die aan de pomp aan het huilen zijn als ze aan het tanken zijn en die hun energierekening door het dak zien schieten. Dat moet wél heel snel, want dit zijn dingen die niet kunnen wachten.

De heer Grinwis (ChristenUnie):

Voorzitter. Ik ben het wel eens met de tweedeling die de heer Jimmy Dijk voorstelt. Steun voor dit verzoek dus, maar het hoeft niet heel snel te worden ingepland. Dat lijkt me namelijk praktisch onmogelijk.

De voorzitter:

De heer Van der Lee? O nee.

U heeft geen meerderheid.

Dan is het woord aan de heer Van der Lee … Althans, ik zie hier Piri/Van der Lee staan. O, dit verzoek is van mevrouw Piri. Dat was niet duidelijk! Ja, ik zie wel dat dit mevrouw Piri is, maar ik zag de heer Van der Lee net al staan, vandaar.

Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):

Er zijn twee verzoeken. Eentje is van mij, maar straks komt er ook nog een verzoek van de heer Van der Lee.

We hebben hier de afgelopen tien jaar heel veel discussies gevoerd over Hawija. Dit is het allerlaatste verzoek. Nadat de Kamer een commissie had gevraagd om hiernaar te kijken en dit te onderzoeken, bleek dat er na de oplevering van het rapport opeens nog videobeelden waren gevonden op het ministerie. Op dat rapport is nu een addendum gekomen. Om dit hoofdstuk af te kunnen sluiten, verzoek ik om een debat in te plannen met de minister van Defensie over het addendum van de commissie waar deze Kamer zelf om heeft verzocht. Dat heeft geen bloedhaast. Dat kan ergens over drie, vier of vijf weken.

De voorzitter:

Ik ga kijken of u steun heeft.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Van harte steun.

De heer Van Baarle (DENK):

Steun.

De heer Boon (PVV):

Steun.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

De heer Oosterhuis (D66):

Steun.

De heer Van Lanschot (CDA):

Steun, voorzitter.

Mevrouw Wiersma (BBB):

Ook steun.

De heer Grinwis (ChristenUnie):

Steun.

De heer Peter de Groot (VVD):

Dit mag wat ons betreft ook in een commissiedebat. Geen steun dus.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Steun.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid, mevrouw Piri.

Mevrouw Piri (GroenLinks-PvdA):

Dank u wel.

De voorzitter:

Dan is het woord aan de heer Hoogeveen, die een vooraankondiging doet.

De heer Hoogeveen (JA21):

Ja. Dit is een vooraankondiging van een tweeminutendebat voor de Ecofin-Raad en de gelegenheid om over de moties te kunnen stemmen.

De voorzitter:

Dank u wel. We gaan daar rekening mee houden.

Dan is het woord nu wel aan de heer Van der Lee, voor zijn verzoek namens GroenLinks-Partij van de Arbeid.

De heer Van der Lee (GroenLinks-PvdA):

Dank, voorzitter. Ik kom met een derde verzoek naar aanleiding van de nieuwe oorlog in het Midden-Oosten. Helaas leert de geschiedenis dat deze oorlogen vaak langer duren dan van tevoren wordt gehoopt. Daarom zou ik van het kabinet een brief willen vragen met een inschatting van de economische gevolgen van deze oorlog. Het ging al even over energie, maar de gevolgen zijn breder. Dit heeft impact op de handel, de inflatie en mogelijk ook op de economische groei. Mijn verzoek is om naar aanleiding van die brief — die hoeft niet deze week te komen, maar zo snel als redelijkerwijs kan — een wat breder debat te voeren met de minister van EZ, de minister van Financiën en de minister van SZW, om te kijken hoe we met die gevolgen om zouden moeten gaan.

De voorzitter:

Uw informatieverzoek geleiden wij door naar het kabinet. Ik ga kijken of u steun heeft voor een apart debat.

De heer Markuszower (Groep Markuszower):

Steun.

De heer Vermeer (BBB):

Ja, volledige steun.

De heer Ceulemans (JA21):

Ja, steun voor het informatieverzoek en de brief. Maar ook hiervoor geldt dat er een debat is aangevraagd. De heer Van Baarle was de eerste, en dat moeten anderen dan aanvaarden. Wat ons betreft kan dit onderwerp dus betrokken worden bij het debat van de heer Van Baarle. Geen steun dus voor een debat op dit moment, wel steun voor de brief die de heer Van der Lee vraagt.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Voorzitter. Wat ons betreft verdient de situatie echt twee aparte debatten: een over de politieke situatie op dit moment en een over de economische gevolgen. Dat hoeft dan inderdaad niet per se deze week. Het kan ook op de wat langere termijn; dat zegt de heer Van der Lee ook. Van harte steun voor dit debat.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Ook bij FVD zijn we van mening dat we echt twee aparte debatten moeten hebben, een over de oorlog en een over de gevolgen, dus we steunen deze aanvraag.

De heer Oosterhuis (D66):

Ik denk inderdaad dat het goed is om twee aparte debatten te hebben. Het debat over de economische gevolgen kan gehouden worden als er iets meer zicht is op de ernst en de ontwikkelingen, zodat we daar een beeld van hebben.

De heer El Abassi (DENK):

Steun.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Geen steun. Er is morgen een debat over economische veiligheid. Volgens mij is dat een eerste goede aftrap om erover te praten.

Mevrouw Bühler (CDA):

Van ons ook steun, maar op de wat langere termijn met wat ons betreft ook twee aparte debatten.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Voorzitter. We zien in de huidige kabinetsplannen al dat de lagere en middeninkomens hard geraakt gaan worden. We weten dat bij ongeveer iedere crisis gewone hardwerkende mensen de rekening gaan betalen. Dat dreigt hierbij ook, dus volledige steun. Wat de SP betreft gebeurt het zo snel mogelijk. Ik kan me voorstellen dat het niet volgende week of de week daarna is, maar niet te lang hierna, want mensen hebben veel onzekerheid over hun situatie nu.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid voor het voeren van een debat, meneer Van der Lee.

Mevrouw Van der Plas krijgt het woord voor een vooraankondiging en een verzoek.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Voorzitter. Ik wil graag een vooraankondiging doen van een tweeminutendebat over de JBZ-Raad van 5 en 6 maart, deze week in te plannen inclusief stemmingen.

De voorzitter:

We gaan daar rekening mee houden, mevrouw Van der Plas.

U heeft ook nog een ander verzoek. Gaat uw gang.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Voorzitter. Er staat al enige tijd een dertigledendebat over de wolf op de wachtlijst. De ellende gaat maar door. Deze week lazen we weer dat zo'n beetje alle moeflons op De Hoge Veluwe zijn opgevreten dan wel zijn afgeslacht. In de snackbar die De Hoge Veluwe heet staan er inmiddels ook dassen, reekalfjes en edelherten op het menu. De wolf vernietigt daar de biodiversiteit. Daar heeft ook de directeur van Het Nationale Park De Hoge Veluwe afgelopen week aan de alarmbel over getrokken. Mijn verzoek is om het dertigledendebat om te zetten in een meerderheidsdebat in deze zaal.

Mevrouw Bromet (GroenLinks-PvdA):

Voorzitter. We hebben eerder in deze zaal een debat gevoerd over de vraag of een moeflon een inheems dier is of niet. De wolf is dat wel, maar GroenLinks-PvdA heeft geen behoefte aan dit debat.

De heer Grinwis (ChristenUnie):

Laten we de snackende wolf hier plenair in stukjes hakken. Steun.

De heer Flach (SGP):

De moeflon is geen inheems dier meer. Ze zijn allemaal op, dus dat laat de urgentie van dit debat maar zien. Ik kan niet wachten, dus ik steun dit verzoek van harte.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Geen steun.

Mevrouw Ten Hove (Groep Markuszower):

Van harte steun.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

Mevrouw Den Hollander (VVD):

Voorzitter. Namens de heer Koorevaar van het CDA en namens mijzelf: we willen graag volgende week tijdens de begrotingsvergadering hierover spreken. Mocht het dan niet voldoende behandeld zijn, dan kunnen we daarna eventueel een debatverzoek steunen. Maar laten we eerst maar eens volgende week met elkaar om tafel gaan.

De heer Dassen (Volt):

Geen steun.

De heer Mathlouti (D66):

Geen steun, voorzitter.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, mevrouw Van der Plas.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Nee. Nou, de wolf snackt lekker verder op De Hoge Veluwe, zou ik zeggen.

De voorzitter:

We gaan het zien.

Het woord is aan de heer Jimmy Dijk voor zijn verzoek.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Dank u wel, voorzitter. Het is de afgelopen tijd erg veel gegaan over de verhoging van de AOW-leeftijd, waar veel onvrede over is in de samenleving. Maar het ging ook over het halveren van de WW, terwijl er hier politici zitten op wachtgeld van drie jaar en twee maanden, en over het korten op de WIA. Nu lopen de gesprekken tussen de bonden en dit kabinet al meteen stuk bij het allereerste begin. Ik zou daarom graag voor het meireces, dus niet nu, alvast een debat willen inplannen, zodat we in opmaat naar de Voorjaarsnota ook hierover een debat kunnen gaan voeren. Het gaat dus niet alleen maar over de AOW, maar ook over de WW, de WIA en de manier waarop er nu niet wordt samengewerkt met de vakbonden.

De voorzitter:

Ik ga kijken of u daar steun voor heeft.

De heer Edgar Mulder (PVV):

Steun.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

De heer Oosterhuis (D66):

Geen steun. Dit is vorige week uitgebreid aan de orde geweest. Meneer Dijk kan zelfs nog sneller debatteren, want volgende week is de begrotingsbehandeling van SZW.

Mevrouw Michon-Derkzen (VVD):

Ik ben het eens met de collega van D66. Volgende week behandelen we de begroting van SZW en daarna gaan we het er in commissiedebatten natuurlijk nog regelmatig over hebben.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Voorzitter, ik wil hier nog wel één opmerking over maken …

De voorzitter:

Nee, nee, nee, nee, nee …

De heer Jimmy Dijk (SP):

Jawel, want dit gaat namelijk over de begrotingen van …

De voorzitter:

Nee, meneer Dijk. Meneer Dijk, we brengen nu eerst gewoon dit voorstel in stemming.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Dit slaat nergens op.

De voorzitter:

Zo doen we dat met alle voorstellen. We gaan daar nu niet van afwijken.

Mevrouw Wiersma.

Mevrouw Wiersma (BBB):

Steun.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Geen steun. Ik vind de begrotingsbehandeling van volgende week ook een mooi moment om hierover verder te praten.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Van het lopende jaar.

De voorzitter:

De heer Ceulemans, de heer Ceulemans.

De heer Ceulemans (JA21):

Geen steun. Het is hier vorige week heel uitgebreid over gegaan. Ik vind het prima als het volgende week ter sprake komt.

De heer El Abassi (DENK):

Steun.

Mevrouw Moinat (Groep Markuszower):

Geen steun. Het kan bij de begroting.

Mevrouw Patijn (GroenLinks-PvdA):

Dit gaat over … O, ik was even vergeten dat ik geen stem had. Steun.

De voorzitter:

Dat hoorden we we! Steun.

De heer Grinwis (ChristenUnie):

Van harte steun.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Steun.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Voorzitter, ik wil hier nog één opmerking over maken.

De voorzitter:

Als u het kort houdt, want u bent vrij lang van stof.

De heer Jimmy Dijk (SP):

We gaan het hebben over een begroting midden in het lopende jaar en dan moeten we dit hierbij gaan betrekken. Ik vind dat echt een argumentatie van niks.

De voorzitter:

Waarvan akte.

Daarmee zijn we aan het einde gekomen van deze regeling van werkzaamheden. Ik schors tot 16.45 uur, dus dat is enkele minuten. Daarna gaan we verder met een tweeminutendebat. De vergadering is geschorst tot 16.45 uur.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering voor het tweeminutendebat PALLAS (groot project). Ik heet de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, mevrouw Hermans, van harte welkom in vak K. Ik geef het woord aan mevrouw Ten Hove voor haar inbreng namens de Groep Markuszower.

Mevrouw Ten Hove (Groep Markuszower):

Dank u wel, voorzitter. Gezien de tijd begin ik gelijk. Ik heb twee moties.

Mevrouw Ten Hove (Groep Markuszower):

Dat is een mooie aanvulling en inderdaad de bedoeling, meneer Krul. Dank u wel. Mooie aanvulling.

De heer Krul (CDA):

Dank, voorzitter. Wat goed en fijn om de minister in deze rol hier te zien. Ik heb ook twee moties.

De heer Vervuurt (D66):

Dank u wel, voorzitter. PALLAS is geen gewoon bouwproject, maar een strategische investering in medische isotopen voor duizenden patiënten, in innovatie en in Europese autonomie. Als rapporteur volg ik dit project kritisch. We spreken over een investering van bijna 2,5 miljard euro, met de benodigde aandacht voor kostenbeheersing, maar tegelijkertijd is PALLAS niet alleen een zorgproject maar ook economisch en strategisch van grote betekenis. Dat vraagt om een brede en stevige aansturing, niet alleen door het ministerie van VWS, maar vraagt wat ons betreft ook om meer structurele betrokkenheid van het ministerie van Financiën en dat van Economische Zaken. Om die gezamenlijke verantwoordelijkheid formeel te borgen, dien ik de volgende motie in.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering en geef voor de appreciaties van de ingediende moties het woord aan de minister.

Minister Hermans:

Voorzitter, dank u wel. Ik begin met de motie op stuk nr. 37, van mevrouw van Ten Hove. Die motie geef ik graag oordeel Kamer. Ik ben bereid om met het JRC een gesprek te voeren over hoe zij invulling gaan geven aan de verantwoordelijkheid voor de ontmanteling van de HFR. De motie verzoekt ook nog om inzicht te geven in reeds uitgevoerde onderzoeken en kostenramingen. Ik kan inventariseren wat er is. Ik zal ook moeten kijken wat daarvan openbaar gedeeld kan worden. Er kan natuurlijk bedrijfsvertrouwelijke informatie tussen zitten. Ik zal het inventariseren en daarna zal ik met de Kamer delen wat ik daarover kan delen, wat ik mogelijk in een vertrouwelijke setting kan delen en wat ik mogelijk helemaal niet kan delen. Ik moet dat echt uitzoeken.

Minister Hermans:

De motie op stuk nr. 38 is een spreekt-uitmotie.

De motie op stuk nr. 39, van de heer Krul, die mij vraagt om samen met de bewindspersonen van KGG en EZK op het SEO-rapport te reageren, krijgt ook oordeel Kamer. Ik ga hier graag het gesprek over aan met mijn collega's. Voor de zomer zullen wij een gezamenlijke reactie geven. Dat zal ik combineren met de toezegging van mijn voorganger, met wie ik dit rapport in ontvangst heb genomen toen ik nog minister van KGG was, om het rapport als Kamerstuk toe te sturen.

Minister Hermans:

De motie op stuk nr. 40, ook van de heer Krul, vraagt mij om inspanning te leveren om kennis en ervaring van Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen maximaal kenbaar te maken bij de Europese Commissie. Ik ben het heel erg eens met de heer Krul dat niet alleen een partij als NRG PALLAS, maar ook COVRA de Europese Commissie kunnen helpen om de ontmanteling veilig en efficiënt uit te voeren en dat het kan bijdragen aan het verder uitbouwen van onze nucleaire kennisinfrastructuur, een sterke internationale positie op dat gebied en minder afhankelijkheid van andere landen. Ik zal dat contact dus leggen en in dat gesprek duidelijk maken dat Nederlandse bedrijven een rol kunnen spelen. Ik zie daarin echt een link met de motie van mevrouw Ten Hove, dus ik zal die in hetzelfde gesprek onder de aandacht brengen.

Minister Hermans:

Oordeel Kamer, voorzitter.

Minister Hermans:

Tot slot de motie op stuk nr. 41, van de heer Vervuurt. Die motie moet ik ontraden. Ik onderschrijf het belang van goede samenwerking. Zoals ik al zei, zal ik daarom echt samen met Economische Zaken en Klimaat en Groene Groei reageren op dat rapport. We hebben in het kader van het groot project afgesproken dat VWS op zeer regelmatige basis de Kamer hierover informeert. Daar sta ik ook helemaal achter. Ik deel namelijk dat het een groot en daarmee risicovol project is, maar ik ben er niet van overtuigd dat dit de eenduidigheid en de duidelijkheid in de aansturing, en daarmee de aanspreekbaarheid voor de Kamer, vergroot. Dat is dus mijn reden om de motie te ontraden, maar de samenwerking zal ik in de uitvoering opzoeken.

Minister Hermans:

Zeker.

De voorzitter:

Ik stel voor dat we meteen doorgaan met het volgende tweeminutendebat. Dat betreft het tweeminutendebat Voortgang van het vape- en tabaksbeleid. Voordat we daarmee beginnen, heeft mevrouw Van Meetelen een verzoek aan de leden.

De voorzitter:

We zien dat uw fractie wel degelijk heeft deelgenomen aan het debat, dus het staat u zelfs zonder toestemmingsverzoek volledig vrij om deel te nemen aan dit debat. We voegen u toe aan de sprekerslijst.

Mevrouw Moinat heeft mij verzocht om haar met nul minuten spreektijd toe te voegen aan de sprekerslijst. Ik kijk of daar bezwaar tegen is. Ik zie dat dat niet het geval is. Dan doen we dat aldus.

Ik geef het woord aan de heer Krul voor zijn inbreng in dit tweeminutendebat namens het CDA. Gaat uw gang.

De heer Krul (CDA):

Voorzitter. Als er nou één onderwerp is waarover ik graag wél heel veel moties indien, dan is het wel dit onderwerp, maar ik ga dat nu niet doen. Ik ben vooral heel benieuwd of de minister kan schetsen hoe ze de stappen en de maatregelen in het coalitieakkoord voor zich ziet en of ze al voor zich ziet in wat voor prioritering die gaan worden uitgevoerd. Denk dan aan het strafbaar stellen van het houden van handelsvoorraad of het verhogen van de leeftijd voor het kopen van nicotinehoudende producten.

Voorzitter, als u mij toestaat, heb ik nog één andere vraag. We zien natuurlijk dat in de herziening van het stelsel richting 2030, 2032 het aantal nicotinespeciaalzaken ineens heel erg stijgt. Dat is natuurlijk ook een soort beweging die de industrie maakt, omdat zij ziet: hé, op het moment dat de verkoop van nicotine op een andere manier wordt ingericht, kunnen we daarop anticiperen. Sterker nog, de signalen bereiken ons dat het toch echt met wel 100 of 200 procentpunten aan het stijgen is. Kunnen we nou richting die stelselherziening niets doen om dat te voorkomen? Het zou namelijk zonde zijn als wij klaar zijn met die herziening en we er dan zo veel nicotinespeciaalzaken bij hebben gekregen dat het doel dat we ooit beoogden met de stelselherziening niet meer bereikt kan worden. Hoe ziet de minister dat? Kunnen we dat nog repareren?

Dat was 'm.

Mevrouw Vliegenthart (GroenLinks-PvdA):

Voorzitter. De gevolgen van de vape-epidemie zijn immens. Jaarlijks hebben ruim 26.000 mensen spoedeisende hulp nodig door de gevolgen van roken en vapen. Tieners raken zo verslaafd aan vapen dat 35% van de jongeren 's nachts weleens wakker wordt om te vapen. Tegelijkertijd neemt de illegale vapehandel steeds ernstigere vormen aan. Daarom dien ik de volgende moties in.

Mevrouw Wendel (VVD):

De VVD wil allereerst het kabinet bedanken voor de beantwoording van alle vragen uit het schriftelijk overleg. Desondanks zijn er bij de VVD nog een aantal openstaande vragen. De allereerste is of er belemmeringen zijn in de gegevensuitwisselingen tussen de NVWA en andere instanties. Twee. Het kabinet werkt aan een wetsvoorstel om kindomgevingen rookvrij te maken. De eerste fase zou eind 2025 al in internetconsultatie gaan; dat is de fase waarin de terreinen van beheerde speeltuinen, kinderboerderijen en kindercentra, ruim 18.000 locaties, rookvrij worden. Dit is tot op heden nog niet gebeurd, dus ik ben benieuwd wanneer de Kamer dit wetsvoorstel kan verwachten. Drie. De verhoging van boetes voor overtredingen van de Tabaks- en rookwarenwet stond gepland per 1 juli 2026. Ik ben benieuwd of dit nieuwe kabinet dit ook gaat doorzetten. Tenslotte wil ik het kabinet vragen aandacht te hebben voor de gevolgen van tabaksontmoedigingsbeleid in grensregio's. De VVD vindt het belangrijk dat ondernemers het tabaksontmoedigingsbeleid ook kunnen meemaken, dus we moeten dit samen doen. Ik wil de minister oproepen om in het tabaksontmoedigingsbeleid zo veel mogelijk samen op te trekken met buurlanden om zo samen roken en vapen tegen te gaan.

Dank u wel.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Dank u wel, voorzitter. Voor D66 staat één doel centraal: toewerken naar een gezonde, rookvrije generatie. Iedere jongere die niet begint met roken of vapen, is namelijk winst, zowel voor de jongere als voor onze samenleving als geheel. We zijn dan ook blij met de duidelijke inzet op die rookvrije generatie, zoals het terugdringen van het aantal verkooppunten en de ambitie om de minimale leeftijd voor nicotinehoudende producten te verhogen naar 21 jaar. Daarmee maken we duidelijk dat nicotine geen onschuldig product is. We willen specifiek aandacht vragen voor het aantal jongeren in de jeugdzorg die roken, want 26% van de jongeren in de residentiële jeugdzorg rookt dagelijks. Dat staat tegenover iets meer dan 2% bij de jongeren buiten de residentiële jeugdzorg. Dat is een schokkend groot verschil. Daarom dienen we de volgende motie in.

Mevrouw Van Meetelen (PVV):

Voorzitter, dank je wel. Eventjes een stukje verwarring, maar het lukte dus echt niet. Maar goed, de PVV is kritisch over vapen. Wij zijn niet tegen vapen en ook niet tegen roken, maar wel tegen de wijze waarop daarmee omgegaan wordt. We zien wel dat er nog steeds heel veel jongeren echt massaal en illegaal aan vapes komen. Die handel verplaatst zich steeds meer naar het illegale circuit. Daar heb ik een motie over, zodat we daar toch eens naar gaan kijken.

Mevrouw Van Meetelen (PVV):

Ik wil in het bijzonder nog een keer herhalen dat het hierbij gaat om illegale vapes en illegale rookwaren.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering en geef het woord aan de minister voor de beantwoording van de gestelde vragen en de appreciaties van de ingediende moties.

Minister Hermans:

Voorzitter. Ik begin met de beantwoording van de gestelde vragen. Ik begin met de vraag van de heer Krul hoe ik de uitvoering van de ambities uit het coalitieakkoord zie. Om te beginnen: ik sta daar volledig en volmondig achter. De heer Krul vroeg ook hoe ik die ambities ga uitvoeren, vooral ook in de tijd. We zijn nu bezig om een goede planning van die verschillende maatregelen te maken. Daarover stuur ik de Kamer in april een brief. Als de heer Krul daar genoegen mee neemt, wil ik dat zo doen.

Dan de tweede vraag van de heer Krul, een beetje in het verlengde van de eerste vraag, over het nemen van stappen tegen de illegale handel in vapes en überhaupt het Actieplan tegen vapen. Het coalitieakkoord zet natuurlijk ook in op verdere uitvoering daarvan en op een strakke aanpak. Daar ga ik dus mee door. De verhoging van de boetes voor onlineverkoop en via supermarkten gaat al in per juli 2026, dus dit jaar nog. Aan het eind van het jaar komt het wetsvoorstel met aanscherpingen, zoals aangekondigd, naar de Kamer. We werken de komende jaren verder aan de inperking van het aantal verkooppunten.

Dan kom ik op de derde vraag van de heer Krul. Je ziet het aantal speciaalzaken stijgen. We willen de verkoop eigenlijk tegengaan. Ik denk dat het belangrijk is om onderscheid te maken tussen de speciaalzaak en het verkooppunt. Het aantal verkooppunten zien we daadwerkelijk drastisch naar beneden gaan de komende jaren. Zo zie ik die verhouding tot het beleid. Als de heer Krul daar prijs op stelt, kan ik in de brief waarin ik nader inga op de planning, wat meer woorden aan die verhouding wijden.

Minister Hermans:

Dan gaan we dat doen.

Dan de vragen van mevrouw Wendel. Zij vroeg of er belemmeringen zijn in de gegevensuitwisseling tussen de NVWA en andere instanties. Met de Douane heeft de NVWA een convenant afgesloten waardoor gegevensuitwisseling mogelijk is. Bij andere instanties, zoals bijvoorbeeld de Belastingdienst of gemeenten, moet er echt gevorderd worden om gegevens uit het toezicht op te vragen. De NVWA geeft aan belemmeringen te ervaren in het opvragen van die gegevens bij andere overheden. Ik ga met de NVWA hierover in gesprek.

Dan was er de vraag wanneer de Kamer het wetsvoorstel over de rookvrije kindomgeving kan verwachten. We streven ernaar om het wetsvoorstel in het tweede kwartaal van dit jaar in internetconsultatie te brengen. Ik verwacht dat we het begin 2027 aan de Kamer kunnen aanbieden, want na de internetconsultatie volgt natuurlijk nog het advies van de Raad van State.

Voorzitter. Tot slot de vraag van mevrouw Wendel over de verhoging van de boetes. Ik denk dat ik die beantwoord heb. De planning met als datum 1 juli 2026 gaat door. Dat betreft dus het overtreden van het verbod op verkoop op afstand, online dus, en het verbod op verkoop in supermarkten en horeca-inrichtingen. Dat waren de vragen.

Voorzitter. Dan kom ik nu bij de moties. De motie op stuk nr. 129 van mevrouw Vliegenthart gaat over het wettelijk verbod op het bezit van vapes vastleggen. Ik deel die ambitie. Aan die wet wordt nu gewerkt. Als ik de motie zo mag lezen dat het vastleggen van de betekenis van "grote hoeveelheden" onderdeel moet zijn van de verdere uitwerking, dat ik de Kamer daar uiteraard over informeer en dat ik er ook met de NVWA nog even over kan spreken, dan kan ik de motie oordeel Kamer geven.

Minister Hermans:

De motie op stuk nr. 130, van mevrouw Vliegenthart, gaat over een "three strikes out"-maatregel. Dat is een interessant principe, want hoe wil je de handhaving inrichten zodat die ook echt het effect heeft dat we beogen? Tegelijkertijd zien we ook dat elke maatregel die we nemen effect heeft op de activiteiten in het illegale circuit. Mevrouw Van Meetelen wees daar ook op. Voor deze motie geldt dat ik erover na wil denken en dat ik in kaart wil brengen wat wel en niet zou kunnen en wat daarvan de effecten zijn. We moeten dit ook juridisch goed doordenken, want het verkopen ís al illegaal en je kunt iets niet nog illegaler maken. Kortom, ik kan me iets voorstellen bij de gedachte, maar ik heb echt even tijd nodig voor de exacte uitwerking. Als ik het onderdeel mag maken van die wetsuitwerking, dan kan ik deze motie oordeel Kamer geven. Als mevrouw Vliegenthart echt wil dat ik het nu meteen uitwerk en dat het er onverkort in komt, dan kan ik die stap nu niet zetten.

Minister Hermans:

Mag ik in de begrotingsbehandeling terugkomen op de vraag wanneer wij kunnen aangeven hoe we op hoofdlijnen die wet uitwerken? Ik moet dit namelijk gewoon even vragen. Ik kijk nu wel in de richting van mijn ondersteuning, maar zij reageren non-verbaal en ik kan het antwoord daar niet uit opmaken. Als ik dat mag doen, dan krijgt mevrouw Vliegenthart heel snel antwoord op die vraag.

Minister Hermans:

Kijk, ik ga op enig moment een brief sturen over de contouren van dat wetsvoorstel. Mevrouw Vliegenthart heeft net ook nog een andere motie ingediend. De vraag is alleen even wanneer ik die brief kan sturen. Ik ga even iets proberen. Als ik zeg dat wij voor de zomer een brief op hoofdlijnen sturen, dan … Ja? Wij sturen voor de zomer een brief op hoofdlijnen.

Minister Hermans:

De motie op stuk nr. 131 van mevrouw Synhaeve verzoekt om in gesprek te gaan. Ik vind het belangrijk om hierover in gesprek te gaan, dus oordeel Kamer.

Minister Hermans:

Dan tot slot de motie op stuk nr. 132. Hoewel ik heel erg deel met mevrouw Van Meetelen dat we ook op dat illegale circuit en op wat daar gebeurt in moeten zetten, moet ik deze motie toch ontraden. De motie vraagt mij namelijk om ons in de handhaving primair te richting op het opsporen en ontmantelen van die illegale netwerken. De NVWA werkt risicogericht en richt zich daarbij op allerlei plekken waar zich mogelijk problemen kunnen voordoen. Ik laat het dus ook echt aan de NVWA om daar invulling aan te geven. Het feit dat de motie mij dus vraagt om ons daar primair op te richten, leidt ertoe dat ik deze motie moet ontraden.

De voorzitter:

Ik stel de leden voor om meteen door te gaan met het volgende tweeminutendebat. Dat betreft het tweeminutendebat Vrouwengezondheid. Het commissiedebat heeft plaatsgevonden op 10 februari. Ik geef als eerste het woord aan mevrouw Vliegenthart voor haar inbreng namens GroenLinks-Partij van de Arbeid.

Mevrouw Vliegenthart (GroenLinks-PvdA):

Voorzitter. Wat is het mooi dat we juist nu, tijdens de Endometriose Awareness Maand, dit debat voeren met elkaar. En dat het nodig is, blijkt maar weer uit het interview dat hoogleraar Gisela Terwindt gaf. Zij constateerde terecht hoe belangrijk de aandacht voor vrouwengezondheid op alle vlakken binnen de geneeskunde is: van gynaecologie tot abortuszorg en van cardiologie tot neurologie en nog veel verder. Zo zei Gisela ook: als ik naar mijn onderzoeksgroep en naar mijn dochter met migraine kijk, dan weet ik dat ik moet blijven strijden voor de volgende generatie; ook al lukken dingen mij soms niet, elk steentje dat je bijdraagt is er weer een voor de volgende groep.

Voorzitter. Ik dien dus de volgende motie in, omdat alle kleine steentjes bijdragen aan verbetering voor weer de volgende groep vrouwen.

Mevrouw Vliegenthart (GroenLinks-PvdA):

Dan de volgende motie.

De heer Krul (CDA):

Voorzitter. Het gebeurt zeer zelden dat u een christendemocraat een enthousiast pleidooi hoort houden over zelfbeschikking, maar deze keer ga ik het toch doen. Dat heeft alles te maken met het feit dat vrouwen op dit moment naar aanleiding van hun bevolkingsonderzoek niet geïnformeerd worden over het feit dat zij dicht borstweefsel hebben. Ik vind de redenering van het kabinet en de verschillende bewindspersonen met wie ik inmiddels hierover gesproken heb, simpelweg krom. De redenatie is dat dit de ongelijkheid in de hand zou werken, omdat er per se een behandeling aan vast moet plakken. Dit staat volgens mij het recht dat vrouwen hebben in de weg om daar zelf een geïnformeerde keuze over te maken. Ze moeten zelf kunnen kiezen of ze misschien toch gaan voor een echo of een particuliere MRI. Ik wijs dan ook naar Amerika, naar Nancy Cappello, die daar al sinds 2009 knokt voor federale wetgeving op het gebied van dicht borstweefsel. Dat is in 2023 gelukt onder de Biden Administration. In Amerika hebben vrouwen nu via de Breast Density Notification regulation het recht om naar aanleiding van bevolkingsonderzoek te weten dat zij dicht borstweefsel hebben. Samen met mevrouw Paulusma dien ik hier van harte een motie over in, maar omdat ik slechts mede-indiener ben, kan ik hier alleen maar even een vraag over stellen. Ik wil namelijk gewoon gerustgesteld worden door de minister dat deze motie, als die wordt aangenomen, naar de letter wordt uitgevoerd. Is dat zo?

Dank u wel.

Mevrouw Dobbe (SP):

Dank u wel, voorzitter. Vier moties, dus ik begin snel.

Mevrouw Dobbe (SP):

Tot slot wil ik nog opgemerkt hebben dat ik met veel enthousiasme de motie van mevrouw Paulusma mede indien, want het kan niet zo zijn dat vrouwen met dicht borstklierweefsel daar niet over worden geïnformeerd, terwijl het wel duidelijk wordt uit het bevolkingsonderzoek.

Dank u wel.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

Voorzitter. Bij die laatste woorden die net zijn uitgesproken sluit ik mij aan. Ik heb zelf ook een motie, die mogelijk een bijdrage kan zijn ten aanzien van alle problemen die in vorige moties al benoemd zijn. Dus luister goed.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

Dank voor de coulance van de voorzitter dat ik 'm mocht afmaken.

Mevrouw Paulusma (D66):

Dank u wel, voorzitter. Er is volgens mij geen onderwerp dat op zo veel eensgezind draagvlak in deze Kamer kan rekenen als het verbeteren van de vrouwengezondheid. Dat is niet alleen goed voor vrouwen, maar dat is ook heel goed voor mannen. We gaan er namelijk allemaal op vooruit. Het gaat alleen niet makkelijk. Het vraagt heel veel strijd, heel veel geduld, heel veel inzet en heel veel samenwerking. Ik ben daarom ook trots om deze motie in te dienen. Ik doe dat vooral voor al die vrouwen die nu niet geïnformeerd worden over hun eigen lichaam.

Mevrouw Paulusma (D66):

De indieners zijn álle leden die hebben meegedaan aan dit commissiedebat. Zij voelen met mij de ernst van deze informatie.

Dank u wel.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Dank, voorzitter. Ik heb nog één openstaande vraag, die ik graag beantwoord wil hebben: is vrouwengezondheid nu echt een nationale prioriteit? Graag antwoord daarop.

Voorzitter. Ik heb één motie.

Mevrouw Maeijer (PVV):

Voorzitter, dank u wel. Ik heb twee vragen, eigenlijk dezelfde als in het debat, maar we hebben een andere bewindspersoon, dus wie weet komt er ook een ander antwoord. Die vragen gaan over de MRI-scan voor vrouwen met dicht borstweefsel.

Voorzitter. Het budget ligt klaar. De uitvoeringstoets laat zien dat het haalbaar is om het bevolkingsonderzoek voor vrouwen met zeer dicht borstweefsel uit te breiden met een MRI. Dat dit niet meteen morgen geregeld is, begrijp ik ook, maar nu is het pas vanaf 2030 mogelijk. Dat is mooi, maar het is natuurlijk ook nog wel ontzettend ver weg. Ziet deze minister toch nog mogelijkheden om te versnellen, desnoods met een pilot?

Tot slot, voorzitter. Ik heb een vraag die aansluit bij de vraag die door meerdere collega's is gesteld en bij de motie die is ingediend. Is deze minister bereid om ervoor te zorgen dat vrouwen waar mogelijk geïnformeerd worden over de dichtheid van hun borstweefsel?

Dank u wel.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering en geef het woord aan de minister voor de beantwoording van de gestelde vragen en de appreciatie van de ingediende moties. Het woord is aan de minister.

Minister Hermans:

Voorzitter, dank. Ik begin met de vraag van mevrouw Van Brenk: is vrouwengezondheid nou een prioriteit van het kabinet? Ja, dit is een van de prioriteiten. Ik vind het zeker een belangrijk onderwerp. Ik denk dat dit tweeminutendebat dat ook laat zien. Het is ook niet voor niets dat het in het coalitieakkoord op, uit mijn hoofd, twee plekken terugkomt. Dat laat het belang dat deze coalitie hecht aan dit onderwerp dus ook zien.

Voorzitter. Dan kom ik bij de ingediende moties. Dan begin ik met de motie op stuk nr. 963 van mevrouw Vliegenthart c.s., over de mogelijkheid om, naar aanleiding van het advies van de Commissie, aanspraak te maken op de ESF+-middelen in het kader van het bevorderen van toegang tot veilige abortuszorg. Laat ik hier ook nog een keer benadrukken dat dit kabinet pal staat voor de gezondheid en de rechten van vrouwen en meisjes, inclusief keuzevrijheid en toegang tot veilige abortuszorg. Het is zeer ingrijpend als je als vrouw in jouw eigen land geen toegang hebt tot veilige abortuszorg. Ik heb kennisgenomen van het advies van de Commissie van vorige week. Dat ESF+-fonds valt onder de verantwoordelijkheid van mijn collega's van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ik heb tussen afgelopen donderdag en nu nog niet de mogelijkheid gehad daar met hen een gesprek over te voeren. Ik zal dat wel doen. Ik wil dat ook graag doen, ook om te zien wat nou de mogelijkheden zijn om in de Nederlandse context invulling te geven hieraan op basis van het advies van de Commissie. Dit gezegd hebbende is deze motie eigenlijk ontijdig. Ik wil mevrouw Vliegenthart vragen om 'm even aan te houden. Ik voer dat gesprek en kom dan terug bij de Kamer.

Minister Hermans:

Ja, daar ga ik mijn stinkende best voor doen.

Minister Hermans:

De motie op stuk nr. 964, over de betrokkenheid van vrouwen en de publieksparticipatie. Dat is een hele begrijpelijke motie. Ik vind de betrokkenheid van vrouwen van groot belang, niet alleen bij de vormgeving van de strategie die we nu gemaakt hebben, maar ook bij de werkagenda die er komt en vooral ook straks de uitvoering. Het is dus belangrijk om die betrokkenheid op alle fronten structureel te borgen. Daar zal ik in die werkagenda ook aandacht aan besteden. In de motie wordt ook verwezen naar de situatie in Engeland. Als ik de motie als volgt mag vormgeven, kan ik 'm oordeel Kamer geven. Ik ga invulling geven aan die structurele betrokkenheid, maar ik wil wel echt even kijken hoe we dat doen op een manier die past bij de Nederlandse situatie, op zo'n manier dat we het ook echt kunnen invullen, dat we er ook echt wat mee kunnen doen en dat we die terugkoppeling vorm kunnen geven.

Minister Hermans:

Voorzitter. Dan de motie op stuk nr. 965 van mevrouw Dobbe, over de aanbestedingsregels in het kader van de MRI-scan. Ik begrijp de oproep van mevrouw Dobbe en de wens om te versnellen, maar ik moet deze motie helaas ontraden, omdat ik hierbij gewoon gehouden ben aan de wettelijke plicht om deze MRI-capaciteit aan te besteden.

Minister Hermans:

De motie op stuk nr. 966 van mevrouw Dobbe. Ik ben bereid om met BVO Nederland in gesprek te gaan, maar ik moet er wel eerlijk bij zeggen: daar is gewoon sprake van een groot arbeidsmarkttekort. Dat is in de kern het probleem. Er zal dus geen eenvoudige oplossing zijn. Het is uiteindelijk ook aan BVO Nederland zelf om de keuzes hierin te maken, maar ik ben bereid om in gesprek te gaan, dus met die toelichting krijgt de motie oordeel Kamer.

Minister Hermans:

Dan de motie op stuk nr. 967, ook van mevrouw Dobbe, met het verzoek de nationale strategie te verlengen tot 2035. De strategie loopt tot 2030. Mijn voorganger heeft al toegezegd — die toezegging herhaal ik ook heel graag — om in 2027 tussentijds te monitoren waar we staan en wat logisch is. Ik zou dan ook willen kijken hoe we die termijn na 2030 eruit laten zien. Als ik het zo mag lezen dat ik daar in 2027 op terugkom, dan geef ik de motie oordeel Kamer. Dus de vraag is of mevrouw Dobbe daartoe bereid is.

Minister Hermans:

Dat jaar 2027 waar ik naar verwees, is halverwege de looptijd. Dan is die evaluatie, om ook op deze vraag in te gaan. Daarnaast hebben we al toegezegd om terug te komen op de monitoring van de resultaten van het programma. Ik zou even moeten nagaan wanneer de eerste rapportage daarvan is. Wellicht kunnen mevrouw Dobbe en ik elkaar vinden op dat we bij die eerste monitoring kijken hoe we omgaan met de totale looptijd van het programma.

Minister Hermans:

Ik doe hier een poging om te kijken hoe we elkaar kunnen vinden, om een strategie die net is vastgesteld, een werkagenda die nog gemaakt moet worden ... Ik heb net aan mevrouw Vliegenthart uitgelegd hoe ik daarin ook participatie, betrokkenheid en consultatie structureel wil borgen. Ik vind het een beetje gek om, terwijl we dat nog aan het uitwerken zijn, nu al te zeggen dat die sowieso tot 2035 moet lopen. Misschien zeggen we wel dat die tot 2040 moet lopen! Ik weet het gewoon nog niet. Daarmee ontraad ik de motie.

Minister Hermans:

De motie op stuk nr. 968 is ook van mevrouw Dobbe en verzoekt om screening op erfelijke kanker uit te zonderen van het eigen risico. Hoewel ik ook hier begrijp waar het verzoek van mevrouw Dobbe vandaan komt, moet ik de motie ontraden. Voor zorg onder de Zorgverzekeringswet, en daar valt in die gevallen ook deze screening onder, geldt het eigen risico.

Minister Hermans:

De motie op stuk nr. 969 van de heer Claassen is een uitgebreide motie, mag ik wel zeggen. Ik moet 'm ontraden, want deze motie doet een aantal verzoeken waar geen dekking voor is. Er lopen al een aantal onderzoeken die ik heel nauwgezet volg. Mogelijk zijn er kansen op termijn, maar voor nu moet ik 'm ontraden.

Minister Hermans:

De motie op stuk nr. 970 van mevrouw Paulusma ...

Minister Hermans:

Ja, dat kan ik doen.

Minister Hermans:

Nee, de appreciatie blijft wat die is.

Minister Hermans:

De motie op stuk nr. 970 van mevrouw Paulusma en een heel aantal leden, eigenlijk iedereen aanwezig bij het debat, zoals mevrouw Paulusma ook zei. Voorzitter, staat u mij toe om hier iets meer over te zeggen. Het is namelijk een ongelofelijk belangrijk onderwerp waar al sinds lange tijd hier in de Kamer over gedebatteerd wordt. Ik denk dat, wat mevrouw Paulusma terecht aanhaalde, het echt een belangrijke mijlpaal is voor de gezondheid van veel vrouwen in Nederland dat we MRI's gaan aanbieden in het bevolkingsonderzoek borstkanker voor vrouwen met zeer dicht borstweefsel. Dat is naar aanleiding van een motie van mevrouw Paulusma, die destijds ook unaniem is aangenomen. Dat was in december 2024, dus dat is al even geleden, maar die stap zetten we nu en dat is echt een belangrijke mijlpaal. We weten namelijk dat het huidige bevolkingsonderzoek voor vrouwen met zeer dicht borstweefsel minder goed werkt. Die MRI biedt uitkomst en daarmee zal het bevolkingsonderzoek echt verbeteren.

Voorzitter. Vanaf het moment dat het MRI-aanbod is gerealiseerd, wordt de borstdensiteit gemeten met een mammografie en ook teruggekoppeld aan vrouwen. Tijdens het commissiedebat, en ook hier in dit tweeminutendebat, gaat het specifiek over deze stap en hoe we daarmee omgaan. Ik weet, zoals we dat allemaal weten en kennen van verhalen uit onze omgeving, van dichtbij, soms van zeer nabij, hoe belangrijk deze informatie is en waarom vrouwen deze informatie graag willen hebben. Het gaat immers om informatie over jouw eigen lichaam. Ik snap dus heel goed dat deze motie hier nu voorligt.

Er zit ook een dilemma achter. Daar wil ik een paar dingen over zeggen en misschien wil ik in eerste instantie even iets benadrukken. Het is niet zo dat we op dit moment borstdensiteit meten en die informatie achterhouden. Soms kan je wel iets zien op zo'n mammografie, maar op basis van die informatie kan de radioloog daar niet een alomvattend antwoord op geven. Daar heb je echt meer onderzoek voor nodig. Daarom kwam mevrouw Paulusma ook met de eerdere motie. Dat is dus even belangrijk om als nuance aan te brengen.

De reden — dat is volgens mij ook uitgebreid gewisseld in het commissiedebat twee weken geleden — dat we gezegd hebben dat je die densiteit eigenlijk pas wil meten en terugkoppelen op het moment dat je die MRI kunt aanbieden, is omdat je handelingsperspectief aan vrouwen wil kunnen geven. Als je deze informatie hebt en terugkoppelt aan vrouwen, maar nog niet dat aanbod van de MRI kan doen, is er ook potentieel een risico dat er via een andere weg druk op de zorg ontstaat, die verdringing van zorg die andere vrouwen nodig hebben, kan veroorzaken.

Dan is er nog een vraagstuk over de kwaliteitsborging als vrouwen op andere plekken zo'n MRI laten doen: hoe weten we zeker dat iedereen op dezelfde manier, met de juiste kwaliteit van zorg geholpen wordt? Dat zijn dilemma's die door ons en door mijn voorganger in het commissiedebat zijn ingebracht. Die liggen ten grondslag aan de weging of je dit nou moet doen en of je deze stap nou met zetten.

Dan zit er ook nog iets in de uitvoering. Mevrouw Paulusma zei dat eigenlijk ook in haar inbreng en in de overweging in de motie. Je hebt dit niet vandaag of morgen geregeld. Het vraagt ook in de communicatie echt wel een aantal stappen die gezet moeten worden. Daar vraagt de motie natuurlijk ook om. Als we dit gaan doen, moeten we goed bekijken wat dit dan betekent voor de planning en de start van het kunnen aanbieden van die MRI-onderzoeken. Het is echt wel aannemelijk dat we daar dan wat later mee kunnen starten.

Minister Hermans:

Zeker, zeker, voorzitter. Ik begrijp echt uw wens tot snelheid, maar sommige onderwerpen verdienen echt dat ik hier de bredere weging schets. Dit gaat namelijk niet over iets kleins. Dit dilemma geschetst hebbende en alles afwegende lees ik deze motie, en vooral het eerste dictum, waarin wordt verzocht om te bewerkstelligen dat we dit waar mogelijk al gaan meten en gaan terugkoppelen aan vrouwen, als een hele stevige uitspraak van de Kamer, die tegen mij zegt: kom nou met een plan van aanpak voor hoe je dit zou kunnen invoeren. Dat is eigenlijk uw derde verzoek. Die uitspraak neem ik zeer serieus. Nee, meer dan dat: die neem ik echt ter harte. Nadat wij de eerste termijn van de begrotingsbehandeling hebben gehad, ga ik terug naar het departement. Wij zullen aan een planning gaan werken. Daaronder valt ook het vragen van een advies aan de Gezondheidsraad. Als we dit gaan doen, dan breiden we het borstkankeronderzoek namelijk uit. Daarvoor moet de vergunning worden uitgebreid. Daar moet ik een advies over vragen aan de Gezondheidsraad.

Voorzitter. Ik begrijp waar deze discussie ooit in december 2024 vandaan kwam. Eigenlijk begon die natuurlijk daarvoor al, maar met die motie is die gestart. Het gaat erom dat het voor vrouwen van belang is om te kunnen weten wat er al dan niet in hun lichaam aan de hand is. Overigens, als je dat niet wil weten, dan moet je dat ook kunnen aangeven. Met alle opmerkingen die ik daarbij heb gemaakt, geef ik deze motie oordeel Kamer.

Minister Hermans:

Voorzitter. Dan de motie op stuk nr. 971. Dat is de motie van mevrouw Van Brenk over meer onderzoek naar sekseverschillen bij het ontstaan en de behandeling van de ziekte van Alzheimer. Ik steun van harte dat er onderzoek plaatsvindt naar mogelijke sekseverschillen bij het ontstaan en de behandeling van ziektes. In de Nationale Dementiestrategie houden we hier al rekening mee. De motie vraagt mij echter dit ook op geneesmiddelen te richten. Dat is voor mij een lastige situatie, want dat kan ik niet doen en daar heb ik nu ook niet de ruimte voor. Om die reden moet ik de motie ontraden.

Minister Hermans:

In het onderzoek binnen de Nationale Dementiestrategie wordt al rekening gehouden met sekseverschillen waar relevant. Ik heb nu niet paraat welke ziekten daar allemaal onder vallen en waar specifiek onderzoek naar wordt gedaan, dus dat wil ik nagaan en er dan bij mevrouw Van Brenk op terugkomen. Misschien wil zij de motie tot die tijd aanhouden. Ik kan daar dan schriftelijk op terugkomen of misschien kunnen wij daar in de begrotingsbehandeling nog wat over wisselen.

Minister Hermans:

Ja, voorzitter, omdat ik dan ...

Minister Hermans:

Zeker, want dan heb ik de inbreng van u allen en ga ik daar met mijn collega's op het ministerie van VWS en de minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport mee aan de slag.

Minister Hermans:

Nee, zeker niet, voorzitter, maar we zijn er donderdag weer fris en fruitig bij.

Maar ik heb de tiende motie nog, van mevrouw Maeijer, die mij verzoekt om de implementatie van de MRI te versnellen, eventueel door middel van pilots.

Minister Hermans:

Was dat een vraag? Dat is waar! Ik zie het ook staan. Excuus, voorzitter. Het gaat dus niet om de tiende motie maar om vraag drie, van mevrouw Maeijer. Ik begrijp het verzoek. We zullen onderweg versnellen waar we dat kunnen doen, maar ik moet er ook eerlijk over zijn dat ik daar op dit moment niet heel veel verdere mogelijkheden voor zie.

Voorzitter, nu ben ik echt aan het einde van mijn beantwoording.

De voorzitter:

Ik stel de leden voor om door te gaan met de begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Voor de eerste termijn van de Kamer geef ik het woord aan de heer Bushoff als eerste spreker. Dat doet hij namens de fractie van GroenLinks-PvdA. Het woord is aan hem

De voorzitter:

U heeft acht minuten in de eerste termijn en de resterende in de tweede termijn, maar als u dat zelf anders wenst in te richten, kan dat natuurlijk.

Ik begrijp dat we nog even wachten op de collega van de minister. Het is fijn dat de heer Bushoff er al is; dan kunnen we gelijk de spreektijd even met elkaar afstemmen. De vergadering is een kort ogenblik geschorst.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Ik heet de beide ministers van harte welkom in de Kamer.

De voorzitter:

Ik geef het woord aan de heer Bushoff als eerste spreker. Dat doet hij namens de fractie van GroenLinks-Partij van de Arbeid. Het woord is aan hem.

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

Dank u wel, voorzitter. Ook welkom aan de beide nieuwe bewindspersonen in vak K. Gelet op de grote uitdagingen in de zorg die voor u liggen en ook het feit dat er al zeven voorgangers in korte tijd zijn geweest, heeft uw partij in ieder geval heel veel vertrouwen in u, denk ik. Er ligt een enorme opgave voor u en de verwachtingen zijn heel hooggespannen. Ik wens u van harte succes, want dat heeft de zorg echt nodig.

Voorzitter. Vandaag hebben we het natuurlijk over de begroting van 2026. De oplettende kijker zou dan kunnen denken: "De begroting van 2026? We zitten al in maart. Hoe zit dat nou?" Misschien is dat wel het beste symbool van de stilstand die we de afgelopen twee jaar hebben meegemaakt.

Voorzitter. De begroting van 2026 heet "beleidsarm". Dat betekent dat er in principe niet heel veel spannende voorstellen in zitten. Ik doe samen met een aantal collega's wel een aantal verbetervoorstellen. Zo doe ik samen met mijn collega Bikker een voorstel om juist in die wijken waarin de armoede relatief hoog is en er grote gezondheidsachterstanden zijn maar eigenlijk te weinig aed's en hulpverleners, meer aed's en hulpverleners te krijgen, zodat je postcode niet bepaalt wat je overlevingskansen zijn bij hartproblemen. Ik doe samen met verschillende collega's ook een voorstel om onderzoeksgeld vrij te maken voor onderzoek naar, of in ieder geval het opstellen van een agenda voor, PAIS. Dat zijn postacute infectiesyndromen zoals postcovid, Q-koorts et cetera. Het voorstel is om daar een klein budgetje voor vrij te maken dat potentieel een groot verschil kan maken in het dagelijks leven van mensen.

Voorzitter. Ik heb ook een aantal kritische vragen bij deze begroting, bijvoorbeeld over pandemische paraatheid, maar daar kom ik zo meteen op. Ik denk dat het ook wel reëel is om te zeggen dat het vandaag zal gaan over de plannen van het nieuwe kabinet voor de zorg. Laat ik ook gelijk helder zijn: zoals ze nu voorliggen, steunt GroenLinks-PvdA die plannen niet. Maar natuurlijk is GroenLinks-PvdA wel bereid om het te hebben over de vraag hoe we de zorg beter kunnen maken. Ik doe vandaag trouwens ook de volgende oproep aan alle collega's, van oppositie tot coalitie: laten we vandaag dat gesprek aangaan, elkaar bevragen op eenieders plan en visie om de zorg beter te maken.

"Waar visie en uitzicht ontbreekt, komt het volk om", zei Joop den Uyl op 28 mei 1973 hier in het parlement tijdens zijn regeringsverklaring. Dat lijkt misschien heel lang geleden, maar ook vandaag de dag is dat nog even waar, juist voor de zorg. Ja, de zorg staat voor hele grote uitdagingen. Dat vraagt niet om het verdedigen van de status quo, maar juist om de moed om te hervormen. Maar ik zeg erbij dat dit echt iets anders is dan visieloos bezuinigen. Want welk probleem wordt er opgelost met een lagere zorgtoeslag, een hoger eigen risico en het afschaffen van de tegemoetkoming voor chronisch zieken? Wat voor antwoord geef je op de vergrijzing met het invoeren van een eigen bijdrage in de wijkverpleging, terwijl mensen langer thuis moeten blijven wonen en we nu al zien dat de spoedeisende hulp overloopt met mensen die juist die zorg thuis niet krijgen? En hoe wordt de zorg beter als je straks meer moet gaan betalen voor je eigen medicijnen en minder terugkrijgt van de Belastingdienst omdat je je zorgkosten niet meer kunt aftrekken? Waar visie ontbreekt, komt het volk om.

Voorzitter. Gisteren sprak ik Roger. Die heeft 24 jaar in de zorg gewerkt: een goed inkomen, een gelukkig gezin en zingeving, omdat hij levens redde als ambulancebroeder. Dat gold ook voor Ben, die ik gisteravond ook aan de telefoon had. Ben heeft eerst bij de marine gewerkt. Daarna werkte hij 37 jaar in de zorg, waarvan hij de laatste 28 jaar ook bij de ambulance werkte. Dat deed hij totdat hij van hulpverlener patiënt werd. Roger en Ben weten wat het is om hard te werken, willen graag hun eigen boontjes doppen en vragen niet heel veel meer dan een klein stukje zekerheid. Juist die sociale zekerheid wordt afgebroken. Zij krijgen straks tot €700 minder per maand, terwijl hun zorgkosten met honderden euro's toenemen.

Voorzitter. Dat is de praktijk achter de bezuinigingen. Dat is wat er gebeurt met de mensen achter de cijfers. Wat me misschien wel het meeste raakte in die gesprekken, was het feit dat ze zeiden: "Weet je, wij hebben het misschien nog wel goed genoeg; wij kunnen al deze bezuinigingsvoorstellen misschien nog net dragen. Maar wat te denken van de mensen aan de onderkant?"

Voorzitter. Als zoon van twee moeders die in de gehandicaptenzorg werkten en een zus die nu in de ggz werkt, weet ik dat er echt dingen beter kunnen in de zorg. Sterker nog, er móéten dingen beter in de zorg. De mensen in de zorg pleiten er niet voor om alles te houden bij het oude; zij willen ook verbeteringen. Maar dat staat in zo'n schril contrast met de visieloze bezuinigingen die het kabinet nu voorstelt. Het kan zoveel beter, het kan zoveel beter. Want, zeg ik erbij en vraag ik ook aan deze bewindspersonen, wat is uw visie op het feit dat er per jaar miljarden aan publiek geld, bedoeld voor de zorg, weglekken naar private winsten en fraude? Wanneer komt de Wet integere bedrijfsvoering zorg- en jeugdhulpaanbieders naar de Tweede Kamer? Wordt die scherper dan het concept dat eerst in de Kamer lag?

Voorzitter. Als je weet dat er voor 10 miljard euro per jaar aan fraude plaatsvindt in de zorg … Stel je voor, we nemen daar 1% van. We leggen deze ministers voor volgend jaar de doelstelling op dat 1% van die 10 miljard in ieder geval behouden blijft voor de zorg volgend jaar. Ik zei in het begin van mijn inbreng: we leggen de lat hoog voor deze ministers. Maar laten we gewoon schappelijk beginnen met 1% en wat dat al niet oplevert. Ik vraag het ook aan deze ministers. Wat vinden zij van het feit dat je als aandeelhouder en zorgbestuurder ver boven de WNT, de Wet normering topinkomens, kan binnenharken in de zorg? Zou niet iedereen die in de zorg werkt maximaal moeten kunnen verdienen wat toegestaan is volgens de Wet normering topinkomens? En wat te denken van medisch specialisten in loondienst nemen? Er zijn zo veel mogelijkheden om de zorg beter te maken en daarmee ook geld op te halen.

Voorzitter. Ik denk echt dat het beter moet in de zorg. Ik denk dat de zorg schreeuwt om echte hervormingen in plaats van visieloze bezuinigingen. Wat alleen al bijvoorbeeld te denken van het feit dat we graag de beweging willen zien van zorg naar gezondheid, maar dit kabinet daar eigenlijk veel te weinig aan doet en niet eens de vorige bezuinigingen op preventie terugdraait? Of neem de perverse prikkel in de zorg dat het loont om vooral lichte zorg te leveren in plaats van de complexe problematiek op te lossen. Ook die prikkel wordt niet aangepakt, en dan ben je een dief van je eigen portemonnee. Met andere woorden, het kan zoveel beter in de zorg en verbetervoorstellen kunnen ook zo veel geld opleveren.

Voorzitter, ik kom tot een afronding. Ik noemde in het begin van mijn inbreng al dat ik nog een aantal kritische vragen heb over pandemische paraatheid. Ik vind dat misschien wel het meest tonende voorbeeld van die visieloze bezuinigingen die worden voortgezet. Noem het misschien — excusez le mot — dom bijna. Want hoe kun je nou de infrastructuur die we hebben opgetuigd na de coronajaren nu wegbezuinigen? Dat is, zoals de voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid terecht zei, zoals de brandweer wegbezuinigen omdat er nu even geen vuur is. Wat is daar de visie achter, vraag ik deze ministers.

Voorzitter, dan helemaal tot slot. Ik noemde al even het gezin waaruit ik kom en daar wil ik ook weer mee eindigen. Wat mij heel erg bijstaat, is dat mijn zus mij laatst nog vertelde: in mijn vrije tijd maak ik de gespreksverslagen, zodat ik in werktijd echt tijd heb voor de patiënten. Het staat mij nog bij dat mijn moeder toen ze thuiskwam altijd zei: in de auto eet ik mijn boterham op, zodat ik geen pauze hoef te nemen en meer tijd heb voor de patiënten. Ik moet denken aan Ben en Roger, die elke dag, dag in dag uit, in de nacht en overdag klaarstonden als ambulancebroeders. Dat zijn de mensen die ons zorgstelsel draaiende houden. Dat is de kern, de belofte van ons zorgstelsel: mensen die omkijken naar elkaar, die willen zorgen en die kiezen voor gezondheid. Dat is ook waar GroenLinks-PvdA voor staat. De vraag is: waar staat dit kabinet en waar staat deze coalitie?

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

Dank voor de vraag. Ik ga daar zo een antwoord op geven. Eén observatie moet mij eerst even van het hart als ik de woorden van de heer Claassen hoor. Als de Groep Markuszower ook zo in de wedstrijd staat, dan betekent dat inderdaad iets voor de zorgplannen van dit kabinet. Dat schiet mij te binnen als ik de inleidende woorden hoor die u spreekt. Ik denk dat het goed is om dat hier te markeren.

U vraagt: waar valt met GroenLinks-PvdA samen te werken als het gaat om de zorg? Het simpele antwoord is: met alles wat de zorg beter maakt. Met ons valt samen te werken door het kabinet, de coalitie en de oppositie op het gebied van de zorg, maar wel met plannen die de zorg daadwerkelijk beter maken. Ik heb net een aantal voorbeelden genoemd in mijn eigen inbreng. Ik ben ervan overtuigd dat je kunt komen met voorstellen die de zorg beter maken, zodat we van zorg naar gezondheid gaan en we perverse prikkels, fraude in de zorg en exorbitante winstuitkeringen in de zorg aanpakken. Zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan. Als je alle voorbeelden die ik net noemde in plannen vat, dan maak je de zorg beter. Dat levert ook heel veel geld op. Met GroenLinks-PvdA valt dus zeker samen te werken door het kabinet, de coalitie en de oppositie met plannen die de zorg beter maken.

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

Ik ben in ieder geval blij dat ook de heer Claassen van de Groep Markuszower in niet mis te verstane bewoordingen zegt dat deze plannen van tafel moeten. Dat delen wij, want die zijn niet goed voor de zorg en die maken de zorg niet beter. Ik denk zelfs dat je er op termijn duurder mee uit bent dan dat het op korte termijn besparingen oplevert.

Ik kom bij uw vraag hoe we dit gaan betalen en of we elkaar op dat stuk kunnen vinden. Dat wordt een uitdaging, zegt de heer Claassen. Ik denk dat dat terecht is. Laat ik daar in ieder geval iets over zeggen vanuit GroenLinks-PvdA. Ik vind het bijna onbegrijpelijk dat van de meest vermogenden en van de hoogste inkomens niks extra's wordt gevraagd en dat met name de middenklasse, de middeninkomens, er minder op vooruitgaat dan de meest vermogenden. Ik denk dat daar een oplossingsrichting zit. Ik denk dat er ook een oplossingsrichting zit in het aanpakken van perverse prikkels en het tegengaan van exorbitante winstuitkeringen. We moeten ervoor zorgen dat iedereen die in de zorg werkt onder de Wet normering topinkomens valt en dat medisch specialisten in loondienst komen. Ik heb nu al een heel rijtje met maatregelen genoemd die oplopen tot honderden miljoenen, zelfs tot boven de miljard. Dat geld kunnen we ophalen en vervolgens weer gebruiken voor bijvoorbeeld de zorg.

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

Goede vraag. Heel kort drie dingen daarover. Ten eerste verwacht ik zomaar dat een van mijn collega's daar nog langer op door zal gaan. Dat is dus alvast een soort cliffhanger, zogezegd. Ten tweede heb ik in mijn eigen bijdrage heel kort de vraag gesteld: wat lost zo'n eigen bijdrage in de wijkverpleging nou op, wetende dat steeds meer mensen langer thuis gaan blijven wonen? We zien nu al dat, juist doordat deze mensen thuis vaak te weinig goede zorg krijgen, ze op de eerste hulp belanden. Veel van de spoedeisendehulpposten in het ziekenhuis hebben te maken met personeelstekorten en toenemende druk. Veelal komt dat doordat er toch te vaak ouderen terechtkomen die misschien beter geholpen zouden zijn met iemand die vaker even aanklopt of aanbelt om te vragen hoe het met ze gaat. Zo iemand kan op tijd signaleren of er iets aan de hand is. Ik denk inderdaad dat zo'n eigen bijdrage daar niet behulpzaam bij is. Volgens mij blijkt daar heel duidelijk uit hoe GroenLinks-PvdA naar deze maatregel kijkt. Zoals ik zei: de cliffhanger is dat ik mij zomaar kan voorstellen dat een van mijn collega's daar nog veel meer inkleuring aan kan geven.

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

Het klopt dat de zorg voor grote uitdagingen staat, waaronder de personeelstekorten. Wat mij zo verbaasde aan de plannen van deze coalitie is dat er vooral een botte bezuiniging staat, maar er geen enkel serieus voorstel komt over hoe je de zorg daadwerkelijk beter maakt zodat de zorgvraag afneemt. Je kunt bijvoorbeeld echt inzetten op gezondheid en preventie. Dit kabinet investeert minder in preventie dan dat het kabinet-Schoof erop bezuinigde. Dan zeg je in woorden misschien "we willen van zorg naar gezondheid, om de zorgvraag af te remmen", maar in daden laat je dat nog niet zien. Mijn oproep was de volgende. Gelet op de uitdagingen waar de zorg voor staat, waar personeelstekorten een serieus probleem vormen, moet je durven hervormen, maar dan moet je er juist voor durven kiezen om te hervormen van zorg naar bijvoorbeeld gezondheid, bijvoorbeeld door die perverse prikkels in het systeem aan te pakken et cetera, et cetera. Dan moet je niet doen wat deze coalitie doet, namelijk zonder een idee plat bezuinigen. Ik denk namelijk dat het personeelstekort daarmee niet opgelost wordt.

Voorzitter. Laat me er nog eentje aan toevoegen: ik denk dat het enorm zou helpen voor de zorg en voor mensen die in de zorg willen gaan werken als we ze een stukje meer vertrouwen geven, als we ze hun werk laten doen en als we ze ook goed betalen. Dat zijn allemaal maatregelen die eraan kunnen bijdragen dat meer mensen in de zorg blijven werken. Wil je meer mensen naar de zorg trekken, zou het ook te overwegen zijn om bijvoorbeeld het Stagefonds niet af te schaffen, want dat gebeurt ook. Dus ik zie vooral maatregelen die het probleem van het arbeidsmarkttekort niet oplossen maar mogelijk zelfs erger maken. Mijn fundamentele kritiek op deze plannen van de nieuwe coalitie is dan ook dat het vooral platte en visieloze bezuinigingen zijn, zonder dat het daadwerkelijk hervormingen zijn.

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

De harde vraag over pandemische paraatheid die ik stelde aan dit kabinet is welke visie erachter deze, in mijn ogen domme en visieloze, bezuiniging zit. Ik heb het niet kunnen ontdekken. Sterker nog, ik denk dat deze bezuiniging Nederland onveiliger maakt. Zoals de voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid terecht zei: het is alsof je de brandweer afschaft nu er even geen vuur is. Ik vind dat heel treffend verwoord. Ik denk dat deze bezuiniging, die nu al in deze begroting zit, echt een hele pijnlijke en hele problematische is. Ik hoop dat dit kabinet ziet dat het eigenlijk zo niet verder kan en dat er een oplossing voor gevonden moet worden bij de Voorjaarsnota.

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

Jazeker. Ik denk dat dat een hele goede vraag is, maar het was meer een vraag aan het kabinet. Ik geleid die dus, via u, gelijk door. Dat scheelt wellicht weer voor uw spreektijd zo meteen, mevrouw Bikker. Ik zou nog één ding toe willen voegen. Volgens mij staat deze bezuiniging, die ingezet is door mevrouw Agema en het vorige kabinet en niet gerepareerd wordt door deze coalitie en dit kabinet, symbool voor de kortzichtige plannen voor de zorg van deze coalitie, namelijk op korte termijn bezuinigen, geld ophalen. Dat zorgt ervoor dat op we op de lange termijn als samenleving misschien wel slechter af zijn en ook de schatkist slechter af is. Wat gaat het de samenleving en de schatkist kosten als we inderdaad niet goed voorbereid zijn op de volgende epidemie of, erger nog, de volgende pandemie?

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

Ik voeg er niks meer aan toe.

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

Jazeker. Om te voorkomen dat we er een soort Algemene Beschouwingen van maken, zal ik mij vooral richten op het zorggedeelte en het samenlevingsgedeelte en iets minder op de vraag waar je nog meer financiële dekking vandaan kunt halen, bijvoorbeeld bij de vermogenden. Dat is een heel interessant debat, maar laten we het even houden bij de zorg. Ik denk inderdaad, zoals de heer Van Dijk aangeeft, dat als je slim investeert, je ervoor zorgt dat de samenleving gezond is. Als je investeert in gemeenschappen en sport, kan dat misschien wel heel veel gezondheidswinst opleveren en ervoor zorgen dat je minder geld kwijt bent aan de zorg. We kunnen elkaar daar zeker op vinden.

Tegelijkertijd denk ik dat er nog best wel een aantal andere voorstellen zijn die de zorg niet alleen beter maken, maar op termijn, misschien op heel korte termijn, zelfs geld opleveren. Ik heb die genoemd en ik kan er nog meer noemen. Ik denk dat je vooral op die manier naar de zorg moet kijken. Hoe kunnen we de zorg nou beter maken? Hoe kunnen we met name voorkomen dat mensen zorg nodig hebben? Als we dat soort maatregelen met elkaar weten te treffen, dan denk ik dat dat in de eerste plaats niet alleen goed is voor de samenleving en de mensen zelf, maar ook voor de portemonnee van ons allemaal.

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

Volgens mij kunnen we elkaar zeker vinden in kijken hoe we de samenleving sterker kunnen maken en hoe we kunnen voorkomen dat mensen zorg nodig hebben. Ik denk dat we elkaar daarin zeker kunnen vinden.

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

Ik deel inderdaad met D66 dat als je de beweging wilt maken van zorg naar gezondheid, je veel verder moet kijken dan alleen naar de zorgbegroting. Je zult dan met name ook moeten kijken naar bestaanszekerheid. In dat licht bezien snap ik de plannen van deze coalitie eigenlijk niet, die zo keihard ingrijpen op de sociale zekerheid. Dat gaat om mensen die in de WIA zitten, mensen die arbeidsongeschikt zijn en mensen die door domme pech — ik noemde twee voorbeelden, Roger en Ben — niet meer kunnen werken. Als je daar zo hard op kort en mensen in de armoede stort, wat denk je dat er dan gebeurt? Dan krijgen mensen meer financiële stress, kunnen ze minder gezond leven en kunnen ze misschien de schimmelwoning waar ze in zitten niet aanpakken. Dan worden ze dus alleen maar ongezonder en dat zorgt er dus ook voor dat de kosten aan de zorgkant op zullen lopen. Waar je keihard snijdt in de sociale zekerheid, drijft dat mensen niet alleen in armoede, maar drijft dat uiteindelijk ook de zorgkosten op. Dit is precies uw punt: moeten we niet breder kijken dan alleen naar de zorg en naar bestaanszekerheid? Dat deel ik helemaal, maar in dat licht snap ik dus de bezuinigingen op de sociale zekerheid niet.

De heer Bushoff (GroenLinks-PvdA):

De analyse delen we wel, maar voor mij zit het probleem 'm in de antwoorden die deze coalitie daarop geeft, want we zien inderdaad nu al wachtlijsten en kwetsbare kinderen en kwetsbare ouderen die de zorg niet krijgen die ze nodig hebben. Maar wat gaat een eigen bijdrage in de jeugdzorg of een eigen bijdrage in de wijkverpleging daarvoor doen? Mijn collega zal daar straks meer over vertellen. Of wat gaan een verhoging van het eigen risico, een lagere zorgtoeslag en het afschaffen van de tegemoetkoming voor chronisch zieken die elk jaar hun eigen risico kwijt zijn, doen voor precies de problemen die mevrouw Synhaeve van D66 beschrijft, namelijk dat we nu al problemen hebben in de zorg en dat mensen niet de zorg krijgen die ze nodig hebben? Daarom zeg ik ook dat deze bezuinigingen die nu voorliggen vrij visieloos zijn en de problemen in de zorg niet gaan oplossen, terwijl er juist een stukje moed nodig is om daadwerkelijk te durven hervormen. Daar staat GroenLinks-PvdA echt voor open, voor hervormingen in de zorg die de zorg beter maken. Ik hoop dat we elkaar daar de komende tijd op kunnen vinden.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks-PvdA):

Voorzitter. Hervormingen in de zorg die de zorg beter maken: daar staat onze fractie voor. Dat kan ook. Het kabinet kan bijvoorbeeld flink besparen door die zorgfraude, waar 10 miljard in omgaat, eindelijk eens aan te pakken, door een verbod op winstuitkeringen of door het aanpakken van topsalarissen in de zorg. Dat zou onze volle steun hebben gekregen, maar dit kabinet legt de rekening neer bij mensen die er niet voor kiezen om ziek of gehandicapt te zijn, mensen die geen netwerk hebben in Den Haag, mensen die geen duur lobbykantoor kunnen betalen, mensen die niet naar het Malieveld kunnen komen om te staken omdat ze dan hun kinderen of de cliënten waar ze voor zorgen in de steek laten. Zij betalen de rekening van dit kabinet. Dit kabinet bezuinigt op mensen die soms letterlijk geen stem hebben vanwege een beperking. Ik vind dat een laffe bezuiniging.

Voorzitter. Onze nieuwe minister-president wil dat Nederland één team wordt, verwijzend naar de Nederlandse Olympiërs, maar veel mensen willen wel heel graag meedoen, maar kúnnen niet meedoen in dat team. Zo schreef Jonas vorige week in het Algemeen Dagblad: "Mijn dochter is een kostenpost." Dat ging over zijn dochter Anna, die een meervoudige beperking heeft. Dat is het verhaal van zó veel ouders die gewoon ouders willen zijn, maar die zich steeds meer manager voelen voor hun kind, omdat ze zo veel moeten plannen en zo veel moeten regelen doordat ze iedere keer weer opnieuw aanvragen moeten doen en moeten bewijzen dat hun kind nog steeds ziek is, dat het niet beter gaat worden en dat die zorg of die ondersteuning dus nog steeds nodig is. Ik sprak afgelopen week een ouder, die zei dat zijn kind in vier zorgwetten zit. Dat klinkt misschien luxe, maar dat is een hele hoop ellende, een hele hoop administratie en een hele hoop gedoe.

Voorzitter. Afgelopen zomer hoorden Jonas en zó veel andere ouders dat hun aanvraag voor meer zorg werd afgewezen. Die regeling is juist bedoeld voor mensen of kinderen waar soms 24 uur per dag naar omgekeken moet worden en die het zonder hulp niet overleven. In september kwam er ruime steun voor onze motie met een glasheldere opdracht aan het kabinet: los het op en vind een oplossing, zowel voor de korte termijn als voor de lange termijn. We zijn inmiddels een halfjaar verder en deze gezinnen zitten nog steeds in onzekerheid. Op 27 januari kwam er nóg een extra klap: ouders kregen een brief van de zorginstellingen van ExpertCare, waar ze hun kind met een gerust hart kunnen laten logeren om soms zelf even bij te komen. Die plekken gaan totaal onverwacht sluiten. Gezinnen gaan hieraan keihard onderdoor. Het is geen verrassing dat er tekorten zijn aan logeerplekken en respijtzorg. Ouders en belangenorganisaties, maar ook wij vanuit de Kamer trekken hierover al jaren aan de bel. Ik wil heel precies weten hoe dit is gelopen en wat de minister gaat doen om zo snel mogelijk een oplossing te vinden. Ik wil ook weten wie hier nou verantwoordelijk is voor zorg en voor voorzieningen voor ernstig zieke kinderen. Ik geef ook alvast aan dat ik, maar ook ouders het zat zijn dat het ministerie dan naar de NZa of de zorgkantoren verwijst en dat zij weer terugwijzen. Wie is hier nou verantwoordelijk? Klopt het dat die zorgvilla's pas gaan sluiten als er voor alle kinderen een oplossing is? Wat nou als dat niet kan, omdat personeel op zoek gaat — dat begrijp ik heel goed — naar een andere plek waar ze kunnen werken? Wat gaat er dan gebeuren met kinderen die soms palliatieve hulp nodig hebben of die hulp nodig hebben die ouders niet kunnen bieden? Graag een reactie van de minister. Hoe staat het ook met de uitvoering van onze breed aangenomen motie over meer zorg? Welke oplossing is er voor de korte termijn, maar ook voor de lange termijn?

Voorzitter. Er zijn meer mensen die er niet voor kiezen om ziek te zijn. Mensen kiezen er ook niet voor om mentale problemen te hebben. Recent bezocht ik mensen met psychotische klachten die gelukkig vroegtijdig gezien werden door een specialistisch team. We hadden een heel indrukwekkend gesprek met een aantal cliënten. We spraken met Jeffrey, die ons zijn verhaal vertelde. Hij vertelde over de stemmen in zijn hoofd die hem opdrachten gaven. Het lukte hem dan niet meer om de nuance te zien, alles was zwart of wit. Hij wist ook wel dat het steeds slechter met hem ging, hij wist alleen niet precies wat er aan de hand was. Die stemmen in zijn hoofd werden wel steeds luider en gaven hem ook de opdracht om iets heel ergs te doen, namelijk om een aanslag voor te bereiden op een politicus. Dat plan in zijn hoofd werd steeds concreter. Nou heeft Jeffrey, en wij allemaal, het geluk dat hij net op tijd gezien werd door een specialistisch team en dat hij echt een fantastische hulpverlener kreeg. Ik vond dit een heel indrukwekkend verhaal. Ik heb dat ook tegen hem gezegd. Ik heb ook gezegd: wat fijn en wat dapper dat je ons dit wil vertellen. Toen zei hij, en dat zal ik niet snel vergeten: ik heb liever dat ik het aan jullie vertel dan dat ik het echt had gedaan.

Voorzitter. Er waren meer ervaringsdeskundigen in dat gesprek die allemaal hun verhaal vertelden. Zij gaven ons allemaal één hele duidelijke boodschap mee. Ze zeiden: "Zorg er nou voor dat dit soort hulp, de hulp die wij krijgen, voor veel meer mensen beschikbaar komt. Zorg er nou voor dat mensen niet ellenlang moeten wachten op hulp, want ze lopen vast." In uitzonderlijke gevallen leidt dit zelfs tot een dodelijke afloop. Tijdige goede hulp kan dit voorkomen.

Voorzitter. Deze begroting, deze plannen schieten tekort. Ook het nieuwe regeerakkoord schiet tekort. Twee weken geleden bleek dat de wachttijden in de ggz opnieuw zijn opgelopen. Het doel van het Integraal Zorgakkoord was om eind 2026 — dat is dus dit jaar — een gemiddelde wachttijd van vijf weken te hebben, maar dat wordt bij lange na niet gehaald. Er staan 100.000 mensen op de wachtlijst. Meer dan de helft wacht langer dan de afgesproken maximale treeknorm van veertien weken. Die wachttijd is het langst bij de specialistische ggz. Voor persoonlijkheidsstoornissen is het 32 weken, voor eetstoornissen 22 weken. Wachttijden kosten levens. En dan lees ik in het regeerakkoord de mooie woorden over gespecialiseerde zorg en over preventie, maar het financiële plaatje staat hier haaks op: snoeiharde bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid. Kan de minister mij uitleggen hoe deze twee dingen samengaan? Stress, ook vanwege je financiële situatie of je gezondheid, zorgt toch juist voor mentale problemen? Erkent zij dat de kabinetsplannen ertoe kunnen leiden dat meer mensen ggz-hulp nodig hebben en hoe gaat zij die leveren? Kan ze ook uitleggen waarom de NZa stopt met het analyseren van wachtlijstgegevens? Hoe houden we dan grip op die wachtlijsten?

Voorzitter. Over de ggz stond er in ieder geval nog iets in het regeerakkoord, maar dat geldt niet voor dakloosheid. Terwijl het aantal dakloze mensen en zelfs kinderen alarmerend aan het stijgen is, staat er niets — helemaal niets — in het regeerakkoord over het Nationaal Actieplan Dakloosheid. Dat heeft als doel in 2030 nul dak- en thuisloze mensen te hebben. Ik wil het kabinet dan ook vragen of zij met ons erkennen dat dit een fout is en dat dit niet had mogen gebeuren. Zo ja, wat gaat de minister doen om deze fout te herstellen? Is het kabinet bereid om alle aanbevelingen uit het voortgangsrapport van dat Nationaal Actieplan Dakloosheid op te volgen? Welk effect verwachten ze door bezuinigingen op de WW en WIA? Zien ze ook dat mensen daardoor verder in de problemen komen, hun huur of hypotheek niet meer kunnen betalen en misschien wel op straat belanden? Bovendien heeft het vorige kabinet ook een bezuiniging van 40 miljoen ingeboekt op zorg voor onverzekerden vanaf 2027. Waarom is deze bezuiniging niet teruggedraaid? Meer partijen, ook het CDA, hadden daar felle kritiek op.

Tot slot, voorzitter. Wij hebben een aantal amendementen ingediend. Met collega Beckerman van de SP hebben we een amendement ingediend om de Nederlandse Straatdokters Groep te ondersteunen. Zij doen echt fantastisch werk. Dat willen we graag zo houden. Wij vragen in dat amendement drie ton om hun projecten voort te zetten. Met onder anderen collega Bikker van de ChristenUnie hebben we een amendement ingediend voor suïcidepreventie. Ik hoop op brede steun daarvoor.

Voorzitter. Ik sluit af met een oproep. Herzie dit beleid en stop met deze domme bezuinigingen. Haal dat geld nou weg bij mensen die misbruik maken van ons systeem. Zorg ervoor dat iedereen volwaardig kan meedoen, want dan bouwen we echt aan een goed team.

Dank u wel.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks-PvdA):

Ik heb de indruk dat ik een beetje doorga op wat collega Bushoff al zei. We kunnen hier een soort Algemene Politieke Beschouwingen houden, maar laten we ons vooral richten op de zorgbegroting. We geven ook aan dat we zaken als bijvoorbeeld de zorgfraude, waarvan we weten dat daar naar schatting zo'n 10 miljard in omgaat, aan willen pakken. Collega Bushoff heeft ook een aantal andere voorbeelden genoemd waar wij het geld zouden willen weghalen. Die voorbeelden staan ook in de doorrekening die onze partij heeft laten maken door het onafhankelijke CPB. Zij hebben een doorrekening gemaakt van de plannen. Je ziet dan dat je kan investeren in veiligheid, maar tegelijkertijd ook in de zorg door dat geld op andere plekken weg te halen. Dat kan bijvoorbeeld door meer te vragen van mensen die heel veel verdienen of van vervuilende bedrijven. Dat zijn onze keuzes. Die staan vrij helder in dat document beschreven. Volgens mij is dat een heel helder antwoord op deze vraag.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks-PvdA):

Volgens mij is onze keuze glashelder. Ik zei net al dat die keuze door ons is opgeschreven in ons verkiezingsprogramma. Een heel aantal partijen — de partij van meneer Van Houwelingen deed dat niet — hebben die keuzes vervolgens laten doorrekenen door het CPB. Wat betekenen die keuzes nou? Zie je waar wij die keuzes leggen? Wij investeren in de zorg. Wij investeren ook in preventie. Tegelijkertijd willen we natuurlijk ook dat de zorg wordt hervormd, maar onze keuzes zijn glashelder. We proberen niet een beetje bij elkaar te schrapen. We maken onze keuzes heel duidelijk.

Mevrouw Vliegenthart (GroenLinks-PvdA):

Voorzitter. Toen ik 16 jaar was, begon ik aan de opleiding tot verloskundige. Dat ik in de zorg zou gaan werken, was van jongs af aan al duidelijk. Samen met mijn moeder keek ik alle bevallingsprogramma's die er maar waren. Daar ontstond mijn fascinatie voor zwangerschap en geboorte. De keuze om verloskundige te worden, was dus ook snel gemaakt.

Ik startte mijn studie met een oprecht en simpel geloof: als ik mijn werk goed doe, krijgt iedere moeder en ieder kind een gelijke kans op een goede gezondheid. Al snel leerde ik hoe bijzonder mijn vak is. Ik mocht jarenlang aanwezig zijn bij de meest vormende momenten in een mensenleven. Ik kwam achter voordeuren in verschillende wijken: van een villawijk in Wassenaar tot een portiekflat in Katwijk tot een kamertje in een asielzoekerscentrum. Mensen stelden hun leven voor mij open. Hun vertrouwen lag in mijn handen. Ik leerde hen echt kennen: hun kracht, hun kwetsbaarheid en hun hoop voor de toekomst.

Maar ik zag ook iets anders. Ik zag achter die voordeuren hoe ongelijk de start voor een kind in Nederland kan zijn. Ik zag een baby die werd geboren in een huis met ernstige schimmel boven de wieg. De ouders werkten hard, maar konden geen andere woning betalen. Ook werden ze niet serieus genomen door hun verhuurder. Die baby heeft als kind een ernstig verhoogde kans op het krijgen van astma, niet door pech, niet door geërfde genen, maar door omstandigheden ontstaan door politieke keuzes.

Ik begeleidde ook een zwangere asielzoekster. Zij moest midden in een zeer risicovolle zwangerschap halsoverkop verhuizen door de ernstige opvangproblematiek in Nederland. Een week later beviel zij. Toen was ze 30 weken zwanger. Ze was ernstig ziek vanwege haar te vroeg geboren baby, maar zonder haar vertrouwde zorgverleners om haar heen.

Voorzitter. Aanvankelijk had ik de ietwat naïeve overtuiging dat goede zorg voldoende zou moeten zijn, maar die overtuiging verdween als sneeuw voor de zon tijdens mijn werk bij Dokters van de Wereld, een medische mensenrechtenorganisatie die zorg levert aan de mensen bij wie het zorgsysteem faalt of waar het systeem mensen uitsluit. Met de Zorgbus ging ik het hele land door. We deden uitstrijkjes bij vrouwen die uitgesloten zijn van bevolkingsonderzoek in Nederland, terwijl juist zij een hogere kans hebben op het krijgen van baarmoederhalskanker. Daar zag ik mensen in de meest kwetsbare situaties, mensen die voor velen onzichtbaar blijven. Ik zag vrouwen die heel hard geraakt werden door gezondheidsachterstanden, simpelweg omdat ze dakloos of ongedocumenteerd waren of omdat ze lhbtiq'er waren. Ik zag nog meer hoe groot de impact is van politieke keuzes.

Gezondheid begint namelijk bij lange na niet in de verloskamer. Gezondheid hangt van zo veel meer af, bijvoorbeeld van de vraag of je genoeg geld in je portemonnee hebt, of je een veilig en fijn huis hebt, of je gelijk wordt behandeld door de overheid en door mensen die je zouden moeten helpen. Ook in een rijk land als Nederland is de realiteit een stuk grimmiger dan we soms durven toegeven. Want wie in armoede leeft en wie steeds weer moet vechten om gehoord te worden, begint met een achterstand nog voordat de eerste hartslag klinkt. Als we echt willen dat iedereen gelijke kans heeft op goede gezondheid, dan moeten we één ding erkennen: gelijke behandeling is niet altijd rechtvaardig. Ongelijke situaties moeten we ook ongelijk behandelen. Want rechtvaardigheid is iets anders dan voor iedereen hetzelfde doen. Soms betekent rechtvaardigheid dat je meer doet voor wie minder heeft, dat je investeert in wijken waar de vaccinatiegraad achterblijft, dat je preventie versterkt waar gezondheidsrisico's zich opstapelen en dat je actief optreedt tegen discriminatie in de zorg. Omgekeerd geldt dus ook dat ongelijke kansen op een gezond leven ontstaan door politieke keuzes.

Voorzitter. Wie het heeft over een gezonde start, kan niet om vrouwen heen. Als verloskundige stond ik aan het begin van nieuw leven, maar ik stond ook naast vrouwen die soms al een heel leven moesten vechten om serieus genomen te worden, vrouwen bij wie pijn werd weggezet als "overdrijven", vrouwen die jarenlang langs tientallen artsen moesten voordat hun klachten eindelijk werden herkend en vrouwen die zich moesten verantwoorden voor keuzes over hun eigen lichaam. Vrouwengezondheid is de basis van onze volksgezondheid. En toch zien we dat de kennis over vrouwenaandoeningen achterblijft. Vrouwen leven gemiddeld zes jaar korter in goede gezondheid dan mannen. Dat is schrijnend. Het veroorzaakt onnodig veel leed en het kost de maatschappij ook nog eens onnodig veel geld.

Aandoeningen zoals endometriose zijn jarenlang onderbelicht geweest. Ook nu is er nog steeds geen passende behandeling. Preventieprogramma's sluiten onvoldoende aan bij alle jonge vrouwen. De toegang tot zorg, het kunnen krijgen van uitstrijkjes of een fatsoenlijke financiering voor een abortusbehandeling, blijft voor sommige groepen nog steeds kwetsbaar.

Als we spreken over gelijke kansen op gezondheid, moeten we eerlijk zijn. Vrouwen krijgen die nog steeds niet vanzelfsprekend. Dat is geen nieuw inzicht. Meer dan 100 jaar geleden zagen vrouwen al dat gezondheid, autonomie en politieke zeggenschap onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, dat je geen gelijke kansen kunt hebben als je geen gelijke rechten hebt en dat je geen regie over je gezondheid hebt als je geen stem hebt in de politiek. Dat ik hier nu achter dit spreekgestoelte sta, komt omdat ik op de schouders van reuzen mag staan. In 1918 nam Suze Groeneweg als eerste vrouw plaats in deze Kamer. Niet veel later volgde het vrouwenkiesrecht, mede dankzij de eerste vrouwelijke Nederlandse arts, Aletta Jacobs, die als geen ander wist wat het betekent als vrouwen geen zeggenschap hebben over hun eigen lichaam. Daarna volgden vrouwen als Joke Smit en Hedy d'Ancona, die het feminisme definitief op de kaart zetten, en in hun voetsporen Lilianne Ploumen en Corinne Ellemeet, die zich nationaal en internationaal inzetten voor het recht op abortus en reproductieve vrijheid. Want zij begrepen: zonder lichamelijke autonomie geen gelijke gezondheid, en zonder politieke vertegenwoordiging geen duurzame verandering.

Die verbinding zie ik elke dag terug in de praktijk van zorg, want zolang abortus in het Wetboek van Strafrecht staat en nog steeds niet wordt erkend als zorg, zolang desinformatie wordt verspreid over anticonceptie en vaccinaties, zolang preventie van baarmoederhalskanker niet iedereen bereikt die we kunnen bereiken, zolang dat allemaal niet vanzelfsprekend is, is onze opdracht niet volbracht en zal ik de strijd van deze vrouwen voortzetten. Want wereldwijd staan rechten van vrouwen en lhbtiq-personen onder druk. Ook in Nederland ervaren minderheden vaker discriminatie in de zorg. De wachttijden in bijvoorbeeld de transzorg zijn schrijnend. Gelijke rechten zijn nooit vanzelfsprekend. Ze vragen om blijvende strijd, om bescherming en om politieke moed.

Voorzitter. Tien jaar geleden legde ik de eed van Hippocrates af. Ik beloofde dat ik het belang van mijn cliënt altijd voorop zou stellen, dat ik zou bijdragen aan toegankelijke en kwalitatieve zorg, en dat ik mijn verantwoordelijkheid zou nemen voor de samenleving. Mijn werkplek is veranderd. Waar ik eerst naast een vrouw stond tijdens haar bevalling en in een zorgbus door Nederland trok, sta ik nu achter dit spreekgestoelte. Maar mijn drijfveer is dezelfde: ik wil werken aan een land waarin gezondheid geen privilege is maar een recht voor iedereen, waar een postcode niet je levensverwachting bepaalt, waar preventie écht de prioriteit krijgt, waar vrouwen vrij zijn om keuzes te maken over hun eigen lichaam, waar de meisjes van nu niet hoeven te lijden zoals hun moeders dat hebben gedaan, en waarin we ongelijkheid niet accepteren als een gegeven maar bestrijden als onrecht. Ik zal hier mijn stem gebruiken voor degenen die te vaak niet worden gehoord. Strijdbaar wanneer het moet, verbindend waar het kan, omdat gezondheid begint bij keuzes — keuzes die wij hier elke dag maken — en omdat de volgende generatie niet kan wachten.

Dank u wel.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Ik geef het woord aan mevrouw Synhaeve voor haar inbreng in de eerste termijn namens de fractie van D66.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Dank u wel, voorzitter. Ik zei net al tegen een aantal collega's dat ik echt een ochtendmens ben. Ik moet er dus even aan wennen dat ik hier nu om 20.00 uur 's avonds sta. Maar dat gaat vanzelf goedkomen. Allereerst natuurlijk mijn felicitaties aan collega Vliegenthart voor de indrukwekkende maidenspeech. Bij voorbaat ook mijn felicitaties voor de maidenspeech die nog zal komen.

Voorzitter. De afgelopen weken ging ik op bezoek bij verschillende zorginstellingen, bij ziekenhuizen, bij wijkteams. Ik ging in gesprek met professionals, met ouders, met jongeren. Wat mij steeds weer opvalt, is hun enorme inzet en gedrevenheid. Mensen werken met hart en ziel. Maar ik zie ook hoe het vaak vastloopt. Professionals maken keuzes die eigenlijk niemand zou moeten maken, niet omdat zij tekortschieten, maar omdat het systeem tekortschiet. Ook vanavond staat ergens in Nederland een jeugdzorgwerker alleen op een groep van zes jongeren, hopend dat er geen crisis uitbreekt. Als dat gebeurt, moet je namelijk kiezen: ga je met de jongere mee in de ambulance, wetende dat dat voor de jongere weer een zeer traumatische ervaring zal zijn, of blijf je bij de groep? In een verpleeghuis maakt een verzorgende een vergelijkbare afweging: help je een bewoner nu met douchen, of reageer je eerst op de alarmbel van iemand verderop in de gang? Wie krijgt er aandacht, en wie moet er wachten? Dat is hoe het nu veel te vaak gaat. En toch zag ik ook iets anders. Ik zie dat het anders kan. Ik zie teams die de ruimte krijgen en daardoor veel betere zorg kunnen bieden. Ik zie teams die het vertrouwen gegund wordt en die dat vertrouwen allesbehalve beschamen.

Voorzitter. In deze zaal gaat het vaak over de vraag: geven we meer of minder geld uit aan zorg? Alsof dat altijd de oplossing biedt. Feit is dat we meer geld uitgeven aan zorg dan ooit. Dat bedrag blijft stijgen, ook de komende jaren. We weten ook: meer geld gaat dit niet oplossen. We hebben nu al te weinig mensen om zorg te leveren. Als we zorg blijven leveren zoals we dat nu doen, dan zou in 2040 een op de vier mensen in Nederland in de zorg moeten werken. Ook nu zien we, nog even los van het arbeidsmarktvraagstuk, al dat juist mensen die de zorg het allerhardst nodig hebben, die nu niet krijgen. Kijk naar de voorbeelden die collega Westerveld net gaf. Als je een complexe geestelijkegezondheidszorgvraag hebt, sta je 32 weken op de wachtlijst, maar we weten allemaal dat dit zomaar de verkeerde wachtlijst zou kunnen zijn, dat je daarna naar de volgende gaat, en dat je dan zo een paar jaar verder bent en nog steeds niet geholpen bent.

Voorzitter. Als we willen dat iedereen die zorg nodig heeft die ook krijgt, dan begint dat met een andere manier van kijken naar zorg. Veel van de vragen die nu in de zorg worden opgepakt, zijn eigenlijk helemaal geen zorgvragen maar samenlevingsvragen. Dat zie ik bij mij in de buurt elke week weer. Ik woon aan zo'n autovrij plein. Daar hebben we een gedeelde buurttuin. Dat is de plek waar ik hoor dat de buurvrouw een knieoperatie krijgt en we samen bekijken wie de boodschappen doet, wie gaat koken en wie elke dag even een stukje met haar gaat wandelen. Dat is de plek waar de weduwnaar zegt: ik voel me best wel alleen. Dan kan diegene een gesprek voeren met de POH-ggz, maar het is misschien een stuk effectiever als hij af en toe 's avonds bij ons komt eten. Dat is de plek waar ik zie dat ouders met jonge kinderen aangeven dat de zorg ze even te veel wordt, en dat de buren dan zeggen: "Weet je wat? Stuur de kinderen dan maar even naar ons toe." Daar is geen beschikking voor nodig. Daar is geen indicatie voor nodig. Zelfs als de zorgvraag intensiever is, zien we nog dat je heel veel kan doen buiten de zorg om. Ik was gisteren in Leiden, waar ik gesprekken voerde met getrainde jongvolwassenen, die met andere kinderen, met jongeren en met studenten in gesprek gaan over mentale problemen die ze ervaren. Zij gaven mij juist mee: maak dat niet allemaal "zorg", want het hoort ook bij het leven. Zullen we het daar ook over hebben met elkaar?

Voorzitter. Natuurlijk zijn er momenten waarop die zorg er dan juist moet zijn en dat hebben we nu veel te weinig geregeld met elkaar. Dat betekent dat we ook kritisch moeten kijken naar hoe we het systeem hebben georganiseerd. Wat ons betreft doen we dat langs twee lijnen. Als eerste, en dat raakt aan de meest wezenlijke vraag: voor wie is die zorg bedoeld? Zorg is bedoeld voor die hulpvragen waarbij professionele hulp onmisbaar is. Dat betekent dat we ons moeten richten op de meest kwetsbare mensen. Op het moment dat wij er niet meer in slagen om onze meest kwetsbaren te beschermen, dan falen we in onze meest fundamentele opdracht: als Kamer, als organisaties, als professionals, als samenleving.

In dat kader heb ik twee vragen aan het kabinet, want het kabinet is nu aan de slag met het uitwerken van de maatregelen uit het coalitieakkoord. Ik wil eigenlijk twee toezeggingen. Ten eerste: kan het kabinet toezeggen dat in de uitwerking van de plannen van het coalitieakkoord telkens expliciet wordt bekeken wat iets betekent voor de meest kwetsbare groep, en dat dat ook wordt teruggekoppeld aan ons als Kamer? Ten tweede: ik wil graag dat in de uitwerking van de voorstellen uit het coalitieakkoord eveneens gekeken wordt wat iets betekent per sector. Daarmee wil ik ook de zorgen erkennen die leven in de verschillende sectoren, waaronder de gehandicaptensector.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ik denk dat de keuzes die wij maken, althans de voorstellen die wij maken voor keuzes in het coalitieakkoord, precies de basis zijn waarvan wij zeggen: dat zijn de keuzes die wij moeten gaan maken om die zorg te kunnen hervormen, én om de zorg voor de meest kwetsbaren te regelen, én vanwege het arbeidsmarktvraagstuk. Uiteindelijk moet je dat in z'n geheel bezien en dat is natuurlijk moeilijk, want ook nu bespreken wij alleen de VWS-begroting. Wij hebben wel gezegd: we zien dat het bij een aantal groepen kan neerslaan. Daarom reserveren we die 350 miljoen voor mensen met een beperking en chronisch zieken, en daarom reserveren we ook die 150 miljoen voor een aanpak armoede en problematische schulden. Daarom willen we bovendien het eigen risico steeds trancheren op €150. Maar uiteindelijk zal de balans gemaakt moeten worden op het moment dat het kabinet terugkomt met die voorstellen, en ik denk dat we het dan pas echt integraal zullen kunnen afwegen.

Mevrouw Synhaeve (D66):

De piketpalen zijn sowieso de twee punten die ik net genoemd heb als verzoeken aan de minister om een toezegging. Juist als we als leidend principe hanteren dat de zorg er moet zijn voor de meest kwetsbare inwoners, dan moeten wij weten dat onze plannen daar geen averechts effect op hebben. Dat zal ook mijn toetssteen zijn. Daarop kunt u mij nu en in de toekomst altijd bevragen. U zegt daarnaast: er moet een plan zijn en u moet met een visie komen die hierin leidend is. Ik denk dat we die visie hier juist heel mooi uitwerken. Ik denk dat we juist heel duidelijk aangeven dat we de beweging van zorg naar gezondheid maken. Dat betekent juist investeren buiten het zorgdomein. Daarnaast denk ik dat we heel duidelijke keuzes maken door te zeggen dat we focussen op de meest kwetsbare groepen. Beide zullen de toetssteen zijn.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ik onderken en onderschrijf volledig dat de zorg ten goede moet komen aan de meest kwetsbare groepen. Ik gaf net ook al aan dat u me daar altijd, op elk moment, op kunt aanspreken. Ik vind het heel fijn dat we volgende week met elkaar uitgebreid het debat kunnen voeren over specifiek de gehandicaptensector. Ik vind het ook heel fijn dat daar een kabinetsbrief aan ten grondslag ligt, omdat dat tot een beter debat zal leiden. In algemene zin is de gehandicaptensector als deel van de langdurige zorg echt een ander type sector. Waar we in de ouderenzorg mensen hebben die een aantal jaar op een plek leven, gaat het bij de gehandicaptensector om mensen die er soms decennialang wonen. Daar ben ik me dus heel erg van bewust, niet alleen op het moment dat we maandag het debat met elkaar voeren, maar ook in de keuzes die we hierna maken.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ik ga hier niet het debat van vorige week opnieuw doen, want dat is al gevoerd. Uit het coalitieakkoord spreekt juist een hele duidelijke visie: de visie om de beweging van zorg naar gezondheid te maken, de visie om te investeren in preventie en de visie om dus ook buiten dat zorgdomein te investeren. Dat is waarvoor ik wil staan. Daar zitten ook keuzes in waarbij we zeggen: als we de zorg voor de meest kwetsbare mensen willen regelen, dan moeten we ook aan andere knoppen durven draaien. Die hebben we in het coalitieakkoord beschreven. We hebben daar ook nog ruimte gelaten. We hebben het dus niet van a tot z dichtgetimmerd. Dat zou namelijk pretenderen dat ik het alleenrecht op goede ideeën zou hebben; dat geloof ik niet. Ik vind het heel logisch dat je met zo'n coalitieakkoord vervolgens aan een kabinet vraagt nu aan de slag te gaan met die uitwerking. In die keuze kan je namelijk nog heel veel andere keuzes maken.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Natuurlijk is die aan de orde gekomen in de coalitieonderhandelingen, maar op het moment dat wij bijvoorbeeld zeggen dat er een eigen bijdrage in de wijkverpleging moet komen, dan kan je dat op tal van manieren vormgeven; ik vermoed zomaar dat daar zo nog vragen over zullen komen. Je kan bepalen hoe hoog die eigen bijdrage is. Je kan bepalen of je die vanaf de eerste keer gaat betalen of niet. Er zijn allerlei knoppen waaraan je kan draaien. Ik vind het heel passend dat wij dat als coalitie in de coalitieonderhandelingen nog niet van a tot z hebben uitgewerkt, maar dat het juist een opdracht is die we meegeven aan het kabinet.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Dat beeld deel ik absoluut niet. De keuzes die we maken, zijn juist de keuzes om ervoor te zorgen dat zij die de zorg het allerhardst nodig hebben, die kunnen krijgen. We weten ook dat als we verdergaan op de weg die we nu zijn ingeslagen, het dus niet gaat gebeuren, want deze mensen vallen nu al tussen wal en schip en dat wordt de komende jaren alleen maar erger als we niet durven kiezen.

Mevrouw Synhaeve (D66):

De afgelopen twintig jaar hebben we elk jaar meer uitgegeven aan zorg. In 2026 geven we 120 miljard uit aan zorg. In 2030 wordt dat 126 miljard. Alleen maar extra geld gaat niet de oplossing zijn. Ik deel volledig het punt dat u noemt: moeten we niet gaan kijken waarom het nou zo is dat mensen ziek worden? Dat is precies wat ook in de beweging van zorg naar gezondheid zit. Dus ja, laten we zeker kijken wat de industrie bijdraagt aan het ziek maken van mensen en kijken hoe we dat kunnen voorkomen in de toekomst.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ik wil in dit debat toch echt focussen op de VWS-begroting.

Mevrouw Synhaeve (D66):

In algemene zin kan ik herhalen wat ik net ook al zei, namelijk dat je heel goed moet gaan kijken hoe het nou komt dat mensen ziek worden en hoe we dat kunnen voorkomen met elkaar. Dat zit niet … Punt.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ik zit gewoon veel minder diep in die grote vervuilers en Omnibus. Ik kan in dit debat alleen aangeven dat ik zie dat ook daar een oorzaak ligt van zorg en dat we daar ook naar moeten kijken. Ik ben in ieder geval nu niet de goede persoon om vragen aan te stellen die specifiek daarover gaan.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ik wil twee punten maken. Als eerste: ik geloof echt niet dat steeds meer geld toevoegen aan zorg, leidt tot betere zorg. Kijk naar de jeugdzorg: in tien jaar tijd is het budget van 3,6 miljard naar meer dan 8 miljard gegaan. Wie staat er nu heel lang op de wachtlijst? Dat zijn de kinderen die deze zorg het allerhardste nodig hebben. Meer geld gaat echt niet de oplossing zijn. Daar geloof ik niet in. Dan het tweede punt. Ik heb dit net in het interruptiedebat met mevrouw Bikker ook aangegeven. Voor de gehandicaptensector geldt dat we heel zorgvuldig moeten bekijken wat zoiets nou betekent voor deze groep; dat geldt trouwens voor alle sectoren, maar zeker voor de gehandicaptensector. Heel veel keuzes zijn ook nog niet helemaal uitgetekend. Dat is waar volgens mij ook de brief vanuit het kabinet iets over zal vertellen deze week. We gaan hier aankomende maandag ook een uitgebreid debat over voeren met elkaar.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ook ik spreek die mensen in de zorg. Daar begon ik mijn bijdrage ook mee. Die mensen die in de jeugdzorg werken, zijn dezelfde mensen die vanavond hopen dat er geen crisis is. Die mensen vragen: help mij nou om ervoor te zorgen dat ik hier niet in mijn eentje sta, maar dat we met zijn tweeën zijn. Dat kan alleen maar als we de inloop omlaagbrengen. Dat betekent dat we aan knoppen moeten draaien. Dat is waar ik voor ga staan. Dat is echt waar ik voor ga staan de komende jaren. We zien nu namelijk dat deze zaken ten koste gaat van de groep die dit het allerhardste nodig heeft. Als we geen keuzes durven maken, dan leggen we die keuzes, die moreel-ethische dilemma's, neer bij de uitvoerende professionals omdat wij niet, of veel minder, durven te kiezen. Dat is niet wat ik de komende vier jaar ga doen.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Er zijn heel veel vragen gesteld in een halve minuut. Ik sta even specifiek stil bij het punt dat nu al verschillende keren genoemd is: het budget voor defensie. Dan verwijs ik toch echt naar het debat dat vorige week gevoerd is. Dat ga ik hier echt niet opnieuw voeren.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Allereerst dank voor de complimenten over een verfrissende bijdrage. Ik hoop dat ik dat vier jaar lang vast kan houden. Nu een iets minder verfrissend antwoord. Ik ga voor het antwoord op deze vraag toch echt naar mijn collega Marc Vervuurt kijken, die hier straks ook bij stil zal staan. Ik kijk even schuin langs u heen met het verzoek of hij daar onmiddellijk op wil reageren in de eerste termijn.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Allereerst zijn we één team D66. We zijn ook één TeamNL, dus dat trekken we gewoon door. We hebben alle vertrouwen dat dat ook aan die kant dadelijk goed gaat. De kosten gaan voor de baat uit; dat was het laatste punt dat u maakte. Dat ben ik met u eens. Tezelfdertijd vertrekken we natuurlijk niet van nul. Dat blijkt ook uit mijn eigen voorbeeld dat ik net gaf. Maar ik zie ook dat je moet gaan investeren. Dat is ook de reden waarom we gezegd hebben dat we daar 50 miljoen apart voor gaan vrijmaken, juist om in die sterke wijken te investeren. Dat staat nog los van het extra geld, volgens mij 135 miljoen, dat we besteden aan het vergroten van de leefbaarheid in wijken.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Zoals een aantal van u weten, heb ik deze portefeuille net een week. Ik heb een poging gedaan om me goed in te lezen, maar ik heb de afgelopen jaren wel veel mogen doen, ook op dit terrein. De envelop ouderenzorg was vooral bedoeld om de oude verpleeghuizen terug te brengen. Wij hebben gezegd dat wij daar niet in geloven. Wij geloven veel meer in de zorgzame buurten en hebben daar ook geld voor gereserveerd. Dit is een onderwerp waarbij we volgens mij hetzelfde doel dienen, net als … Dat zal vast voor meer onderwerpen gelden. Laten we er samen voor zorgen dat dat inderdaad tot stand komt.

Mevrouw Synhaeve (D66):

U noemt precies de keuzes die we maken om de zorg te hervormen, juist zodat er ruimte ontstaat voor mensen met meer complexe zorgvragen. Zoals ik al eerder aangaf, worden die keuzes nu uitgewerkt door het kabinet. Ik zal er één uitlichten. U zult het met collega Vervuurt vast nog hebben over het eigen risico. Op het moment dat je dat niet doet en de keuze maakt om het eigen risico te halveren, dan weten we dat de zorgpremie enorm stijgt. Dat raakt ons allemaal. Als we de keuze maken om het eigen risico iets te laten stijgen maar daar wel bij zeggen "u bent maximaal €150 kwijt per keer", dan geloof ik dat heel veel mensen die nu de zorg mijden, wél gebruik zullen maken van de zorg.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Bij het eerste deel van de vraag ga ik verwijzen naar het antwoord dat ik net heb gegeven. Dat zie ik ook bij de andere keuzes die we maken. Ik hoor ook de zorgen van organisaties uit het veld over de eigen bijdrage in de wijkverpleging. Ik wil ook niet dat dat ertoe leidt dat mensen die die zorg wel degelijk nodig hebben, daar niet meer of minder snel gebruik van gaan maken. Daarom is het aan het kabinet om te kijken: wat wordt de hoogte, gaat het vanaf de eerste keer in en zit er een maximum aan? Dat doen we juist om te borgen dat dit er niet toe leidt dat de mensen die die zorg nodig hebben, daar geen gebruik meer van gaan maken.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Nogmaals, ik deel die zorgen. Maar ik zal een ander citaat van een wijkverpleegkundige voorlezen: "Vaak hebben mensen eerst meer hulp nodig omdat je moet laten zien hoe het werkt, bijvoorbeeld met steunkousen of medicijnen. Maar daarna kunnen ze het deels zelf, al dan niet met hulpmiddelen. Zo'n eigen bijdrage kan dan helpen om ervoor te zorgen dat we straks überhaupt voldoende verpleegkundigen hebben." De vraag naar zorg zal in de komende jaren enorm gaan toenemen en we weten dat er een beperking zit aan het aantal mensen dat in de zorg kan werken. Het is weinig waarschijnlijk dat in de toekomst een op de vier Nederlanders in de zorg zal werken. We moeten dus durven kijken naar de vraag: hoe zorgen we ervoor dat de wijkverpleegkundige bij diegene is die de zorg op dat moment het hardst nodig heeft?

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ik ben het volmondig met u eens dat we dan ook heel goed moeten kijken naar wat de rol van industrie is op ervaren gezondheid, maar ook op ziekte.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ja, dat ben ik met u eens en ik zie daar een parallel. De vele jongeren die ik de afgelopen tijd heb gesproken, zeggen: als het gaat over jeugd, gaat het alleen maar over jeugdzorg, terwijl ik me zorgen maak over woningen en het onderwijs dat ik wel of niet kan krijgen. Ik verwacht van deze minister dat die het er ook met collega-bewindspersonen over heeft. Dat geldt net zo goed als het gaat over gezondheid en volksgezondheid.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Het kabinet gaat over zijn eigen afvaardiging. Op het moment dat wij onderwerpen zoals gezondheid en jeugd bespreken, maar ook als het gaat om mensen met een beperking of een handicap, hebben we daar juist ook allerlei andere ministeries voor nodig. Dus ik ga ervan uit dat het kabinet daar ook zelf de verbindingen legt en dat ook aan ons terugkoppelt. Wie zij dan precies afvaardigen, is toch echt aan hen.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Van de vragen die nu al in de ggz landen, weten we dat die voor een heel groot deel eigenlijk niet in de ggz thuishoren. Laat ik één voorbeeld eruit lichten: we weten nu uit die eerste pilotfase dat op het moment dat een huisarts doorverwijst naar de ggz en er eerst een verkennend gesprek tussen sociale teams en ggz-aanbieders plaatsvindt, bij de helft van de doorverwijzingen blijkt dat een doorverwijzing naar de ggz niet passend is maar dat er juist sprake is van armoedeproblematiek, schuldenproblematiek en eenzaamheid. Dat kan dus veel beter op een andere plek worden opgevangen. Dat onderschrijf ik. We moeten er natuurlijk voor waken dat het complete pakket aan maatregelen niet leidt tot meer armoede en meer stress. Ik geloof dat we daar de kaders voor neerzetten.

Mevrouw Synhaeve (D66):

We weten ook dat er vorige week een motie is aangenomen die zegt dat als je nu die plannen verder gaat uitwerken, het wel moet leiden tot minder armoede. We hebben ook een minister-president die dat bekrachtigd heeft. Als het niet leidt tot minder armoede, moeten we ook kijken naar de keuzes die gemaakt worden.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ik hoor jullie zorgen en die deel ik. Dat is de bril waardoor ik wil kijken naar de uitwerking die er dan ligt.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Het financiële kader stelt juist dat we de komende jaren meer gaan uitgeven aan zorg. Dat is waarvoor ik sta. Het zal geen ongebreidelde groei zijn, ook omdat we dat niet waar kunnen maken en ook nu al niet waarmaken.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Die Radaruitzending ging inderdaad over het recht op zorg. Volgens mij zitten wij allemaal in deze Kamer om ervoor te zorgen dat we dat voor elkaar krijgen. De conclusie is dat ons dat nu niet lukt voor de mensen die het het hardst nodig hebben. Ik heb ook beschreven dat er een aantal knoppen zijn waaraan je kan draaien. Eén knop is het veel meer inzetten op het bemiddelen en dat ook veel proactiever doen. De andere knop is ervoor zorgen dat je gaat kijken naar al die eindeloze exclusiecriteria, want het gaat juist om kosten van de groep die de zorg het hardst nodig heeft. Er is niet expliciet stilgestaan bij de vraag of er budgetplafonds zijn en hoe D66 daar nou precies tegen aankijkt.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Excuses, nu begrijp ik de eerste vraag ook beter. Wat ik heb aangegeven en waar ik voor sta, is dat een budgetplafond natuurlijk niet de reden mag zijn dat je zegt: nu moet je nog een jaar wachten, want dan is het weer januari. Dat is juist de reden waarom ik vind dat de zorgverzekeraar veel actiever moet gaan bemiddelen. Die moet ook zelf de telefoon pakken en zeggen: "U staat nu al bijna veertien weken op de wachtlijst. Bij deze aanbieder gaat het nog een tijdje duren, maar op plek A, B of C is wel veel sneller plek." In dat kader vind ik dus dat we veel actiever moeten sturen. Het budgetplafond mag dan geen reden zijn om de zorg niet meer te krijgen.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ik geloof niet dat dat de oplossing zal zijn. Het is natuurlijk aan de zorgverzekeraars om te zorgen dat er een dekkend aanbod is van zorg. Dat gebeurt nu onvoldoende, zonder twijfel. Anders zou je die wachtlijsten namelijk niet hebben en zou je niet al in april je budgetplafond bereikt kunnen hebben. Ik geloof alleen niet dat de oplossing zit in het weghalen van het budgetplafond; volgens mij zit de oplossing veel meer in zoeken naar waar dan nog wel ruimte is. Hoe kunnen we zorgen dat a zorgverzekeraar beter contracteren, zodat we een dekkend aanbod hebben, en b dat we de mensen op die wachtlijst ook veel beter begeleiden naar de plek waar op dat moment wel ruimte is? Ik geloof dat die duizenden mensen op de wachtlijst daar veel meer bij gebaat zijn dan wanneer we nu zeggen: we stoppen met dat budgetplafond.

Mevrouw Synhaeve (D66):

We zien nu volgens mij in de zorg, bijvoorbeeld als je kijkt naar de ggz, dat veel van de zorg die geboden wordt lichte vormen van zorg betreft. We zien ook dat veel zorgprofessionals in de ggz juist daar gaan werken, want dat is iets minder zware problematiek en het is veel duidelijker afgebakend, van negen tot vijf. Ik denk dat dat ten koste gaat van het beschikbare aanbod voor de complexere zorgvragen. Ik geloof dus dat op het moment dat we gewoon scherper kijken wie welke zorg nodig heeft, we daarmee ook ruimte en menskracht creëren om beschikbaar te zijn voor mensen met juist heel complexe zorgvragen.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Nogmaals, ik ga hier niet het debat van vorige week overnieuw doen. Wij denken dat een veilig Europa, een veilig Nederland een randvoorwaarde is om goede zorg te kunnen leveren.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Nu ga ik echt in herhaling vallen. Dit zijn vragen die ik al beantwoord heb.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Dat is bijvoorbeeld de jongere die nu in de gesloten jeugdzorg zit, die daar getraumatiseerder uit komt dan zoals hij erin is gegaan. We weten al twintig jaar lang dat dit gebeurt en toch doen we het nog steeds. Dat is de jongere waarvoor ik hier wil staan.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ja, absoluut. Die vallen daaronder. Over de vraag over gordelroosvaccinaties heb ik volgens mij gezegd dat die dadelijk nog wordt beantwoord.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Dat is waar we voor staan. Dat is ook wat in het coalitieakkoord staat. We willen dat mensen, als ze dat zelf ook willen, zo lang mogelijk op een fijne plek in de buurt kunnen wonen. We zien ook dat de woonvormen daar nog onvoldoende op voorbereid zijn en dat dat deels ook in die onrendabele toppen zit. Daar vindt u mij de komende jaren dus aan uw zijde.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Ik vermoed zomaar dat ik eigenlijk alles al gezegd heb, voorzitter.

Mevrouw Synhaeve (D66):

Veel dank.

De heer Vervuurt (D66):

Dank u wel, voorzitter. Een tijd geleden zaten in de wijk Groenveld in mijn eigen gemeente, Venlo, zo'n 10.000 patiënten een jaar zonder vaste huisarts. Huisartsentekorten komen steeds vaker voor; 60% van de praktijken in Nederland had in 2024 een patiëntenstop. Dit betekent dat honderdduizenden mensen op zoek zijn naar een nieuwe of andere huisarts. Dat brengt allerhande problemen met zich mee. Een huisarts kent de patiënt die tegenover deze arts zit. Een huisarts kent je voorgeschiedenis, weet wat er speelt in je leven en kan je helpen of verder helpen bij alle gezondheidsproblemen die je hebt of krijgt.

Een ander voorbeeld. Ik heb een chronische ziekte, coeliakie. Als ik dingen eet of drink waar gluten in zitten, gaat mijn dunne darm kapot. Deze ziekte is prima te behandelen met een levenslang glutenvrij dieet. Jaarlijks ga ik op controle bij de maag-darm-leverarts. Ik laat bloed prikken en er worden testen gedaan. De mdl-arts belt mij op, zegt dat alles er goed uitziet en wij gaan weer verder met ons leven. Een jaar later herhalen we dit hele riedeltje. Door dit soort zorg anders in te richten, bijvoorbeeld digitaal, kan mijn arts meer tijd besteden aan patiënten die zijn hulp harder nodig hebben.

Voorzitter. Waar Nederland terecht trots is op haar zorgsysteem, is de waarheid dat dit zorgsysteem onder hoge druk staat. Het huisartsentekort in mijn gemeente of mijn persoonlijke ervaringen in het ziekenhuis zijn maar twee voorbeelden. Wachttijden in de zorg lopen op. Druk op medewerkers stijgt, waardoor ze uitvallen. Cruciale medicatie is onvoldoende beschikbaar. Dit alles betekent dat mensen die zorg nodig hebben, deze niet krijgen. We moeten de zorg dus anders organiseren. Zoals mijn collega Synhaeve al zei, moet de zorg zich wat ons betreft richten op mensen die deze het hardst nodig hebben.

Een van de grote belemmeringen op dit vlak is de groeiende zorgvraag. Steeds meer mensen hebben een ondersteuningsvraag die we nu invullen met professionele zorg. Dit is niet houdbaar. Los van de vraag of we het kunnen of willen betalen, hebben we simpelweg de mensen niet. We zullen dingen dus anders moeten gaan doen, niet alleen in de langdurige zorg, maar ook in de geneeskundige zorg. Neem een patiënt met artrose. Iedere patiënt een kunstknie of -heup geven legt veel druk op het zorgsysteem. Er moet een operatiekamer vrij zijn, orthopeden en verpleegkundigen moeten ingeroosterd worden en er is de noodzaak tot nazorg en fysiotherapie et cetera. Maar veel patiënten kunnen net zo goed of zelfs beter geholpen worden met medicijnen, fysiotherapie en leefstijlinterventies. Het aanpassen van behandelingen aan de noden en wensen van patiënten is beter voor de patiënt en voor het systeem. Het is goedkoper en het houdt een operatiekamer en operatieteam vrij voor een patiënt die het harder nodig heeft.

Betere toegang tot zorg voor iedereen betekent ook dat we het eigen risico weer geleidelijk gaan verhogen. Het eigen risico is daarbij een prikkel die doet nadenken over hoe gebruik te maken van zorg.

De heer Vervuurt (D66):

Dat is niet het punt dat ik wil maken. Het punt dat ik wil maken is dat we het op deze manier, zoals we het nu doen, niet gaan redden. Dat is vanwege een gebrek aan geld, maar ook vanwege een gebrek aan mensen die de zorg moeten leveren. We moeten er dus voor gaan zorgen dat we bij mensen die hulp nodig hebben — ik gaf net het voorbeeld van die artrosepatiënt — eerder kunnen ingrijpen met bijvoorbeeld leefstijlinterventies en met hulp in de buurt, zoals mevrouw Synhaeve ook al omschreef. Op die manier kunnen we ervoor zorgen dat het niet zover komt dat die patiënt een nieuwe heup of nieuwe knie nodig heeft. Dan kunnen we die patiënten beter helpen.

De heer Vervuurt (D66):

Nee, dat is absoluut niet wat ik heb gezegd. Ik heb gezegd dat we moeten inzetten op het terugbrengen van patiënten die zeer hoogspecialistische zorg nodig hebben. Dat kunnen we doen door eerder in hun ziektetraject in te grijpen. Voorkomen is beter dan genezen: dat is eigenlijk het verhaal dat ik houd.

De heer Vervuurt (D66):

Wij zetten hier de lijnen uit voor de toekomst. Wij zien dat de druk op de wachtlijsten, waar ik het al over had, enorm is. Dat betekent dat de patiënten die de zorg het hardst nodig hebben, die zorg niet krijgen. Aan de ene kant moeten we ervoor zorgen dat dat nu gebeurt. Dat zijn patiënten die hier, nu, vandaag leven; die moeten we helpen. We moeten er ook voor zorgen dat in onder andere de medische zorg die mensen voor wie dat noodzakelijk is, die zorg ook krijgen. Aan de andere kant hebben wij ook de verantwoordelijkheid als politiek om de keuzes te maken die de zorg ook op de langere termijn houdbaar houden. Die keuzes maken wij op dit moment niet. De keuzes die in dit coalitieakkoord staan, zijn een eerste aanzet. Dat is de denklijn die wij hier neerleggen, omdat wij voelen dat daar de oplossing in zit. Ik ga graag met u het debat aan over hoe u denkt dat we dat beter kunnen doen. Ik luister daarin ook graag naar uw voorstellen, maar dit is het voorstel dat wij hier neerleggen.

De heer Vervuurt (D66):

Ik verwijs terug naar wat collega Synhaeve en ik net ook al zeiden: wij vinden dat we juist voor de mensen die dat het hardst nodig hebben, juist voor de kwetsbare mensen, die zorg moeten leveren. We doen daarom twee dingen. Aan de ene kant gaan we ervoor zorgen dat het eigen risico getrancheerd wordt. We gaan het in blokjes opdelen, zodat je per behandeling, bezoek aan de huisarts of het afhalen van medicatie maximaal een bedrag van €150 kwijt bent. Aan de andere kant hebben wij een envelop met daarin 350 miljoen structureel. Die hebben wij gereserveerd. Dat is een tegemoetkoming voor mensen met een chronische ziekte, voor mensen met een beperking. Op die manier gaan wij er ook voor zorgen dat de zorg voor deze patiënten toegankelijk en betaalbaar blijft.

De heer Vervuurt (D66):

Die mening deel ik niet met mevrouw Westerveld. Ik ben het wel met u, via de voorzitter, eens dat we ervoor moeten zorgen dat de zorg voor deze mensen in stand blijft en dat de kwaliteit van de zorg ook bewaakt blijft. Ik denk dat we elkaar daarin kunnen vinden. Het hele verhaal is denk ik als volgt. We hebben die pot met geld. De vraag is hoe het kabinet de plannen gaat uitwerken om ervoor te zorgen dat dat geld ook terechtkomt bij de mensen die dat nodig hebben. Ik kijk daarvoor ook naar het kabinet. Op het moment dat die plannen hier liggen, ga ik graag samen met u kijken of dat geld de mensen bereikt die het moet bereiken, of het genoeg geld is of niet en hoe we dat goed doen. Dat is de uitdaging die ik voor mijzelf zie. Ik ga graag met u die uitdaging aan.

De heer Vervuurt (D66):

Volgens mij is dat ook helemaal niet wat hier ligt. Het coalitieakkoord is een denkrichting, een manier waarop wij denken dat we in de toekomst de zorg moeten inrichten om die betaalbaar en toegankelijk voor iedereen te houden. En ja, zoals dat in de politiek werkt, hangen wij daar financiële kaartjes aan vast. We kunnen daarover gaan soebatten en ook dat is terecht. Ik snap de vragen die mevrouw Westerveld stelt. We kunnen erover soebatten of het een drie of een vier moet zijn. Ik zou het volgende voorstellen. Dat geld ligt er nu. Het kabinet gaat aan de slag met het uitwerken van de plannen. Op het moment dat die plannen er zijn, komen die naar deze Kamer, of dat nu bij de Voorjaarsnota is of bij de begroting aan het einde van het jaar. Dan gaan wij als Kamer daar een oordeel over vellen, want deze minderheidscoalitie heeft meerderheden nodig om de begrotingen door het parlement te krijgen. Het centrale punt dat ik al vaker heb benoemd en dat mevrouw Synhaeve ook al vaker heeft benoemd is dat de zorg toegankelijk moet zijn en dat de kwaliteit van de zorg bewaakt moet blijven, juist voor de mensen die deze het hardste nodig hebben. Ik hoor dat mevrouw Westerveld ook zeggen. Ik hoop dat wij daar dan samen voor kunnen strijden.

De heer Vervuurt (D66):

Ja, wij hebben daarover nagedacht. Dat is ook waarom we het eigen risico gaan opdelen in blokjes van €150, zodat juist de mensen waar de heer Claassen aan refereert, die bijvoorbeeld een bezoekje aan de dokter of aan de fysiotherapeut … Nee, die niet, want die zit in … Nou ja, maakt niet uit. Maar juist voor de mensen die een bezoek aan de dokter vermijden omdat het te duur is en omdat ze de volle mep, €385, moeten betalen, wordt de drempel lager. Daardoor zullen zij minder zorg gaan mijden.

De heer Vervuurt (D66):

De patiënten die de heer Claassen hier beschrijft, zijn patiënten die een chronische ziekte hebben. Dan kom ik terug op het antwoord dat ik gaf aan mevrouw Westerveld. Het zijn mensen die met enige regelmaat, bijvoorbeeld met een jaarlijkse controle, gebruikmaken van medische zorg. Als daar financiële drempels in bestaan en zij zorg gaan mijden, hoop ik dat het kabinet met plannen gaat komen — daarvoor kijk ik ook naar het kabinet; dat verwacht ik ook van het kabinet — waarmee het geld dat in het coalitieakkoord staat wordt ingezet om ervoor te zorgen dat mensen geen zorg gaan mijden. Dat is onze inzet.

De heer Vervuurt (D66):

Hoho! We hebben wel dezelfde haardos, maar …

De heer Vervuurt (D66):

Ik verwacht van het kabinet dat het met uitgewerkte plannen komt en dat daar ook een bepaalde inschatting in zit van wat dit betekent voor mensen. Dan herhaal ik eigenlijk wat mevrouw Synhaeve net zei. Ik ga ervan uit dat er positieve ontwikkelingen in zitten. Als er negatieve ontwikkelingen in zitten, ga ik ervan uit dat wij als Kamer daar zeer kritisch naar zullen kijken en ook kijken wat de financiële realiteit erachter is. Hét voorbeeld dat wij nu al van dit kabinet hebben gezien, is de discussie die er vorige week is geweest omtrent de armoede. Volgens de berekeningen van het CPB stijgt die. Het kabinet heeft voor zover ik het heb gezien, gezegd: "Oké, maar dat is niet de bedoeling. Wij gaan kijken hoe dat in elkaar zit en wij gaan kijken hoe wij dat kunnen wegwerken, hoe wij ervoor kunnen zorgen dat de armoede in Nederland niet stijgt." Op het moment dat de fenomenen zoals u ze omschrijft, zouden plaatsvinden, verwacht ik dat wij als Kamer daar kritisch op zijn. Maar ik verwacht ook dat het kabinet ermee aan de slag gaat.

De heer Vervuurt (D66):

Bij de handschoen zoals u die omschrijft, heb ik meteen het beeld van een bokshandschoen in mijn hoofd. Dat is niet de intentie. Ik zou willen zeggen: de hand die daarin zit … Voor zover ik het begrijp en voor zover ik begrotingen ken, komen daar heel vaak correcties op. Dat hebben we met voorjaarsnota's en met najaarsnota's. Een begroting is wat dat betreft een dynamisch document. Dat betekent niet dat het van vandaag op morgen radicaal verandert, maar het betekent wel dat wij continu met elkaar in gesprek zijn over welke besluiten genomen worden en de gevolgen die dat heeft. Het antwoord op uw vraag is dus ja.

De heer Vervuurt (D66):

Gelukkig.

De heer Vervuurt (D66):

Op dit moment zijn de plannen zoals ze er liggen — ik wil niet zeggen dat we in dat harnas zitten waar we het net over hadden — het verhaal van de coalitie. Nogmaals, voor de uitwerking van de plannen zoals ze er nu liggen, kijk ik naar het kabinet. Ik kan mij heel goed voorstellen dat er, vanuit het kabinet ofwel vanuit de Kamer, op een gegeven moment gezegd wordt: "Misschien moeten we dit toch anders doen. Misschien is het toch beter om wat minder aan de ene knop te draaien en wat meer aan de andere, of om het toch in een andere hoek te zoeken dan waar we het nu hebben gedaan." Volgens mij is dat ook gewoon politiek bedrijven op de manier waarop het in deze Kamer zou moeten gaan. Ik heb daar de afgelopen twee jaar natuurlijk een beetje op afstand naar mogen kijken. Volgens mij was de Kamer die manier van politiek bedrijven lange tijd verleerd, maar ik heb goede hoop dat we die praktijk weer in ere kunnen gaan herstellen.

De heer Vervuurt (D66):

Dat durf ik u eigenlijk niet te zeggen. Dat is een vraag op detailniveau, die ik op dit moment niet kan beantwoorden. Ik weet wel dat er in dit coalitieakkoord meerdere voorstellen staan om zorgfraude te bestrijden en te bestraffen, en aan de voorkant natuurlijk ook op te sporen. Ik denk dus dat er ... Nee, dat.

De heer Vervuurt (D66):

Er staan in het coalitieakkoord meerdere voorstellen om zorgfraude te bestrijden. Laten we duidelijk zijn, klip-en-klaar: wij zijn tegen zorgfraude, en ik denk dat iedereen in deze Kamer daartegen is. Maar we zien natuurlijk ook dat, zoals u zelf al omschrijft, de realiteit weerbarstig is. Ik verwacht dus dat het kabinet, in lijn met wat er in het coalitieakkoord staat, aan de slag gaat en de plannen gaat uitwerken, en juist op dit dossier met voortvarende plannen komt om zorgfraude zo veel mogelijk te voorkomen en die te bestrijden op het moment dat die plaatsvindt.

De heer Vervuurt (D66):

Ik gaf in mijn eerste antwoord al aan: u stelt een vraag op een detailniveau, die ik op dit moment niet kan beantwoorden. Dat ligt misschien aan mijn nieuwigheid in deze Kamer. Misschien heb ik dat op dit moment even niet helder. Misschien kan de minister in haar eerste termijn beantwoorden hoe zij daar precies naar kijkt. Laat ik duidelijk zijn: als wij 10 miljard aan zorgfraude kunnen opsporen en verhalen op de daders, dan doe ik dat graag. Op het moment dat wij in lijn daarmee de financiële kaders die hierin zitten op enig vlak kunnen verlichten, doe ik dat met alle liefde. Maar u overvraagt mij op dit moment.

De heer Vervuurt (D66):

Voorzitter. Betere toegang tot zorg voor iedereen betekent ook dat we het eigen risico weer geleidelijk gaan verhogen. Het eigen risico is daarbij een prikkel die mensen laat nadenken over hoe zij gebruikmaken van zorg. Dat is an sich goed, want onnodige zorg belast het stelsel en zorgt ervoor dat mensen die echt zorg nodig hebben, deze niet krijgen. Het mag echter niet zo zijn, zoals ik al vaker heb gezegd, dat mensen noodzakelijke zorg gaan mijden omdat geld een reden wordt om niet naar de arts of de tandarts te gaan. Daarom delen we het eigen risico op. Per bezoek aan het ziekenhuis, het ophalen van medicijnen bij de apotheek en andere behandelingen betaal je maximaal €150. Omdat veel mensen slechts beperkt gebruikmaken van de zorg, wordt een bezoek aan de dokter goedkoper voor deze mensen.

Sommige mensen moeten vaker naar een arts of een apotheek, bijvoorbeeld omdat ze een chronische ziekte of een beperking hebben. Ik zie de heer Claassen alweer naar de interruptiemicrofoon lopen, maar ook voor deze mensen houden we de zorg toegankelijk. We trekken structureel 350 miljoen euro per jaar uit om mensen met een chronische ziekte of een beperking tegemoet te komen in hun zorgkosten. Onze opdracht aan de minister is daarbij als volgt: garandeer dat het opdelen van het eigen risico geldt voor alle vormen van zorg. Misschien kan de minister in haar eerste termijn erop terugkomen hoe zij hiervoor gaat zorgen en welk tijdpad hierbij past.

Daarnaast gaan we het leveren van passende zorg belonen. Zorgverleners krijgen geld op basis van verleende passende zorg en niet, zoals nu het geval is, op basis van verleende zorg. Zo staan gezondheid en kwaliteit van bestaan centraal. We sturen aan op betere richtlijnen, bewezen effectieve behandelingen en meer transparantie over de kwaliteit van behandelingen. We vinden het daarbij belangrijk dat het uitgangspunt wordt dat zorgaanbieders contracten afsluiten met zorgverzekeraars. Dat zorgt voor grip op de zorg die geleverd wordt. Hierdoor kunnen we beter garanderen dat de zorg die geleverd wordt, ook bewezen effectief is. Met die inzet op passende zorg en weloverwogen eigen betalingen houden we de zorg betaalbaar en toegankelijk voor iedereen, juist voor de mensen die het het hardst nodig hebben. Op die manier zetten we in op goede gezondheid voor iedereen.

Voorzitter. Dan nog de geneesmiddelentekorten. Nog te vaak krijgen mensen die afhankelijk zijn van bloeddrukverlagers, schildkliermedicijnen of anti-epileptica te horen dat het medicijn dat zij kennen en al jaren nemen, niet beschikbaar is. Dat leidt tot onrust en paniek. Die begrijp ik volledig. We moeten er dus voor zorgen dat essentiële medicijnen beschikbaar zijn en blijven. Dat zit 'm wat mij betreft in twee dingen: ten eerste het dichter bij huis produceren van essentiële geneesmiddelen om de toeleverketens stabieler en voorspelbaarder te maken en ten tweede het efficiënter omgaan met medicijnen die we in Nederland hebben, bijvoorbeeld door goede medicatie die over is niet weg te gooien. Hoe gaat de minister aan de slag om die leveringszekerheid van medicijnen te garanderen?

Voorzitter, ik rond af. We staan voor grote uitdagingen om niet alleen de zorg van vandaag te verbeteren, maar ook die betere zorg voor morgen te behouden. Mijn fractie ziet een mooi akkoord met moedige en noodzakelijke hervormingen. Dat betekent dat we dingen anders moeten gaan doen, en dat is spannend. Dat begrijp ik. Ik vind dat ook spannend. Maar wij zijn wel van mening dat het anders moet om de zorg in de toekomst ook goed en toegankelijk te houden. Mijn fractie en ik gaan met alle collega's in gesprek om te kijken waar de plannen in het coalitieakkoord verbeterd kunnen worden. Wij staan open voor goede en gedekte plannen uit elke hoek van de Kamer om verbeteringen aan te brengen. Bovenal zien we uit — ik heb het al vaker gezegd — naar de uitwerking van het coalitieakkoord door het kabinet, want het kabinet zal in gesprek moeten met de Kamer, zowel met coalitie als oppositie. Wij zullen het kabinet daarbij zeer kritisch volgen om erop toe te zien dat het kabinet invulling geeft aan deze noodzakelijke plannen, zonder daarbij het doel dat daarachter zit, uit het oog te verliezen, namelijk de zorg meer solidair en toekomstbestendig maken.

De heer Vervuurt (D66):

Dat is een hele goede vraag. Die begrijp ik ook. Wat mij betreft komt het hierop neer: op het moment dat meneer Jansen valt en opgenomen moet worden en daarna gevolgd moet worden of wat dan ook, geldt dat hele systeem van medische zorg die hij ontvangt, één keer €150, om het even plat te slaan. De vraag is natuurlijk — het wordt misschien een beetje sleets, maar ik verwijs daarvoor naar het kabinet, ook in lijn met wat mevrouw Synhaeve eerder zei — hoe wij dit gaan uitwerken. Wat mij betreft, wat D66 betreft, is dit de inzet.

De heer Vervuurt (D66):

Ik deel die opvatting niet. Wat wij doen als parlement, is op grote lijnen keuzes maken. Die keuzes worden vervolgens ingevuld en uitgevoerd door een kabinet. Dat is precies wat ik hier verkondig. Wij zeggen: wij willen het trancheren in lijn met hoe ik het net verwoordde. Vervolgens kijken we voor het ontwerp van de uitvoering ervan én de uitvoering ervan naar het kabinet. Dat is volgens mij hoe het hier werkt.

De heer Vervuurt (D66):

Ik heb volgens mij net vrij uitgebreid in mijn bijdrage en in reactie op de vele interrupties uitgelegd hoe ik denk dat ik het voor me zie. Dat kwam, denk ik, het beste naar voren in mijn reactie op mevrouw Bikker. Wij maken hier plannen, deze coalitie legt het coalitieakkoord hier neer, omdat wij denken dat dit het idee is. Dit is hoe wij het voor ons zien. Vervolgens gaan wij in gesprek met de Kamer. Aan de ene kant verwacht ik van het kabinet dat zij die plannen gaan uitwerken, en vervolgens gaan wij als Kamer in debat over die plannen en over de vraag of die plannen goed genoeg zijn of niet. Als die niet goed genoeg zijn, moeten wij daar als Kamer wijzigingen in aanbrengen. Ik hoor u zeggen dat ik mij in een meerderheidscoalitie zou wanen. Dat doe ik juist helemaal niet. Ik erken juist de politieke situatie waarin wij zitten en zeg: wij moeten als coalitie met de rest van de Kamer als één geheel tot uitwerking van deze plannen komen.

De heer Vervuurt (D66):

De heer Bushoff spreekt over de houding en dat vind ik een beetje vervelend. Ik erken het feit dat wij als Kamer als geheel uitvoering moeten geven aan de plannen die wij samen maken. Wij zitten in een minderheidscoalitie. Dat betekent dat we een meerderheid van de Kamer ervan moeten overtuigen dat dit goede plannen zijn. Op het moment dat dat ons niet lukt, moeten we gaan kijken met welk scenario en met welke wijzigingen we dat wel kunnen doen. Ik krijg het idee dat de heer Bushoff mij arrogantie verwijt, maar dat is in ieder geval totaal niet wat ik wil uitstralen. Ik wil de uitgestoken hand reiken, en niet, zoals mevrouw Bikker zei, de bokshandschoen. Als u zegt dat u niet kan leven met dit totaalpakket, dan ga ik heel graag met u in deze Kamer in gesprek over de vraag waar u dan wel mee kunt leven. Dat doe ik niet alleen met u, maar met ieder Kamerlid dat in deze Kamer zit.

De heer Vervuurt (D66):

Juist voor mensen, juist voor Roger, juist voor Ben is het belangrijk dat we ook in de toekomst zorg kunnen bieden aan de mensen die dat het meeste nodig hebben. Daarvoor moeten we dingen anders gaan doen. Het is belangrijk dat we daarin ook keuzes durven te maken. Daarvoor hebben we een meerderheid van de Kamer nodig. Op het moment dat een meerderheid van de Kamer zou zeggen dat dit op deze manier niet gaat vliegen, dan gaan wij graag met de Kamer in gesprek over hoe we dit wel kunnen doen. Dat hoeft niet precies te zijn zoals in het scenario dat nu voorligt. Begrijp me goed: er is geen sprake van een ijzeren harnas of dat soort zaken. Het gaat erom dat we een manier vinden om aan de ene kant gewoon keuzes te maken om de zorg toegankelijk en houdbaar te houden in de toekomst en aan de andere kant de kwaliteit van zorg voor de mensen te kunnen garanderen.

De heer Vervuurt (D66):

Wat ik zei had betrekking op het idee dat wij, als collectief in deze Kamer, het eigen risico gebruiken als een instrument om goed na te denken over welke zorg we gebruiken. Dat is niet omdat we mensen op kosten willen jagen, maar dat heeft te maken met het feit dat wij een beperkte capaciteit hebben om zorg te verlenen. Dat is de functie van het eigen risico.

De heer Vervuurt (D66):

Wij verhogen het eigen risico niet op de manier waarop mevrouw Dobbe het omschrijft. Zoals ik ook al in het interruptiedebat met de heer Claassen zei, wordt het consumeren, het gebruikmaken van zorg, voor de meeste mensen goedkoper, juist omdat we het gaan trancheren. Op het moment dat we het hebben over mensen met een chronische ziekte of een beperking, dan kom ik weer terug bij het verhaal dat ik eerder hield: daarvoor reserveren we structureel 350 miljoen. Ik hoop dat het kabinet dat geld kan inzetten om invulling te geven aan de kosten voor mensen die structureel gebruik dienen te maken van zorg, juist om hun kwaliteit van leven te garanderen.

De heer Vervuurt (D66):

Laat ik vooropstellen dat de voorbeelden die mevrouw Dobbe gebruikt, natuurlijk vreselijk zijn. Ze zijn vreselijk en dat wil ik helemaal erkennen. We moeten natuurlijk collectief een manier vinden om ervoor te zorgen dat bijvoorbeeld de vrouwen die u aanhaalt, de zorg kunnen ontvangen die zij nodig hebben. Dat stel ik voorop. De vraag is vervolgens, als je het hebt over mensen die … Nee, even terug naar het begin. Op het moment dat dat het geval is, gaan wij het eigen risico opdelen in blokjes van €150. Mensen die op incidentele basis gebruikmaken van zorg, zijn dus goedkoper uit. Op het moment dat ze structureel gebruik dienen te maken van zorg, omdat ze een chronische ziekte of een beperking hebben, hebben we de 350 miljoen euro structureel die we gereserveerd hebben. Ik hoop en ik ga ervan uit dat het kabinet met plannen komt die op een zodanige manier daaraan invulling geven dat die mensen tegemoet worden gekomen, oftewel, dat ze gecompenseerd worden in de zorgkosten die zij maken.

De heer Vervuurt (D66):

Ja, dat is een hele goede vraag van mevrouw Van Brenk. Ik begrijp dat er een advies ligt van de Gezondheidsraad, die voorstelt om ouderen op de leeftijd van 60 jaar te vaccineren. Voor zover ik het begrijp, is dat het plan dat nu ten uitvoer wordt gebracht. Of dat dan eerlijk is of niet, is een kwalificatie die ik daar niet aan wil geven, maar het is een keuze die we ergens moeten maken. Op het moment dat wij met een meerderheid in deze Kamer zeggen: dat is niet de keuze die wij willen maken … Daar zitten ook een heleboel factoren achter. Ik ga ervan uit dat op het moment dat er uitvoering wordt gegeven aan dit soort plannen, er ook een soort maatschappelijke kosten-batenanalyse in zit: aan wie ga je dit geven; hoe vaak ga je prikken? Ik ken de details van dit voorstel op dit moment ook niet, maar ik kan mij voorstellen dat wij dan zeggen: luister, als Kamer maken wij hier een afweging in en zeggen wij dat we alleen de mensen vaccineren die 60 zijn. Misschien doen we dat ook bij mensen van 65 of nemen we een andere leeftijdsgroep mee. Dat zijn integrale afwegingen die je maakt om te kijken wat we wel en niet kunnen doen.

De heer Vervuurt (D66):

Mevrouw Synhaeve heeft een verhaal gehouden over de visie die D66 heeft om te bekijken: welke zorg kunnen wij aan de voorkant afvangen? Kunnen we investeren in preventie en ervoor zorgen dat mensen niet ziek worden? Maar sommige mensen zijn ziek. Die mensen moeten we helpen. Dat staat buiten kijf. Wat we daarin doen, is de medische kant van het verhaal waar ik het net over had. We hebben het in meerdere interruptiedebatjes gehad over het eigen risico trancheren, 350 miljoen structureel voor chronisch zieken en gehandicapten enzovoorts. Aan de andere kant investeren wij ook in het sociale domein. Wij investeren in gezonde buurten. Wij investeren 150 miljoen structureel in armoede. Wij investeren in gezond schoolfruit op basisscholen. We halen de leeftijd voor het roken omhoog. Dat zijn allemaal voorbeelden waarin wij op een meer integrale manier naar de samenleving kijken. Wij doen ook een beroep op de samenleving om zorg die niet professioneel geleverd hoeft te worden en die ook beter niet professioneel geleverd kán worden, niet te leveren maar in de samenleving op te lossen.

De heer Vervuurt (D66):

Die zorgen deel ik volledig. Daarom verwacht ik ook van het kabinet dat zij, op het moment dat zij de uitwerking van de plannen terug laten komen naar de Kamer, ook een uitsplitsing maken, bijvoorbeeld wat betreft de vraag wat dit nou betekent voor specifieke doelgroepen. Op het moment dat blijkt dat de zorgen, die wij dus delen, bewaarheid worden, dan verwacht ik dat wij daar als Kamer ook iets aan gaan doen. Daar zult u mij dan in ieder geval ook over horen.

De heer Vervuurt (D66):

Pandemische paraatheid is voor ons een integrale kijk op de keten. Wat betekent dat? We hebben kunnen zien dat we tijdens de covidpandemie heel erg overvallen waren. De verschillende partijen in de keten konden elkaar niet vinden. Dat betekent dat de verzorgingstehuizen en de verpleeghuizen overvallen waren, dat de zorg die daar nodig was, niet geleverd kon worden en dat de ic-bedden waar mensen in moesten komen te liggen, wegbezuinigd waren. Het heeft ons heel veel tijd gekost om dat allemaal weer op te schalen. De les die wij daaruit geleerd hebben, is dat wij de ervaring die vanuit de covidpandemie is opgedaan, moeten borgen. Dat zit 'm bijvoorbeeld al in die eerste lijn, in de ziekenhuizen. Wij moeten de volgende afweging maken. Aan de ene kant moeten we bekijken wat nou de capaciteit moet zijn die we reserveren. Dat is namelijk ook capaciteit die elders niet ingezet kan worden. Aan de andere kant moeten we kijken hoe we ervoor zorgen dat we wel snel kunnen opschalen op het moment dat dat nodig is.

De heer Vervuurt (D66):

Ik hoor de zorgen van het lid Kostić. Ik snap die, en tot op zekere hoogte deel ik die ook. Ik verwacht dan ook dat wij kritisch blijven bedenken, ook als Kamer, wat wij hier nou van vinden. Daarvoor kijk ik ook naar het kabinet. Ik wil via deze weg dan ook de volgende vraag aan de minister stellen: zijn wij in de huidige situatie nou voorbereid op een volgende pandemie? Hebben wij de capaciteit om snel op te schalen op het moment dat dat nodig is? Als dat niet zo is, dan moeten wij een ander gesprek gaan voeren.

De heer Vervuurt (D66):

Wij hebben de adviescolleges en de adviesorganen van dit parlement en van deze regering in zeer hoge achting. Dat is ook de reden dat ik naar u luister en dat ik uw zorgen deel. Dat is ook de reden waarom ik die vraag stel aan het kabinet. Dat is ook waarom ik zeg dat op het moment dat blijkt dat wij niet goed voorbereid zijn, wij hier in deze Kamer een gesprek moeten voeren: welke keuzes maken we nou? Op het moment dat wij zeggen dat het anders moet, ga ik graag samen met u kijken hoe dat anders kan.

De heer Vervuurt (D66):

Wij staan voor het recht op abortus en wij zijn voor het initiatief om abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen. Dat is altijd onze inzet geweest. Maar wij vinden ook — ik denk dat die mening gedeeld wordt — dat wij in deze Kamer juist medisch-ethische kwesties op een zeer nauwgezette en gedegen manier dienen te behandelen. Dat vindt u ook terug in het coalitieakkoord. Dat is onze inzet zoals u die kent en zo gaan wij ook die gesprekken in, maar wij vinden wel dat we dat gesprek in deze Kamer goed moeten voeren met respect voor ieders opvatting en voor ieders mening.

De heer Vervuurt (D66):

Ik verwijs naar wat ik net zei. Ik vind dat we dat gesprek in deze Kamer goed moeten voeren. Dat doen we, en dat doen we ook vaker. Onze inzet daarbij is zoals u die van ons kent, maar wij moeten dat gesprek hier wel goed voeren. Het feit dat er in het coalitieakkoord niks over staat, interpreteert u op de ene manier. Ik interpreteer dat op een andere manier, namelijk dat medisch-ethische kwesties in principe een vrije keuze zijn, behoudens het idee dat we hier wel goed dat debat kunnen voeren.

De heer Vervuurt (D66):

Wij zullen die initiatiefwet zeer goed bekijken en onze opvatting daarover integraal delen.

De heer Vervuurt (D66):

Als u mij dezelfde vraag stelt als mijn collega, dan ga ik hetzelfde antwoord geven als mijn collega. Als we op deze manier doorgaan, dan is het zorgsysteem niet houdbaar. Dat betekent dat op termijn een op de vier mensen in de zorg moet gaan werken. Op die manier kan een land economisch gezien al niet draaien. We moeten dus kijken hoe we zorg kunnen leveren aan de mensen die dat het meest nodig hebben en hoe we de ondersteuningsvraag op een andere manier kunnen invullen. Aan de andere kant moeten we kijken hoe we de mensen die we hebben om dat soort dingen te doen, zo goed mogelijk kunnen inzetten.

De heer Vervuurt (D66):

Dat heb ik ook niet gezegd.

De heer Vervuurt (D66):

Het spijt me dat ik in herhaling val, maar ik heb dit volgens mij al tien keer gezegd. We gaan het eigen risico opbreken in kleinere blokjes van €150 per behandeling. Dat betekent dat mensen die op incidentele basis gebruikmaken van de zorg, bijvoorbeeld een eerste of tweede bezoek aan een specialist, goedkoper uit zijn dan op dit moment. Dat is bijvoorbeeld een positieve prikkel die ik zie in dit akkoord.

Mevrouw Maeijer (PVV):

Voorzitter, dank u wel. Ik neem u even mee terug naar de regeringsverklaring, zoals vorige week uitgesproken door premier Jetten. Er werden toen overigens slechts enkele zinnen gewijd aan de zorg. Hij zei toen "er moet een rem komen op de zorgkosten" en "de zorgkosten en de kostenvergrijzing beheersbaar maken". Het was koud en kil. Het was boekhouderstaal. Ik hoorde niets over al die zorgverleners en geen woord over patiënten die zorg gebruiken. Zorg gaat over mensen. Uw begroting, zeg ik tegen de twee nieuwe ministers in vak K, gaat over de mensen die onze zorg overeind houden in het ziekenhuis, in de wijk, in de verpleeghuizen en de gehandicaptenzorg. Het gaat over professionals, mantelzorgers en vrijwilligers en over de mensen die zorg nodig hebben. Dat zijn vaak de meest kwetsbaren, zoals ernstig zieken, ouderen, kinderen en mensen in de laatste fase van hun leven. Daar gaat het vandaag over. Ik roep u op, ministers, om hen in al uw werk te betrekken, want zij kunnen u vertellen wat er mis is. Zij kunnen u vertellen wat ze nodig hebben en zij voelen de consequenties van de maatregelen die u voorstelt.

Voorzitter. Dit kabinet bezuinigt keihard op de zorg. De rekening van miljarden wordt neergelegd bij patiënten, bij chronisch zieken, bij ouderen en bij gehandicapten. Het eigen risico gaat omhoog naar €520. Er komt een eigen bijdrage in de wijkverpleging. De tegemoetkoming voor chronisch zieken wordt afgeschaft en er komen nieuwe tariefkortingen in de ouderenzorg en de gehandicaptenzorg. De envelop ouderenzorg wordt wegbezuinigd. Het is een kaalslag, omdat de zorg blijkbaar geen prioriteit is. Het wordt gevangen in frames van minder en meer. Ik vraag beide ministers: wat vond u er eigenlijk van toen u dit plaatje voor u zag en wat vindt u ervan dat de rekening wordt neergelegd bij patiënten, chronisch zieken, gehandicapten en ouderen?

Voorzitter. Sinds het verschijnen van het coalitieakkoord regent het reacties van mensen en organisaties die zich grote zorgen maken. Ze maken zich zorgen over de stapeling van zorgkosten. Ze vragen zich af of ze hun zorg straks nog wel kunnen betalen of dat ze ervan af gaan zien en wat dat betekent voor hun kwaliteit van leven. De Patiëntenfederatie voerde een peiling uit onder meer dan 6.000 mensen met een of meer chronische aandoeningen. Uit die peiling blijkt dat mensen zich grote zorgen maken over de zorgplannen van dit nieuwe kabinet. Maar liefst 80% maakt zich zorgen. 31% mijdt in de toekomst meer zorg door deze plannen. Onder de deelnemers die aangeven dat de zorgkosten nu al een grote impact hebben op hun financiën is dat zelfs 48%. Wat zegt u tegen al die mensen? Dat vraag ik beide ministers.

Voorzitter. In korte tijd werden door Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland meer dan 30.000 handtekeningen verzameld voor de petitie tegen de eigen bijdrage in de wijkverpleging. De heer Jansen, casemanager dementie, zei er het volgende over. Ik citeer: "Bij een eigen bijdrage zullen mensen zorg uitstellen of weigeren, niet uit onwil, maar omdat zij de noodzaak niet ervaren of kosten willen vermijden. In de praktijk betekent dit dat mensen later in beeld komen, problemen escaleren en crisisopnames of versnelde verpleeghuisopnames vaker voorkomen." Is dit wat de minister wil bereiken, mensen die zorg uitstellen of weigeren waardoor problemen escaleren? Graag een reactie.

Voorzitter. De zorg voor onze ouderen staat al jaren onder druk, met het sluiten van de verzorgingshuizen in 2013 als dieptepunt. Meer dan 800 huizen sloten de deuren. Vele ouderen willen graag zo lang mogelijk thuis wonen, maar we zien nu ook dat er een groep ouderen is die tussen wal en schip valt. Ze zijn te goed voor het verpleeghuis en eigenlijk te slecht om thuis te blijven. Hoe houdt de minister zicht op de kwaliteit van zorg die thuis geleverd wordt en of dat verantwoord is? Hoe kijkt de minister aan tegen het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg? Hoe verhoudt dat zich dan weer tot het nieuwe bestuurlijk akkoord dat de minister wil gaan sluiten? Waarom kiest u niet voor rust voor de sector in plaats van nieuwe bezuinigingen?

Voorzitter. De envelop ouderenzorg was juist bedoeld voor de groep kwetsbare ouderen en voor de ontwikkeling van moderne verzorgingshuizen. Het geld dat hiervoor was gereserveerd, wordt weggegraaid. Waarom doet u dat? Wat is uw boodschap aan deze mensen? Wat gaat u voor hén doen? Dat zou ik graag van de minister willen weten. Ik roep de minister op om ervoor te zorgen dat de envelop ouderenzorg beschikbaar blijft voor de ouderenzorg, want het is keihard nodig. Ouderen kunnen niet zonder een goed vangnet, van de wijkverpleging tot de huishoudelijke hulp en de mantelzorgers. Kan de minister concreet aangeven hoe zij dit vangnet gaat ondersteunen in plaats van afbreken? Hoe kijkt zij bijvoorbeeld aan tegen het idee van een mantelzorgbonus?

Voorzitter. Voor veel mensen zijn berichten over een borreltje dat niet geserveerd mag worden of de biljardtafel die weg moet een doorn in het oog. Recent moesten ook de schilderijen eraan geloven in een zorgcentrum in 's-Gravendeel. Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat ouderen niet alleen brandveilig, maar ook nog eens gezellig ergens kunnen wonen?

Voorzitter. De verwachting is dat er in 2040 zo'n 500.000 mensen zijn met dementie. De impact van dementie is groot, op de persoon zelf, maar ook op de partner, kinderen en de samenleving. Hoe gaat de minister de zorg voor mensen met dementie verbeteren? Hoe stimuleert ze de mooie voorbeelden die er zijn, zoals de Odensehuizen en DemenTalent? Ook jonge mensen kunnen dementie krijgen. Het zijn er nu zo'n 15.000 onder de 65. Wat zijn uw plannen specifiek voor hen? Zij lopen weer tegen hele andere problemen aan dan oudere mensen met dementie.

Voorzitter. Ouderenmishandeling blijft vaak verborgen achter de voordeur. Met steeds meer ouderen die langer thuis wonen, is het daarom belangrijk om daar goed zicht op te houden. Hoe krijgen we daar voldoende zicht op? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat die professionals, die achter de voordeur komen, iets doen met het niet-pluisgevoel als ze bij iemand thuis zijn?

Voorzitter. Het is mij een lief ding waard als spreken over de zorg aan het einde van het leven net zo vanzelfsprekend wordt als praten over geboortezorg. Dan hebben we het natuurlijk over palliatieve zorg en palliatieve terminale zorg. Ik zou graag willen weten of de minister dit met mij eens is. Wat zijn haar beleidsvoornemens om ook de palliatieve zorg weerbaar te maken voor de toekomst?

Voorzitter. Het persoonsgebonden budget, het pgb, is meer dan geld op een rekening. Ik citeer mevrouw Outjes in de Leeuwarder Courant: "Het is ruimte, tijd en adem. Dankzij die keuzevrijheid kon ik zelf iemand kiezen, die mij kende, die mijn tempo respecteerde en mij hielp om weer mens te worden in plaats van een dossier". In het coalitieakkoord lezen we nu dat zorg in natura "voorliggend" wordt op het pgb. Kan de minister toezeggen dat er keuzevrijheid blijft voor mensen die bewust kiezen voor het pgb? En zo ja, is zij van plan om verder werk te maken van het vereenvoudigen van het pgb, met oog voor wat er misgaat met de juiste besteding van het geld?

Voor deze begrotingsbehandeling ontvingen we een brandbrief van de Landelijke Eerstelijns Farmacie en de Vereniging van Jonge Apothekers over de aanhoudende medicijntekorten en de gevolgen daarvan voor patiënten en apotheken. Het gaat om tienduizend mensen die dagelijks worden geraakt. Weer waarschuwen zij voor patiënten die hun medicatie niet krijgen, vanwege het niet-beschikbaar zijn van het preferente middel. Zij vragen om een fundamentele herziening van het preferentiebeleid. Graag een reactie van de minister hierop. Wat gaat de minister in de tussentijd doen? De PVV heeft al eerder voorgesteld om bijvoorbeeld twee of drie geneesmiddelen als preferent aan te wijzen om tekorten te dempen of om apothekers meer vrijheid te geven om schaarse medicijnen met elkaar te delen. Graag een reactie.

Voorzitter. We mogen trots zijn op de zorg in Nederland. En we mogen trots zijn op al die mantelzorgers en vrijwilligers zonder wie we niet meer kunnen. Op al die professionals die dag en nacht voor ons klaar staan, die vaak onder moeilijke omstandigheden voor ieder zorgen die zorg nodig heeft. Laten we hen steunen door het schrappen van bureaucratie en managementlagen die de zorg duurder en ingewikkelder hebben gemaakt, met de slimme inzet van AI, met het geven van meer zeggenschap over hun eigen werk, en met het aanpakken van agressie en bedreigingen.

De zorg kent enorme personeelstekorten. Terwijl we Defensie in zo ongeveer elk bushokje zien adverteren, blijft het hier stil. Waar blijven de billboards om werkzoekenden te overtuigen van het mooie werk in de zorg?

Voorzitter. We moeten erop inzetten dat we de zorg voor iedereen toegankelijk houden. Daarom pleiten wij voor het afschaffen van het eigen risico, zodat mensen niet om financiële redenen zorg uitstellen en vervolgens zieker worden. Toegankelijke zorg betekent ook zorg in de nabijheid. Regionale ziekenhuizen zijn daarom van levensbelang. Financiële problemen mogen geen reden zijn om af te schalen of te sluiten. Ik hoor dan ook graag welke plannen de minister heeft om regionale zorg overeind te houden. Elke kilometer verder kan namelijk levens kosten. Hoe gaat zij ervoor zorgen dat bijvoorbeeld het ziekenhuis in Heerlen volwaardig openblijft? Vandaag was er weer een oproep van de Ziekenhuisalliantie. Zij staken hun strijd niet en dat moeten wij dus ook niet doen.

Voorzitter. We houden de zorg ook toegankelijk door fraude keihard aan te pakken. De opbrengsten van de opgelegde boetes worden wat ons betreft aan de zorg besteed. Door een steentje bij te dragen aan de zorg kun je het verschil maken. Ik sluit dan ook af met een woord van dank aan alle zorgmedewerkers, mantelzorgers en vrijwilligers. Ik roep het kabinet op om af te zien van de keiharde bezuinigingen die aangekondigd zijn in het coalitieakkoord. Onze zorg verdient echt beter. Ouderen, chronisch zieken en gehandicapten verdienen beter. De bezuinigingen leveren ons geen betere zorg en geen leukere omgeving om in te werken op, maar verschraling, eenzaamheid, mensen die zorg mijden en minder kwaliteit van leven. Daar worden zorgmedewerkers en patiënten de dupe van. Dat kan niet.

Dank u wel.

Mevrouw Maeijer (PVV):

Dat is een terecht punt, een terecht punt. Hier maak ik het punt dat dit kabinet zo'n 10 miljard bezuinigt op de zorg en de rekening daarvan neerlegt bij patiënten, gehandicapten, zorgverleners en ouderen. In het vorige coalitieakkoord kozen wij voor het verlagen van het eigen risico en voor een investering in de ouderenzorg. Was ik blij met de bezuinigingen die er nog lagen op het gebied van gehandicaptenzorg? Nee, maar ik had de financiële ruimte niet. Vandaar dat die brief toen naar de Kamer is gestuurd. Dit was een tariefmaatregel uit Rutte IV.

Mevrouw Maeijer (PVV):

Ik hoor op zich geen nieuwe vraag, maar een oproep aan degenen in vak K. Ik zeg in de richting van mevrouw Westerveld: als je in vak K terechtkomt, dan heb je niet alles voor elkaar gekregen wat je als partij zou willen. Daar ben ik heel eerlijk in. Was ik blij met de bezuiniging die er nog lag en de brief die ik moest sturen? Nee, absoluut niet. Daarom vindt u mij nu aan uw zijde om ervoor te zorgen dat we de bezuinigingen van tafel kunnen halen.

Mevrouw Maeijer (PVV):

Dat klinkt absoluut als een heel sympathiek idee. Ik zag dat u een voorstel heeft. Bij ons werkt het dan wel zo dat ik het in de fractie ga bespreken, maar ik vind het een sympathiek idee.

Mevrouw Van Meetelen (PVV):

Dank u wel, voorzitter. Het is een beetje een vreemde begroting. We spreken namelijk over een al lopende begroting, terwijl we net twee nieuwe ministers hebben, die met een coalitieakkoord zijn gekomen. We vinden hier in de Kamer ook van alles van dat akkoord, dus daar gaan we.

Voorzitter. Als we vandaag spreken over de begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, spreken we in feite over de staat van ons land. Dan spreken we over hoe gezond Nederlanders zijn, over hoe vrij zij nog zijn om keuzes te maken over hun eigen lichaam en over hoever de overheid inmiddels is doorgeschoten in bemoeienis, betutteling en ideologisch gestuurd beleid. Onze gezondheidszorg is technisch indrukwekkend; die is echt geweldig. We kunnen steeds meer, maar tegelijkertijd is het systeem vastgelopen in symptoombestrijding: een pilletje erbij, nog een protocol, nog een richtlijn en nóg een medicijn, om de bijwerkingen van het vorige medicijn te onderdrukken. Chronische ziekten worden gemanaged, maar niet voorkomen, en daar zit precies de kern van het probleem.

Voorzitter. We hebben een zorgstelsel gebouwd dat draait om behandelen in plaats van voorkomen, terwijl iedereen hier weet dat de grootste gezondheidswinst, en de grootste begrotingswinst, niet te halen is in het ziekenhuis maar aan de keukentafel. Dat zit 'm in wat mensen eten en hoe ze leven, in beweging, slaap, stress en voeding. Maar dat gesprek vraagt geen nieuwe heffingen en geen nieuwe toezichthouders, maar gewoon eerlijkheid en openheid. Ja, we hebben het Gezond en Actief Leven Akkoord, we bespreken leefstijlpreventie en we hebben voedingsrichtlijnen, maar in hoeverre zijn die ideologisch ingegeven en in hoeverre zijn die eerlijk en actueel? Worden eventuele nieuwe inzichten ook meegenomen of wordt er vastgehouden aan de ingeslagen weg? Ik vraag beide ministers vandaag om daar eerlijk op te reflecteren.

Voorzitter. Leefstijl is een autonome keuze, maar wat doet deze regering? Men grijpt terug op het oude vertrouwde instrumentarium: belasting, dwang en betutteling. De voorgenomen suikertaks als een morele zweep. Alsof een extra belasting iemand gezonder maakt. Alsof je met een prijssticker gedragsverandering afdwingt zonder de oorzaak aan te pakken. Dat is geen gezondheidsbeleid; dat is gewoon geldklopperij. De PVV is tegen de voorgenomen suikertaks. Deze belasting gaat voornamelijk de mensen met de kleinste beurs raken en is een ideologisch ingegeven belasting om gaten in de begroting aan te vullen. Als dit D66-kabinet zijn zin krijgt, blijft het niet bij een suikertaks; dan is het wachten op een klimaatbelasting op je biefstuk, misschien wel een verplicht quinoaqoutum of een bewegingsboete voor iemand die minder dan 10.000 stappen per dag zet. En ja, ik weet dat ik nu overdrijf, maar een paar jaar geleden hadden we ook nooit gedacht dat we een suikerbelasting zouden krijgen.

Mevrouw Van Meetelen (PVV):

Ik zeg niet dat suiker niet schadelijk zou kunnen zijn. Dat kan wél en misschien is het ook best wel goed als producenten daar beter naar gaan kijken, maar daar gaat het niet om. Wij zijn principieel tegen het belasten daarvan. Er zijn allerlei onderzoeken. Wereldwijd zijn er al taksen ingevoerd. Verschillende landen zien wel dat er wat minder wordt verkocht: 6% à 7% minder. Het gaat overigens meestal om suikerhoudende dranken; de taks wordt niet op alles geheven. Dat daalt weer neer bij de mensen met de kleinste inkomens; die kunnen die producten dan gewoon niet meer kopen. Maar er is geen sprake van gezondheidswinst, dus dan kun je niet zeggen dat we daar wat aan winnen. Het blijft dus gewoon een belasting. Het is gewoon een belasting die we weer extra gaan heffen. We gaan weer mensen in de portemonnee raken. De boodschappen gaan weer duurder worden. Eigenlijk betoog ik hier dat wij gewoon géén extra belastingen willen. We hebben al enorme bezuinigingen — daar heeft inmiddels iedereen het nu over gehad en na mij nog zeventien of zestien sprekers, denk ik — maar we willen ook geen belastingverhogingen of extra of nieuwe belastingen. Dat is eigenlijk het betoog.

Mevrouw Van Meetelen (PVV):

Voorzitter. De overheid hoort mensen correct, volledig en eerlijk te informeren over gezondheidsrisico's. Dáár ligt haar taak, niet bij het opleggen van morele voorkeuren via extra belastingen. Zijn de ministers het daarover met de PVV eens? Als je dan met belastingen iets wilt bereiken, verlaag dan de btw op de boodschappen, zodat de mensen gewoon meer geld in de portemonnee hebben en ze alle keuzes gewoon zelf kunnen maken. Daar pleit de PVV al jaren voor en daar blijven we voor staan.

Voorzitter. De overheid denkt inmiddels overal verstand van te hebben: wat u eet, hoe u beweegt, hoeveel u drinkt, hoe u opvoedt, hoe u leeft. Maar de overheid heeft opmerkelijk genoeg geen verstand van wat er misgaat in haar eigen systemen, want als deze overheid zo graag verantwoordelijkheid wil nemen en controle wil uitoefenen, laat ze dat dan doen waar het echt, echt nodig is en dat is in de jeugdzorg. Er is sprake van een stelsel dat al decennialang bestaat uit pleister op pleister plakken, een doolhof van instanties, lagen van loketten en contracten. Daarbij worden kinderen van organisatie naar organisatie geschoven, zijn misstanden aan de orde van de dag, worden signalen gemist, verdwijnen dossiers en wordt niemand werkelijk verantwoordelijk gehouden. De huidige plannen beloven vooral dat het ooit beter wordt, terwijl kwetsbare kinderen vandaag nog steeds de prijs betalen.

Mevrouw Van Meetelen (PVV):

Inderdaad, ik was toen nog maar een paar dagen woordvoerder. Volgens mij geldt dat ook voor u; volgens mij zijn we het allebei nog niet zo heel erg lang, maar dat maakt niet uit. Ik heb me inmiddels inderdaad wel beter ingelezen. Ik ga u nu nog niet toezeggen of ik wel of niet aan uw zijde ga staan. Volgens mij moet het ook nog ter consultatie gebracht worden en dan moet het nog voorgelegd worden; wie weet komen er nog allerlei veranderingen in. Ik zie er positieve dingen in staan en ik zie er ook een aantal dingen in waar ik misschien nog vragen over heb, maar die gaan we tegen die tijd met elkaar bespreken.

Mevrouw Van Meetelen (PVV):

Voorzitter. De regering zou haar controledrift mogen loslaten op de jeugdzorg. Daar is toezicht geen betutteling, maar noodzaak. Daar is ingrijpen geen ideologie, maar bescherming. Maar dat vraagt politieke moed, want dan moet men toegeven dat het systeem faalt. Dat doet pijn. Dat vraagt om het nemen van verantwoordelijkheid en om daadkracht. Wat we nu zien, is precies het omgekeerde: een overheid die zich wel bemoeit met het avondeten van hardwerkende Nederlanders, maar wegkijkt van structurele misstanden onder haar eigen verantwoordelijkheid. Gaat deze minister, die in een minderheidskabinet zit, ook echt luisteren naar en gehoor geven aan een groot deel van de Kamer, dat wil dat er strakker en harder wordt opgetreden in de jeugdzorg? Gaat deze minister er werk van maken om te kijken hoe er meer bestuurlijke consequenties kunnen voortvloeien uit onbehoorlijk of niet adequaat bestuur, zodat er recht wordt gedaan aan kinderen, ouders en anderen die slachtoffer zijn geworden van bepaalde instanties?

Nu kom ik bij een overkoepelend punt. Volksvertegenwoordigers lijken steeds vaker te vergeten wat hun taak is. Wij zitten hier niet om de voedingsindustrie en de farmaceutische industrie te vertegenwoordigen, om internationale organisaties tevreden te houden en om Europese agenda's kritiekloos uit te voeren. We zitten hier voor het Nederlandse volk, voor Nederlandse gezinnen, voor Nederlandse kinderen, die veilig moeten opgroeien, voor burgers die zelf verantwoordelijkheid kunnen dragen als je hen serieus neemt, voor een land dat gezond wil zijn zonder betutteld te worden. Misschien is het tijd voor een nieuw uitgangspunt in het gezondheidsbeleid. Niet nog een akkoord, niet nog een alliantie, maar een simpele, bijna radicale gedachte, namelijk vertrouwen: vertrouwen in mensen en een overheid die faciliteert in kennis, vrijheid en echte preventie in plaats van dat zij stuurt met dwang, schuld en belastingen. Ik vraag de ministers dit toe te zeggen. Beperk leefstijlinterventie en preventie strikt tot voorlichting en informatievoorziening en ontwikkel geen leefstijlkeuzes voor volwassenen. Stuur niet via financiële prikkels, verplichtingen of sancties.

Voorzitter. Gezondheid begint niet bij een wet, niet bij een heffing en niet bij een folder. Gezondheid begint bij eerlijk beleid, bij open vragen durven stellen en bij een overheid die weet waar zij wel en niet over gaat. Dat is de koers die mijn fractie voorstaat en die we hier zullen blijven verdedigen.

Tot slot, voorzitter, want ik rond af. In de afgelopen kabinetsperiode zijn stappen gezet rond de backpayregelingen voor weduwen van KNIL-militairen en ambtenaren waarbij in de begrotingen reserveringen en een traject zijn opgenomen om zo'n regeling mogelijk te maken. We zien daar niets van terug in het huidige coalitieakkoord. De PVV vraagt de ministers om een toezegging dat deze regeling in het nieuwe kabinet alle aandacht blijft krijgen en dat de beoogde tijdlijn voor inwerkingtreding wordt gehaald. Ten slotte vragen we ook duidelijkheid over de uitvoering en de voortgang, zodat rechtvaardig herstel voor de weduwen geen verdere vertraging oploopt.

Dank u.

De heer Bevers (VVD):

Dank u wel, voorzitter. Vandaag bespreken we de begroting van VWS voor 2026. Het lijkt mij een goed begin om dat nog even terug te halen. Inmiddels zijn we al een poosje aan dat jaar bezig. Deze begroting is door het vorige, demissionaire kabinet gemaakt en is, zoals het hoort, beleidsarm. Toch zitten er een aantal wijzigingen in die onder andere bij de Voorjaarsnota in 2025 zijn afgesproken. Mijn collega Hilde Wendel zal straks ingaan op zaken rond preventie, de langdurige zorg en mentale gezondheid. Ik zal een aantal zaken rond de curatieve zorg noemen en afsluiten met een aantal opmerkingen rond herdenken en vieren in het kader van oorlogsgetroffenen en verzetsdeelnemers. Dat is essentieel in ons besef van de gevolgen van oorlog, bezetting en onderdrukking, en weer verbazend actueel deze dagen.

Voorzitter. Ten diepste wil niemand gebruikmaken van zorg, want gebruikmaken van zorg betekent dat je gezondheid te wensen overlaat, om het maar zacht uit te drukken. We willen vanzelfsprekend in goede gezondheid ons leven leiden en ouder worden. Maar toch, als het wel nodig is, willen we de allerbeste zorg: bereikbaar en beschikbaar. Daarom geven we ook dit jaar weer een groot deel van de rijksbegroting uit aan het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: bijna 119 miljard euro. Dat is ongeveer een kwart van al het geld dat we in dit land uitgeven. Na Sociale Zaken en Werkgelegenheid is het de tweede begroting qua omvang. Dat bedrag stijgt elk jaar. De VVD geeft al jaren aan dat we ons grote zorgen maken over die stijging. Dat is een consequente toon in ons beleid, zeker bij de begrotingsbehandelingen. Ook dit jaar stijgt deze begroting met 4% ten opzichte van 2025, nog steeds harder dus dan de verwachte economische groei. Ook na deze nieuwe kabinetsperiode zal de begroting verder gestegen zijn tot bijna 126 miljard euro, zelfs met de maatregelen die we voornemens zijn, die we hebben uitgeschreven en die we de komende tijd willen gaan nemen. De VVD neemt daarom ook verantwoordelijkheid voor de hervormingen zoals die zijn overeengekomen in het coalitieakkoord voor dit nieuwe kabinet, zodat we de toegankelijke zorg, met de heel hoge kwaliteit die we in Nederland hebben, ook kunnen behouden. Dat vraagt keuzes. Niet kiezen is geen optie meer. De VVD wil die keuzes maken op basis van uitgangspunten als passende zorg, bewezen effectieve behandelingen, preventie en een passend aanbod bij zorg en ondersteuning. De opdracht om dit verder uit te werken ligt nu bij deze nieuwe, missionaire bewindspersonen. De begroting van 2027 zal daar de eerste contouren van laten zien. Voor nu vraagt deze begroting voor 2026 nog onze aandacht.

Voorzitter. De behoefte aan zorg is het grootste als die acuut is, als er behoefte is aan spoedeisende hulp, de SEH. De minister van VWS heeft onlangs besloten om de financiering voor de spoedeisende hulp te wijzigen naar budgetbekostiging. Het is algemeen bekend dat de VVD-fractie daar geen voorstander van is geweest, maar die is wel ingevoerd. Ik ga daar toch nog een paar nieuwe vragen over stellen, mede naar aanleiding van een nogal verontrustend rapport van Gupta. Daarin worden een aantal onwenselijke gevolgen beschreven van de tussenstap die de minister voornemens is te maken in 2027. Ik heb daarover de volgende vragen. In hoeverre herkent de minister dat er een verschil ontstaat, aangezien de bijdrage vanuit het eigen risico voor een SEH-bezoek volgens het rapport van Gupta afhankelijk wordt van de keuze van een ziekenhuis? Kan de minister reageren op de opmerkingen over de dubbele betaling van het eigen risico wanneer de tranchering van het eigen risico wordt ingevoerd en die dan ook geldt voor het bezoek aan de spoedeisende hulp en, enigszins technisch, de diagnose-behandelcombinatie, de dbc? Ziet de minister ten slotte mogelijkheden om dit probleem te ondervangen in het voorstel voor de tranchering?

Voorzitter. Bij de Voorjaarsnota in 2025 is verzuimd geld te reserveren voor het Mobiel Medisch Team Oost-Nederland, kortgezegd de traumaheli, en een Mobiel Medisch Team in de regio Zuid, een grondgebonden team met een auto. Dat is niet uit te leggen. De Mobiel Medische Teams in Nederland kunnen daardoor namelijk de dekking niet garanderen. De hulp van Duitse teams is regelmatig nodig. Samen met BBB en in goed overleg met de minister hebben we een amendement opgesteld dat hiervoor op de lange termijn structureel 14,7 miljoen beschikbaar stelt. Ons amendement stelt in 2026 de eerste tranche van €200.000 beschikbaar voor de organisatie, voor opleiding en voor werving en selectie. We hopen dat dat dan ook de start is voor de milieueffectrapportage voor het luchthavenbesluit dat de provincie nog moet nemen. Ons amendement zet wat dat betreft dus alle seinen op groen.

Dan aandacht voor medicijnen, met name dure medicijnen. De kosten van medicijnen zijn nog altijd een punt van discussie. Afgelopen jaar heeft de minister een drietal oncologiemedicijnen, kankermedicijnen, niet toegelaten, omdat er geen prijsafspraken gemaakt konden worden. Farmaceutische bedrijven zijn onderdeel van ons systeem. Ze zijn noodzakelijk om investeringen te doen in research and development naar nieuwe medicijnen. Ze zijn ook nodig voor de logistiek. Tegelijkertijd zijn die bedrijven vaak weinig transparant, op z'n minst, over kosten en marges, waardoor er wantrouwen ontstaat richting deze bedrijven. Overigens is de VVD altijd open geweest over de kritiek die wij hierover hebben richting de industrie. Ik zal even met mijn vragen aan de minister wachten …

De heer Bevers (VVD):

Wij zullen aan de minister vragen om dit zo snel mogelijk in gang te zetten. De provincie heeft laten weten dat zij het proces van de vergunningverlening niet kan opstarten zolang er geen financieel besluit ligt. Dat is een-op-een aan elkaar gekoppeld. Ze hebben mij daar ook over bericht. Dat betekent dat de lichten wat dat betreft op groen staan, als wij het amendement aangenomen hebben bij de stemming. Dan kan de provincie starten met de vergunningverlening. Zoals ik al zei, moet de milieueffectrapportage nog plaatsvinden. Wij hopen dat de heli dan binnen twee jaar kan vliegen, maar daarbij moet gezegd worden dat we natuurlijk wel eerst mensen moeten werven. Dat is ook de reden waarom we daar nu mee beginnen. De organisatie moet opgezet worden. De opleidingen moeten gestart worden. Dat zal ook enige tijd duren. We hebben daar ook nog wel wat tijd voor, maar wat mij betreft moet dat zo snel mogelijk gebeuren.

De heer Bevers (VVD):

Helder. Ik ben zeker bereid om daarnaar te kijken. Het hangt natuurlijk wel even af van de inschatting van de minister of we die loskoppeling kunnen doen. Elke dag eerder is beter! Als ik het op de een of andere manier kan versnellen door er een bijdrage aan te leveren, zal ik dat zeker doen. Ik hoor wel graag even van de minister of zij denkt dat dat mogelijk is. Als dat zo is, dan zullen wij vanzelfsprekend meedenken of daarin meegaan.

De heer Bevers (VVD):

Dank u wel. Ik ga verder met de dure medicijnen. Er zijn grenzen aan de kosten die we bereid zijn om te betalen voor medicijnen. Om de kosten van de dure medicijnen te beperken kennen we de zogenaamde sluisprocedure. Ik ga niet treden in de sluisprocedure. Het is een goed gebruik dat we ons daar niet mee bemoeien. Wij hebben die procedure juist om het zo objectief mogelijk vast te stellen. Toch heb ik daar wel een vraag over. Dat is ook iets wat terugkomt vanuit de industrie. Destijds is die procedure vooral ingericht — ik zeg het even kort door de bocht, heel platgeslagen — voor pillen en poeders. Voldoet deze procedure anno 2026 nog steeds? We zien namelijk steeds vaker heel dure geneesmiddelen die zeker geen pil zijn of iets anders. Denk bijvoorbeeld aan zoiets als CAR-T-celtherapie. Dat is individueel gerichte medicatie. Voldoet de sluisprocedure nog voor die ontwikkelingen? Het antwoord kan kort zijn — "ja, dat is zo" — maar ik wil toch die vraag stellen.

Tot slot wil ik, zoals aangekondigd, nog wat zeggen over het herdenken van de slachtoffers van de verschrikkingen in de Tweede Wereldoorlog, zowel in Nederland als in voormalig Nederlands-Indië, en het vieren van de bevrijding van deze wrede onderdrukking. Het kabinet heeft bij de Voorjaarsnota extra geld beschikbaar gesteld voor het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en het vieren van de bevrijding. De eerste fase van de renovatie van Kamp Westerbork kan gestart worden en de bevrijdingsfestivals kunnen doorgaan. De VVD-fractie is erg blij met deze ontwikkelingen.

Daarnaast is in de Voorjaarsnota van afgelopen jaar besloten om 50 miljoen vrij te maken voor de backpayregeling voor Indische weduwen. Volgens mij is die ook in het basispad opgenomen, dus die zal bij het aannemen van deze begroting ook doorlopen. Maar die 50 miljoen is nu, om het even technisch te maken, geplaatst op artikel 11. Dat betekent, voor de mensen thuis, dat het nog niet is gelukt om daadwerkelijk iets met dit geld te doen. Mijn concrete vraag aan de minister is: kan zij een korte update geven over de stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van de backpayregeling voor Indische weduwen?

Tot zover, voorzitter. Collega Wendel neemt nu het stokje over. Althans, zo meteen, denk ik.

De heer Bevers (VVD):

De VVD heeft zich voor de volle honderd procent ingezet voor een goed zorgakkoord. Ik heb net in mijn inleiding gezegd dat wij de afgelopen jaren heel duidelijk zijn geweest over onze grote zorgen over de oplopende zorgkosten. Ik denk dat wij erin geslaagd zijn om een beweging in gang te zetten vanuit passende zorg, waarbij er gezocht wordt naar veel meer aanpassingen in het beleid, waardoor we ook een aantal maatregelen nemen die geld opleveren. Dat is van belang om de kosten te beperken. Ik heb aan het begin ook gezegd dat de kosten de komende periode nog doorstijgen. Maar we hebben ons hard ingezet voor deze paragraaf. Wij moesten wel even nadenken — u kent de VVD — over hoe we omgaan met preventie. Wij vinden dat vrij snel betutteling. Maar ook daar hebben we een aantal goede stappen in kunnen zetten, denk ik. In die zin denk ik dat onze inzet goed is geweest. Ja.

De heer Bevers (VVD):

Dat vind ik een hele vervelende insinuatie, want ik heb het woord "blij" niet gebruikt. Ik heb gezegd dat wij ons maximaal hebben ingezet om een goed zorgonderdeel neer te zetten. Daar staan wij voor. Daar neem ik ook de verantwoordelijkheid voor. Maar ik vind het niet netjes om daar woorden aan toe te voegen die ik niet gebruik, want ik snap ook dat er een aantal heel lastige, pijnlijke maatregelen in zitten. Maar ik heb ook gezegd: niet kiezen is geen optie. Wij kiezen wel. Het zullen uw keuzes misschien niet zijn. Ik hoop dat we elkaar op de lange termijn gaan vinden. Ik ga het niet hebben over een uitgestoken hand. Uw bureau ligt inmiddels vol met uitgestoken handen. Die houding is er wel, maar we treden elkaar op een serieuze manier tegemoet, want dat is oprecht mijn bedoeling.

De heer Bevers (VVD):

Sorry, voorzitter.

De heer Bevers (VVD):

Ik heb met verschillende partijen contact. Ik uit die kritiek ook. Ik ben in gesprek. Ik zorg dat ik duidelijk ben over waar die kritiek uit bestaat. Ik snap ook dat het soms lastig is om bijvoorbeeld inzage te geven in zaken als kostprijsberekening. Dat is voor een ondernemer lastig. Maar op dit moment is het niet transparant genoeg hoe die prijzen tot stand komen. Kijk, een bedrijf heeft soms drie missers voordat er iets wordt gevonden dat goed werkt en iets oplevert. Je moet wel transparant zijn over wat dat dan is en hoe je dat verwerkt in de prijs. Als je die transparantie niet geeft … Daar ben ik open en ook altijd duidelijk over geweest. De industrie zal echt een vorm moeten gaan vinden om dat op een goede manier te doen.

De heer Bevers (VVD):

Ik vind dat wij daar als Tweede Kamer terughoudend in moeten zijn. Het Zorginstituut beoordeelt met name hoe die prijs tot stand komt. Zolang het Zorginstituut aangeeft nog steeds goede afwegingen te kunnen maken voordat een product wordt toegelaten, ondanks de kritiek die er wel is over de transparantie, vind ik dat het aan het Zorginstituut is om bij ons aan de bel te trekken. Ik neem daarbij dus niet het initiatief, maar ik deel de kritiek wel heel duidelijk in de contacten die ik heb.

De heer Bevers (VVD):

Ik uit de kritiek niet alleen in de Kamer, maar ook bij dit soort bedrijven zelf. Nogmaals, ik heb in die zin ook heel veel vertrouwen in de beoordeling door het Zorginstituut.

De heer Bevers (VVD):

Het antwoord is heel kort en duidelijk. Wij hebben met elkaar afgesproken dat we het deel van de remgelden dat gebruikt wordt voor de uitvoering van het AZWA in stand houden.

De heer Bevers (VVD):

Dat begrijp ik. Ik ga daar even rustig naar kijken. Maar ik ben ook helder: Westerbork heeft de financiële middelen om de eerste fase te starten. Ik vind — dat heb ik ook met hen besproken — dat ze ook even rond kunnen kijken naar eventuele cofinanciering voordat we aan die tweede fase beginnen. Ik wil die motie dus zeker welwillend bekijken, maar ik wil de tekst wel eerst even zien.

De heer Bevers (VVD):

Ik ken natuurlijk de zorgen die de afgelopen periode zijn geuit, ook door de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Ik begrijp die zorgen ook. Aan de andere kant denk ik wel: we kunnen niet simpelweg bedenken hoeveel geld er nodig is en het dan in één keer regelen. Bovendien zou ik willen kijken naar het volgende. Het klopt dat die bezuiniging is ingeboekt, maar er is ook iets bij gezegd, namelijk: laten we nou gaan kijken hoe het advies van de NCTV over dat totale pakket van een weerbare samenleving eruit gaat zien. Daar hoort weerbare zorg bij, en dus ook pandemische paraatheid. Laten we vanuit de inhoud bekijken wat er nodig is. Ik heb in de reactie van de minister gehoord dat ze de zorgen ook begrijpt en alles op alles zet om te kijken wat er dan nodig is. Daar komt natuurlijk ook de vraag bij hoe we dat gaan financieren. Maar wat mij betreft gaat het om meer dan alleen de pandemische paraatheid. Het gaat om de totale weerbaarheid, bij pandemieën, maar ook bij oorlogsdreigingen. Daar heeft de NCTV ook een heel uitgebreid advies over uitgebracht en tools voor aangegeven. Ik denk dat dat het uitgangspunt zou moeten zijn. Ik wil in die zin, zonder flauw te willen zijn, wel gewoon even van de minister weten hoe zij zoekt naar de mogelijkheden die er op dit onderwerp zijn.

De heer Bevers (VVD):

We hoeven niet te wachten op de NCTV. Er ligt een verhaal van de NCTV over hoe zij aankijken tegen die weerbaarheid. Ze zijn ook al bezig om dat uit te rollen — dat is een vreselijk woord — in de zin van maatschappelijke weerbaarheid. Het zou wel mijn voorkeur hebben om vanuit dat denken aan het kabinet te vragen wat er mogelijk is. Ik zie natuurlijk ook — daar loop ik niet voor weg — dat die bezuiniging niet is teruggedraaid. Als we daar stappen in willen nemen, zullen we daar dus mee aan de slag moeten, maar wat mij betreft doen we dat wel graag vanuit de inhoud. Welk advies ligt er? Hoe gaan we dat oplossen? Welke ruimte gaat de minister daar al dan niet voor vinden? Dan kunnen wij daar als Kamer, denk ik, ook op gaan reageren.

De heer Bevers (VVD):

Ik deel de zorg. Ik ken het amendement en wil van de minister weten hoe ze daarop reageert, want het is een groot amendement. Dat weet u ook. Het gaat niet om een klein bedrag. Ik wil wel gewoon weten wat de minister daarvan vindt. Die zorg deel ik, zij het met de opmerking erbij dat we natuurlijk ook al veel hebben geleerd; er is veel bij huisartsen en in de eerste lijn terechtgekomen. Maar dat is niet voldoende, dat geef ik onmiddellijk toe. We moeten daar dus gewoon op een realistische manier naar kijken.

De heer Bevers (VVD):

Het moet kort, hè? Passende zorg is een breed begrip, maar passende zorg is vooral dat je de zorg levert die op dat moment echt nodig is. Dat kan soms betekenen dat je geen zorg geeft, omdat je samen met je behandelaar besluit dat je dat niet meer wilt. Dat is ook passende zorg. Ik moest even denken aan het voorbeeld van de heer Bushoff eerder op deze avond, van het aanbellen bij iemand die het wellicht moeilijk heeft of eenzaam is. Dan is passende zorg wat mij betreft niet de wijkverpleegkundige, maar de sociaal werker uit het wijkteam. Dat is passende zorg. Kijken wat iemand nodig heeft en zo dicht mogelijk daarbij die persoon bieden wat die nodig heeft.

De heer Bevers (VVD):

Dat is een dilemma. Ik ken de discussie over het Generiek kompas. Die heeft in de vorige periode ook vrij uitgebreid gespeeld. Het is niet zo dat er in het Generiek kompas geen kwaliteitsdoelen worden gesteld; het wordt alleen op een andere manier gedaan. Je komt voor een dilemma te staan: in hoeverre vertrouwen wij de mensen die aan het bed zorg leveren en de organisaties die dat organiseren en leveren? Het Generiek kompas betekent niet dat er geen kwaliteitscontrole meer is, maar het wordt op een andere manier ingedeeld. Ik heb het vertrouwen in de mensen op de werkvloer — dat hebben we al vaker geconstateerd — dat zij zich op een goede manier bezighouden met hun werk. Dat zij veel minder met administratie zouden moeten doen, is een bijzin wat mij betreft.

De heer Bevers (VVD):

Volgens mij ben ik heel helder geweest over het feit dat de zorgen die er zijn en datgene wat op tafel ligt, helder zijn. Bij de bezuiniging van 300 miljoen euro heeft de toenmalige minister een brief gestuurd. In die brief is inderdaad gezegd dat de NCTV met een totaaladvies over de weerbare samenleving komt en dat daar het een en ander in opgaat. Dat advies is uitgebracht. Dat is er al. Daar hoeven we dus niet maanden op te wachten. Het is een kwestie van hoe wij daarmee omgaan en hoe het kabinet daarmee omgaat. Dat vind ik wel de inhoud, want ik meen oprecht dat het verder gaat dan alleen de pandemische paraatheid. Het gaat over de weerbare samenleving, ook in de geopolitieke tijd waarin we op dit moment leven en waarin het noodzakelijk is om als samenleving weerbaar te zijn en voorbereid te zijn op wat ons mogelijk, maar hopelijk nooit, zal overkomen.

De heer Bevers (VVD):

Die vraag is vaker gesteld. Ook wij als VVD hebben in ons partijprogramma heel duidelijk gezegd dat gezondheid meer is dan alleen naar de dokter gaan en zorg; daar hoort de omgeving ook bij. Dan gaat het om sociale factoren en economische factoren. Wij kijken daarin mee. Dat weet u ook. Wij kijken soms wel op een ietwat andere manier dan de Partij voor de Dieren. Dat is het verschil tussen u en mij.

De heer Bevers (VVD):

Hoe bedoelt u "een verplichting"?

De heer Bevers (VVD):

Daar kan ik u geen antwoord op geven. Dat zal ik in tweede termijn moeten doen.

De heer Bevers (VVD):

Nee, het gaat ook niet alleen om het weghalen van geld bij zorg. De weerbare samenleving is breed. Je kan naar verschillende ministeries en verschillende beleidsterreinen kijken. Dat is veel breder dan alleen zorg. Dat is ook de reden waarom ik zei dat het voor mij veel verder gaat dan alleen de pandemische paraatheid. De dreigingen komen op verschillende manieren op ons af. Maar dat is ook de afweging: waar komen we mee uit? Overigens heeft de NCTV daar ook een aantal dingen over gezegd. Wat mij betreft is het dus logisch dat je breder kijkt dan alleen naar de zorg.

De heer Bevers (VVD):

De zorg waar mevrouw Maeijer het over heeft, is niet de zorg die we verstaan onder "pandemische paraatheid". Ik ken die discussie. Ik heb een oud-bewindspersoon van Defensie vrij dichtbij in de fractie. Daar hebben we het ook over gehad. Voor de zorg die nodig is op het moment dat het tot een grootschalig conflict buiten Nederland of in Nederland komt, is er een beperkte capaciteit binnen de noodhospitalen van Defensie en hetgeen zij in dat soort situaties kunnen leveren. Daarna hebben ze de capaciteit van de reguliere zorg nodig. Dat is bekend. Daarvoor is een bepaalde ic-capaciteit nodig. Ik wens ons toe dat die situatie niet gaat ontstaan, want dat vraagt bijvoorbeeld ook zaken als triage en heel ingewikkelde beslissingen, maar daarvoor hebben zij op dat moment wel de zorginfrastructuur nodig zoals we die bij VWS hebben ingericht.

Mevrouw Wendel (VVD):

Dank, voorzitter. De uitdagingen in de langdurige zorg en op het gebied van preventie zijn niet minder groot dan in de curatieve zorg. We hebben te maken met dubbele vergrijzing: er komen meer ouderen en zij worden ook steeds ouder. Dat brengt uitdagingen met zich mee, maar ik wil benadrukken dat dit echt iets moois is. Dit is gewoon goed nieuws. Dit komt mede door de goede gezondheidszorg in Nederland, door al die mensen die dag in, dag uit keihard werken in de zorg.

De VVD vindt het belangrijk dat ook in de toekomst mensen in goede gezondheid oud kunnen worden. Een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving kunnen veel ziekten voorkomen. Goede gezondheid is een voorwaarde om mee te kunnen komen op school en op het werk en om een bijdrage te kunnen leveren aan de samenleving. De VVD wil dan ook de focus verschuiven van zorg naar gezondheid. We zetten in op preventie, niet omdat wij ons als liberalen graag bemoeien met de manier waarop mensen hun leven inrichten, maar omdat we zien dat dit noodzakelijk is. Met de dubbele vergrijzing voor de deur hebben we simpelweg niet meer de luxe om preventie weg te zetten als betutteling.

Vandaag sta ik stil bij drie specifieke vormen van preventie, namelijk het tegengaan van vapen, huidkankerpreventie en valpreventie voor ouderen. Nog steeds worden er massaal vapes verkocht aan kinderen. Ik wil de minister vragen hoe zij ervoor gaat zorgen dat vapes echt niet meer bij kinderen terechtkomen. Het demissionaire kabinet heeft aangegeven de boetes voor de verkoop van vapes aan minderjarigen te verhogen. Kan de minister toezeggen dit plan voort te zetten?

Dan huidkankerpreventie. Huidkanker is de meest voorkomende en snelst stijgende vorm van kanker. Het aantal diagnoses in 2032 wordt geschat op 100.000 per jaar. Dat betekent dat elke vijf minuten iemand te horen krijgt dat hij of zij huidkanker heeft. Dat betekent dat terwijl ik hier sta, al twee mensen hebben gehoord dat zij gediagnosticeerd zijn met huidkanker. De gevolgen van huidkanker zijn groot, terwijl die relatief gemakkelijk te voorkomen is. De publiekscampagne "Voorkom huidkanker", met onder andere het Zonvenant, is dan ook van groot belang. De financiering hiervoor loopt echter in april 2026 af en er zijn geen middelen voor de rest van het jaar. Ik dien dan ook een amendement in om het Zonvenant ook in de rest van 2026 voort te zetten. Preventie is van belang voor jong en oud. Bij ouderen leidt een val vaak tot letsel, verlies van zelfstandigheid en minder kwaliteit van leven. Door maatregelen te nemen, kunnen veel valincidenten voorkomen worden. Ik wil de minister vragen wat de ervaringen zijn met de ketenaanpak valpreventie. Werkt die, of is er nog meer nodig?

Helaas is niet alle zorg te voorkomen. Steeds meer mensen leiden aan een chronische ziekte. Deze ziektes worden ook steeds ernstiger. De grootste groep chronisch zieken leidt aan dementie. De VVD vindt het belangrijk dat deze mensen op een zo fijn mogelijke manier oud kunnen worden. Ze moeten zo lang mogelijk in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven. Innovatieve, slimme manieren om zorg te bieden, helpen daarbij. Dit zorgt voor een hogere tevredenheid bij cliënten. Daarnaast bespaart het personeel en geld. In de praktijk zien we dat zorginstellingen door hun bekostigingsmodellen geen prikkel hebben om over te stappen op die slimmere vormen van zorg, bijvoorbeeld omdat ze betaald worden op basis van geleverde zorg in tijd. Ik wil de minister vragen of zij dit herkent en wat zij gaat doen om wel een stimulans te bieden om over te stappen op slimmere vormen van zorg.

Dementie kan ernstige gevolgen hebben voor de kwaliteit van leven van ouderen, maar ook van hun naasten. We mogen ons daar niet bij neerleggen. We moeten meer kennis zien te krijgen over oorzaken, over hoe we zo vroeg mogelijk kunnen diagnosticeren en over hoe we dementie kunnen behandelen. Alleen zo krijgen we meer inzicht in hoe we dementie kunnen voorkomen of uitstellen. Het is dan ook teleurstellend dat het nieuwe alzheimermedicijn onvoldoende blijkt te werken en zorgt voor ernstige bijwerkingen. De vorige bewindspersonen zijn heel voortvarend aan de slag gegaan met de Nationale Dementiestrategie. Kan de minister toezeggen dat ook zij zich zal inzetten voor preventie van dementie? We mogen nu namelijk echt niet verslappen.

Dan de mentale gezondheid in Nederland. Die is de afgelopen jaren verslechterd, vooral onder jongeren. Daar maak ik me zorgen om. Ook hiervoor geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Dit kan de zorgverlener niet alleen, ook niet met hulp van de overheid. Het start met de eigen verantwoordelijkheid om de gezonde keuzes te maken, maar daar is natuurlijk wel bewustzijn en samenwerking voor nodig. De overheid kan hieraan bijdragen door de aanpak van suïcidepreventie en mentale gezondheid te versterken. Voor mentale gezondheid zijn ook juist verenigingen, vrienden en buren belangrijk. Omkijken naar elkaar; noaberschap, zoals we dat in Drenthe noemen. Het initiatief van afgelopen weekend waarbij profvoetballers massaal aandacht vroegen voor mentale gezondheid bij mannen, vind ik dan ook geweldig.

De VVD vindt het belangrijk dat er meer samengewerkt wordt door de ggz, huisartsen, onderwijs, wijkteams, sportverenigingen en vele andere partijen. Ik wil de minister vragen of privacywetgeving deze samenwerking momenteel in de weg staat en wat ervoor nodig is om deze belemmering weg te nemen.

Voorzitter. Tot slot zorgfraude. We geven veel geld uit aan zorg voor mensen die die het hardste nodig hebben. Dat er dan criminelen zijn die hier misbruik van maken, vindt de VVD onacceptabel. We mogen niet tolereren dat zorggeld in de zakken van criminelen verdwijnt terwijl de mensen voor wie het geld bedoeld is, de zorg niet krijgen.

Ik zie mevrouw Westerveld staan, maar ik kom nu met een heel plan rond zorgfraude, dus wellicht …