Humanitaire hulp

De voorzitter:

Goedemorgen. Van harte welkom bij dit commissiedebat Humanitaire hulp. Ik werd tot mijn verrassing twee minuten geleden tot voorzitter gebombardeerd, dus vergeef het me als ik even wat op moet warmen. Van harte welkom aan de collega's. Ik zal niet alle namen van de aanwezigen opnoemen, zodat we daar niet te veel tijd aan kwijt zijn. Van harte welkom aan de minister en zijn ondersteuning. Uiteraard ook van harte welkom aan alle mensen op de publieke tribune en de mensen die wellicht meekijken of meeluisteren. We hebben drie uur voor dit debat. U heeft vier minuten spreektijd. Ik wil voorstellen om te maximeren op drie interrupties, omdat we met vrij veel mensen zijn en we het anders zeker niet gaan redden. Ik heb daarnaast nog één vraag aan de commissie. Mevrouw Lammers is geen lid van deze commissie. Staat u haar toe om mee te doen aan dit debat? Ik zie daar geen bezwaren tegen, dus dan gaan we dat doen.

Mevrouw Lammers, u mag direct beginnen met uw vier minuten spreektijd.

Mevrouw Lammers (Groep Markuszower):

Dank u wel, voorzitter. Laat ik met de deur in huis vallen: het is echt ongekend en ongehoord wat deze minister afgelopen week heeft gedaan. Hij heeft namelijk een dikke middelvinger opgestoken naar de Tweede Kamer, die vorige week nog voor de begroting van BHO stemde, onder de voorwaarde dat er niet meer geld naar UNRWA zou gaan. De afbouw zou blijven staan. D66 had eerst haar naam onder het amendement-Kröger staan, voor herstel van financiële steun aan deze organisatie. Deze naam is eraf gehaald, zodat er steun voor de begroting zou ontstaan. Het amendement werd dan ook met een grote meerderheid verworpen: 118 leden waren tegen. Daarmee leek de kous af, maar niets bleek minder waar. Ondanks het signaal van 118 leden vorige week probeert de minister met een slinkse truc zijn voorgenomen plannen om steun aan UNRWA te herstellen alsnog door te voeren, door wat te schuiven binnen de begroting. Hij heeft hiermee onder valse voorwendselen een begroting door de Kamer geloodst en daarmee de samenwerking met de minderheidscoalitie behoorlijk ongeloofwaardig gemaakt. Hoe denkt de minister in de toekomst nog meerderheden te vinden als hij deze werkwijze voortzet? U heeft geen meerderheid, minister. Die had u vorige week niet en nu ook niet.

Naast het feit dat de minister de Kamer om de tuin heeft geleid, is hij ook nog eens nalatig geweest in de beantwoording van de schriftelijke vragen van mijn fractie: "De duediligenceprocedures zijn op orde en er bestaan geen signalen dat Nederlands of EU-geld bij terroristische organisaties terecht is gekomen". Is de minister in een vlaag van verstandsverbijstering geraakt? Er liggen tal van rapporten die precies het tegenovergestelde laten zien. Vorig jaar maakte de UN Watch bekend dat 9 van de 19 verdachte UNRWA-medewerkers betrokken waren bij de gruwelijkheden op 7 oktober, dat 118 UNRWA-medewerkers verbonden zijn aan Hamas of de islamitische jihad, dat 30 UNRWA-locaties zijn aangesloten op het tunnelnetwerk van Hamas en dat er nog eens 193 UNRWA-medewerkers geïdentificeerd zijn als direct betrokken bij of als sympathisant van Hamas. Afgelopen zondag verscheen een analyse van NGO Monitor, waarin opnieuw wordt bevestigd dat Hamas hulporganisaties in Gaza controleert, beïnvloedt en intimideert.

In concreto betekent dit dat humanitaire hulp in Gaza plaatsvindt onder invloed van een terroristische organisatie. Het kabinet neemt deze signalen niet serieus en baseert zich grotendeels op eigen controles en informatie van partnerorganisaties; onafhankelijk en diepgaand onderzoek ontbreekt. Sterker nog, uit eerdere gevallen is gebleken dat er met Nederlands belastinggeld zelfs salarissen zijn betaald aan betrokkenen die verantwoordelijk waren voor de moord op een jong meisje. En wat doet de minister? De minister kijkt weg en verhoogt zelfs de bijdrage. Een bedrag van 19 miljoen euro aan belastinggeld gaat niet naar de Nederlander maar naar de lange arm van Hamas. Het is een omhelzing van een terroristische organisatie. Hoe vindt de minister zelf dat het gaat?

Het moet mij dan ook van het hart dat ik de naïviteit van de PVV, de SGP en JA21 betreur. Waarom hebben zij zich zo in het pak laten naaien door deze minister? Waarom hebben zij voor de begroting gestemd? Wij willen dat alle steun aan UNRWA onmiddellijk wordt stopgezet. Wij willen dat de minister de Kamer serieus neemt en de verhogingen per direct terugdraait, en liever nog naar €0 brengt. We moeten geen geld sturen en geen projecten en organisaties financieren die onder invloed staan van Hamas of die zelfs puppets van Hamas zijn. Kan de minister dat hier en nu toezeggen?

Dank u wel, voorzitter.

De heer Ceder (ChristenUnie):

Dank u wel. De afgelopen maand gaat in het parlement veel aandacht, en terecht ook, uit naar de oorlog in het Midden-Oosten en de economische gevolgen voor Nederlandse huishoudens en bedrijven. Het valt mij wel op dat er weinig aandacht is voor de economische gevolgen op andere plaatsen in de wereld. In Nigeria bijvoorbeeld zijn de prijzen aan de pomp met 65% gestegen en dat werkt natuurlijk door in de prijs van voedselproducten en andere diensten. Dit is slechts een van de vele voorbeelden. Ik hoop dat we die open blik ook hier in de commissie kunnen blijven houden. Juist de meest kwetsbare mensen wereldwijd worden door de oorlog en daaropvolgende energiecrisis extra hard geraakt. Denk bijvoorbeeld aan vluchtelingenkampen die voor hun elektriciteitsvoorziening volledig afhankelijk zijn van dieselaggregaten. Ziet de minister ruimte om ook op dit punt iets extra's te betekenen?

Voorzitter. Het is belangrijk om iets extra's te doen, juist in een tijd waarin je ziet dat landen wereldwijd bezuinigen, inclusief Nederland. Ik hoop op meer dan de 30 miljoen die nu in de Voorjaarsnota wordt vrijgemaakt. Dat is een mooie stap, maar staat natuurlijk in geen verhouding tot de begroting, die eigenlijk een voortzetting is van wat PVV-minister Klever als architect heeft ingezet. Ik hoop dan ook dat minister Sjoerdsma deze begroting weet op te plussen. Ik ben benieuwd naar zijn reactie daarop.

Voorzitter. Een van de weinige veranderingen in de begroting hoorden we van de minister nadat de begroting was aangenomen, namelijk dat er meer steun komt voor UNRWA. Ik vind dat proces ingewikkeld. Het amendement werd verworpen; D66 heeft zich onttrokken aan het amendement en heeft met de coalitiepartijen CDA en VVD tegengestemd. Vervolgens heeft JA21 aangegeven dat dat randvoorwaardelijk was voor steun voor de begroting. De begroting is met steun van de rechtse partijen aangenomen en een paar dagen later wordt exact dat punt heel breed in de media uitgemeten en gevierd als een overwinningspunt.

Voorzitter. Ik vraag mij af hoe de minister denkt over een paar maanden nog een meerderheid te kunnen halen in een minderheidskabinet. Wijzelf hebben de begroting niet gesteund, omdat de koppeling niet hersteld werd. Wij waren daar vorig jaar onder het kabinet-Schoof al kritisch op. Wij zijn er nog steeds kritisch over, want dit is een voortzetting daarvan. Maar ook over rechts lijkt er nu geen steun meer te zijn. Ik vind dat een ingewikkelde situatie, die ook raakt aan de vraag of er in de Kamer nog wel vertrouwen in de minister is. Ik hoop ook op een antwoord van de minister op de vraag hoe we hiermee voortaan omgaan met elkaar. Ook het gejuich, zeg ik even tegen een aantal coalitiepartijen en de minister-president, vind ik best ingewikkeld. Daarmee doel ik op het procesniveau. Over de inhoud heb ik in eerdere debatten al aangegeven wat ik precies van het amendement vind.

Voorzitter. Kan de minister aangeven hoe het vertrouwen dat volgens mij bij een aantal partijen geschonden is, hersteld kan worden? Waarom kiest de minister er niet gewoon voor om veel meer geld uit te trekken voor ontwikkelingssamenwerking in het algemeen, en niet alleen specifiek voor UNRWA?

Voorzitter. Over humanitair recht. Welke concrete inspanning van de minister kunnen wij verwachten voor het consequent toepassen van het humanitair oorlogsrecht in Gaza en Libanon, in Sudan, in Congo en op zo veel andere plekken in de wereld?

Voorzitter, deze bel duurt volgens mij één minuut, dus ik zou even willen pauzeren.

De heer Ceder (ChristenUnie):

Dank u wel, voorzitter. Welke concrete inspanning kunnen we van de minister verwachten voor het consequent toepassen van het humanitair oorlogsrecht? Denk aan de situatie in Gaza, in Libanon, Sudan, Congo en op zo veel andere plekken in de wereld. Het gaat mij ook om het geweld tegen hulpverleners. Hoe kunnen we dat oppakken?

Voorzitter. Wij hebben eerder gepleit voor openbaarmaking van het onderzoek naar de dood van vijftien hulpverleners in Gaza. We hebben toen ook gepleit voor een onafhankelijk onderzoek. We lezen dat dat er niet is gekomen. In hoeverre kan de minister zich ook daarvoor inzetten, misschien ook in een breder gremium? Wat is aan de andere kant de Nederlandse inzet om de Libanese regering te ondersteunen bij het ontwapenen van Hezbollah?

Voorzitter. Mijn laatste seconden besteed ik aan Sudan. Sinds het laatste debat hierover is het geweld daar nog verder geëscaleerd. Gisteren concludeerde Artsen zonder Grenzen nog dat duizenden vrouwen in Darfur het slachtoffer zijn geworden van systematisch seksueel geweld door de RSF. Hoe zorgt dit kabinet voor maximale druk op zowel de RSF als de SAF, inclusief de landen die deze partijen steunen, ook met wapenleveranties, om dit conflict te stoppen?

Dank u wel.

Mevrouw Kröger (GroenLinks-PvdA):

Dank u wel, voorzitter. We leven in ongekende tijden. Sinds de Tweede Wereldoorlog is er niet zo veel oorlog en geweld geweest. Honderden miljoenen mensen zijn op de vlucht en zijn afhankelijk van noodhulp. Ondertussen wordt er wereldwijd stevig bezuinigd op internationale hulp, ook door Nederland. Dit werd vorige week weer bevestigd toen het minderheidskabinet met steun van rechts en radicaal-rechts de monsterbezuinigingen, waarvan 51 miljoen euro per jaar op noodhulp, doorzette.

Een regio waar pijnlijk duidelijk wordt wat dat betekent, is Sudan. Daar voltrekt zich al drie jaar de grootste humanitaire crisis ter wereld. Er is sprake van grootschalig seksueel geweld, maar de noodhospitalen waar de vrouwen terechtkunnen na een brute verkrachting, worden wegbezuinigd. Er ligt een hulpvraag van de VN voor 300 miljoen, waar pas 16% van gefinancierd is. Wat wordt de concrete inzet van Nederland bij de conferentie over Sudan in Berlijn op 15 april? Hoeveel geld brengt Nederland mee?

De financiering van noodhulp is op het laagste niveau in tien jaar. Dit kabinet maakt het eigenlijk nog erger. Waarom negeert het kabinet een aangenomen motie, gesteund door onder andere D66 en het CDA, waarin wordt verzocht om de hulp voor Oekraïne niet uit dit budget te halen? Die 419 miljoen euro voor Oekraïne is 419 miljoen euro minder voor andere acute crises. Ook mijn fractie wil natuurlijk steun voor Oekraïne, maar niet uit dit potje.

Voorzitter. Ondertussen worden hulpverleners steeds vaker het slachtoffer van geweld, in Sudan, maar ook in Gaza en Libanon. Het is een strategie. De minister stelde bij de ontvangst van het AIV-rapport hierover: "Normen sterven in stilte." Mijn vraag aan de minister is dus: hoe spreekt hij zich uit over wat er op dit moment in Libanon gebeurt? Dorpen worden verwoest. Er wordt door Israël geen onderscheid gemaakt tussen burgerdoelen en militaire doelen. Blauwhelmen worden vermoord. Gezondheidswerkers worden vermoord. Hulpverleners worden vermoord. Hoe gaat het kabinet zich hierover uitspreken en duidelijk stelling nemen over wat Israël op dit moment doet in Libanon, in Gaza en op de Westbank?

Voorzitter. Dan de enorme humanitaire nood in Libanon en Gaza. De enige organisatie die op grote schaal Palestijnse vluchtelingen in de regio kan helpen, is UNRWA. Het is een goed en belangrijk signaal dat deze organisatie weer steun van Nederland krijgt, maar de manier waarop is onnavolgbaar. Eerst zoekt het kabinet voor een begroting steun over rechts, met kennelijk, zo begrijpen wij, de afspraak dat UNRWA niet meer gesteund zou worden en mijn amendement het niet zou halen. Vervolgens zegt de minister nu dat hij het voornemen heeft om UNRWA wel weer te steunen, maar zonder concreet budget en eigenlijk zonder steun vanuit de Kamer. De minister zal toch moeten kiezen. Wil hij investeren in noodhulp, ook aan Palestijnen, dan zal hij steun moeten zoeken over links. Wil hij door met het sloopbeleid van zijn voorganger, dan moet hij het pad over rechts vervolgen dat hij gekozen heeft. Dan is de voorwaarde kennelijk dat er nooit steun voor UNRWA zal komen. Hier ligt een hele duidelijke keuze voor.

Tot slot, voorzitter. In Gaza is de medische infrastructuur compleet verwoest. Meer dan 4.000 Palestijnse kinderen hebben levensreddende zorg nodig die niet in de regio geboden kan worden. Zij wachten op medische evacuatie. Nederland heeft na langdurige politieke onwil en na heel veel aandringen van de Kamer in oktober vijf Palestijnse kinderen opgevangen. Heeft de minister de oproep van Nederlandse kinderartsen gezien? Zij zeggen: wij kunnen en wij willen deze kinderen helpen. We lezen in de brief dat hij welwillend gaat kijken, maar hij beschrijft dat het probleem is dat de grensovergang …

Mevrouw Kröger (GroenLinks-PvdA):

Ja, laatste zin. Hij schrijft dat het probleem is dat de grensovergang dichtzit. Nou begrijpen wij dat op 26 maart nog zeventien patiënten, inclusief een ambulance, de grensovergang van Gaza naar Egypte hebben gepasseerd. Het is dus mogelijk. Wat gaat de minister doen om te zorgen dat wij ook daadwerkelijk die kinderen gaan opvangen?

Dank u wel.

De heer Stöteler (PVV):

Dank u wel, voorzitter. Ik wil beginnen bij de brief van het kabinet van 26 januari jongstleden, waarin het reageert op de sloop van het UNRWA-hoofdkantoor door de Israëlische regering. Die sloop was natuurlijk een gevolg van de wet die elke activiteit van UNRWA op Israëlisch grondgebied verbood. Die wet werd in oktober 2024 in de Knesset met 92 stemmen voor en slechts 10 stemmen tegen aangenomen. Het is een democratisch genomen besluit, maar geen woord daarover in de brief van het kabinet van 26 januari. In die brief stond ook geen woord over de gebeurtenissen die aanleiding gaven tot die wet, maar ik zal de minister daar even aan helpen herinneren.

Voorzitter. Op 7 oktober 2023 vond de bloedigste aanslag uit de Israëlische geschiedenis plaats, waarbij 1.200 Israëlieten op brute wijze werden vermoord en ruim 250 werden gegijzeld. Die gijzelaars werden vervolgens in Gaza gevangengehouden. Bij die aanslag waren UNRWA-medewerkers betrokken. De gegijzelden werden gevangengehouden op onder meer UNRWA-locaties. Ten minste drie ontzette gijzelaars hebben dat na kunnen vertellen. UNRWA-medewerkers prezen massaal de 7 oktoberterreur. Ook waren er Hamasterroristen docent op UNRWA-scholen. Er stond zelfs een in Libanon gedode Hamasleider op de UNRWA-loonlijst. Hoeveel meer heeft dit kabinet nodig om te zien dat UNRWA en Hamas toch wel met elkaar verweven zijn? Hoeveel meer heeft het kabinet nodig om te zeggen dat Israël misschien wel een punt heeft?

Voorzitter. Ik meen het serieus, want het verbaast me echt. Precies het tegenovergestelde gebeurt namelijk. De brief van het kabinet begint met de erkenning dat uitspraken van het Internationaal Gerechtshof als zodanig niet juridisch bindend zijn, om daarna drie alinea's te spenderen aan hoe die uitspraken wel moeten worden opgevolgd en nageleefd, over hoe de instituten van de Verenigde Naties moeten worden beschermd en gerespecteerd volgens het verdrag nopens de voorrechten en immuniteiten van de VN. Welke voorrechten en immuniteiten precies, vraag ik de minister. Om terroristen op je loonlijst te hebben? Om een oogje dicht te knijpen als er Israëlieten onder je neus gegijzeld worden gehouden? Immuniteit nadat je niets hebt gedaan in al die twintig jaar van tunnels graven, wapens verzamelen en terreur? Leg mij alsjeblieft uit hoe dat werkt.

En wie beschermt in de tussentijd Israël? Wie beschermt Israël tegen de oneindige stroom aan resoluties van de Organisatie van de Islamitische Samenwerking, de Arabische Liga — niet te verwarren met de koekjes — en de Beweging van Niet-Gebonden Landen, de Groep van 77, de Afrikaanse Unie en de hedendaagse Europese Unie? De afgelopen twee jaar hebben deze blokken de Algemene Vergadering van de VN gebruikt om het Internationaal Gerechtshof te wapenen en uitspraken te ontlokken die het recht van Israël op zelfverdediging niet bestendigden maar aanvielen. De enige democratie in het Midden-Oosten mag zich amper nog verdedigen tegen de proxyterreur van de Islamitische Revolutionaire Garde.

Voorzitter. Deze week kwam de klap op de vuurpijl. Vorige week nog werd de begroting van deze minister vastgesteld. De afbouw van UNRWA was daar een essentieel onderdeel van. Het amendement-Kröger/Teunissen, dat die afbouw wilde terugdraaien, werd met 118 van de 150 stemmen verworpen. Nu zegt deze D66-minister een week na die overduidelijke Kameruitspraak: ik doe het toch. Dat is wat mij betreft een dikke middelvinger naar de Kamer. Het zal best dat de minister formeel de bevoegdheid heeft om binnen zijn begroting tussen potjes te schuiven, maar deze minister weet dat hier nota bene vorige week nog uitdrukkelijk door de Kamer over is gestemd en een duidelijke uitspraak is gedaan. De minister lijkt het gewoon aan zijn laars te lappen.

Voorzitter. Of de minister nou gisteravond zelf heeft besloten om deze keutel weer half in te trekken of dat hij door zijn coalitiegenoten is teruggefloten, maakt nu weinig uit. Deze week heeft dit D66-kabinet aan heel Nederland laten zien volstrekt onbetrouwbaar te zijn. Laat dit dus een les en een waarschuwing zijn voor al die zogeheten constructieve oppositiepartijen die dit kabinet aan meerderheden willen helpen. Nu zijn het de toezeggingen aan JA21 en de SGP en uitspraken van 80% van de Kamer die aan de laars worden gelapt, maar volgende keer zijn het afspraken met u die garantie hebben tot dinsdag 16.00 uur, einde stemmingen.

Dank u wel.

Mevrouw Dobbe (SP):

Dank u wel, voorzitter. Er is geen humanitaire hulp zonder hulpverleners. In tien jaar tijd is het aantal hulpverleners dat ieder jaar gedood wordt bijna verdrievoudigd. De vijftien hulpverleners die werden gedood in Gaza werden begraven naast hun ambulance, we weten het allemaal nog. Het is nog steeds niet onderzocht, onafhankelijk onderzocht, zoals de heer Ceder ook al zei. Drie dagen geleden werden negen ambulancemedewerkers gedood in Libanon. We zien het ook in Sudan en we zien het in Oekraïne. Daarom is het goed dat het briefadvies Hulp onder vuur van de AIV en de CAVV er is. De kabinetsreactie hebben we gezien gisteren, maar wat niet terugkwam, is het in VN-verband pleiten voor een speciaal rapporteur of speciaal vertegenwoordiger van de secretaris-generaal voor de humanitaire ruimte. Dat is ook een aanbeveling. Hoe kijkt de minister daarnaar?

De nadruk van het advies ligt op het inzetten van het politiek kapitaal als wapen tegen geweld tegen hulpverleners. Dat betekent dus strijdende partijen consequent aanspreken op schendingen van het oorlogsrecht en daarin schiet kabinet gewoon echt tekort. Een recent voorbeeld. Amnesty International meldt dat door Israëlische aanvallen op ziekenhuizen en ambulances 40 zorgverleners zijn gedood. Gisteren kwam er een joint statement van de minister van Buitenlandse Zaken met andere Europese ministers over Libanon en geen woord over de aanvallen van Israël op Libanon. "Normen sterven in stilte", dat waren de woorden van deze minister tijdens de presentatie van het adviesrapport van de AIV en de CAVV. Alle strijdende partijen aanspreken op het oorlogsrecht, waarom volgt de minister dat advies niet op?

De AIV en de CAVV zeggen ook dat stille diplomatie niet genoeg is. Dat is heel duidelijk. Zet verdergaande stappen bij grootschalige schendingen van het humanitair oorlogsrecht. We zien dat dat wel gebeurt bij andere oorlogen dan die in Gaza en in Libanon, maar niet als gaat om de Israëlische aanvallen op Libanon. Daar zien we het niet, net zoals we dat niet zagen in Gaza. Hoe rijmt de minister het handelen van de Nederlandse regering dan met dit advies van de AIV en de CAVV? Is de minister bereid om dubbele standaarden te vermijden door een vast stappenplan of een escalatieladder te maken? We hebben het hier al twee, tweeënhalf jaar over gehad. Wat kan het kabinet nog meer doen om het geweld en de oorlogsmisdaden te stoppen? Is de minister bereid om daar een vast stappenplan of escalatieladder voor te maken, zodat we die dubbele standaard kunnen voorkomen?

Dan de medische evacuaties van ernstig zieke of zwaargewonde kinderen uit Gaza. We hebben maanden gewacht op een brief. Gisteren kwam die brief dan uiteindelijk en nu lezen we dat het kabinet geen verdere medische evacuaties doet vanwege grenssluitingen. Twee vragen daarover. EUBAM meldt dat via de Rafah-grensovergang mensen medisch kunnen worden geëvacueerd. UNOCHA rapporteert ook dat vanaf 19 maart Rafah is geopend voor medische evacuaties. Hoe zit het dan met wat deze minister daar in de brief over schrijft? Dat lijkt gewoon niet te kloppen en het kan dus ook geen reden zijn, want de medische evacuaties via die grensovergangen vinden daadwerkelijk plaats. Er wachten ook nog heel veel zieke en gewonde kinderen in de regio, vooral in Egypte. Die hebben al maanden gewacht op medische evacuatie en zitten nu in Egypte zonder zorg. Waarom evacueert deze regering dan niet kinderen vanuit de regio? Welke belemmering is er om dat te doen, behalve politieke wil? En wat betekent dan "welwillend kijken", zoals deze minister schrijft in zijn brief?

Artsen zonder Grenzen publiceerde gisteren een rapport over seksueel geweld in Darfur. Wat zij beschrijven is de inzet van systematisch afschuwelijk seksueel geweld. Ik wil nu graag een reactie van het kabinet op dat rapport vragen. We lezen ook dat overlevenden worden geconfronteerd met belemmeringen voor zorg, waaronder onveiligheid en geen beschermingsdiensten. Wat kan deze minister nu doen om te zorgen dat deze vrouwen en meisjes deze zorg en hulp wel krijgen?

Dan Zuid-Sudan. Daar staat de ambassade op sluiten, maar die ambassade is wel cruciaal gezien de humanitaire situatie in Sudan en ook de humanitaire situatie in Zuid-Sudan. Welke ruimte is er om deze ambassade open te houden? Wat is ervoor nodig om dat te kunnen doen?

Mevrouw Dobbe (SP):

Zeker. Tot slot. Goed dat de minister de humanitaire noden van de Palestijnen serieus neemt. Humanitaire hulp is keihard nodig en kan niet zonder UNRWA. Ik snap het besluit dat deze minister heeft genomen om de financiering van UNRWA te herstellen dus heel goed. De manier waarop snap ik niet zo goed, maar dat het besluit is genomen snap ik wel. Ik zou hem willen vragen om dat niet in de Najaarsnota regelen, maar nu.

Dank u wel.

De heer Hoogeveen (JA21):

Voorzitter. Wat een interessant schouwspel, hoe de minister de UNRWA-campagne heeft uitgerold. Tijdens de begrotingsbehandelingen in januari maakte mijn fractie duidelijk dat wij de BHO-begroting, een overblijfsel van de bezuinigingen van het vorige kabinet, alleen zouden steunen als links de boel niet zou vertimmeren. Dagen voor de stemmingen bedankte de minister ons voor onze steun, waarna ik hem wel meteen herinnerde aan het feit dat ik met "vertimmeren" had bedoeld "UNRWA-financiering". Dat was zuur voor D66, want collega Bamenga deed al mee aan een links amendement over UNRWA. Maar ja, de begroting moest via JA21 en 50PLUS door de Kamer, want links ging niet mee in de bezuinigingen. Zo verdween de heer Bamenga enkele uren voor de stemmingen plotseling onder het UNRWA-amendement vandaan en stemde de hele coalitie, inclusief D66, tandenknarsend tegen meer geld voor UNRWA. De stemverklaringen, met name die van mevrouw Kröger, hamerden op de historische bezuinigingen. En dat zelfs de partij van de heer Wilders op het allerlaatste moment vóór een Ontwikkelingshulpbegroting heeft gestemd, zie je niet elke dag in dit huis. Eindelijk eens een begroting die meer focust op handel en minder op hulp. Dagenlang regende het rouwende linkse teksten op sociale media.

Na het weekend besloot de minister ineens toch dat hij UNRWA's financiering vanaf 2026 zou herstellen. Dat een minderheidskabinet zes dagen na de stemming 180 graden tegen de Kamer ingaat, is ongehoord. De heer Stoffer en ik kregen van bijna de hele Kamer steun voor nadere opheldering en nu blijkt: het wordt een losse begroting, die ons later alsnog wordt voorgelegd. Er gaat nu nog géén extra geld naartoe. De Kamer mag er op dat moment weer over stemmen. Waarom werd dit plan dan nu al door de minister gepresenteerd? Nou, de minister en zijn partij — waarschijnlijk getergd door het feit dat ze tegen UNRWA-financiering hadden moeten stemmen om de begroting te redden — besloten dan maar om hun wil door te drukken. Na een aangenomen rechtse begroting, maar later voor links nog wat kruimels om voor te stemmen: het is sluw, maar ook gênant. Het roept de fundamentele vraag op hoe serieus dit minderheidskabinet begrotingsmeerderheden neemt en bij welke begrotingen dit kabinet nog meer na de stemming weer gaat terugonderhandelen. Afijn, de VVD heeft samen met het CDA nu eenmaal getekend voor deze wens van D66. We gaan erover stemmen en we zullen samen met de SGP de druk hoog houden. Hopelijk zien deze partijen de meerwaarde in van constructieve rechtse partijen. Deze streek van het minderheidskabinet zullen we in ieder geval niet vergeten.

Vragen aan de minister. Hoeveel geld gaat er dit jaar naar UNRWA volgens de geldende, eerbiedigende werking van het amendement-Eerdmans/Stoffer? Is deze werkwijze een voorbode voor hoe het minderheidskabinet opereert bij begrotingen? Was het voornemen om de UNRWA-financiering vanaf 2026 te herstellen al bekend op het moment dat over de amendementen en de begroting werd gestemd? Zo ja, waarom heeft de minister de Kamer hier dan niet vóór de stemmingen expliciet over geïnformeerd? Zo nee, wat is er dan in de dagen ná de stemmingen precies veranderd? Klopt het dat de minister zijn partijgenoot in de Kamer heeft verzocht om zich van het amendement terug te trekken om de begroting rond te krijgen en vervolgens een week later te beloven de UNRWA-financiering te herstellen? Begrijpt de minister dat de timing van zijn brief, enkele dagen na de stemmingen, de indruk wekt dat de Kamer is misbruikt om de begroting te redden en pas daarna met een tegengesteld beleidsvoornemen is geconfronteerd?

Tot slot, voorzitter. Er wordt ook gekeken naar alternatieve manieren van hulp voor de Gazastrook, want in de motie-Eerdmans/Stoffer staat ook dat daarop moet worden ingezet. We zien dat een organisatie als UNICEF eigenlijk de beste toegang heeft tot Gaza. Klopt het dat er vanuit de Nederlandse regering ook gesprekken zijn vanuit de headquarters in New York en vanuit de ambassade om die steun te verhogen?

Dank u wel.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Dank u wel, voorzitter. We hebben hier vandaag heel veel te bespreken. Gisteravond laat kwam er nog een brief binnen over de medische evacuaties uit Gaza en de inzet van het kabinet daarop. Het CDA ondersteunt de welwillendheid van het kabinet hierin en het realisme, maar voor het CDA staat voorop dat alles wat we hierin doen in het belang van kinderen moet zijn. We willen de minister vragen politieke druk uit te blijven oefenen op Israël om de opvang in de regio te benutten, die nu ernstig verhinderd wordt. Tegelijkertijd vindt het CDA het goed dat we uitzoeken wat we hier in Nederland kunnen betekenen voor de opvang van kinderen die hoogcomplexe specialistische zorg nodig hebben en die niet in de regio kunnen worden geholpen. Ik lees dat de minister daar meer tijd voor nodig heeft. Daarbij wil ik benadrukken dat urgentie en zorgvuldigheid hierbij hand in hand moeten gaan. Mijn vraag is of de minister ook in gesprek kan gaan met maatschappelijke organisaties die hierin een rol zouden kunnen en willen spelen, in opvang of in kosten.

Dat brengt ons bij de hulpverleners in Gaza. Nederland stelt terecht dat humanitaire hulp ongehinderd toegelaten moet worden. Het kabinet heeft Israël bilateraal en in EU-verband opgeroepen om hulp toe te laten en af te zien van een herregistratieplicht voor internationale ngo's, juist omdat die plicht ertoe heeft geleid dat organisaties worden geweerd uit de Palestijnse gebieden. De vraag is echter of dit nog voldoende is, want als toegang structureel wordt geblokkeerd, is niet alleen de humanitaire situatie onhoudbaar, maar wordt ook het humanitair oorlogsrecht uitgehold. Welke concrete …

Mevrouw Van Ark (CDA):

Ik heb gezegd dat we daar welwillend tegenover staan en dat we ook realistisch zijn. We zijn realistisch in de volgende zin. De minister geeft aan dat het nu al best complex is, ook in de uitvoering, maar we willen graag ook van de minister horen hoe dat mogelijk kan zijn. Daarbij wil ik ook aangeven dat voor ons het belang van het kind vooropstaat. Het moet ook voor de kinderen de goede oplossing zijn. Dat kan betekenen dat het soms een oplossing kan zijn om juist meer in te zetten op de regio, maar wat ons betreft staan we er ook welwillend tegenover om te kijken wat we in Nederland zouden kunnen doen. Vandaar de oproep van het CDA om ook met maatschappelijke organisaties daarover in gesprek te gaan.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Mijn vraag over de hulpverleners in Gaza was nog welke concrete vervolgstappen nu op tafel liggen als Israël de toegang voor hulporganisaties verder beperkt en ngo's blijft weren.

Dan over UNRWA, voorzitter. De minister heeft de Kamer per brief laten weten dat hij voornemens is de steun aan UNRWA te herstellen. Mijn fractie steunt dit voornemen. We erkennen dat UNRWA momenteel een cruciale rol vervult in de humanitaire hulpverlening ter plaatse. Zonder UNRWA kunnen ook andere organisaties, waaronder Nederlandse organisaties binnen de Dutch Relief Alliance, hun werk niet goed uitvoeren. Juist daarom is het van belang dat deze steun wordt hervat. Tegelijkertijd heeft het CDA er vertrouwen in dat UNRWA doorgaat met het implementeren van de aanbevelingen uit het Colonnarapport, zodat de organisatie haar belangrijke werk op een zorgvuldige en verantwoorde manier kan blijven doen.

Voorzitter. Dan de bescherming van hulpverleners. Het AIV-advies is ronduit zorgelijk. Aanvallen op hulpverleners nemen al jaren toe. In 2025 kwamen 329 hulpverleners om het leven, raakten 178 mensen gewond en vonden 97 ontvoeringen plaats. Straffeloosheid dreigt de norm te worden. Hulp wordt steeds vaker gepolitiseerd. Strijdende partijen beperken toegang, criminaliseren organisaties en gebruiken bureaucratie of geweld om hulp te sturen of te blokkeren. Dan is niet alleen humanitaire hulp in gevaar, maar ook het internationale recht zelf. De AIV stelt dat alleen stille diplomatie vaak niet genoeg is. Publieke normstelling is nodig. Wie hulpverleners aanvalt, wie ziekenhuizen treft, wie hulp belemmert, moet daarop consequent en zichtbaar worden aangesproken. Als grove schendingen doorgaan, moeten ook vervolgstappen in beeld komen, juist om normvervaging tegen te gaan. Is het kabinet bereid om in lijn met het AIV-advies veel steviger en ook publiekelijk op te treden wanneer hulpverleners worden aangevallen of hulp wordt belemmerd? Hoe zorgen we ervoor dat bescherming van hulpverleners niet alleen een diplomatiek thema blijft, maar ook zichtbaar terugkomt in financiering, risicodeling en steun aan lokale partners?

Mevrouw Van Ark (CDA):

Onze mening is niet veranderd. Wij hebben UNRWA altijd gesteund. We hebben in januari nog een motie van mevrouw Kröger gesteund om de steun aan UNRWA te herstellen. Voor ons is dat belangrijk. We hebben hier ook in het coalitieakkoord afspraken over gemaakt. Wat ons betreft is er dus niets aan veranderd.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Dat lijkt mij heel duidelijk. Tegen het amendement stemmen was nodig, zodat de begroting het zou halen. Dat was duidelijk en ik denk dat we daar ook niet omheen hoeven te draaien. Tegelijkertijd hebben wij hier in het coalitieakkoord gewoon een afspraak over gemaakt. Wij hadden dus het vertrouwen dat we dit ook op een andere manier konden regelen.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Het CDA kiest er hier gewoon voor om het coalitieakkoord uit te voeren. In dit geval staat er in het coalitieakkoord een extra investering voor ontwikkelingssamenwerking. Er staat niet in dat we de nu de koppeling kunnen herstellen; dat hebben we gewoon niet afgesproken met elkaar. De steun aan UNRWA staat er echter wel in.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Dat vind ik een goede vraag. Ik ga hem toch even doorgeven aan de minister, zodat hij daarop kan reageren. Daar kan ik eigenlijk niks over zeggen. De minister heeft het voornemen. Wat mij betreft gaan we gewoon kijken wanneer het geregeld kan worden.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Dat is, denk ik, een terechte vraag van de heer Hoogeveen. Wat mij betreft zouden we dat een volgende keer anders moeten doen. Ja, daar ben ik gewoon heel eerlijk in. Ik had dit graag anders gezien. Ik denk dat het een goede les is voor hoe wij als minderheidskabinet in dit soort situaties moeten opereren.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Het CDA heeft eerder aangegeven … We hebben in het coalitieakkoord afgesproken dat we 275 miljoen extra gaan investeren. Het CDA maakt zich er ook wel degelijk zorgen over of we dat bedrag dan ook echt extra investeren. Dat is de afspraak waar we de minister aan willen houden. Ik denk dat het nog wel een discussie met de minister waard is om te bespreken hoe we dat geld daadwerkelijk gaan investeren, want tot nu toe hebben we gezien dat het geld in allerlei potjes weggaat en dat we het niet daadwerkelijk vrij kunnen krijgen. Daar ga ik mij voor inzetten en daar mag u mij de komende tijd aan houden.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Nee, het CDA had het vertrouwen dat het op een andere manier geregeld had kunnen worden, gewoon zoals we in het coalitieakkoord hebben afgesproken. Hetzelfde geldt eigenlijk voor het budget voor ontwikkelingssamenwerking. Daar hebben we ook heel veel discussie over, maar ook daarvoor heb ik er vertrouwen in dat we het gewoon met deze minister gaan regelen.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Dat is, denk ik, een goede vraag van de heer Stoffer. Daarom heb ik net tegen de heer Hoogeveen gezegd: wat mij betreft gaan we dit de volgende keer anders doen. Ik ben heel erg voor transparantie. Ik ben de politiek ingegaan en ik sta echt voor eerlijke politiek. Ik heb in dit huis inmiddels ook wel gemerkt dat er soms veel dingen achter de schermen worden geregeld. Daar ben ik niet van, dus wat mij betreft gaan we echt … Ik denk dat u het CDA daar ook goed van kent: het CDA is van duidelijkheid; we draaien er niet omheen. Daar mag u ons aan blijven houden.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Dan kom ik bij mijn slotwoord.

Voorzitter. Humanitaire hulp is meer dan financiering. Het is ook steun geven in woord en daad aan humanitairehulpverleners en ons blijven uitspreken. Dat zijn we verplicht aan mensen in nood, maar ook aan de hulpverleners die hun leven riskeren om hen te bereiken.

Dank u wel.

De heer Van Baarle (DENK):

Dank u wel, voorzitter. De wereld wordt helaas geteisterd door een humanitaire crisis, of het nu in Sudan, Afghanistan, Gaza, Libanon of Myanmar is. Er is meer crisis dan ooit. In zo'n wereld, met zo veel crises, zou je hopen en willen dat de internationale gemeenschap meer zou doen, maar helaas is het tegendeel waar. VN-noodhulpcoördinator Tom Fletcher gaf eind vorig jaar aan slechts een derde van het benodigde budget te hebben om mensen in nood te helpen. Het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet berekende dat de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking rond 2030 kunnen leiden tot de dood van minstens 4,5 miljoen kinderen, zo schrijft de NRC.

Voorzitter. Hoe kijkt de minister hiernaar? Welke inspanningen levert hij om ervoor te zorgen dat er meer budget voor humanitaire hulp komt, zowel nationaal als internationaal? Kunnen we er nu van uitgaan dat er onder deze minister de komende jaren netto meer geld beschikbaar is voor noodhulp? Of is dit niet het geval, vanwege de toerekening aan asiel en Oekraïne, en het blijven bestaan van de bezuinigingen onder het kabinet-Schoof? Hoe zit dit?

Voorzitter. Dan de brief van het kabinet over het herstel van de steun aan UNRWA. Laat ik beginnen met te zeggen dat de eerste brief een juiste stap was van deze minister. Gezien de enorme humanitaire noden in Gaza is het minste wat we kunnen doen dat we herstellen wat we deden. Maar toen kwam die tweede brief, waarin deze minister de keutel eigenlijk weer een beetje leek in te trekken. Ik vind het oprecht een cynisch spel. Ik vind het oprecht een cynisch spel, aangezien we zien dat de Palestijnen op dit moment noodlijdend zijn en iedereen gewoon kan zien dat UNRWA keihard nodig is om de Palestijnen te helpen. Vervolgens besluiten we dan op basis van politiek in dit huis om tot september te wachten met het overmaken van dat geld. Daar kunnen de Palestijnen niet op wachten. Dus ik vraag deze minister om dat geld gewoon nu over te maken. Als de minister niet bereid is om dit tijdens het debat te doen, zullen we er een motie voor indienen.

Voorzitter. Gaza is door de Israëlische genocide vernietigd. Wanneer is de minister bereid om de Kamer te informeren over de bijdrage die dit kabinet zal leveren voor de wederopbouw van Gaza? Hoe zet de minister extra druk op Israël om ervoor te zorgen dat Gaza volledig opengesteld wordt voor humanitaire hulp, nu de grenzen opnieuw zijn gesloten door Israël? Is het de minister duidelijk dat er na al die misdaden die Israël op dit gebied pleegt alleen maar sancties kunnen volgen?

Het is ook ongeveer een jaar geleden dat vijftien hulpverleners werden gedood tijdens hun werk in Gaza, onder wie acht van de Palestijnse Rode Halve Maan. We lezen dat daar geen onafhankelijk onderzoek naar is gedaan. Sinds oktober 2023 zijn volgens Amnesty International honderden hulpverleners in Gaza vermoord. Welke extra stappen gaat de minister zetten tegen de straffeloosheid ten aanzien van deze misdaden?

Voorzitter. We hebben ook een brief gekregen van de regering over medische evacuaties uit Gaza waar letterlijk niks concreets in staat, alleen maar dat het kabinet welwillend zou zijn. En dat terwijl bijna 20.000 mensen op de wachtlijst staan, onder wie kinderen met kanker die wachten op een behandeling. Kan deze minister toezeggen dat hij er zo snel mogelijk voor gaat zorgen dat er kinderen in Nederland behandeld gaan worden?

Voorzitter. Dezelfde zorgwekkende ontwikkelingen als in Gaza zien we nu ook in Libanon, waar ontzettend veel mensen op de vlucht zijn geslagen en verdreven worden. We zien er verschrikkelijk geweld. Is de minister bereid om dit geweld te veroordelen en ook de Israëlische plannen voor de bezetting van Zuid-Libanon te veroordelen? Is hij bereid om ook daarom te pleiten voor sancties tegen Israël?

Voorzitter. Ik wil ook kort stilstaan bij de positie van de Rohingya, die in Myanmar maar ook daarbuiten in vluchtelingenkampen een verschrikkelijk leven leiden, vanwege de repressie en de onderdrukking.

De heer Van Baarle (DENK):

Ik zou de minister willen vragen welke aandacht hij daarvoor heeft.

Tot slot. Is de minister bereid om te pleiten voor het stoppen van de onderhandelingen over het handelsakkoord tussen Europa en de Verenigde Arabische Emiraten, vanwege de steun aan de RSF door de VAE?

Dank u wel, voorzitter.

Mevrouw Maes (VVD):

Dank u, voorzitter. Er zijn tal van landen in de wereld waar de humanitaire situatie zeer zorgwekkend is. De beschikbare middelen voor hulp zijn schaars en zijn het afgelopen jaar nog schaarser geworden, omdat een aantal grote donoren hun bijdrage drastisch verlaagd hebben. Dat betekent dat het steeds belangrijker wordt om scherpe keuzes te maken. Die keuzes zijn schrijnend, want Nederland beschikt niet over voldoende middelen om al het wereldleed te verzachten. Wat de VVD-fractie betreft moeten keuzes worden ingegeven door acute menselijke nood, maar mogen ook onze nationale belangen, zoals stabiliteit in de regio en onze nationale veiligheid, niet uit het zicht raken.

Te vaak wordt het politieke debat over humanitaire hulp gekaapt door de waan van de dag. De VVD vraagt daarom aandacht voor onderbelichte brandhaarden die van invloed zijn op de stabiliteit in Europa. De oorlog in Sudan, al een paar keer genoemd, duurt inmiddels drie jaar en het einde is niet in zicht. Gisteren was er nog een bericht over toenemend gebruik van drones. Wat zich in Sudan voltrekt, is een stille ramp die ruim 33 miljoen mensen treft. De Kamer riep eerder het kabinet op om een leidende rol te spelen in de internationale respons. Hoe geeft de minister daar concreet invulling aan, met name bij het afdwingen van humanitaire toegang tot belegerde gebieden zoals Al-Fashir?

In het Midden-Oosten hebben recente ontwikkelingen in Iran en Libanon grote impact op de gehele regio. Die ontwikkelingen zullen wederom zorgen voor veel menselijk leed. Het risico bestaat ook dat er nieuwe ongecontroleerde migratiestromen richting Europa op gang komen als gevolg van deze ontwikkelingen. De Nederlandse inzet moet gericht zijn op het verzachten van menselijk leed en op maximale ondersteuning van de regio. Kan de minister toelichten op welke wijze de Nederlandse noodhulp wordt ingezet om deze lokale opvang en zorg te versterken?

Voorzitter. Humanitaire hulp moet Gaza wat de VVD betreft onbelemmerd kunnen bereiken. Op dit moment moet dat wel via UNRWA, vanwege de benodigde infrastructuur in het gebied. Voor de VVD is daarbij belangrijk dat in Gaza ook andere organisaties worden ingeschakeld; diversificatie dus. We willen niet dat hulp aan Gazanen louter van UNRWA afhankelijk is. Wat de VVD betreft wordt de steun via UNRWA afgebouwd zodra andere organisaties in de hulp kunnen voorzien. Ook mag het geld niet bij Hamas terechtkomen en niet voor verkeerde doeleinden worden gebruikt. Kan de minister toelichten op welke wijze hij organisaties gaat screenen die in Gaza met Nederlands geld gefinancierd gaan worden?

Mevrouw Maes (VVD):

Het moge duidelijk zijn dat de VVD altijd heel kritisch is geweest op UNRWA. Meneer Van Baarle noemt dat leugens. Nou, daar kan je over twisten. Ik denk niet dat dat leugens zijn. Ik denk dat dat serieuze zorgen zijn, die wij hebben en houden. En wat betreft zijn vraag over september: ik denk dat de minister daar het beste antwoord op kan geven.

Mevrouw Maes (VVD):

Tot slot Oekraïne. De systematische Russische aanvallen op de energie-infrastructuur afgelopen winter hebben aangetoond dat ad-hocnoodhulp niet volstaat. Wij moeten nu handelen om te borgen dat de Oekraïense bevolking de komende winter niet opnieuw in de vrieskou komt te zitten. Kan de minister aangeven welke concrete strategische plannen er klaarliggen om de Oekraïense energievoorziening voor 2026/2027 winterklaar te maken en op welke wijze de expertise van de Nederlandse private sector wordt ingezet om de structurele weerbaarheid van het land te vergroten?

Dank u wel.

Mevrouw Maes (VVD):

Wij zijn ons ontzettend bewust van het leed in de regio. Wij hebben hier inderdaad in het coalitieakkoord afspraken over gemaakt.

Mevrouw Maes (VVD):

Ik ben er heel erg blij dat in de brief van de minister heel duidelijk staat dat hij ook inzet op diversificatie. Dat vinden we gewoon heel erg belangrijk.

Mevrouw Maes (VVD):

Wij waren maandagochtend ook verrast. Ik zal daar geen geheim van maken. Ik ben heel blij met wat er daarna nog vanuit het kabinet tot ons is gekomen. Daar laat ik het even bij.

De heer Bamenga (D66):

Dank u wel, voorzitter. De humanitaire stand van zaken in de wereld is catastrofaal. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn er wereldwijd nog nooit zo veel conflicten geweest als de afgelopen jaren. We zien geweld tegen kinderen, vrouwen, zieke mensen, hulpverleners en journalisten toenemen. Steeds meer mensen raken hun thuis, familie en leefomgeving kwijt door bombardementen. Dit debat gaat daarom over de vraag hoe we mensen die moeten overleven in oorlogsgebieden menselijkheid en perspectief kunnen bieden. Afgelopen vrijdag lazen we over een flinke meevaller op de Voorjaarsnota. Dat geld komt geen moment te vroeg. Hoe is de minister van plan om deze meevallers concreet in te zetten? Gaat dit naar acute crises of structurele versterking van humanitaire capaciteit?

Voorzitter. Het geweld tegen Palestijnen neemt verder toe. Terwijl de wereld wegkijkt en de aandacht elders vestigt, doet Israël er alles aan om de toegang tot humanitaire hulp in Gaza te verhinderen. Daarom ben ik ontzettend blij dat het kabinet de relatie met UNRWA nog dit jaar volledig herstelt. UNRWA is cruciaal voor het bieden van hulp, onderwijs, zorg en andere noodvoorzieningen in Gaza. Er is geen andere organisatie met zo'n uitgebreid netwerk die hulp kan bieden op de schaal die nodig is. Met dit besluit komt er een einde aan de roekeloze verdachtmakingscampagne tegen deze organisatie en spreekt het kabinet steun uit voor hun broodnodige werk onder steeds moeilijkere omstandigheden.

Mijn fractie heeft ook grote zorgen. Een rechterlijke uitspraak in Israël bepaalt dat ngo's binnenkort alsnog uit Gaza moeten vertrekken. Dat is meer bewijs van de campagne die de Israëlische overheid voert om humanitaire hulp onmogelijk te maken. Kan de minister toelichten wat de stand van zaken is en hoe hij daarover in contact staat met ngo's? Wat is zijn inzet de komende weken om Israël op andere ideeën te brengen?

De heer Bamenga (D66):

Ik dank de heer Van Baarle bij dezen voor het feit dat hij het niet persoonlijk maakt. Volgens mij kent de heer Van Baarle mij en mijn partij heel erg goed. We hebben natuurlijk altijd gestreden voor herstel van de relatie met UNRWA. Als het gaat om financiering vinden wij uiteraard dat het zo snel mogelijk moet worden overgemaakt.

De heer Bamenga (D66):

Het Israëlische parlement heeft een doodstrafwet aangenomen die uitsluitend Palestijnen treft. De VN zeggen dat de uitvoering van deze wet een oorlogsmisdaad zou zijn. Nederland spreekt opnieuw zorgen uit. Dat is goed, maar laten we eerlijk zijn: zorgen uiten heeft tot nu toe weinig veranderd. Als dit geen reden is om het handelshoofdstuk van het associatieakkoord op te schorten, wat dan wel? Graag een duidelijke reactie van de minister.

Voorzitter. Dan Libanon. Inmiddels zijn er daar meer dan 1.240 doden gevallen en zijn honderdduizenden onschuldige burgers op de vlucht geslagen. Terwijl de Defensieminister spreekt over een bufferzone, heeft de minister van Financiën het al over de nieuwe grenzen van Israël. Gestoord! Maar als het niet wordt tegengesproken, is het ook gevaarlijk. Graag een reflectie van de minister. Ik ben blij om te zien dat Nederland de steun aan humanitaire organisaties in Libanon opschroeft. Die is hard nodig, want er zijn deze maand al meer dan 50 hulpverleners omgekomen. Spreekt de minister zijn Israëlische counterparts hierop aan? Hulp alleen verandert echter niets aan de verdrijving van mensen uit hun huizen, noch aan de bezettingsplannen van de Israëlische regering. Daarom is het goed dat Nederland vanochtend steun uitsprak voor de Libanese regering en Israël opriep af te zien van een grondoffensief. Maar wat als dat toch gebeurt? Is de minister met medeondertekenaars in gesprek over vervolgstappen, mocht Israël overgaan tot een grondoffensief en een langdurige bezetting van Libanon?

Voorzitter. Tot slot ga ik naar de vergeten, of misschien wel genegeerde conflicten die wij niet mogen vergeten of negeren. In Sudan voltrekt zich nog altijd een enorme humanitaire crisis waar nu opnieuw nauwelijks aandacht voor lijkt te zijn. Ook in het oosten van Congo laait het geweld opnieuw op zonder zicht op de duurzame oplossingen. Is er binnen de meevaller ruimte om juist voor deze crisis een extra bijdrage te leveren?

Dank u wel.

De heer Bamenga (D66):

De rapporten hebben uitgewezen dat Israël geen bewijs heeft geleverd voor de link tussen UNRWA en terrorisme.

De heer Bamenga (D66):

Dank voor de vraag. Dank ook voor de complimenten aan mijn persoon. Die neem ik graag aan. Volgens mij is het heel helder geweest waar we staan. We hebben heel veel debatten over UNRWA gevoerd. Onze mening daarover is absoluut niet veranderd de afgelopen periode. We zijn heel erg blij dat ook in het coalitieakkoord heel duidelijk staat dat die relatie hersteld zou moeten worden. U weet ook dat ik na de stemmingen schriftelijke vragen gesteld heb over wanneer de afspraken in het coalitieakkoord uitgevoerd gaan worden. Dus dat is in ieder geval wat ik ervan weet. Wanneer dat daadwerkelijk gebeurt, wist ik, net zoals u, zodra de brief binnen was.

De heer Bamenga (D66):

Ik had er alle vertrouwen in dat het kabinet zich zou houden aan hetgeen in het coalitieakkoord staat.

De heer Bamenga (D66):

Om te beginnen ben ik blij met alle partijen die de begroting hebben gesteund. De begroting gaat ergens over. Die gaat namelijk om de allerarmste mensen in de wereld. Die gaat over onze inzet voor vrouwenrechten, onze inzet voor de rechten van kinderen en onze eigen stabiliteit, veiligheid en vrede. Dus het gaat ergens over. Op het moment dat wij deze begroting goedkeuren, stellen we veilig dat die gelden ook daarnaartoe gaan. Dus ik ben blij dat onder andere JA21 de begroting heeft gesteund.

Daarnaast is het ook zo dat iedereen in de Kamer heeft kunnen zien wat ons standpunt is ten aanzien van bijvoorbeeld UNRWA of ontwikkelingssamenwerking, waar we veel meer in willen investeren. We willen er ook alles aan doen om de begroting — er hebben bezuinigingen plaatsgevonden — te herstellen. Dat zullen we ook blijven doen. Dat geldt ook voor onze steun aan UNRWA. Wij zijn ontzettend blij dat die steun in het coalitieakkoord terecht is gekomen. Ik heb er altijd alle vertrouwen in gehad dat dit kabinet er alles aan gaat doen om die steun te herstellen, vandaar ook mijn vraag na het aannemen van deze begroting: hoe gaat u dat doen, hoe gaat u dat herstellen? Ik ben zelfs verder gegaan. Ik heb ook gevraagd: hoe gaat u ervoor zorgen dat er meer budget komt voor ontwikkelingssamenwerking? Dat is mijn standpunt hierin.

De heer Bamenga (D66):

Wat ons betreft is het belangrijk dat wij steun hebben voor de begroting. Ik heb zojuist ook uitgelegd hoe belangrijk dat is, hoeveel mensen in de wereld hiervan afhankelijk zijn. Op het moment dat we die niet steunen, is het gewoon nul. Nul voor al deze mensen die wachten op hulp, op zorg, op onderwijs, op menselijkheid en op perspectief. Wij vinden het belangrijk dat deze mensen dat krijgen. Daarnaast vinden wij het belangrijk dat de hulp voor de Palestijnen via UNRWA — ze zijn daarvan afhankelijk; UNRWA is hun levenslijn — wordt hersteld. Daar hebben wij voor gekozen.

De heer Bamenga (D66):

Wat D66 wil, is heel erg helder. Er wordt gedaan alsof het of-of is, maar wat mij betreft is het en-en. We willen dat de begroting erdoor komt, juist om ervoor te zorgen dat al deze mensen die hulp nodig hebben, die ook krijgen en dat we welvaart brengen via handel. We willen dat dat veilig wordt gesteld. D66 wil er ook voor zorgen dat de relatie met UNRWA wordt hersteld, net als de budgetten. D66 wil ook dat wij voldoen aan de wens van bijvoorbeeld het parlement — het amendement regelde dat niet per se — dat er naast UNRWA ook een bijdrage geleverd kan worden aan andere organisaties. Dat zijn allemaal aspecten die wij als D66 willen. Wat ons betreft is het dus niet of-of maar en-en.

De heer Bamenga (D66):

Daar waar er binnen de organisatie misstanden hebben plaatsgevonden, zijn deze aangepakt. Ik vind precies datgene wat de PVV de afgelopen periode heeft gedaan pas schandalig, namelijk verdachtmakingen uiten richting een hele organisatie die in een hele moeilijke omgeving en in moeilijke omstandigheden haar werk moet doen. Wij zouden daar waardering voor moeten uitspreken. We zouden ervoor moeten zorgen dat zij onze steun hebben. Daar waar er misstanden zijn, zouden we ze moeten helpen om die misstanden aan te pakken. Volgens mij hebben die onafhankelijke rapporten ook uitgewezen wat er verbeterd kan worden, zoals neutraliteit, onpartijdigheid enzovoorts. Al die aanbevelingen zijn door UNRWA opgepakt en worden ingevoerd.

De heer Bamenga (D66):

Het antwoord is nee. Ik heb al eerder gezegd dat ik er wel alle vertrouwen in had dat dit kabinet zich zou houden aan het coalitieakkoord zoals we dat omschreven hebben.

De heer Bamenga (D66):

Het gaat er niet alleen om dat ik kan teruggrijpen naar een coalitieakkoord, er is ook gewoon een aangenomen motie van, onder anderen, mevrouw Kröger, die de regering verzoekt om stevig steun uit te spreken voor het werk en het mandaat van UNRWA en om de banden te herstellen. Dus dat.

De heer Bamenga (D66):

Wat mij betreft zijn wij volledig transparant. Volgens mij hebben wij meerdere debatten gehad — vanuit mij bezien was het eerste debat in januari 2024 — over onder andere UNRWA. U weet vanaf dat moment wat mijn standpunt is, namelijk dat ik vind dat Nederland de hulp aan UNRWA absoluut niet zou moeten opschorten. U weet ook dat ik het belangrijk vind dat wij met z'n allen — u vindt dat zelf ook; we hebben daar verschillende gesprekken over gevoerd — meer gaan investeren in ontwikkelingssamenwerking. Dat is onze inzet. Daar zijn we ontzettend transparant over. Wij zijn ook transparant geweest over de motie die daar eerder al over aangenomen is en ook over wat er in het coalitieakkoord staat. Ja, we hebben inderdaad te maken met een begroting die in principe nog van het vorige kabinet is. Dit kabinet is er enkele weken en heeft dus enkele weken de tijd gehad om hieraan te werken. Ik prijs het werk dat ze hier tot nu toe aan hebben geleverd ontzettend, maar het zal tijd kosten om dat weer naar het juiste niveau te brengen. Ik hoop ook echt met de SGP te kunnen samenwerken om ervoor te zorgen dat de begroting van Ontwikkelingssamenwerking verbeterd wordt.

De heer Bamenga (D66):

Dank voor de vraag, of in ieder geval voor de suggestie die de heer Stoffer meegeeft. De heer Stoffer hoeft hier geen antwoord op te geven, maar ik wil wel even duidelijk maken dat het in elk geval volgens mij heel helder is hoe wij in deze kwesties staan. Het kan op geen enkele manier een verrassing zijn geweest voor de heer Stoffer dat wij graag meer willen investeren in ontwikkelingssamenwerking en dat we kritisch zijn en altijd zijn geweest wat betreft de bezuinigingen en zelfs de begroting die we nu hebben aangenomen. We zijn daar ook kritisch op. We willen graag dat die koppeling zo snel mogelijk hersteld wordt. Dat zijn allemaal dingen waar in ieder geval ik en ook mijn partij heel transparant over zijn geweest. U staat er voor een groot deel van dit hele verhaal als het goed is op dezelfde manier in. Ik hoop in ieder geval met de heer Stoffer te kunnen blijven samenwerken om ervoor te zorgen dat we niet alleen mooie dingen voor Nederland, maar voor de hele wereld kunnen bereiken.

De heer Bamenga (D66):

Ik had het al afgerond, voorzitter.

De heer Bamenga (D66):

Wij staan daar welwillend in.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Dank u wel, voorzitter. De genocide tegen de Palestijnse bevolking gaat sluipenderwijs door. Sinds het zogenaamde staakt-het-vuren zijn er door Israël al meer dan 673 Palestijnen vermoord in Gaza. Alle grensovergangen met Gaza zijn op 28 februari gesloten door de Israëlische regering. Er is slechts beperkte toegang voor humanitaire hulp, via één gedeeltelijk geopende overgang. Als gevolg daarvan zijn er volgens de VN tussen 28 februari en 25 maart minder dan 60 vrachtwagens per dag Gaza binnengekomen. Volgens meerdere hulporganisaties zijn er minstens 500 humanitaire trucks per dag nodig. Volgens het internationaal humanitair recht is Israël verplicht om levensreddende hulp toe te laten, maar in de praktijk zien we het tegenovergestelde: structurele blokkades, ondercapaciteit en hulpverleners die onder extreme omstandigheden en met extreme verdachtmakingen door Israël hun werk moeten doen.

Het gebied is volledig verwoest, hulp is noodzakelijk en de UNRWA-gelden moeten dan ook zo snel mogelijk worden hersteld. In het gebied is UNRWA de belangrijkste organisatie en de grootste VN-organisatie in het Midden-Oosten die die hulp kan bieden. Er staat Nederland niets meer in de weg om die hulp dan ook te herstellen. Mijn vraag aan de minister is: waarom lijkt het nou toch dat hij terugtrekkende bewegingen maakt en dat we pas in de Najaarsnota die gelden kunnen verwachten? Kan de minister dat toelichten? Zijn er mogelijkheden om die steun nu in te zetten? Het is namelijk de levenslijn van de Palestijnen. Ook het geweld op de Westelijke Jordaanoever gaat intussen door, ook in het zogenoemde E1-gebied. Daardoor wordt een Palestijnse staat feitelijk onmogelijk gemaakt.

Dan zien we ook nog Libanon. Sinds 2 maart zijn er meer dan 1.200 mensen vermoord door de Israëlische aanvallen. Voor deze oorlog hadden naar schatting al 3 miljoen mensen in Libanon hulp nodig, als gevolg van onder andere eerdere aanvallen van Israël en de gevolgen van de Syrische Burgeroorlog. De Israëlische luchtaanvallen in Libanon zijn de afgelopen weken sterk geïntensiveerd. Waar eerdere evacuatiebevelen beperkt bleven tot individuele gebouwen of enkele dorpen, worden nu mensen uit complete regio's gedwongen verplaatst, waaronder het volledige gebied ten zuiden van de rivier de Litani en delen van de zuidelijke voorsteden van Beiroet. Human Rights Watch constateert dat Israël in Libanon dezelfde strategie van massale gedwongen ontheemding toepast als eerder in Gaza.

Mijn vraag aan de minister is de volgende. In het coalitieakkoord staat dat het kabinet inzet op het bevorderen van het internationaal recht. We zien dat Israël keer op keer het internationaal recht met voeten treedt. Mijn vraag is dus heel helder: welke extra stappen gaat deze minister nu zetten tegen Israël om Israël te dwingen zich aan het internationaal recht te houden? We hebben de wetgeving rondom de boycot van producten uit illegale nederzettingen. Hoe staat het daar nu mee? Is de minister bereid om te kijken of we die kunnen uitbreiden naar een volledige economische boycot? Hoe gaan we het namelijk handhaven voor dat ene specifieke gebied? Als we dat moeten overlaten aan de Israëlische regering, dan kan ik al vertellen dat dat niet per se goed zal zijn.

Voorzitter. Wanneer komt het kabinet met een ondubbelzinnige veroordeling van deze oorlogsmisdaden in Libanon? En belangrijker: welke concrete maatregelen gaat Nederland nemen om hier consequenties aan te verbinden? Kortom, hoeveel rode lijnen moet Israël nog overschrijden voordat wij echt actie gaan ondernemen? Is de minister in dat licht ook bereid om te kijken naar het opschorten van het associatieverdrag tussen Israël en de EU? Welke stappen zet Nederland nu om dat mogelijk te maken?

Tot slot, voorzitter. Het is al een aantal keer gegaan over de brief over de evacuatie van kinderen naar Nederland. Mevrouw Dobbe heeft daar net ook een aantal vragen over gesteld. Het kabinet zegt dat het er welwillend tegenover staat. We hebben te maken met kinderen die in Egypte zitten, terwijl er hier ziekenhuizen zijn die allang hebben gezegd: wij kunnen die kinderen helpen. Het gaat om problematische en complexe medische problemen, zoals kanker. Die kinderen kunnen hier nu geholpen worden. Wat betekent "welwillend ertegenover staan"? Is de minister bereid om hier ook echt stappen op te zetten?

Dank u.

De heer Stoffer (SGP):

Dank u wel, voorzitter. Juist de armste landen worden het hardst geraakt door de wereldwijde energiecrisis. Ze hebben geen alternatieven voor brandstof en kunstmest via de Straat van Hormuz. De SGP roept het kabinet daarom op: haal ontwikkelingssamenwerking van de nullijn af en begin noodhulp. Het is goed dat het kabinet vasthoudt aan meerjarige ongeoormerkte financiering, zodat organisaties snel en flexibel kunnen reageren op acute noden. Kan de minister toezeggen dat hij bij de hernieuwde samenwerking met de Dutch Relief Alliance ook de gestegen kosten en inflatie meeneemt? Met een gelijkblijvend budget worden immers minder mensen bereikt.

De situatie in Burkina Faso en elders in de Sahel is ernstig, met jihadistisch geweld, massale ontheemding en grote tekorten aan voedsel en drinkwater. Wat doet het kabinet om de humanitaire situatie te verlichten? Ziet de minister mogelijkheden om binnen Europees verband samen te werken met andere landen in West-Afrika op het gebied van contraterrorisme naast het recente partnerschap met Ghana? Staat het kabinet op het standpunt dat inzet van verkenningsdrones en vliegtuigen uitsluitend mogelijk is in democratische landen of is de minister van mening dat Europa hierin onder voorwaarden pragmatischer kan optreden, zoals de Verenigde Staten doen boven Mali?

In Oost-Congo heeft M23 met steun van Rwanda zijn positie uitgebreid en een parallelle machtsstructuur opgebouwd. Vrouwen worden op grote schaal verkracht, kinderen worden uitgebuit en dorpen worden geplunderd. Door aanhoudende gevechten in Zuid-Kivu is de humanitaire situatie verder verslechterd. Duizenden mensen zijn gevlucht naar Burundi, terwijl teruggekeerde vluchtelingen volledig afhankelijk zijn van noodhulp. Mijn vraag is: wat doet het kabinet voor deze mensen? De SGP roept het kabinet op om de Verenigde Staten diplomatiek bij de les te houden, want sancties op Rwanda sorteren effect. Daarnaast: investeer in verwerkingscapaciteit voor mineralen, zoals coltan, zodat het verdienmodel van gewapende milities wordt doorbroken. Deelt de minister de opvatting dat juist de lokale bevolking de vluchten moet plukken van de Lobito-corridor en is hij bereid om zich in het kader van de Global Gateway in te zetten voor versterking van infrastructuur en toegang tot basisvoorzieningen?

Voorzitter. Volgens de VN-cijfers is Zuid-Sudan het minst ontwikkelde land ter wereld en tegelijk vangt het ruim 1 miljoen Sudanese vluchtelingen op. Opvang in de regio dus, en juist daar wil het kabinet de ambassade sluiten, ondanks beloftes in het coalitieakkoord. Kan de minister vanuit zijn verantwoordelijkheid voor fragiele staten inhoudelijk onderbouwen waarom hij niet op dit besluit terugkomt? Welk signaal geeft Nederland hiermee af?

Voorzitter. Tot slot de UNRWA-brief die de minister naar de Kamer heeft gestuurd. Hij schrijft dat hij in lijn blijft met het amendement-Stoffer/Eerdmans door ook andere VN-organisaties en het Rode Kruis en de Rode Halve Maan te financieren. Vanuit mijn optiek is dat op zijn minst maar een halve waarheid. Als de redenering zou kloppen, als het amendement alleen om diversificatie van noodhulpkanalen had gevraagd, dan is dat zo, maar het amendement van JA21 en de SGP vraagt juist om een afbouwpad voor UNRWA en om dat vast te leggen. Amendementen om dit terug te draaien zijn vorige week weggestemd. De minister handelt niet in lijn met de afspraken, maar doet het tegenovergestelde: hij verhoogt de UNRWA-bijdrage van 11 naar 19 miljoen.

In mijn beeld is minister Sjoerdsma iemand als een roker die door zijn arts noodgedwongen overstapt op nicotinepleisters en elke week een sigaret minder moet roken, maar is de kettingrokende minister zo gehecht aan zijn gewoonte dat hij voor de zekerheid maar vast een paar extra sloffen inslaat. De minister maakt zichzelf wijs dat hij goed bezig is zolang hij ook die pleisters maar gebruikt. Zo komen we nooit van UNRWA af en zou houdt het ook zijn ongezonde machtspositie. Het advies van de SGP aan het kabinet is: wees nu verstandig en verspil je goodwill als minderheidskabinet niet al tijdens je wittebroodsweken. Trek samen op met kritische landen als Italië en Duitsland om alternatieve hulporganisaties op te schalen die het lijden in Gaza kunnen verlichten. Ik zeg erbij: het kan wel.

Dank u wel.

De voorzitter:

Dank u wel. Minister, hoe lang wilt u schorsen?

De voorzitter:

Wij zorgen dat wij hier om 11.55 uur zitten en dan hopen wij dat u er ook bent.

De voorzitter:

Goed, het is 11.55 uur. De minister heeft hard gewerkt, en ik denk vooral ook de mensen die hem ondersteunen. We hebben nog ruim een uur staan voor dit debat. Ik heb in de schorsing even overlegd met de commissie. Er is wel behoefte aan een tweede termijn. Dat gaan we allemaal niet redden in een uur en vijf minuten, met ook interrupties daarbij, dus het voorstel is om te kijken of we volgende week donderdag 9 april 's ochtends een blok van twee uur kunnen reserveren. Er staat dan al een uur gereserveerd voor kennismaking van de commissie met de minister. Dat kunnen we wellicht wat oprekken. Daar zit dus, zonder dat ik het hard kan toezeggen, enige ruimte. Kunt u ermee instemmen dat we dat doen? Dan gaan we nu gewoon rustig van start en dan ronden we het dan af.

De voorzitter:

Dank voor uw opmerking. Dat is ook de bedoeling. We beginnen nu gewoon rustig met elkaar en dan hebben we nog twee uur om de boel echt goed af te maken.

Goed. Dan is het aan de minister om te beginnen met de beantwoording. Als u dat in blokjes zou doen — ik weet niet of u dat doet — dan geef ik elke keer aan het eind van een blokje ruimte voor interrupties. De leden hebben drie interrupties.

Minister Sjoerdsma:

Dat is goed, voorzitter. Als u mij toestaat, begin ik toch ook met een wat algemenere inleiding. Daarna zal ik de blokjes kenbaar maken, maar natuurlijk niet voordat ik uw Kamer heb bedankt voor de gestelde vragen.

Aan het begin wilde ik een aantal algemene noties noemen. Misschien allereerst over de context die onder anderen door de voorzitter in zijn rol als SGP-woordvoerder is opgebracht. Dat is de context van de sluiting van de Straat van Hormuz en de gevolgen die die met zich meebrengt. Voor het onderwerp van het debat van vandaag zijn die enorm. Het feit dat daar geen kunstmest doorheen kan, betekent dat bij ons de prijzen stijgen, maar dat elders de voedselproductie in groot gevaar komt. Dit zijn echt cruciale maanden voor die producten. De directe gevolgen van de sluiting voelen we nu wellicht nog maar een klein beetje. Met "een klein beetje" wil ik niet bagatelliseren hoe erg we het voelen, maar ik bedoel daarmee vooral te zeggen hoezeer we de gevolgen nog later dit jaar zullen voelen. Dat is een enorme uitdaging. Dat gaat voor dit kabinet, en voor een heel groot aantal landen in de wereld, een uitdaging zijn, waar we slechts een begin van een antwoord op hebben, moet ik ook eerlijk zeggen. Het gisteren vrijgemaakte geld, de 6 miljoen euro voor de DRA en het ICRC in Libanon, is omvangrijk. Het is veel geld; ik zeg het meteen. Maar tegelijkertijd is het, gelet op de omvang van de crisis, echt een druppel op de gloeiende plaat. Dat is één.

Twee. Ik vond de steun die er in de Nederlandse samenleving is — die brede steun proefde ik overigens ook in dit debat — voor humanitaire hulp, voor noodhulp, hartverwarmend. Ik was bij de campagne van War Child en Radio Veronica in Utrecht. Toen ik daar hoorde hoeveel mensen liedjes aanvroegen, hoe betrokken zij waren, hoeveel steun daar was, vond ik dat hartverwarmend en ook spreken voor de solidariteit die in Nederland heerst. Dat geeft mij hoop. Dat is twee.

Ten derde misschien over de organisaties die noodhulp verlenen. Ik heb op mijn tweede dag gesproken met een aantal Nederlandse noodhulporganisaties die in Gaza actief zijn. Ik heb uitgebreid met het ICRC gesproken. Ik heb in New York met VN-organisaties gesproken. Gisteren heb ik nog met de DRA gesproken, wat echt een wereldcoalitie is. Ik kan alleen maar onder de indruk zijn van wat zij in deze tijden voor elkaar krijgen, maar ik kan ook alleen maar met afschuw kijken naar wat hun medewerkers overkomt dezer dagen en hoezeer zij doelbewust onder vuur liggen, niet meer van militaire groeperingen, paramilitaire groeperingen, terroristische groeperingen of criminele bendes, maar ook echt van staten. Als ik dat afzet tegen mijn eigen ervaringen toen ik als diplomaat bij Buitenlandse Zaken begon, dan kan ik het volgende zeggen. Ook toen leefde bij deze mensen, bij deze helden, zou ik eigenlijk willen zeggen, in Sudan of Afghanistan het sentiment en het gevoel dat ze wisten waar ze aan begonnen en dat er een risico was, maar dat risico is echt fundamenteel veranderd en dat is onacceptabel. Daarover overigens later meer, maar gewoon alleen even de cijfers: vorig jaar zijn 341 hulpverleners om het leven gekomen tijdens hun werk; 341. Dat zijn er echt 341 te veel. Ik sprak daarover met Tom Fletcher, de VN-coördinator, met Lahbib, de Eurocommissaris Noodhulp, en uiteraard met de president van het ICRC: onacceptabel.

Het laatste wat ik nog wil zeggen voordat ik aan de blokjes toekom, is dit. Een groot deel van uw Kamer heeft voor de verkiezingen een stembusakkoord getekend. Ik heb het ook gezegd bij de presentatie van het AIV-rapport: aan de ene kant is het hartverwarmend om eenheid te zien, aan de andere kant is het ook megazorgwekkend dat er op dit onderwerp een stembusakkoord nodig is. Je zou dat niet willen zien, maar het is wel heel goed dat het er is, want het heeft ook geleid tot een uitstekend advies van de AIV. Ik kom daar later nog op terug, want daarover zijn een aantal vragen gesteld, onder anderen door mevrouw Dobbe. Dat advies is echt uitstekend. De afdeling binnen het ministerie heeft ontzettend haar best gedaan om voor dit debat de kabinetsreactie te sturen.

Er zijn ook wat meer politieke debatten en daar zal ik uiteraard op reageren, maar de kern die vandaag voorligt, is een vraag die de premier van Canada, Carney, opwierp: hoe komt de wereld eruit te zien als we zwijgzaam accepteren dat afspraken en basisbeginselen van medemenselijkheid verloren gaan? Dat is uiteindelijk echt de kern van dit debat. Ik herhaal die vraag. We moeten staan voor die afspraken en we moeten alles wat we kunnen doen, diplomatiek, financieel en politiek, ook doen. Richting de Kamerleden: ik realiseer mij dat wij voor het debat, ook nog vlak daarvoor, een enorme hoeveelheid brieven naar u hebben gestuurd. Daar wil ik twee dingen over zeggen. Allereerst excuses dat die brieven zo laat waren, maar ik vraag ook enige coulance, gelet op de enorme hoeveelheid aanvragen die er was. Er is echt keihard gewerkt door mijn ambtenaren om ervoor te zorgen dat alles wat u wilde hebben er ook is. Alles wat niet naar uw zin is, is volledig aan mij te wijten.

Dan de blokjes. Ik wil beginnen met de situatie in het Midden-Oosten en Libanon. Daar zit ook het AIV-advies in. Dan gaan we naar Sudan, vervolgens naar Gaza, UNRWA en medische evacuaties. Tot slot heb ik nog overig. Dat is niet vervelend bedoeld, maar in dat blokje zitten vragen die niet binnen een blokje passen.

Minister Sjoerdsma:

Dank. Nog een keer voor de duidelijkheid: in dat eerste blokje doen we het Midden-Oosten, Libanon en het AIV-advies. Met betrekking tot Libanon hebben enkele van uw leden zeer terecht aandacht gevraagd voor de ontzettend zorgwekkende situatie die zich daar aan het ontvouwen is. Een land dat toch al een enorme hoeveelheid Syrische vluchtelingen heeft opgenomen, een land dat zich ontzettend solidair heeft verklaard met de ellende in de regio, ziet zich nu geconfronteerd met bijna een miljoen of misschien al meer dan een miljoen ontheemden in eigen land: Libanezen die vanuit het zuiden naar het noorden moeten vluchten. Daar is geen capaciteit voor. Ik zei net al dat de Nederlandse bijdrage is opgehoogd: via de DRA 3 miljoen en via het ICRC 3 miljoen. Ik noemde ook de omvang van de crisis en zei dat die breder is dan alleen Libanon. Ik wil wel zeggen ik echt onder de indruk ben van het werk dat onze organisaties daar doen, ook van de snelheid waarmee zij dit kunnen oppakken.

De heer Ceder vroeg mij in deze context om te kijken naar de wereldwijde economische gevolgen van de oorlog en de energiecrisis en ook extra steun te bieden aan kwetsbare groepen, bijvoorbeeld in vluchtelingenkampen, die afhankelijk zijn van dieselaggregaten. Ik hoop dat evident is dat ik die zorg deel. Het is ontzettend belangrijk dat we daar aandacht voor hebben, want de geweldsescalatie in het Midden-Oosten heeft enorme indirecte effecten op humanitaire hulp en noodhulpoperaties wereldwijd. De stijging van voedsel- en brandstofprijzen is er daar een van, de logistieke uitdaging is twee en dan heb je ook nog, drie, de groeiende beperking op het gebied van toegang. Ik zei het net al, gezien de buitengewone situatie hebben we besloten 6 miljoen extra vrij te maken. Omdat wij zo flexibel financieren — de heer Stoffer prees dat systeem — kunnen ook andere organisaties, die wij nu niet direct wat extra geld geven, wel flexibel inspelen op de noden die door de heer Ceder zijn genoemd.

De heer Bamenga vroeg zeer terecht aandacht voor de 50 hulpverleners die zijn omgekomen in Libanon. Laat ik heel helder zijn: ik maak me ontzettend grote zorgen over de aanvallen op deze hulpverleners, op medische faciliteiten in Libanon en uiteraard ook op de VN-missie daar, op UNIFIL. Hulpverleners moeten altijd veilig hun werk kunnen doen, waar ook ter wereld. We zullen een aantal dingen doen. Ik heb mij van de week ook uitgesproken over een van deze aanvallen. Die betrof medewerkers van de WHO, de Wereldgezondheidsorganisatie. Wij zullen uiteraard de Libanese autoriteiten aanmoedigen eigen onderzoek te doen. Dat is cruciaal. Ook zullen wij de stevige verwachting uitspreken dat Israël ofwel medewerking verleent aan zulk onderzoek, ofwel parallel eigen onderzoek gaat verrichten. De Nederlandse ambassade in Beiroet is voortdurend in contact met de autoriteiten en de Nederlandse ambassade in Tel Aviv zal ook bij de Israëlische autoriteiten aandringen op medewerking. Ik zal dat in mijn eigen contacten ook doen.

De heer Van Baarle vroeg of ik van oordeel ben dat er sancties moeten volgen naar aanleiding van de misdaden van Israël in Libanon. Twee dingen daarover. Duidelijk is dat militair optreden alleen binnen de kaders van het internationaal recht mag plaatsvinden en dat hier een diplomatieke oplossing noodzakelijk is. Daar spreekt het kabinet Israël ook op aan. Even voor uw beeld: vanochtend nog sprak de minister-president met de Israëlische president Herzog en gisteren was er een ondertekening van Nederlandse zijde van een internationaal statement waarin heel duidelijk is gemaakt hoe Nederland en andere landen aankijken tegen de voorgenomen annexatie zoals uitgesproken door Israëlische ministers. Die is onacceptabel.

Dan een vraag van mevrouw Kröger en de heer Bamenga, die hier overigens ook deels op ziet. Eigenlijk is het in essentie dezelfde vraag. Ik zou nog een keer willen onderstrepen dat de opmerkingen over … Legitieme veiligheidszorgen is één ding, maar zodra het gaat over annexatie, bezetting, wil ik benadrukken, zoals ook in het statement is verwoord door de minister van Buitenlandse Zaken, dat respect voor de soevereiniteit en territoriale integriteit van Libanon essentieel en ondeelbaar is voor dit kabinet. Ik zeg het nog een keer: die boodschap is vanochtend ook door de minister-president overgebracht.

De heer Ceder vroeg verder naar de Nederlandse inzet om de Libanese regering te ondersteunen bij het ontwapenen van Hezbollah. Het is evident dat de aanvallen van Hezbollah richting Israël per direct moeten stoppen en dat de organisatie haar wapens dient in te leveren. Die boodschap heeft Nederland herhaald in een gezamenlijke verklaring met Frankrijk, Italië en dan vergeet ik er nog één. Ik kijk even naar rechts: het Verenigd Koninkrijk? Ja, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk. Wij hebben natuurlijk ook onze steun uitgesproken aan Libanon en gezegd dat wij hen zullen bijstaan. Wij ondersteunen de Libanese regering en de Libanese strijdkrachten bij dat traject. Wij steunen de versterking van de Lebanese Armed Forces al enkele jaren via de capaciteitsopbouw, bijvoorbeeld op het vlak van civiel-militaire samenwerking.

Minister Sjoerdsma:

Ik denk dat de heer Ceder mazzel heeft, want binnen het blokje ben ik aan het einde van het deel over Libanon en ga ik naar het AIV-advies. Ik wil het voorzitterschap van de heer Stoffer uiteraard niet overnemen, maar …

Minister Sjoerdsma:

Een begrijpelijke vraag van de heer Ceder. Laat ik die opdelen in een aantal zaken. Allereerst, de aanvallen van Hezbollah op Noord-Israël zijn onacceptabel. Dat is evident. Het is duidelijk dat we die moeten stoppen. Dan het tweede. De heer Ceder heeft het over het mandaat van UNIFIL en het belang dat dit leidt tot ontwapening. Kijk, dat steunen wij uiteraard. Ik denk dat een van de belangrijkste routes die Nederland daarin kiest, is dat wij het Libanese leger willen ondersteunen bij de taak die het hierin heeft. Uiteindelijk zal dat zelf verantwoordelijk moeten zijn voor de eigen veiligheid. We weten allemaal hoelang die VN-missie daar al zit. We weten ook dat de VN-missie daar niet zomaar weg zal zijn. Maar uiteindelijk is het van cruciaal belang dat de Libanese strijdkrachten dat zelf doen. Daar zetten wij zeer op in, via civiel-militaire samenwerking en via training van grensbewaking, maar ook op het gebied van ontmijning.

Minister Sjoerdsma:

Ik aarzel heel erg om UNIFIL te gaan recenseren net nadat zij medewerkers hebben verloren als gevolg van aanvallen. UNIFIL doet op dit moment echt wat het kan, onder ontzettend moeilijke omstandigheden en onder heel grote druk. Het is evident dat het Libanon zelf, maar ook UNIFIL, tot nu toe onvoldoende is gelukt om ervoor te zorgen dat er geen aanvallen zijn vanuit Libanon op Israël. Tegelijkertijd moeten we ook kijken naar de huidige situatie. Dan moeten we niet vergeten — dat ziet de heer Stöteler denk ik ook — dat er ook grote zorgen zijn over wat er nu in Zuid-Libanon gebeurt, waarbij de-escalatie en diplomatie van groot belang zijn. Ik denk dat dit een van de belangrijkste rollen is die Nederland en de Europese Unie kunnen spelen, om ervoor te zorgen dat de gewelddadigheden stoppen, dat de aanvallen op hulpverleners en de VN stoppen en dat Hezbollah ontwapend wordt. Dat we daar nog ver van weg zijn, is, denk ik, evident; daar is geen enkele twijfel over. Maar we moeten het wel in die balans blijven bezien.

Minister Sjoerdsma:

Dank voor deze vraag, omdat die mij de gelegenheid geeft om wellicht het een en ander toe te voegen aan wat ik net zei. Er zijn hierbij, denk ik, een aantal sporen die we aflopen. Ik deel daarbij wel met mevrouw Teunissen dat het de vraag is of dat meteen of op langere termijn heel veel oplevert, maar we moeten die toch aflopen. Het eerste is in ieder geval: het begint met ons uitspreken, hetgeen ik ook heb gedaan bij de aanval op de Wereldgezondheidsorganisatie. Twee: nationaal onderzoek blijft van belang. Ik weet dat dat frustrerend is, maar dat ligt in eerste instantie bij Libanon. Het ligt in tweede instantie bij Israël. Daar zijn we als Nederland — ik begrijp ook hierbij de frustratie — ontzettend vasthoudend in. Ten derde — daar heeft mevrouw Teunissen, denk ik, gelijk in — steunen we met financiële contributies natuurlijk best een groot aantal clubs die internationaal onafhankelijk onderzoek doen als nationaal onderzoek te laat of niet komt of faalt in de ogen van internationale organisaties. Die kijken hier zeer serieus naar en die zijn ook al in het land aanwezig.

Minister Sjoerdsma:

Ik heb mevrouw Van Ark hier goed gehoord. Ik kom ook nog terug op de vragen die zien op het specifieke onderzoek naar de verschrikkelijke aanval op hulpverleners in Gaza. Op dit punt — ik hoop dat u dat net ook mocht horen in mijn antwoord — proef ik de frustraties van de Kamer bij dit soort onderzoeken. Ik heb ook de aansporing gehoord om het internationaal te doen waar het kan en nodig is. Dat zal ik ook doen. Dat zal ik absoluut doen.

Minister Sjoerdsma:

Deze vraag snap ik ook heel goed. Het is ook een belangrijke vraag. In Libanon is bijvoorbeeld de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN. Die was al aanwezig in het land. Die monitort de situatie, maar richt zich onder andere ook op het rapporteren over mensenrechtenschendingen die nu plaatsvinden in het conflict. Het antwoord daarop is dus ja.

Minister Sjoerdsma:

Dank. Ik heb iets gezegd over de AIV. Staat u mij toe om daar nog een paar dingen over te zeggen voordat ik de vragen beantwoord. Ik heb al gezegd dat ik dit een ontzettend belangrijk rapport vind, omdat — meerdere van uw leden hebben daar ook over gesproken — in het rapport wordt gesproken over "normerosie". Dat is een wat vaag begrip. Als je dat zo leest, klinkt het nog best huiselijk, maar in de werkelijkheid gaat het erover dat er eigenlijk een gerichte aanval plaatsvindt op hulpverleners wereldwijd en dat straffeloosheid de norm dreigt te worden, en dat is precies de verkeerde soort norm. Ik wil dus toch nog een keer benadrukken dat het kabinet vierkant achter deze hulpverleners en voor het internationale recht staat. Wij zijn bereid de instrumenten te gebruiken die we tot onze beschikking hebben om dit te versterken.

Dan een paar dingen die we gaan doen, die ook uit het rapport naar voren komen. We willen natuurlijk organisaties versterken die zorg dragen voor de bewijsvoering, maar we willen er ook voor zorgen dat mensen die daadwerkelijk iets op hun kerfstok hebben hun gerechtvaardigde straf niet volledig ontlopen als er van nationale rechters weinig te verwachten valt. Vanuit dat opzicht willen we ook echt kijken naar gerichte persoonsgerichte sancties. We gebruiken natuurlijk de Mensenrechtenraad om aandacht te blijven vestigen op het geweld tegen hulpverleners. We blijven investeren in de mensenrechtenpijler van de VN, maar we stimuleren ook dat meer landen zich aansluiten bij het Verdrag van Ljubljana-Den Haag, om ook te werken aan het opsporen en vervolgen van deze mensen.

Dit gaat over de oorzaken. We hebben ook te maken met de gevolgen. Zolang de oorzaken niet zijn weggenomen, moeten we ook kijken naar de gevolgen. Op praktisch niveau kijken we naar humanitaire diplomatie. We zullen daar veel voor proberen te doen, zeg ik tegen uw Kamer, maar we kunnen niet alles, altijd, overal en publiek doen. We zullen dus een beetje moeten kiezen wat op welk moment handig is, om er ook voor te zorgen dat we niet onverhoeds humanitaire toegang blokkeren door onze uitspraken. Wij zullen de komende tijd in ieder geval zeer nadrukkelijk kijken naar het openen van grenzen, het verkrijgen van visa, veilige hulpcorridors, flexibelere financiering, ondersteuning van veiligheidsvoorzieningen, risicodeling en mentale en psychosociale steun. Ik denk dat ik het daar even bij laat, ook gelet op de tijd, om ervoor te zorgen dat ik al die vragen kan beantwoorden.

Dan kom ik bij uw vragen. Mevrouw Van Ark van het CDA vroeg hoe wij ervoor zorgen dat de bescherming van hulpverleners niet alleen een diplomatiek thema blijft, maar ook zichtbaar terugkomt in de financiering, risicodeling en steun aan de lokale partners. Ik denk dat veiligheid tegenwoordig, en dat is een treurige constatering, geen sluitstuk meer kan zijn op de begroting van humanitaire hulporganisaties. Investeringen in bijvoorbeeld scherfvesten en verzekeringen zijn geen overhead, geen indirecte kosten; die zijn gewoon randvoorwaardelijk geworden voor de hulpverlening. Wij blijven dus investeren en gaan meer investeren in die informatievoorziening en veiligheidstrainingen. We gaan ook bijdragen aan het EU Protect Aid Workers-programma, dat voorziet in financiële en juridische ondersteuning voor hulpverleners of, in heel treurige gevallen, in de ondersteuning van hun nabestaanden als ze slachtoffer zijn geworden van geweld.

De heer Ceder, maar ook anderen, vroegen: in hoeverre is de minister bereid zich in te zetten voor het onderzoek naar de dood van vijftien hulpverleners in Gaza? Mevrouw Van Ark vroeg daar net ook naar. Laat ik allereerst toch nog een keer zeggen: wat een verschrikkelijk moment was dat. Dat was een ongelofelijk dieptepunt. Er moet — zo heb ik uw Kamer ook gehoord — altijd gedegen, transparant en onafhankelijk onderzoek plaatsvinden naar misdrijven, zeker ook naar deze aanval. Tijdens eerdere debatten is er ook verwezen naar het nationale Israëlische onderzoek. De laatste informatie zegt mij dat dat onderzoek nu bij de militaire aanklager ligt voor de opvolging. Het blijft dus belangrijk dat ook lopende onderzoeken via internationale mechanismen, waaronder onderzoek van het Strafhof en van de Commission of Inquiry, door blijven gaan en dat we erop blijven aandringen dat dat Israëlische onderzoek, maar ook de internationale onderzoeken, gevolgen hebben voor diegenen die hierbij betrokken zijn geweest.

DENK vroeg of we van mening zijn dat er naar aanleiding van gepleegde misdaden sancties moeten volgen. Dat is een zeer terechte vraag, ook als ik kijk naar de aanbeveling van de AIV en de CAVV. Zij zeggen dat je er eigenlijk een thematisch sanctieregime op los moet laten. Wij omarmen die aanbeveling. Wij zien EU-sancties op dit terrein als een heel belangrijk instrument om ernstige en wijdverbreide schendingen aan de kaak te stellen. We zien het ook als maatregelen gericht op gedragsverandering. Die zijn het meest effectief wanneer ze onderdeel zijn van een brede diplomatieke strategie. In samenspraak met andere EU-partners kijken we daar natuurlijk naar.

De heer Stöteler van de PVV vroeg hoe het kabinet rechtvaardigt dat het stelt dat de uitspraken van het Gerechtshof niet juridisch bindend zijn, maar tegelijkertijd wel aangeeft dat die moeten worden opgevolgd. Het klopt dat de adviezen van het Internationaal Gerechtshof als zodanig niet juridisch bindend zijn, maar ze zijn wel een heel gezaghebbende uiteenzetting van het toepasselijk internationaal recht. Het Internationaal Gerechtshof is het voornaamste gerechtelijk orgaan van de VN.

De heer Ceder, mevrouw Dobbe en mevrouw Van Ark vroegen mij … Ik zie hier een hele rij aan vragen staan, dus ik hoop niet dat ik iemand van u nu tekort ga doen, maar ik vat die samen als: wilt u zich inzetten conform de lijn van het advies van de AIV en de CAVV en welke concrete aanvullende stappen zijn we bereid te nemen? In algemene zin — ik heb dat ook gezegd — omarm ik dat advies, net zoals ik overigens in algemene zin vind dat er ontzettend belangrijke adviezen komen van deze instituten. Die moeten we heel serieus nemen. Het kan best zijn dat we het niet met alles eens zijn, maar de kracht van dit soort instituten in onze democratie is juist dat er ook iets komt van buiten, andere gedachten dan die alleen maar in het ministerie zelf leven.

In grote lijnen. We spreken ons uit over schendingen. We spreken strijdende partijen daarop aan. Dat doen we soms bilateraal. Dat doen we soms voor de schermen, soms achter de schermen en soms in breder verband. Dat hangt altijd af — dat blijf ik toch benadrukken — van wat effectief is. Wat effectief is, verschilt weer van situatie tot situatie. Dat zal misschien frustrerend zijn voor sommigen van u. Daar kan ik me ook goed in inleven; ik heb ook aan uw kant van de Kamer gezeten. Maar soms is iets stiller iets beter en iets effectiever. Maar soms kan dat niet. Soms moet ook heel helder zijn waar er een streep moet worden getrokken. Dan reken ik er ook op dat u ons bij de les houdt als wij dat als kabinet niet automatisch doen.

Datzelfde geldt een beetje voor de vraag die mevrouw Dobbe ook stelde. Zij vroeg waarom we het advies niet opvolgen om strijdende partijen consequent aan het humanitair oorlogsrecht te houden. Dat proberen we zo consequent als mogelijk te doen; dat zeg ik er maar meteen bij, een beetje langs de lijn van net. Dat blijft ook niet bij woorden: het onderzoeken van deze misdaden, of dat nu nationaal is of bijvoorbeeld via het Internationaal Strafhof, en het versterken van de onderzoekscapaciteit met 6 miljoen euro is echt cruciaal, want als daar de bewijzen zijn, kan vervolging volgen. Dat is uiteindelijk wat we willen. Ja, normerosie ga je tegen door je uit te spreken, maar de allerbelangrijkste maatregel die je kan nemen tegen normerosie is deze mensen de consequentie laten voelen van de daden die ze hebben begaan.

Voorzitter. Dan ben ik aan het eind van dit blok gekomen.

Minister Sjoerdsma:

Ik snap de frustratie van de heer Van Baarle over de nationale maatregelen. De Kamer vraagt al enige tijd om sommige daarvan. Tegelijkertijd wordt er echt keihard gewerkt om de wetgeving die ziet op producten vanuit nederzettingen zo snel mogelijk af te krijgen, om maar eens een voorbeeld te noemen van nationale maatregelen. Dat zeg ik hier met vol vertrouwen.

Tegelijkertijd zitten er ook wat haken en ogen aan. Ik denk dat het symbolisch ongelofelijk belangrijk is om te doen. Tegelijkertijd wil je ook voorkomen dat het louter symbolisch is en dat het niet handhaafbaar is. Ik hoor de heer Van Baarle hier dus heel goed. Die nationale maatregelen staan, ook het tot persona non grata verklaren van enkele Israëlische officials. Europees ligt de situatie … Er zijn meerdere moties aangenomen. Ik noem in dit verband ook de motie-Piri. Uit mijn hoofd ziet die op artikel 2 van datzelfde associatieverdrag. Daar doen we ons best voor. Tegelijkertijd is het ook zo dat dit soort dingen in Europees verband via consensus gebeuren. Dat lukt niet altijd. De heer Van Baarle weet dat ook heel goed. Dat is soms frustrerend, want daardoor duren zaken langer dan je zou willen. Soms beknot dat onze slagkracht. Dat is ook een van de redenen waarom wij in het buitenlandbeleid graag zouden zien dat het veto eraf gaat, maar zover zijn we helaas nog niet.

Minister Sjoerdsma:

Ik weet dat het heel ongebruikelijk is om een ordevoorstel te doen vanuit deze kant van de zaal. Maar als de Kamer het wil, ben ik best bereid om hier een uur langer te zitten. Dat doe ik graag.

Minister Sjoerdsma:

Dan misschien eerst een paar algemene opmerkingen en daarna de vragen die gesteld zijn. Ik zal dat proberen te doen binnen de door u gestelde tijd.

Allereerst de situatie op de grond. Daar is de situatie echt catastrofaal. Ondanks het staakt-het-vuren vallen er nog dagelijks slachtoffers. De bevolking leeft er echt onder ontzettend moeilijke omstandigheden. De toegang voor humanitaire hulp en basisdienstverlening is — hier staat "ondermaats" — ver beneden nul. Het kabinet benadrukt hier voortdurend en consequent het belang van veilige, ongehinderde en onvoorwaardelijke humanitaire toegang. Het kabinet staat ook volledig achter de organisaties die daar werken en achter het werk dat zij leveren. Wij roepen Israël op om belemmeringen voor deze hulporganisaties weg te nemen. We hebben sinds de Gazacrisis meer dan 94 miljoen euro aan humanitaire hulp gegeven. Er zijn ook echt stappen gezet om druk op Israël op te bouwen, van het ontbieden van de Israëlische ambassadeur tot de discussie die we net over het associatieverdrag hadden.

Dan uw vragen over UNRWA. Allereerst toch even iets over de reden voor die steun. Het volgende geldt overigens niet alleen in de context van Gaza, maar het geldt heel breed in de regio, namelijk ook voor Jordanië, Libanon en de Westelijke Jordaanoever. Zonder UNRWA is adequate steun voor Palestijnen die in nood zijn niet mogelijk. Ik zeg het even heel plat: het is simpelweg niet mogelijk; het zit er niet in.

Ten tweede hebben velen van u gevraagd — laat ik het als één blokje nemen — waarom de minister nu een brief heeft gestuurd. Ik denk dat de kern van het antwoord daarop "transparantie" is. Ik ga u ook even meenemen in een aantal dilemma's. Ik weet namelijk niet of er, welke route ik ook had gekozen, een route was geweest die wel op goedkeuring had kunnen rekenen. Maar ik neem u graag mee in die dilemma's.

Eén dilemma is dat dat coalitieakkoord staat; dat kan, denk ik, voor niemand als een verrassing komen, wordt door niemand betwijfeld en staat voor iedereen als een paal boven water. Steun aan UNRWA staat daarin vermeld. Ik merkte naar aanleiding van de stemmingen van vorige week dat er onduidelijkheid dreigde te ontstaan over dat coalitieakkoord, dat wat mij betreft heel helder is, maar er was ook onduidelijkheid bij humanitaire hulporganisaties over wat nu precies het plan was.

Twee. Wetende dat hier op deze dag een noodhulpdebat zou plaatsvinden, had ik eigenlijk twee opties, ook wetende dat hier dan weer vragen zouden worden gesteld, zoals "staat het kabinetsvoornemen nog?" en "staat het coalitieakkoord nog?" Optie één is geen brieven sturen en nu in dit debat vertellen wat het voornemen van dit kabinet is, namelijk wat u ook in de brief hebt kunnen lezen. Mijn eigen gevoel daarbij was — misschien heb ik dat verkeerd ingeschat — dat het delen van een dergelijke verrassing niet tot veel genoegen zou kunnen leiden. Ik heb dus gedacht: er moeten in ieder geval helderheid en transparantie zijn, wij moeten eerder communiceren dan dit debat en wij moeten een brief naar uw Kamer sturen om te laten zien hoe we hierover nadenken, maar ook — dat is toch ook van groot belang — om te laten zien hoe die balans was. Als ik een betere route had kunnen bedenken, had ik het gedaan. Het voelde voor mij een beetje als "damned if you send a letter; damned if you don't send a letter". Laat ik het maar zo zeggen. Ik snap de frustraties daarover vanuit uw Kamer.

Het tweede wat ik daarover zou willen zeggen, is dat ik in deze brieven heb geprobeerd zo goed als mogelijk aan iedereen in deze Kamer recht te doen. Ik weet dat het, zeker als het gaat om Gaza, lastig is om dat voor iedereen van links helemaal tot rechts te doen. Ik sluit niet uit dat ik daar niet geheel succesvol in ben geweest, als ik uw Kamer zo beluister, maar ik heb dat wel geprobeerd te doen. Ik neem u mee in die afwegingen. Eén. Dat is wat ik u net genoemd heb: de situatie in Gaza is echt zodanig dat het evident is dat daar hulp via UNRWA moet plaatsvinden. Twee. In het coalitieakkoord ligt een balans verscholen die door de coalitiepartijen, denk ik, van groot belang wordt geacht. Die balans is: aan de ene kant de bijdrage aan UNRWA herstellen, maar aan de andere kant staat er ook diversificatie. Even voor de duidelijkheid: die twee dingen gaan wel hand in hand. Dat zijn niet twee losstaande zinnetjes; dat zijn dingen die gezamenlijk moeten gebeuren. Drie. De heer Stoffer heeft het gehad over het amendement-Stoffer/Eerdmans. Ook daar heb ik mij toe te verhouden en de heer Stoffer heeft natuurlijk gelijk, in die zin dat ik slechts de helft van dat amendement uitvoer, namelijk die diversificatie, maar het afbouwelement van het amendement van de heer Stoffer verhoudt zich weer niet tot het voornemen in het coalitieakkoord. Ook daarbij heb ik dus een beetje moeten schipperen.

Maar het belangrijkste in de procedure — die opmerking heb ik namelijk ook gehoord — is dat wij hebben geprobeerd een procedure te kiezen die ook recht doet aan de budgetpositie van uw Kamer. Ik weet heel goed dat wat in deze brief staat een voornemen is dat straks wel of niet een meerderheid gaat krijgen bij de behandeling van de tweede suppletoire begroting in het najaar. We zullen daar misschien nog wel vaker over spreken, maar dat is het moment waarop uw Kamer ja of nee kan zeggen. Sommigen van u zijn heel helder en zeggen "absoluut niet", maar ik zie ook heel veel partijen — dat zijn partijen die ook onder de motie van volgens mij mevrouw Kröger stonden — die zeggen "ja, dat doen we wel". Hoe die stemming uitpakt, ligt in uw handen, maar als ik kijk naar de stemming over die motie, denk ik dat er daarbij steun is voor het voornemen dat ik nu heb gemeld.

Dat in algemene zin. Ik kan ook nog alle individuele vragen afgaan, maar wellicht heeft u zelf eerst vragen.

Minister Sjoerdsma:

Ik kan het ook andersom doen.

Minister Sjoerdsma:

Dat is prima. Het ligt in uw handen. Ik zag de heer Ceder en dacht hem daarin te bewilligen, maar misschien moet ik dat gewoon echt aan de voorzitter laten. Allereest de vragen van mevrouw Dobbe, de heer Hoogeveen en de heer Van Baarle. Die vragen zien een beetje op twee zaken. De ene kant vraagt mij: bent u bereid om de financiering niet pas in het najaar, maar per direct te regelen? De andere kant vraagt mij: waarom heeft u het voornemen tot financiering van UNRWA al gepresenteerd terwijl er hierover nog geen besluitvorming in de Kamer heeft plaatsgevonden? Ik hoop dat ik die net ook een beetje heb kunnen beantwoorden. De Voorjaarsnota is naar uw Kamer gestuurd, dus ik zal dit budgettaire voornemen in het najaar verwerken in de suppletoire begroting. Dat is overigens eerder dan de Najaarsnota, zeg ik nog maar eventjes ter verduidelijking. Ik denk dat het van belang is — de heer Stoffer wees daarop, zag ik in de media — dat dit besluit in gesprek met uw Kamer en na stemming in uw Kamer wordt vertaald. Daarvoor is mijns inziens de suppletoire begroting in september het juiste moment. Nogmaals, dit debat stond gepland op woensdag. Ik wist — dat was evident — dat ik in dit debat vragen kon verwachten over of dat voornemen uit het coalitieakkoord nog stond. Ik heb u niet willen verrassen en ik heb duidelijk willen maken dat dat voornemen inderdaad staat.

De heer Lammers vroeg …

Minister Sjoerdsma:

Excuus. Sorry, ik kijk te veel naar mijn blaadje en te weinig naar de zaal. Mevrouw Lammers, excuus. Mevrouw Lammers vroeg: waarom eigenlijk UNRWA? Laat ik daar gewoon heel kort over zijn. Als er op grote schaal mensen in zeer grote nood zijn — het maakt wat het Nederlandse kabinet betreft dan eigenlijk niet uit om wie het gaat — moet er geholpen worden langs een aantal principes. Dat geldt ook voor Palestijnse mensen in nood. Als er geen echt alternatief is voor UNRWA, als alle basisvoorzieningen en al het werk van alle humanitaire organisaties in de regio afhankelijk zijn van deze organisatie, dan wil ik daar ook niet omheen draaien en dan denk ik niet dat we daar politiek van moeten maken, zeg ik in alle eerlijkheid. Het is gewoon te belangrijk. In deze begroting staat 11 miljoen euro aan steun. Dat is ook evident. Dat stond er al in. Dat staat erin. Dat blijft erin staan. Over die tweede 8 miljoen kan eenieder van u, elke partij, zich uitspreken bij een volgende behandeling. Daarvoor zal ik uiteraard steun blijven zoeken, maar ik proef ook bij een groot deel van uw Kamer steun daarvoor.

Mevrouw Dobbe en de heer Van Baarle vroegen of het eerder kan. Ik heb daar net iets over gezegd. Wij hebben al 11 miljoen euro overgemaakt naar UNRWA. Wij zijn een van de eerste landen geweest die dat hebben gedaan. Zodra de behandeling van de tweede suppletoire begroting is geweest en als er inderdaad een meerderheid voor is in de Tweede Kamer, dan zal die steun worden overgemaakt.

De heer Hoogeveen vroeg naar de diversificatie en of het klopt dat de Nederlandse regering gesprekken voert via onder andere UNICEF, als ik het me goed herinner. Dat klopt. Nederland maakt zich mede op voordracht, amendement, wens, van uw Kamer sterk voor de diversificatie van humanitaire hulp. Het gaat hier inderdaad ook om UNICEF. Het gaat ook om het Rode Kruis, het Internationale Rode Kruis en het WFP. Wij steunen UNICEF via een kernbijdrage, een flexibele bijdrage aan het humanitair fonds. Maar tegelijkertijd — ik zeg het ook hier — is de andere kant van de medaille: we kunnen werken aan die diversificatie — dat doen we ook, omdat we dat ook echt belangrijk vinden; daartoe hoeven we, denk ik, niet aangespoord te worden — maar het kan UNRWA niet vervangen.

De heer Stöteler zei met zoveel woorden: hoeveel meer heeft dit kabinet nog nodig om te zien dat UNRWA en Hamas met elkaar verbonden zijn? Laat ik daar een paar dingen over zeggen. Die heb ik ook in mijn brief willen noemen, omdat het van groot belang is. Allereerst wil ik zeggen dat het kabinet er groot belang aan hecht dat Nederlandse publieke middelen onder geen enkel beding direct of indirect terroristische groeperingen zoals Hamas steunen. Als daar sprake van zou zijn, dan heeft dat altijd consequenties. Het tweede is dat internationale onafhankelijke onderzoeken, in weerwil van wat er net werd gezegd, aantonen dat er onvoldoende bewijs wordt geleverd voor de banden tussen UNRWA en Hamas. Desalniettemin, ondanks dat gebrek aan bewijs — ik hecht er toch aan om dat hier te benadrukken — heeft UNRWA de nodige stappen gezet, waaronder het ontslag van een tiental medewerkers. Uit het onafhankelijke onderzoek waarnaar wordt verwezen, blijkt dat UNRWA echt sterke systemen heeft rondom neutraliteit en integriteit. Daarnaast heeft UNRWA toegezegd alle aanbevelingen uit het Colonnarapport te implementeren. Daar zien wij ook actief op toe.

Mevrouw Lammers vroeg of ik kan toezeggen dat alle steun aan UNRWA wordt stopgezet. In de begroting zoals die nu aangenomen is — overigens dank ik ook de PVV voor de steun — zit steun aan UNRWA. O, mevrouw Lammers is van de Groep Markuszower. Ik moet nog even wennen aan de nieuwe samenstelling! Nogmaals, ook hiervoor geldt dat deze steun in de begroting is goedgekeurd. De additionele steun zoals ik die heb aangekondigd, komt later dit jaar bij u terug.

De heer Ceder vraagt waarom ik er niet voor kies om meer middelen uit te trekken voor ontwikkelingssamenwerking in het algemeen in plaats van specifiek voor UNRWA. Ik was in alle eerlijkheid even op zoek naar het doel van de vraag. Per de Voorjaarsnota komt er voor de OS-begroting voor dit jaar nog 107 miljoen beschikbaar vanuit het verdeelartikel. Dat is een soort eigen spaarpotje. Zo moet ik het maar noemen. Dat gaat voor een heel groot deel naar humanitaire hulp, is het plan. In dat opzicht doen we dus eigenlijk en-en, als ik de vraag van de heer Ceder zo mag interpreteren.

Voorzitter, dat waren alle direct aan mij gestelde vragen.

Minister Sjoerdsma:

Dank voor deze vragen. Misschien allereerst de vraag of deze bijdrage een fractie is en dus verwaarloosbaar is. Aan uw opstelling in de Kamer merk ik dat dat niet zo is, dat het niet zo wordt gezien. Maar het volgende is misschien nog belangrijker. Ik heb de baas van UNRWA, de heer Lazzarini, niet zo lang geleden gesproken. Hij neemt afscheid van de organisatie, omdat hij aan het eind van zijn termijn zit. Laat ik de heer Ceder, maar ook de rest van de Kamer zeggen hoe ontzettend de Nederlandse bijdrage van 11 miljoen, evenals de voorgenomen extra bijdrage van 8 miljoen, op prijs wordt gesteld. Die wordt als essentieel gezien. Wat de heer Ceder zegt, klopt: het zal op zichzelf niet het gat vullen dat UNRWA zich voorgeschoteld gekregen ziet. Maar de heer Ceder weet ook, misschien wel beter dan ik, dat de noden daar zo groot zijn dat deze middelen echt essentieel zijn. De hoop bij UNRWA is ook dat als Nederland bereid is om dit te doen, ook andere Europese lidstaten bereid zijn om dat vervolgens te volgen.

Twee. U hebt het over een afspraak, meneer Ceder. In alle eerlijkheid, mijn afspraak is dat ik het coalitieakkoord uitvoer. Ik weet dus niet zo goed over welke afspraak u het heeft; dat moet u mij misschien vertellen. Ik voer het coalitieakkoord uit zoals het er ligt. U zegt dat dit geen dilemma is, maar ik zeg nogmaals dat dit toch wel een dilemma is. Dat zeg ik in alle eerlijkheid. Er lagen al Kamervragen en vragen van humanitaire hulporganisaties. Die wilden van mij weten: staat dat of staat dat niet? Ja, dat staat. Ik heb dat willen doen op een manier die u niet zou verrassen, zodat u daar voor het debat kennis van kon nemen. Op die manier kunnen wij daar in het debat met elkaar over praten en kunt u daar ook over stemmen. Ik respecteer het budgetrecht volkomen. In de huidige begroting, die waar u over heeft gestemd, zit deze verhoging niet.

Minister Sjoerdsma:

Twee dingen. Ten eerste neem ik de zorg van de heer Ceder mee. Ten tweede is er op dit moment natuurlijk steun voor het budgettair kader. Er is ook steun voor de begroting. Wat wij zullen moeten doen — voor alle duidelijkheid: dat is ook wat ik heb geprobeerd te doen — is zoeken naar meerderheden. Ook voor dit voornemen zal ik dus moeten zoeken naar meerderheden. De heer Ceder presenteert dit als een voldongen feit — dat snap ik ook goed — maar het is een voornemen. Dit is wat het kabinet wil doen en wat in het coalitieakkoord staat. U heeft de gelegenheid om u daar ook in dit debat over uit te spreken. Als u het er niet mee eens bent … Ik hoor u goed: u vindt het geen goed plan. Dat neem ik ook mee. Tegelijkertijd is het zo dat u de gelegenheid krijgt om daarover te stemmen. Dan ben ik afhankelijk van meerderheden; daar heeft u helemaal gelijk in. We zullen moeten zien waar die meerderheden in september liggen. Maar op dit punt heb ik, als ik deze Kamer zo rondkijk, er vertrouwen in dat die steun er is.

Minister Sjoerdsma:

Misschien is het goed om ook hierbij het dilemma te delen. Ik heb deze begroting geërfd van een vorig kabinet. Het debat over de begrotingsbehandeling is gevoerd door mijn voorgangster. De amendementen en de moties zijn door mijn voorgangster van appreciaties voorzien. Wat heb ik gedaan? Ik heb bij eenieder van u waarmee het gelukt is contact op te nemen, mijn oor te luister gelegd naar de wensen, niet meer en niet minder dan dat. Vervolgens heeft u gestemd over de begroting en besloten de begroting een meerderheid te geven. Ik heb uw partij, maar ook GroenLinks-Partij van de Arbeid en andere partijen goed gehoord. Die stemverklaringen over hoe u denkt over deze begroting in algemene zin en over wat uw voorwaarden zijn voor steun, zijn helder gehoord. Dat betekent wat mij betreft dat dat gesprek niet voorbij is. Ik ben gisteren in de Eerste Kamer geweest, waar ik overigens ook steun proefde voor dit voornemen met betrekking tot UNRWA, maar waar ook vanuit verschillende zijden helder werd neergelegd aan welke randvoorwaarden deze begroting dient te voldoen voor steun. Ik heb me te verhouden tot de randvoorwaarden die door uw beide Kamers worden neergelegd. De randvoorwaarden die er nu liggen, zijn helder. Voor de randvoorwaarden van de Eerste Kamer zal ik in de handen zijn van de Eerste Kamer. Ook daar zal ik weer uitgebreid koffiedrinken om ervoor te zorgen dat ik precies weet hoe dat zit.

Minister Sjoerdsma:

De specifieke vragen die zien op UNRWA heb ik afgehandeld, maar ik kan uiteraard mijn best doen om de specifieke vragen die over andere blokjes zijn gesteld alvast schriftelijk te beantwoorden.