91e vergadering, dinsdag 1 september 2026

De voorzitter:

Ik open de vergadering van dinsdag 1 september 2026. Van harte welkom terug, allemaal.

De voorzitter:

Aan de orde is het mondelinge vragenuur. Aan de orde zijn vragen van mevrouw Van der Plas, namens de fractie van de BBB, aan de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, die ik van harte welkom heet in de Kamer. Als zij zover is, is het woord aan mevrouw Van der Plas.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Als u even wilt wachten met de knop indrukken die de tijd laat lopen, wil ik eerst even zeggen dat ik het fijn vind om iedereen weer in goede gezondheid hier terug te zien. Dat hoeft natuurlijk niet altijd zo te zijn, namelijk. Dat geldt dus ook voor de mensen op de publieke tribune: fijn dat u er bent. Dan ga ik van start.

Voorzitter. Het gaat over vijf vergunningen, over legale, onherroepelijke vergunningen, van boeren die jarenlang alles hebben gedaan wat de overheid van hen vroeg. Ze hebben zelfs nog meer dan dat gedaan. Die vergunningen worden gewoon maar eventjes ingetrokken. Althans, dat is het voornemen van de provincie Noord-Brabant. Dat is natuurlijk te zot voor woorden. We leven inmiddels in zo'n gekkenhuis in Nederland … In dit geval zijn het boeren, maar morgen kunt u het allemaal zijn, want een vergunning staat in Nederland eigenlijk gewoon op de richel. Je kunt die zomaar even kwijtraken.

Daarover heb ik een aantal vragen aan de minister. De minister gaf aan dat hij het allemaal erg spijtig vond, en zielig en jammer voor die mensen, maar dat de rechter dit vorig jaar in een uitspraak heeft gevraagd. Ik wil de minister als eerste vragen waarom hij hierover jokt. Dan zeg ik het even heel netjes. Dat staat namelijk helemaal niet in de uitspraak van de rechter. De rechter heeft gezegd dat er een zorgvuldig besluit genomen moest worden en dat er in gesprek gegaan moest worden. Dat is wat de boeren hebben gedaan. In de rechterlijke uitspraak staat niet dat vergunningen worden ingetrokken. Die vraag zou ik als eerste beantwoord willen zien.

Minister Van Essen:

Voorzitter. Misschien is het, voordat ik die vraag letterlijk ga beantwoorden, goed om vanaf deze plek te zeggen dat de uitspraak dat iedereen zomaar vergunningen kan kwijtraken, een onjuiste voorstelling van zaken is. Voor de vijf boeren over wie het hier gaat, lag al drie jaar een intrekkingsverzoek bij de provincie Noord-Brabant. Op het moment dat er al intrekkingsverzoeken liggen, loop je met elkaar een traject af dat er uiteindelijk toe kan leiden dat het bevoegd gezag bepaalde keuzes moet maken. Het bevoegd gezag is in dit geval de provincie Noord-Brabant. Maar dat dat overal zomaar aan de orde zou kunnen zijn, wil ik echt als eerste weersproken hebben.

Dan was er een vraag over mijn uitlatingen. Deze zomer heb ik drie dingen gezegd. Ik heb gezegd dat het heel ellendig is voor de ondernemers in kwestie. Dat is het ook. Dat hebben we, denk ik, kunnen zien en kunnen ervaren. Ik heb ook gezegd dat dit juist is wat we willen voorkomen. In het debat hier en in de maatregelenbrief van 26 juni heb ik ook aangegeven dat er 217 intrekkingsverzoeken bestaan en dat we dat pakket als de wiedeweerga in wetgeving moeten omzetten om juist dit te voorkomen. Wij willen dit dus niet. Uiteindelijk heb ik ook aangegeven, ook na vragen van Kamerleden, dat we alles op alles moeten zetten om dat te voorkomen.

Minister Van Essen:

Ik heb daar zelf in die zin geen mening over. Het is het bevoegd gezag dat een rechterlijke uitspraak vertaalt naar een handeling die het bevoegd gezag moet doen. Ik ben hier niet het bevoegd gezag. Ik heb wel een mening over wat we te doen hebben, namelijk dit voorkomen.

Minister Van Essen:

Het is uiteindelijk aan het bevoegd gezag, Brabant in dit geval, om een oordeel te vellen. Dat hier drie jaren aan vooraf zijn gegaan, dat er een intrekkingsverzoek is gekomen en dat de rechter een uitspraak heeft gedaan op basis waarvan het bevoegd gezag, in dit geval de provincie Noord-Brabant, moet handelen, staat volgens mij buiten kijf. Dat staat gewoon vast. Als zij daar een besluit in nemen, dan kan ik daar een mening over hebben, maar dan is dat besluit wel het gevolg van een rechterlijke uitspraak.

Minister Van Essen:

Alle alternatieve onderzoeken hebben dit inderdaad aangegeven. Ik vind, zoals ook in onze Kamerbrief staat, dat je het trappetje van Remkes moet aflopen. Dat is ook een afspraak die we met allerlei sectorpartijen hebben gemaakt: in gebiedsprocessen moeten ondernemers de keuze hebben. Als ik de indruk heb dat dit onvoldoende naar voren komt, dan vind ik dat ik naar voren moet stappen om te zeggen dat dit is wat we in de Kamerbrief hebben besproken en dat dit ook is wat ik verwacht van de provincie.

Dat hebben we vervolgens ook in een Statenbrief aan de Provinciale Staten van Brabant terug kunnen lezen: het bevoegd gezag, te weten de Gedeputeerde Staten, gaat die opties onderzoeken en bespreken; de gedeputeerde in kwestie gaat ook op bezoek bij de ondernemers om het gesprek daarover te voeren.

Volgens mij hebben we concreet bereikt dat dit hoger op de agenda staat en dat die gedeputeerde dit ook daadwerkelijk doet. Alles op alles zetten betekent ook dat wij vanuit het ministerie alle hulp aan provincies bieden die we maar kunnen bieden om ervoor te zorgen dat het maatregelenpakket dat voorligt, dat ik in een spoedwet aan u ga voorleggen, zodanig in een verweerlijn kan worden omgezet dat we dit soort handhavings- en intrekkingsverzoeken kunnen voorkomen.

Minister Van Essen:

Ik ben niet het bevoegd gezag. Provincies zijn het bevoegd gezag in dezen; zo hebben wij dat in Nederland afgesproken. Ik heb eigen helemaal geen twijfel dat ook de andere provincies die ik spreek dit soort zaken gewoon willen voorkomen en dat zij eigenlijk ook van ons vragen: "Rijk, doe je werk. Zorg dat je dat pakket zo snel mogelijk in wetgeving omzet, want dan kunnen wij dit soort verzoeken afwijzen. Als we samen die redeneerlijn bouwen, hebben we daar goed vertrouwen in." Maar nogmaals, ik ben niet degene die uiteindelijk moet reageren op de handhavings- en intrekkingsverzoeken.

Minister Van Essen:

Dat is onzin. Dat is onzin, omdat ik nog erg weinig heb gezien dat een maatregelenpakket dat op 26 juni in een beleidsbrief wordt gepresenteerd, al in oktober tot spoedwetgeving leidt. Dat is ook "alles op alles". Dat is je rol pakken. Provincies hebben hier een rol; die moeten reageren op dit soort verzoeken. Maar wij hebben hier ook een rol om te zorgen dat het Rijk zijn aandeel doet. Als we dat eerder hadden gedaan, drie jaar geleden — dit verzoek ligt er namelijk drie jaar — hadden we hier ook niet met mekaar gezeten.

Minister Van Essen:

Ik denk dat de gedeputeerde in de Statenvergadering, in het spoeddebat dat ze daar in Brabant hebben gehad, heeft gereflecteerd op precies het punt dat mevrouw Van der Plas hier aansnijdt en dat zij haar excuses heeft aangeboden. Ik denk dat het goed is dat ze langs deze ondernemers gaat.

Minister Van Essen:

Het verband is uiteindelijk dat je, om dit soort handhavingsverzoeken af te kunnen wijzen, een onderbouwing moet hebben van waarom de staat van instandhouding van de natuur erop vooruitgaat of geborgd is. Dan is het dus nodig dat een provincie kan verwijzen naar de maatregelen die het Rijk neemt. Ze kunnen zelf maatregelen nemen, maar het Rijk heeft ook maatregelen te nemen. Het verband daartussen is dat als wij ons pakket juridisch geborgd hebben, het duidelijk is wat de Rijksoverheid doet om onder andere stikstofuitstoot te reduceren en te zorgen dat die natuurgebieden in goede staat van instandhouding zijn. Dan kun je onderbouwd aangeven wat je doet, en daardoor kun je een handhavingsverzoek afwijzen. Dat is precies waar we in het Kamerdebat ook met elkaar over hebben gesproken. Dat laat zien dat we zo gauw als het kan, zo snel als het kan, dat maatregelenpakket in wetgeving om moeten zetten.

Minister Van Essen:

De "alles op alles" die ik heb aangegeven in reactie op Kamervragen van de heer Koorevaar en mevrouw Van der Plas heeft juist in zich dat we bij dit pakket doen wat … Dat doen we zodat boeren erop kunnen vertrouwen dat een belangrijk fundament onder hun bedrijven — want dat is een Nb-vergunning — niet om de haverklap aangetast kan worden. Ik vond het ook fijn dat de Kamervragen van de heer Koorevaar mij die kans boden, want zo zit ik erin en zo zit ons pakket erin. Als dat niet duidelijk is bij ondernemers, moeten we de kans benutten om precies onze insteek duidelijk te maken, namelijk dat ondernemers erop moeten kunnen vertrouwen dat een Nb-vergunning in beginsel een fundament onder hun bedrijf kan zijn. Dat heb ik deze zomer gedaan.

Minister Van Essen:

De provincie gaat natuurlijk zelf over hoe zij de sessies organiseert. Als minister heb ik daar geen invloed op, dus ook niet op het wel of niet besloten doen, net zoals u dat in de Kamer kunt besluiten. Ik heb niet het idee dat daar grote geheimen zijn verteld of dat daar allerlei partijen bij aangeschoven zijn. De Statenleden zijn bijgepraat door de provincie en er zijn wat vragen gesteld aan het ministerie van LVVN.

Minister Van Essen:

Het is een bijeenkomst van de Provinciale Staten van Brabant. Ik ga niet over hoe zij hun vergaderingen organiseren of over wat besloten is en wat niet. Ik ga wel over het volgende. Als men vraagt "mochten er vragen aan de landelijke overheid komen, kan er dan iemand van LVVN aanwezig zijn?", dan zeg ik, net als wanneer uw Kamer vraagt om ambtelijke bijstand of om een technische sessie: ja, tuurlijk. Wat mij betreft hebben we geen geheimen.

Minister Van Essen:

Mijn reden om ook een van de pluimveehouders te bezoeken, was juist om te horen hoe dit proces is gelopen. Dat contact was wat mij betreft niet eenmalig. We hebben, als ik het me goed herinner, ook nummers uitgewisseld en manieren gezocht om contact te houden. Mochten er signalen zijn die voor mij heel relevant zijn om te horen, dan kan de ondernemer die delen. Ik zal bij hen informeren hoe zij het contact, op basis van de motie die daar is ingediend door onder andere de VVD-fractie, hebben ervaren.

Minister Van Essen:

Ja, er gaan grote veranderingen plaatsvinden. Dat is ook de reden dat we zien wat er gebeurt in de landelijke gebieden en dat er signalen naar ons toe komen. Ik vind het wel belangrijk dat een provincie het maatregelenpakket kan meerekenen en meewegen in de afweging die zij te maken heeft. We hebben bijvoorbeeld aangegeven dat we begin volgend jaar met normen voor de intensieve veehouderij willen komen. Ik wil heel graag dat de Tweede Kamer in oktober de spoedwet aanneemt. Hetzelfde geldt voor de Eerste Kamer. Die zaken zijn zo fundamenteel voor hoe we handhavingslijnen en handhavingsverweren opstellen dat ik wil dat Brabant die meeweegt in hoe ze uiteindelijk het besluit nemen. Zij nemen dat besluit. Zij gaan over het aflopen van het trappetje van Remkes. Maar ik vind niet dat je zulke grote stappen zou moeten negeren in het beoordelen van deze verzoeken. Daar heeft mijn reactie op toegezien. Dat laat onverlet dat daar veel staat te gebeuren.

Minister Van Essen:

Dat is helemaal afhankelijk van welke stappen op het trappetje van Remkes en welke besluiten de Gedeputeerde Staten nemen. Als ze met innovaties komen, dan is er een heel ander perspectief op de natuurwinst dan wanneer er sprake is van verplaatsing of stoppen. Het is heel moeilijk om daar nu antwoord op te geven, terwijl de gesprekken met de ondernemers lopen.

Minister Van Essen:

Dit zijn een paar vragen in één. Ja, hulp aan ondernemers is superbelangrijk. Dat zit ook in de uitwerking van het pakket. Daar zitten miljarden in voor ondersteuning aan ondernemers. Dat is superbelangrijk. Dat geldt hopelijk ook straks voor de begroting, die u mag goedkeuren. Zoals ik heb aangegeven, vind ik dat de provincies alles op alles moeten zetten om dit te voorkomen. Dit is een oproep aan ons allen om het pakket snel aan te nemen en een oproep aan de provincies om het te doen. We ondersteunen de ondernemers met subsidies en we ondersteunen de provincies met verweerlijnen op basis van het pakket.

Minister Van Essen:

Ik vind het belangrijk om te reageren op wat mevrouw Keijzer net zei, namelijk dat het pakket heel wat betekent voor boeren. Dat realiseer ik me als geen ander. Ik woon op een plek waar je, waarschijnlijk net als velen van u, eerst langs vele vlaggen, makelaarsborden en noem het maar op mag. Tegelijkertijd is dit pakket nodig om het onderwerp te voorkomen waar we het nu over hebben, namelijk intrekkingsverzoeken. Dat is mijn motivatie en volgens mij zou dat de motivatie van ons allen moeten zijn.

Minister Van Essen:

Laat ik beginnen met te zeggen — dat hebben we allebei ook eerder in een ander debat over een andere natuurvergunning geconstateerd — dat ik het beeld verschrikkelijk vind dat de ene ondernemer in Nederland wel wordt geholpen maar de andere niet. Ik zal er alles aan doen om me daartegen te verzetten, want volgens mij moet iedereen gelijk behandeld worden. Dat vindt iedereen in dit huis. De instructieregels die er gaan komen, zien er juist op dat het pakket dat we hebben zodanig wordt vormgegeven dat je niet meer in deze situatie komt, omdat de provincies in staat worden gesteld om datgene te voorkomen wat we in Noord-Brabant hebben gezien. Op die manier geef ik invulling aan mijn stelselverantwoordelijkheid, want de provincies hebben een landelijk pakket nodig om ervoor te zorgen dat datgene wat we in Noord-Brabant hebben gezien, niet ook op andere plekken gaat ontstaan.

Minister Van Essen:

Dat laatste kan ik alleen bevestigen op basis van uitspraken die ik hoorde van de gedeputeerde van Brabant. Wat betreft het eerste punt dat mevrouw Ouwehand aansnijdt: volgens mij heeft u mij op deze plek, in interviews en op andere plekken heel vaak horen zeggen dat natuurherstel de enige weg vooruit is. Ik blijf achter die uitspraak staan. Dat is ook hoe ik ernaar kijk.

Minister Van Essen:

Daar zat geen vraag in, voorzitter. Dank voor de overweging.

Minister Van Essen:

Zoals ik net heb gezegd: dit verzoek lag er al drie jaar. Al drie jaar hadden wij de tijd om een maatregelenpakket neer te leggen dat dit voorkomt. Ik vind het in die zin een valse voorstelling van zaken om te doen alsof het iedereen zou kunnen overkomen. Er gaat tijd overheen. Er gaan juridische procedures overheen. Als wij hier onze verantwoordelijkheid nemen, wat we doen met dit maatregelenpakket, dan behoort dat tot het verleden.

Minister Van Essen:

Volgens mij heeft mevrouw Van der Plas zelf een keer aangegeven dat je garantie krijgt op een wasmachine bij de MediaMarkt. Maar dit is een uitzonderlijke casus. Hier gaan jaren aan vooraf, waarin ook juridische uitspraken worden gedaan en de rechter er een oordeel over velt. Dit is dus niet iets wat elke ondernemer mee kan maken. Dat is het absoluut niet.

De voorzitter:

Ik geef het woord aan de heer Mohandis, voor zijn vragen namens de fractie van PRO aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, die ik van harte welkom heet in de Tweede Kamer. Goed dat u er bent. Meneer Mohandis, als u zover bent, dan heeft u het woord. Mag ik aandacht voor de heer Mohandis?

De heer Mohandis (PRO):

Voorzitter, dank u wel. Hoeveel gele kaarten kan een publieke omroep krijgen? Mijn vragen gaan vandaag over een publieke omroep, Ongehoord Nederland, die al zo veel gele kaarten aan de broek heeft dat ik mij inmiddels afvraag wat een gele kaart voorstelt. Afgelopen zomer was er een extra dieptepunt door Hitlerverheerlijking bij deze omroep. Elke omroep staat het vrij om buiten het bestel, zonder publiek geld, content te maken. Voor elke omroep geldt dat als hij gesanctioneerd wordt — en dat is deze omroep tig keer, door het Commissariaat voor de Media, door de Ombudsman en door de NPO; er is een heel rapport — het tijd wordt om een keer in te grijpen. Ik vraag deze minister wanneer het volgens haar tijd is om de omroeplicentie van deze omroep, die alle krediet heeft verspeeld en tijdens de tijdelijke vergunning niet heeft bewezen dat hij bijdraagt aan het publieke bestel, in te trekken. Graag een concrete reactie.

Minister Letschert:

Goedemiddag, meneer de voorzitter. Allereerst het volgende. Ik kreeg afgelopen zomer het fragment opgestuurd tijdens mijn zomervakantie, hoog in de bergen. Ik ben me echt kapot geschrokken van het fragment rondom Hitler en de discussie die er in het programma werd gevoerd. Ik heb al eerder gezegd, ook na vragen vanuit de media vorige week, dat het werkelijk verwerpelijk en schandalig is dat dit fragment op deze manier naar buiten is gekomen. Als ik zie hoeveel meldingen over dit fragment zijn binnengekomen en hoeveel mensen hierdoor zijn gekwetst, denk ik dat we hier, in deze Kamer, allemaal veel afstand nemen van wat we daarin gezien hebben.

We hebben afgelopen jaar nog veel meer gezien rondom Ongehoord Nederland. We hebben een rapport gekregen van een evaluatiecommissie. Daarin is aangegeven dat de journalistieke kwaliteit ernstige zorgen baart. We hebben de sancties van het Commissariaat voor de Media gezien. Net voor de zomer heb ik een brief gekregen van het College van Omroepen. Dat heeft bij het bestuur van de NPO, waar de brief aan was gericht, aangegeven dat het geen bereidheid meer heeft tot inhoudelijke samenwerking. Ik heb toen gewacht op de NPO om te horen hoe die op de brief ging reageren. Die brief heb ik na de zomer gekregen. In de media heeft u daarover een statement kunnen lezen. De NPO heeft daarin aangegeven dat zij zorgen hebben over de samenwerkingsbereidheid binnen het bestel en dat zij zich zorgen maken over de manier waarop er de afgelopen periode bereidheid was tot die samenwerking. Tegelijkertijd, ten aanzien van de juridische interpretatie, kan de NPO mij nu verzoeken om tot intrekking over te gaan. Daar hadden zij nog vragen over en die wilden zij in een gesprek met mij toelichten. Dat gesprek heeft inmiddels plaatsgevonden. Daarbij heb ik gevraagd wat de juridische interpretatie is die zij in de Mediawet lezen.

Wat er nu gaat gebeuren, is dat de NPO een reactie gaat geven op de ontstane situatie. Afgelopen vrijdag — het is nu dinsdag — is er weer een brief gekomen van het College van Omroepen. Daarin verzoekt het de NPO om over te gaan tot het indienen van een verzoek aan mij om de intrekking van de erkenning te overwegen. Dat verzoek heb ik op dit moment niet. U kent de Mediawet als geen ander. De Mediawet geeft een aantal mogelijkheden waarop een minister kan overgaan tot intrekking van de erkenning van een omroep. U moet weten dat dat een zwaarwegend besluit is. We hebben niet voor niets in onze Grondwet de persvrijheid geborgd. Ook in de Mediawet is vrij scherp ingekaderd wanneer een minister kan of moet besluiten tot intrekking.

Het verzoek dat ik net noemde, ligt er dus niet. Er liggen op dit moment twee sancties van het Commissariaat voor de Media. Er liggen heel veel zorgen, ook bij uw Kamer, die ik begrijp. Het is nu aan mij om uiteindelijk tot een finale afweging te komen. Toen ik hier afgelopen vrijdag vanuit de media vragen over kreeg, heb ik gezegd dat ik vóór het debat van 25 september, waarin wij over de herziening van het nieuwe mediastelsel gaan praten, mijn reactie op de hele ontstane gang van zaken ga geven. Dat is dus binnen nu en twee weken.

Minister Letschert:

Ik begrijp helemaal dat de bal nu bij mij ligt. Ik heb u aangegeven dat ik op heel korte termijn, ruim voor het debat, mijn reactie geef op deze situatie.

Minister Letschert:

Nogmaals, meneer de voorzitter, dat vergt ook een zorgvuldige afweging. We hebben hier te maken met aan de ene kant het waarborgen van de persvrijheid en aan de andere kant een omroep die de integriteit van het bestel zwaar onder druk zet. Die afweging ben ik aan het maken. Ruim voor het debat krijgt u van mij de finale reactie daarop.

Minister Letschert:

Als ik in uw schoenen zou staan, zou ik precies hetzelfde doen. Tegelijkertijd ben ik als minister ook verantwoordelijk voor een zorgvuldig doorlopen proces. Daar zit ik middenin. Nogmaals, ruim voor het debat gaat u van mij een reactie krijgen.

Minister Letschert:

Gaat de heer Mohandis een reactie krijgen.

Minister Letschert:

Daar kunt u van uitgaan.

Minister Letschert:

Ik zei net aan het begin dat het Hitlerfragment verwerpelijk, schandalig, kwetsend en onnodig is. Er zijn ook meldingen over binnengekomen bij de Ombudsman, die uiteindelijk gaat over de schending van de journalistieke normen. Het is niet aan mij om die afkeuring hier in die hoedanigheid juridisch te maken. Dat ligt bij de Ombudsman en uiteindelijk is het aan het Commissariaat voor de Media om daarop toe te zien. Volgens mij heb ik hier al voldoende geuit wat ik zelf van dat fragment vind.

Minister Letschert:

Ik heb net proberen uit te leggen dat ik me echt voor kan stellen dat u vanuit uw positie de druk hier wil opvoeren. Tegelijkertijd ben ik er als minister ook verantwoordelijk voor om hier een zorgvuldig proces op in te regelen. Volgens mij doe ik dat met heel veel spoed, want ik heb u ook aangegeven dat u ruim voor het debat dat voor eind september gepland staat van mij een reactie gaat krijgen. Ik ben daarin alle zorgvuldigheid maar ook de ernst van de situatie aan het meewegen.

Minister Letschert:

In diezelfde periode komt er ook een wetsvoorstel dat in internetconsultatie gaat, over de herziening van het gehele mediabestel. We zullen ook in het debat dit gesprek met elkaar gaan voeren. Dat debat staat gepland op 24 september.

De voorzitter:

Ik nodig de heer Heutink uit naar het spreekgestoelte te komen, voor zijn vragen namens de Groep Markuszower aan de minister van Klimaat en Groene Groei, die ik van harte welkom heet in de Tweede Kamer. Als u zover bent, meneer Heutink, dan heeft u het woord.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Voorzitter. Ik hoop dat u een warme zomer heeft gehad, want het is de vraag of mensen in Nederland het in de winter überhaupt nog wel warm gaan krijgen en of ze de energierekening nog kunnen betalen. De Nederlandse gasvoorraad is namelijk historisch laag en dat in tijden waarin gas al peperduur is en het maar de vraag is of er überhaupt nog voldoende gas te krijgen is.

Voorzitter. Dit kan eigenlijk niet als een verrassing komen. Deze minister is maar een keer of 66 gewaarschuwd, door deze Kamer, door Gasunie, door onze fractie; noem ze allemaal maar op. Maar het antwoord van de minister heeft ons állemaal gerustgesteld. Ze zei namelijk er vertrouwen in te hebben dat de gasvoorraden op tijd zouden zijn aangevuld voor de komende winter. Nou, als een D66'er zegt ergens vertrouwen in te hebben, dan weet je direct al één ding: dit gaat mis; dit gaat gruwelijk mis. Precies dat gebeurt hier, want niet veel later vertelde Gasunie ons dat de vuldoelen niet gehaald gaan worden. Voor de duidelijkheid: Gasunie zegt dus letterlijk dat als het de komende winter echt koud wordt, het maar de vraag is of er voldoende gas is. De minister bleef echter doodleuk herhalen dat ze er vertrouwen in heeft dat het allemaal wel goedkomt.

Voorzitter. Mijn eerste vraag is: waar is dat vertrouwen op gebaseerd? Of is dit net zo'n metafoor als de door D66 beloofde tien steden?

Minister Van Veldhoven-van der Meer:

Dank u wel, voorzitter. Laat ik hier nog een keertje heel helder, klip-en-klaar zeggen: deze winter gaat er in Nederland, in huizen, ziekenhuizen of bejaardenhuizen, geen enkele kachel uit door een gebrek aan gas. Daar heb ik alle vertrouwen in omdat EBN, ons staatsgasbedrijf, om het maar even huiselijk te zeggen, voldoende vult om dat te garanderen. We liggen voor die vulling op schema.

Minister Van Veldhoven-van der Meer:

De heer Heutink heeft het nu — dat weet hij ook — over een extreme winter waarin er bovendien uitval van bronnen is. We hebben in Nederland niet alleen de gasopslagen, maar ook pijpleidingen en boten waarmee we lng naar Nederland kunnen krijgen. Dat is nu bijvoorbeeld een stuk meer dan dat we hadden tijdens de Oekraïnecrisis. Toen zijn er ook geen kachels in huishoudens uitgevallen door een tekort aan gas. Gasunie, onze landelijke beheerder, zegt: er zijn voldoende bronnen van gas voor de komende winter, zoals de nationale productie, de import via pijpleidingen en lng, zeker in samenhang met de hoeveelheid gas waarvan de overheid zorgt dat die gevuld wordt.

Minister Van Veldhoven-van der Meer:

Ik herhaal het nog een keer: er gaat deze winter in Nederland in geen enkel huis, en ook niet in een ziekenhuis of een bejaardentehuis, een kachel uit door een tekort aan gas. Dat kan ik garanderen omdat wij voldoende gas in onze opslagen opslaan. Dat doen we niet omdat de heer Heutink ons daarvoor gewaarschuwd heeft; dat doen we omdat er besloten is om bijna een miljard euro op de begroting te reserveren zodat ons gasstaatsbedrijf die vulopdracht kan uitvoeren. Zij liggen op schema om het vuldoel dat wij hun gesteld hebben, ook te halen: 80 terawattuur, plus nog 5 voor een noodvoorraad. Inmiddels heeft de Europese Commissie, om te voorkomen dat de prijzen skyhigh gaan, lidstaten zelfs opgeroepen om hun vuldoelen wat te matigen. Ze zijn namelijk bang dat de prijzen anders onnodig omhoog gaan. Daar wil het kabinet ook oog voor hebben.

Minister Van Veldhoven-van der Meer:

Het kabinet heeft met de inwoners van Groningen een heldere afspraak gemaakt: we gaan het Groningenveld niet opnieuw openen en de onzekerheid voor al die mensen daar niet weer enorm vergroten. We zorgen er op andere manieren voor dat er voldoende gas is. Nogmaals: er is voor deze winter voor al die huizen, ziekenhuizen en bejaardentehuizen voldoende gas. Dat kan de overheid garanderen.

Minister Van Veldhoven-van der Meer:

U heeft mij niet horen praten over meer gas, maar over voldoende gas. Stap voor stap gaat de gasconsumptie in Nederland namelijk naar beneden. We hebben daar dit voorjaar ook ruim extra middelen voor uitgetrokken. Aan de ene kant willen we kwetsbare huishoudens beschermen tegen heel hoge prijzen. Aan de andere kant maken we extra middelen vrij voor isolatie, want inderdaad: als de gasprijs hoger wordt, loont het nog meer om dat te doen.

Ik hoop trouwens ook dat u heeft gezien dat ik afgelopen vrijdag op werkbezoek was bij een fantastisch windmolenpark vlak voor de Nederlandse kust, het meest innovatieve windmolenpark van heel Europa, geloof ik. Er is daar ook extra aandacht voor bijvoorbeeld de bescherming van vogels en zeeleven. Zo bouwen we aan meer duurzame energie en daarmee worden we — daar zijn mevrouw Van Oosterhout en ik het helemaal met elkaar over eens — minder afhankelijk van de import van fossiele brandstoffen, en dat is ook hard nodig. Ook de afgelopen zomer heeft ons weer duidelijk laten zien wat de ernstige consequenties kunnen zijn als we dat niet voldoende doen.

Minister Van Veldhoven-van der Meer:

De heer Grinwis noemt een van de specifieke omstandigheden van dit jaar, namelijk dat de gasopslagen inderdaad leeg opgeleverd moesten worden voordat we weer aan de vultaak konden beginnen. De vraag die hij stelt, is eigenlijk de vraag hoe we dat langjarig beter met elkaar gaan organiseren. Daarmee vraagt hij naar strategisch gasbeleid. Ik heb de Kamer toegezegd hierover na de zomer met een brief te komen. Die brief is bijna klaar en ik hoop daarover spoedig met de Kamer in gesprek te gaan. Daarbij gaat het niet alleen over de vraag of we deze winter voldoende gas hebben, maar ook over de vraag hoe we hier als Nederland verstandig mee omgaan in een veranderde wereld, met andere omstandigheden, met een energiemix die aan het veranderen is, waarbij we garanties geven, maar ook nadenken over wat het ons kost. Daarin moeten we samen een verstandig besluit nemen. Ik kijk uit naar het gesprek met de Kamer hierover.

Minister Van Veldhoven-van der Meer:

Een terechte vraag, en het is belangrijk dat we ook daarop een helder antwoord geven. In zo'n situatie treedt het Nationaal Crisisplan Gas in werking. Daarin staat heel duidelijk dat de huishoudens, ziekenhuizen en bejaardentehuizen tot op het allerlaatst beschermd zijn. Als we kijken naar het volume dat die nodig hebben, kunnen we ook zeggen dat er daarvoor in ieder geval genoeg in de opslagen zit. Daarom durf ik dat zo te zeggen.

Minister Van Veldhoven-van der Meer:

Die Europese context is inderdaad heel erg belangrijk. Daarom stuurt de Europese Commissie er ook op dat al die landen voldoende hun doelstellingen halen. De Europese Commissie wil echter niet opnieuw van dat soort enorme prijspieken, zoals we die hebben gezien tijdens de Oekraïnecrisis, toen de prijs echt naar €300 ging. Daarom hebben ze alle landen ertoe opgeroepen om toch een net iets minder ambitieus doel neer te zetten en ervoor te zorgen dat er voldoende vulling is, maar wel zonder dat we de prijs kunstmatig opdrijven, want daar hebben al die huishoudens en bedrijven ook weer veel last van. Dat is dus de reden.

Minister Van Veldhoven-van der Meer:

Daarom wil ik heel helder zijn en is het ook van belang dat we vervolgens met elkaar die helderheid verder uitdragen. Het kabinet heeft gezegd: we gaan niet in Groningen opnieuw boren, want die onzekerheid willen we Groningers niet opnieuw aandoen. Volgens mij zijn we vanaf het voorjaar heel consistent geweest in die boodschap. Laten we dus niet net doen alsof dat nog steeds zo boven de markt hangt.

Dan de vraag of er voldoende gas is. Daarom ben ik begonnen met het antwoord te geven dat in geen huishouden in Nederland deze winter door een tekort aan gas de kachel uitgaat. Daar hebben we voldoende gas voor in de opslagen. Daarvoor zorgt ons staatsgasbedrijf, dat aan het inkopen is. We laten dat niet aan de markt over. Daar zorgen we zelf voor.

Minister Van Veldhoven-van der Meer:

Ik denk dat dat een heel mooi gezamenlijk streven is. Ik kijk ook uit naar de gesprekken met de Kamer daarover. Ik denk dat het heel belangrijk is dat we ervoor zorgen dat we minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen en dat dat inderdaad ook geldt voor met name huishoudens met een smallere beurs. Zij moeten niet blijven zitten met een hoge rekening, terwijl de rest wel over kan.

Minister Van Veldhoven-van der Meer:

Ik denk dat de realiteit is dat we afhankelijk zijn van de internationale gasmarkt. Zelfs als je in Nederland pompt, wordt het gas verkocht op een wereldwijde markt, dus wordt daar ook de prijs gesteld. Met de hoeveelheid die wij in Nederland consumeren of produceren, kunnen we daar geen invloed op uitoefenen. Maar dat betekent wel dat het belangrijk is dat we met elkaar goed oog houden voor kwetsbare huishoudens. Daarom heeft het kabinet dit voorjaar ook extra geld gestort in het armoedenoodfonds, zodat we ervoor zorgen dat we ook die huishoudens kunnen helpen. Verder helpt isoleren voor iedereen dus veel meer.

Dank u wel, voorzitter.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering en verzoek u uw plaatsen in te nemen, voor een bijzonder moment, namelijk de beëdiging van een nieuwe ambtsgenoot. Daarvoor geef ik als eerste het woord aan de heer Ellian, tot het uitbrengen van verslag namens de commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven.

De heer Ellian (voorzitter van de commissie):

De beste manier om het parlementaire jaar te beginnen, zullen we maar zeggen.

Voorzitter. De commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven heeft de stukken onderzocht die betrekking hebben op mevrouw I. al Biyati te Obdam. De commissie is tot de conclusie gekomen dat mevrouw I. al Biyati te Obdam terecht benoemd is verklaard tot lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.

De commissie stelt u daarom voor om haar toe te laten als lid van de Kamer. Daartoe dient zij wel eerst de eden, zoals die zijn voorgeschreven bij de Wet beëdiging ministers en leden Staten-Generaal, af te leggen.

De commissie verzoekt u tot slot om de Kamer voor te stellen het volledige rapport in de Handelingen op te nemen.

Het was weer een genoegen, voorzitter.

De voorzitter:

Het genoegen was wederzijds. Ik dank de commissie voor haar verslag en stel voor, dienovereenkomstig te besluiten.

De voorzitter:

Ik verzoek de leden en de overige aanwezigen in de zaal en op de publieke tribune, voor zover dat mogelijk is, te gaan staan.

Mevrouw al Biyati is in het gebouw der Kamer aanwezig om de voorgeschreven eden af te leggen.

Ik zie dat de griffier al bezig is haar binnen te leiden.

De voorzitter:

De door u af te leggen eden luiden als volgt.

"Ik zweer dat ik, om tot lid van de Staten-Generaal te worden benoemd, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd.

Ik zweer dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen.

Ik zweer trouw aan de Koning, aan het Statuut voor het Koninkrijk en aan de Grondwet.

Ik zweer dat ik de plichten die mijn ambt mij oplegt getrouw zal vervullen."

Mevrouw Al Biyati (FVD):

Zo waarlijk helpe mij God almachtig.

De voorzitter:

Ik wens u van harte geluk met het lidmaatschap van de Tweede Kamer en ik schors voor een enkel ogenblik, zodat u hier voor het rostrum de felicitaties in ontvangst kunt nemen.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Ik verzoek de leden hun plaatsen in te nemen, of alle gezelligheden op een andere plek voort te zetten.

De voorzitter:

Aan de orde is de regeling van werkzaamheden. Ik deel aan de Kamer mee dat tijdelijk verlof is verleend:

• aan mevrouw De Vos met ingang van 6 augustus tot en met 25 november 2026;
• aan de heer Bevers met ingang van 1 september tot en met 21 december 2026.

Ik deel aan de Kamer mee dat de fractie van Forum voor Democratie de heer Dekker met ingang van 6 augustus 2026 tot fractievoorzitter heeft gekozen.

Ik stel voor toe te voegen aan de agenda van de Kamer het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 9 september 1998 te Farnborough tot stand gekomen Verdrag tussen de Regering van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, de Regering van de Franse Republiek, de Regering van de Bondsrepubliek Duitsland en de Regering van de Italiaanse Republiek tot oprichting van een Gezamenlijke Organisatie voor Samenwerking op Defensie-materieelgebied (Organisation Conjointe de Coopération en matière d’Armement) OCCAR (Trb. 1999, 174 en Trb. 2024, 109) en het op 24 september 2024 te Parijs tot stand gekomen OCCAR-Beveiligingsverdrag tussen de Regering van de Franse Republiek, de Regering van de Bondsrepubliek Duitsland, de Regering van het Koninkrijk België, de Regering van de Italiaanse Republiek en de Regering van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, zoals gewijzigd door het op 13 november 2025 te Parijs tot stand gekomen Verdrag tussen de Regering van de Franse Republiek, de Regering van de Bondsrepubliek Duitsland, de Regering van het Koninkrijk België, de Regering van de Italiaanse Republiek, de Regering van het Koninkrijk Spanje en de Regering van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland tot wijziging van het OCCAR-Beveiligingsverdrag (Trb. 2024, 31 en Trb. 2025, 95) (36952).

Ik stel voor toe te voegen aan de agenda van de Kamer het tweeminutendebat Kernenergie (CD d.d. 02/07), met als eerste spreker het lid Van den Berg van JA21.

Ik deel aan de Kamer mee dat de fractie van de Partij voor de Dieren tijdens de stemmingen op donderdag 2 juli geacht wenst te worden vóór de motie-Kathmann/Ceder (36800-VII, nr. 69) te hebben gestemd en het lid Keijzer geacht wenst te worden vóór de motie-Van Meetelen (36945 XVI, nr. 13) en de motie-Eerdmans (36919, nr. 15) te hebben gestemd.

Ingekomen is een beschikking van de Voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal inzake aanwijzing van het Tweede Kamerlid Jagtenberg tot lid in plaats van het Tweede Kamerlid Van Asten in de Benelux Interparlementaire Assemblee.

Op verzoek van een aantal leden stel ik voor de volgende door hen ingediende moties opnieuw aan te houden: 33836-135; 36800-XXII-35; 32847-1466; 36915-XV-13; 36800-VIII-100; 24587-1075; 30950-562; 31239-453; 21501-32-1783; 30950-529; 36915-21; 36848-102; 36800-XVII-58; 21501-20-2332; 29653-85; 36800-XX-32; 35501-48; 34352-357; 29697-183; 36848-5; 33578-188; 29689-1341; 29282-647; 36800-XIV-58; 36800-XIV-57; 36592-79; 27625-723.

Ik deel aan de Kamer mee dat voor de volgende debatten de termijn voor toekenning is verlengd:

• het dertigledendebat over de uitkomsten van de internationale conferentie over het uitfaseren van fossiele brandstoffen;
• het dertigledendebat over de uitkomsten van de Bilderbergconferentie 2026;
• het debat over het geweld tegen politieagenten;
• het debat over de aanpak van ouderverstoting;
• het dertigledendebat over fraude bij inburgeringsexamens;
• het dertigledendebat over het bericht dat 43% van de Oekraïners niet wil terugkeren maar in Nederland wil blijven;
• het dertigledendebat over de maatschappelijke kosten van dementie;
• het dertigledendebat over provincies die bewust boeren in de problemen brengen;
• het debat over de toename van het aantal gezinnen dat afhankelijk is van de voedselbank;
• het dertigledendebat over de behandeling van de opvarenden van de Global Sumud Flotilla;
• het debat over een datakluis bij de Belastingdienst met 64 miljoen documenten over de toeslagenaffaire;
• het debat over het eindrapport van de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme;
• het dertigledendebat over de stijging van de zorgpremie en de verspilling in de zorg;
• het dertigledendebat over de aftrek van specifieke zorgkosten;
• het dertigledendebat over de invloed van de manosfeer op jongeren;
• het dertigledendebat over jongeren die de stranden en boulevards terroriseren;
• het dertigledendebat over de Europese CO₂-heffing;
• het debat over de besteding van honderden miljoenen euro's voor de preventie van jeugdcriminaliteit;
• het dertigledendebat over de opeenstapeling van kosten voor chronisch zieken en gehandicapten;
• het dertigledendebat over het belang van werk in de eigen wijk;
• het dertigledendebat over het belasten van overwinsten van bedrijven;
• het debat over de gevolgen van de geplande bezuinigingsmaatregelen op de zorg voor chronisch zieken en gehandicapten;
• het debat over de staat van de jeugdbescherming;
• het debat over artsen en verpleegkundigen die zich onzeker voelen over het verlenen van palliatieve zorg;
• het dertigledendebat over het bericht dat er geen contact is geweest met de Caribische landen in het Koninkrijk in aanloop naar de stemmingen over de VN-resolutie over de slavenhandel;
• het dertigledendebat over het rapport "Een verstoord speelveld" van Stichting Justice for Prosperity;
• het debat over de dalende leerprestaties in het onderwijs;
• het debat over de overname van Solvinity;
• het dertigledendebat over het bericht dat de staatssecretaris van Financiën een aangenomen Kamermotie over de hypotheekrenteaftrek niet gaat uitvoeren;
• het dertigledendebat over het bericht dat de klimaatcrisis de volksgezondheid in gevaar brengt;
• het dertigledendebat over de branden in natuurgebieden die worden gebruikt als militair oefenterrein.

Ik stel voor de volgende stukken van de stand van werkzaamheden af te voeren: 23432-629; 36800-XIV-83; 35334-443; 33037-643; 28973-298; 33037-642; 33037-644; 30252-214; 33037-641; 35334-429; 32802-137; 35334-426; 27625-736; 22112-4322; 31753-315; 32545-227; 32545-226; 21501-07-2180; 31935-96; 32013-314; 32545-225; 28165-463; 30821-323; 22343-440; 32201-118; 22112-4051; 36600-XIV-84; 36725-XIV-6; 21501-32-1707; 35334-360; 28973-265; 36600-XIV-76; 22112-4033; 29240-176; 36600-VIII-178; 31288-1210; 36725-VIII-17; 36725-VIII-23; 36600-VIII-177; 35050-59; 36725-VIII-15; 36600-VIII-176; 36600-VIII-175; 30420-420; 36740-VIII-6; 33846-74; 30420-419; 21501-34-440; 36725-VIII-4; 36740-VIII-8; 36740-VIII-7; 36725-VIII-3; 36725-VIII-5; 32820-545; 32820-543; 31482-127; 36530-8; 32156-140; 32820-544; 31511-66; 32820-541; 36600-VIII-173; 36740-VIII-1; 31293-799; 29362-378; 31289-602; 36600-IV-69; 21501-31-786; 36600-VIII-171; 31293-802; 29362-377; 36600-VIII-170; 36745-5; 31293-788; 36663-7; 32820-498; 27923-513; 36740-VIII-5; 36740-VIII-2; 29427-133; 22112-4321; 36933-1; 36600-VIII-165; 23645-835; 29362-371; 32034-55; 31288-1176; 36663-5; 36600-VIII-162; 29240-157; 29240-173; 36600-VIII-113; 32820-524; 36600-VIII-34; 36200-VIII-218; 36410-VIII-138; 36410-VIII-136; 22112-4315; 32645-164; 23432-721; 30995-106; 36800-XXII-45; 34293-150; 29544-1318; 29544-1317; 21501-34-457; 36800-XVII-17; 36180-185; 36180-184; 32735-423; 36180-220; 2026Z12836; 22112-4323; 25295-2268; 29398-1220; 36800-A-39; 36800-A-17; 27625-732; 36800-A-14; 29385-146; 36800-A-19; 31409-495; 29684-297; 36124-57; 29684-298; 28089-352; 35334-444; 29984-1281; 29984-1283; 29665-597; 29684-306; 36740-IX-1; 26643-1347; 36706-5; 36584-24; 36675-5; 36526-6; 32800-81; 36128-11; 35507-3; 30952-505; 32317-1002; 27858-747; 32637-756; 36800-IX-48; 27529-359; 36800-XVI-192; 36045-293; 31985-108; 21501-02-3387; 26643-1510; 32637-758; 32637-753; 26643-1502; 32013-315; 36800-IX-46; 25087-362; 32140-303; 25087-360; 36812-124; 32847-1404; 29232-71; 21501-07-2183; 22112-4324; 35334-442; 36800-XIV-80; 21501-32-1791; 27858-746; 27858-745; 33576-478; 33576-477; 28625-381; 32813-1559; 36282; 30952-504; 32820-570; 36600-B-49; 26485-453; 31490-387; 29362-385; 31490-386; 36740-VII-8; 30985-67; 29362-382; 36740-VII-7; 36740-III-6; 36740-C-6; 36740-B-6; 36740-III-7; 36740-III-5; 36725-III-3; 36725-IIB-3; 36725-VII-4; 30985-66; 36725-C-4; 36725-B-3; 36740-III-1; 36740-VII-1; 36740-IIB-1; 36740-I-1; 36740-IIA-1; 36740-C-1; 31490-365; 36740-B-1; 36600-III-15; 36725-VII-3; 35165-90; 35165-89; 31490-362; 22112-4046; 36549-19; 36294-17; 36747; 36740-III-2; 36740-VII-2; 36740-IIB-2; 36740-C-2; 36740-B-2; 36740-I-2; 36740-IIA-2; 29924-281; 29924-278; 36528-23; 30821-262; 23686-36; 36600-III-14; 36600-VII-134; 36600-VII-128; 36600-B-24; 33335-22; 25764-151; 36600-III-13; 30821-255; 36625-VII-4; 36600-VII-123; 36600-VII-113; 36600-VII-124; 36600-VII-109; 36600-III-10; 36600-VII-82; 36600-VII-78; 36571-6; 25764-150; 36521-3; 36600-VII-50; 36600-III-4; 36600-I-5; 36600-B-8; 36600-VII-7; 36600-VII-6; 36600-B-6; 36600-C-5; 36600-VII-5; 27859-180; 30950-419; 29362-365; 36410-VII-117; 29435-267; 29279-869; 31865-255; 36471-68; 25764-148; 36471-65; 36560-VII-10; 36560-III-7; 36560-VII-9; 36560-VII-8; 36560-VII-7; 36294-13; 36550-VII-7; 36560-III-6; 36550-B-3; 36410-IIB-5; 36560-VII-1; 36560-III-1; 36560-IIB-1; 36560-IIA-1; 36560-I-1; 36560-C-1; 30950-396; 36560-B-1; 36410-III-14; 29023-513; 36550-VII-3; 30950-365; 36410-VII-107; 36496-42; 34430-21; 35165-82; 36480-1; 29279-861; 29924-262; 29924-261; 2023Z20893; 22861-45; 36560-VII-5; 36560-VII-2; 36560-III-2; 36560-IIB-2; 36560-C-2; 36560-B-2; 36560-I-2; 36560-IIA-2; 36410-VII-4; 36521; 36328-19; 36410-VII-88; 23686-35; 36328-17; 23686-34; 36328-16; 23432-514; 30985-64; 36410-C-5; 36512-5; 36481-6; 36294-9; 36410-VII-89; 22112-3886; 36496-5; 26643-1134; 22112-3882; 25764-146; 33335-20; 26643-1088; 36263-33; 31477-93; 36410-VII-11; 36410-B-7; 35999-11; 36410-VII-7; 36435-VII-3; 25764-144; 36435-B-3; 36410-B-4; 36325-3; 29279-809; 36360-III-6; 36360-I-6; 36200-I-12; 36210-7; 36284-28; 36708-80; 29521-516; 27858-748; 21501-02-3393; 33652-112; 31936-1289; 22112-4341; 21501-07-2185; 21501-07-2186; 21501-02-3394; 31936-1271; 31936-1290; 34193-21; 21501-32-1790; 30952-506; 36708-82; 36708-81; 2026Z14970; 36812-120; 28089-350; 21501-32-1788; 28286-1433; 36800-98; 20043-160; 34682-234; 33836-132; 29665-598; 31289-610; 28479-99; 22112-4348; 21501-07-2184; 32761-338; 29398-1223; 29398-1222; 21501-32-1792; 36831-9; 36800-XIII-42; 29383-446; 25295-2274; 29893-285; 36800-IV-58; 31524-693; 36865-11; 32847-1451; 36166-8; 36446-91; 29279-1029; 2023Z14551; 29237-258; 31865-302; 36800-XVII-70; 32802-143; 36800-B-23; 2026Z12208; 36945-XVII-2; 36945-XVI-2; 36945-VI-2; 36800-IV-57; 21501-02-3397; 32140-306; 22112-4342; 21109-278; 31305-538; 36364-14; 32849-311; 33529-1375; 31936-1267; 31936-1268; 29665-599; 31936-1291; 28089-349; 21501-04-293; 29521-518; 26643-1513; 21501-02-3395; 21501-02-3396; 36800-XVII-71; 36915-XVI-4; 31066-1539; 21501-07-2190; 22112-4353; 32793-887; 36800-XIV-82; 33576-481; 33576-482; 26407-165; 33576-483; 29282-629; 29282-627; 29282-626; 35507-4; 35501-52; 19637-3559; 19637-3560; 30573-240; 19637-3564; 19637-3563; 19637-3562; 19637-3522; 36945-XX-5; 36800-XVII-72; 36800-XVII-74; 36915-XVII-7; 36180-221; 21501-02-3417; 34124-38; 36945-XVII-6; 32802-144; 32802-145; 36800-B-24; 36800-B-25; 36800-B-26; 36263-47; 28479-100; 36800-XV-115; 36800-IV-60; 36800-IV-62; 33845-60; 36800-IV-61; 36615-16.

Op verzoek van de fractie van Forum voor Democratie benoem ik:

• in de vaste commissie voor Financiën het lid Al Biyati tot lid in de bestaande vacature;
• in de vaste commissie voor Digitale Zaken het lid Al Biyati tot lid in plaats van het lid Russcher;
• in de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking het lid Al Biyati tot lid in plaats van het lid Dekker;
• in de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport het lid Al Biyati tot plaatsvervangend lid in de plaats van het lid Russcher;
• in de vaste commissie voor Defensie het lid Al Biyati tot plaatsvervangend lid in plaats van het lid Schenk.

Ik stel voor toe te voegen aan de agenda van de Kamer het tweeminutendebat LVVN-inzet in de EU, met als eerste spreker het lid Van der Plas namens BBB.

De voorzitter:

Ik geef als eerste het woord aan mevrouw Kröger, die spreekt namens de PRO-fractie, voor een verzoek om een debat.

Mevrouw Kröger (PRO):

Voorzitter. Voor de zomer is er een motie aangenomen die heeft verzocht om het Luchthavenverkeerbesluit over Schiphol na het advies van de Raad van State met de Kamer te delen, zodat wij daar nog over in debat kunnen gaan. In die motie worden ook de data van 28 en 29 september genoemd. Hierbij vraag ik dan ook graag een debat aan met de minister van IenW over het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol, inclusief het advies van de Raad van State.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar een meerderheid voor heeft.

Mevrouw Podt (D66):

Steun, voorzitter.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Van harte steun.

Mevrouw Zwinkels (CDA):

Ja. Dat is conform wat we hebben afgesproken voor de zomer, dus van harte steun.

De heer Peter de Groot (VVD):

Steun, voorzitter. Volgens mij is de 29ste op een dinsdag.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Het is een aangenomen motie, dus steun, natuurlijk.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Steun.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Steun.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid.

Uw volgende verzoek.

Mevrouw Kröger (PRO):

Nou, we gaan kijken of het bij het volgende verzoek net zo gaat.

Voorzitter. De situatie in Gaza is nog steeds afgrijselijk. Ziekenhuizen in Gaza maar ook in de regio kunnen de toestroom van gewonden niet aan. Op dit moment sterven er mensen op wachtlijsten. Kinderen dreigen te sterven. Voor de zomer is er een motie door deze Kamer aangenomen die de minister oproept om snel met een plan te komen hoe wij kinderen in nood gaan helpen. Ik vraag heel graag een debat aan, dat we kunnen houden zodra die brief er is. We hebben ook als commissie al een rondetafel ingepland om alle experts te horen, dus dat debat zou echt met een week of vier zeker kunnen plaatsvinden.

De voorzitter:

Ik kijk of u een meerderheid heeft. Vooralsnog niet. Ah! Ik zie mevrouw Dobbe.

Mevrouw Dobbe (SP):

Mevrouw Kröger heeft het over de motie van voor de zomer. Dat zou al lang zijn, maar eigenlijk heeft de Kamer al in oktober/november uitgesproken dat ze wil dat het kabinet het besluit om kinderen medisch te evacueren welwillend uitvoert. Dat is nu gewoon veel te lang, dus van harte steun. Met spoed graag.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Steun.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Geen steun.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Zeker steun.

De heer Van Baarle (DENK):

Steun, voorzitter.

Mevrouw Maes (VVD):

Geen steun. Wij wachten nog even af tot we de brief krijgen en de rondetafel hebben gehad.

Mevrouw Van Ark (CDA):

Dat geldt voor ons ook. Nu geen steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Dat geldt ook voor mij.

Mevrouw El Boujdaini (D66):

We hebben hier net een tweeminutendebat over gehad en we krijgen ook nog een brief vanuit het kabinet, dus geen steun.

De heer Stöteler (PVV):

Geen steun.

De heer Ceulemans (JA21):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Mevrouw Kröger (PRO):

Maar wel 30 leden, dus ik …

De voorzitter:

Ja, we zetten hem op de lijst van dertigledendebatten.

Mevrouw Kröger (PRO):

Zeker.

De voorzitter:

Het woord is aan mevrouw Abdi namens PRO. Gaat uw gang.

Mevrouw Abdi (PRO):

Voorzitter. De verhogingen van de verkeersboetes zijn helemaal doorgeslagen. Dat zeg ik niet alleen, dat zegt het Openbaar Ministerie, dat zegt de Raad van State en dat zegt nu ook de advocaat-generaal bij de Hoge Raad. Verschillende rechters gaan er inmiddels ook in mee. De boodschap is glashelder. Een verkeersboete is geen verkapte belasting. Dat is niet eerlijk. Daarom wil ik een debat met de minister van Justitie en Veiligheid over de boeteverhogingen over 2024 en 2025. Maar ik wil meer dan een debat, want als de Hoge Raad dit advies volgt, dan heeft dit verregaande gevolgen voor de uitvoering, voor tal van gewone Nederlanders, maar ook voor de begroting. Ik wil dus weten: liggen daar scenario's voor klaar? Daarom wil ik ook een brief van de minister.

De voorzitter:

Ik kijk of u een meerderheid heeft.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Voorzitter. Steun voor de brief en ook steun voor rechtvaardige boetes, dus steun voor het debat.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

Mevrouw Straatman (CDA):

Van harte steun.

De heer Oosterhuis (D66):

Geen steun. Wij wachten de uitspraak van de Hoge Raad af.

Mevrouw Faber (PVV):

Steun, alhoewel het wel sneller zou kunnen gaan bij het commissiedebat volgende week. Maar wel steun voor het debat.

De heer El Abassi (DENK):

Voorzitter. Steun, maar ik wil er wel aan toevoegen dat ik vaker een debat hierover heb aangevraagd. Ik heb zelfs een meerderheidsdebat toegekend kregen, maar dat is nooit ingepland. Dat is vandaag komen te vervallen. Ik hoop dus dat het ook snel wordt ingepland.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Steun.

De voorzitter:

Mevrouw … Keijzer.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Hoe heet ze ook alweer?

De voorzitter:

Nee! Ik wilde zeggen "Mona", maar dat doen we hier niet.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Of Project 2029, hè. Dat kan je tegenwoordig ook zeggen.

De voorzitter:

Nou …

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Voorzitter. De Hoge Raad fluit constant ons belastingsysteem terug. En wat doen we? Niets. Het is hoog tijd dat dat verandert, dus steun.

De heer Struijs (50PLUS):

Steun.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

Mevrouw Schilder (Groep Markuszower):

Steun.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Verkeersboetes zijn de hoogste oplopende schulden die mensen in Nederland hebben, dus steun.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid, mevrouw Abdi.

Het woord is aan de heer Dassen voor zijn verzoek namens Volt.

De heer Dassen (Volt):

Voorzitter. Deze zomer zagen we dat de Europese Commissie van plan was om de industrie meer tijd te geven voor de verduurzaming. Dat zien we in een tijd waarin de industrie steeds meer te concurreren heeft met spelers uit de Verenigde Staten en China, en tegelijkertijd een enorme klimaatambitie en -opgave heeft. Het lijkt mij goed om daar een debat over te voeren met de minister van KGG, om te spreken over hoe wij daarmee willen omgaan.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar een meerderheid voor heeft.

Mevrouw Müller (VVD):

In september is er een commissiedebat Europese Raad. Daar kan dit in.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO):

Steun.

De heer Van den Berg (JA21):

Uiteraard steun. De industrie heeft veel meer tijd nodig om te kunnen voldoen aan die doelen, dus steun.

De heer Jumelet (CDA):

Voorzitter, voor nu geen steun.

De heer Kops (PVV):

Geen steun.

Mevrouw Podt (D66):

Dit kan volgens mij véél sneller in een commissiedebat, voorzitter. Geen steun.

De heer Vermeer (BBB):

Volle steun, want onze industrie redden lijkt ons een goed idee.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Voorzitter. Een nog beter idee is: alle doelen van tafel. Dus geen steun.

De heer El Abassi (DENK):

Steun.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Voorzitter. Het is natuurlijk gek dat Europa nu besluit om de grootste vervuilers van Europa extra tijd te geven om de meest basale verduurzamingsmaatregelen te nemen, terwijl Europa gewoon in de fik staat. Dus ja, heel graag een debat daarover.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Ik ben wel verbaasd, voorzitter. Pas wanneer de Europese Commissie iets zegt, gaat meneer Dassen nadenken. Volgens mij moeten we héél snel hierover praten, maar dan in een commissiedebat. Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, meneer Dassen.

Het woord is aan de heer Ergin …

De heer Dassen (Volt):

Voorzitter?

De voorzitter:

Meneer Dassen, we doen geen toegiften meer. Of wilt u 'm op de dertigledenlijst laten plaatsen? Ik meen dat daar wel voldoende leden voor zijn.

De heer Dassen (Volt):

Ik zou 'm graag op de dertigledenlijst laten plaatsen, …

De voorzitter:

Bij dezen.

De heer Dassen (Volt):

… ook omdat er geen commissiedebat is.

De voorzitter:

Ja, dertigleden.

Het woord is aan de heer Ergin, die spreekt namens DENK.

De heer Ergin (DENK):

Voorzitter, dank je wel. Het is alweer een tijdje geleden dat de megadoofpot bij de Belastingdienst naar buiten kwam, namelijk dat er 64 miljoen documenten verborgen waren in een digitale datakluis. Inmiddels weten we iets meer. Er is een tijdlijn, die extern is onderzocht. Het kabinet heeft zelfs een vervolgonderzoek aangekondigd. Maar volgens mij is het heel belangrijk dat we als Kamer onszelf serieus nemen en dat we het debat in één keer met elkaar voeren. Wat DENK betreft is de allerbelangrijkste vraag waarom de Kamer zó laat is geïnformeerd over de digitale datakluis. Daarom verzoek ik om het meerderheidsdebat dat al op de lijst staat, volgende week in te plannen.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar een meerderheid voor heeft.

De heer Vermeer (BBB):

Volle steun.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun voor het verzoek. Daarbij merk ik ook op dat bij dat debat het onderwerp "de brievenadministratie van het massale uitvraagproces en de rechterlijke uitspraak daarover" … Dat is bij een eerdere regeling daarbij gevoegd. Dus met die twee samen: steun voor volgende week.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Mede namens de ChristenUnie: steun.

De heer Stultiens (PRO):

Steun namens PRO.

Mevrouw Moinat (Groep Markuszower):

Van harte steun. Ik denk dat we dit zo snel mogelijk, volgende week, moeten doen in plaats van dat we van de week in een commissiedebatje achteraf zitten.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA):

Van harte steun.

Mevrouw Van Eijk (VVD):

Steun.

De heer Mathlouti (D66):

Steun.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

De heer Vlottes (PVV):

Steun.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Voorzitter. Ik vind het heel goed om te horen dat er uit deze Kamer brede steun voor komt, want het moet inderdaad snel gebeuren. Anders moeten we weer een maand wachten. Mij moet nog één ding van het hart: ik vind echt dat de Kamer de afgelopen tijd op dit onderwerp besodemieterd is.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Steun.

De heer Struijs (50PLUS):

Steun.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid, meneer Ergin.

De heer Ergin (DENK):

Dank je wel.

De voorzitter:

Het woord is aan de heer Diederik van Dijk voor zijn verzoek namens de Staatkundig Gereformeerde Partij.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Voorzitter. In verschillende ziekenhuizen start een proef met abortussen vanaf 22 weken zwangerschap. Het gaat hier om het bewust laten overlijden van gezonde kindjes. Ze worden niet zelden levend geboren, om vervolgens hulpeloos te sterven. Toen dit begin zomer aan het licht kwam, was er brede verontwaardiging over. Het roept morele, medische en juridische vragen op. De impact op zorgverleners is enorm. Tot nu toe weigeren ziekenhuizen deze omstreden abortussen uit te voeren. Zo'n aangrijpende verruiming van de abortuspraktijk schreeuwt om een politieke en maatschappelijke discussie. Ik wil er daarom graag een debat over met de minister van VWS.

De voorzitter:

Ik kijk of u een meerderheid heeft.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Steun, juist ook omdat het hier gaat om abortus op sociale indicatie en ik altijd heb gelezen dat dat níét onder de wetsuitleg viel tot nu toe. Van harte steun dus.

De heer Krul (CDA):

Voorzitter. Het lijkt te gaan om een nieuwe uitleg van de wet en ik denk dat het toch belangrijk is dat daar een politiek debat over plaatsvindt. Van harte steun dus.

De heer Kops (PVV):

Het is verschrikkelijk, voorzitter, dus steun.

Mevrouw Wiersma (BBB):

Een heel belangrijk onderwerp. Ik wil de heer Van Dijk daar van harte in steunen. Ik wil ook de heer Van Dijk van harte feliciteren met zijn 1.000 dagen in de Kamer, evenals een aantal andere Kamerleden.

De voorzitter:

Het is genoteerd. Wat vriendelijk.

Mevrouw Podt (D66):

Voorzitter, zelfbeschikking van vrouwen is een heel belangrijk onderwerp, maar dit kan ook in het debat over medische ethiek.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun voor het verzoek.

Mevrouw Wendel (VVD):

Wij bespreken het graag in het commissiedebat over medische ethiek. Geen steun.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

Zoals de heer Krul net zei, is het een andere invulling, een andere interpretatie, van de wet. Dat vraagt echt van de Kamer om er goed over te spreken met elkaar. Dus steun.

Mevrouw Vliegenthart (PRO):

Eens met D66 en VVD: het kan in een commissiedebat. Geen steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Ik schrok ook van deze berichtgeving, voorzitter. Aangezien het een andere uitleg van de wet is dan tot nu toe, lijkt het mij zeer gepast om dit in een plenair debat te bespreken. Steun.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Voorzitter. Ik ben er een beetje klaar mee dat we het abortusrecht de hele tijd zo politiek maken. Blijf daar gewoon van af. Geen steun voor dit debat.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, meneer Van Dijk.

Het woord is …

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Dat is pijnlijk, want we spreken hier heel vaak over …

De voorzitter:

Nee, nee, nee. We doen …

De heer Diederik van Dijk (SGP):

… futiele zaken …

De voorzitter:

We doen geen toegiften meer.

Het woord is aan mevrouw Lammers namens de Groep Markuszower.

Er liggen zes pagina's voor de regeling; we moeten een beetje in de tijd blijven.

Gaat uw gang, mevrouw Lammers.

Mevrouw Lammers (Groep Markuszower):

Finland stopt met de financiering van UNRWA, zo maakte het Finse kabinet op 27 augustus bekend. Nu Nederland nog. De banden tussen UNRWA-medewerkers en Hamas zijn al langer bekend. Steeds meer informatie uit de afgelopen weken wijst erop dat Hamasterroristen ook UNRWA-scholen en -faciliteiten hebben gerund. Het is volstrekt onacceptabel dat er ook maar één euro Nederlands belastinggeld naar deze door Hamas geïnfiltreerde organisatie gaat. Wij willen daarom een debat met de minister over het per direct stopzetten van de Nederlandse financiering aan UNRWA.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar een meerderheid voor heeft.

Mevrouw Van Ark (CDA):

We hebben het hier al uitgebreid over gehad in een commissiedebat, dus geen steun.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun. Als kers op de taart kan er ook morgenochtend voor 12.00 uur nog een schriftelijke inbreng over gedaan worden.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

De heer Oosterhuis (D66):

Geen steun.

De heer Stöteler (PVV):

Steun.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Steun.

De heer Van Baarle (DENK):

Geen steun.

Mevrouw Kröger (PRO):

Geen steun.

Mevrouw Maes (VVD):

Geen steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Voorzitter. Er is net uitgelekt dat er weer een miljardje extra aan ontwikkelingssamenwerking wordt uitgegeven, blijkbaar onder andere ook aan dit soort organisaties. Steun voor dit verzoek.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Steun.

Mevrouw Dobbe (SP):

"Dit soort organisaties" zijn de Verenigde Naties. Nee, dit debat gaan we niet nog een keer voeren. Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Uw volgende verzoek.

Mevrouw Lammers (Groep Markuszower):

Wel 30 leden?

De voorzitter:

Ja. We zetten 'm op de dertigledenlijst.

Uw volgende verzoek.

Mevrouw Lammers (Groep Markuszower):

Ja. De afgelopen weken regende het ook berichten over aangehouden terrorismeverdachten. Verdachten willen zich aansluiten bij ISIS en zouden aanslagen hebben beraamd. Ook Iran dreigde met aanslagen in Europa en eerder dit jaar waren joodse objecten doelwit. De terroristische dreiging is extreem hoog. Het is niet de vraag of het misgaat, maar wanneer het misgaat. Wij willen daarom zo snel mogelijk een plenair debat met de minister over concrete maatregelen om deze jihadistische dreiging keihard aan te pakken en Nederland te beschermen.

De voorzitter:

Ik kijk of u een meerderheid heeft.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Voorzitter, geen steun. Als ik zo vrij mag zijn: we hebben dit debat een week voor het reces gehad. Uw partij heeft bijna twee pagina's aan voorstellen toegevoegd aan de regeling. Laten we het werkbaar houden en gewoon kiezen wat we willen agenderen.

Mevrouw Vondeling (PVV):

Volgende week hebben we een tweeminutendebat Terrorisme. Daarin kunnen we alle voorstellen indienen, dus geen steun.

Mevrouw Straatman (CDA):

Geen steun. Het is precies zoals mevrouw Vondeling zegt.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Op zich is het een goed voorstel, maar inderdaad: we hebben een tweeminutendebat Terrorisme. Dat lijkt me echt een uitstekend moment om het aan de orde te stellen. Dat is ook sneller.

Mevrouw Podt (D66):

Geen steun, voorzitter.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Het woord is aan de heer Heutink, eveneens namens Groep Markuszower.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Voorzitter. Afgelopen week heeft het behoorlijk geregend, maar de hele zomer was heel erg droog. Dat betekent dat we met elkaar veel meer moeten doen om dat water vast te houden. Daar wil ik een debat over met de minister van Infrastructuur en Waterstaat.

De voorzitter:

Ik kijk of u een meerderheid heeft.

De heer Schutz (VVD):

Geen steun. Acute dingen kunnen volgende week in een tweeminutendebat. Minder acute dingen kunnen in het commissiedebat in november. Er volgt straks een ruimer voorstel over droogte in algemenere zin.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Voorzitter. Waar gaat al dat water heen dat de afgelopen twee weken uit de lucht viel? Ik hoop dat daar eens goed over nagedacht wordt. Een debat kan daarbij helpen. Steun.

Mevrouw Bromet (PRO):

Voorzitter. Het verzoek op de regelinglijst zelf was anders dan het verzoek dat nu mondeling gedaan wordt. Ik heb zo meteen ook een verzoek om een debat te houden over droogte, maar dan inderdaad over de volle breedte en niet alleen over de verdeling van water.

Mevrouw Wiersma (BBB):

Steun voor het debat.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun voor het verzoek. Wat ons betreft kan het samengevoegd worden met het verzoek dat mevrouw Bromet doet.

Mevrouw Podt (D66):

Voorzitter. Ik las het verzoek van mevrouw Bromet op de lijst. Dat vind ik interessanter. Ik heb liever dat, dus geen steun voor dit verzoek.

Mevrouw Boelsma-Hoekstra (CDA):

Daar sluit ik me bij aan.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Daar sluit ik me bij aan.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, maar er volgt nog een debataanvraag, dus wellicht lukt het dan.

Uw volgende verzoek.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

De coalitie kiest voor PRO.

Voorzitter. Zes jaar lang wist Rijkswaterstaat dat de Merwedebrug niet aan de minimale veiligheidseisen voldeed. Zes jaar lang. In die jaren hebben minstens 180 miljoen voertuigen over de Merwedebrug gereden zonder dat mensen wisten wat voor een risico ze eigenlijk liepen. Dat is werkelijk ongehoord. Daarom wil ik heel snel een debat met de minister van Infrastructuur en Waterstaat over deze zorgwekkende onthullingen.

De voorzitter:

Ik kijk of u een meerderheid heeft.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ik ben het helemaal eens met de woorden van de heer Heutink. We hebben het altijd over weerbaarheid in Nederland. "Ons land moet weerbaar zijn." Ondertussen storten onze bruggen, sluizen en noem alles maar op, in vanwege achterstallig onderhoud. Dus honderd procent steun voor het debat.

De heer Bikkers (VVD):

Vorige week heb ik een informatieverzoek van de heer Heutink gesteund om wat meer informatie omtrent dit dossier boven tafel te krijgen. Dat wil ik eerst even afwachten voordat we een debat gaan voeren. Dus geen steun.

Mevrouw Boelsma-Hoekstra (CDA):

Daar sluit ik me bij aan.

De heer De Hoop (PRO):

Voorzitter. Ik maak me net als de heer Heutink echt zorgen over de staat van onze infrastructuur. Ik zou echter niet een debat over elk project willen hebben, maar een veel breder debat over de staat van onze infrastructuur. Voor nu dus geen steun.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

Mevrouw Beckerman (SP):

Voorzitter, ik steun het.

De heer Oosterhuis (D66):

Geen steun. Ik sluit me aan bij de heer Bikkers.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Steun. Wij zullen het tijdens het debat ook echt wel verbreden.

De heer Prickaertz (PVV):

Steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Voorzitter. Ik wil ook een breed debat. Dit is voor mij de aanleiding daarvoor. Steun. Misschien kan de heer De Hoop het dan heroverwegen. Dan hebben we een meerderheid. Meneer De Hoop, kom op!

De heer Dassen (Volt):

Geen steun, voorzitter.

De voorzitter:

Geen steun. U heeft geen meerderheid.

Maar nog wel een volgend verzoek, heb ik gezien.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Nog twee.

De voorzitter:

Nog twee zelfs! Het is het cluster Groep Markuszower.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

We hebben net acht weken reces gehad, dus als u het niet erg vindt, doe ik dat.

De voorzitter:

Nee, zeker niet.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Voorzitter. Ik heb net mondelinge vragen gesteld over de staat van onze gasopslagen. De minister gaf aan dat we ons totaal geen zorgen hoefden te maken en dat het allemaal wel goed lijkt te komen. Tegelijkertijd was het diezelfde minister die er vertrouwen in had dat we het wettelijke vuldoel wel zouden halen. Dat wettelijke vuldoel is zojuist door deze minister eigenhandig door het riool gespoeld. Ik denk dus dat het heel goed is dat we hier met de minister van Klimaat en Groene Groei nog even over verder gaan praten. Daarom wil ik een debat.

De voorzitter:

We gaan kijken of daar een meerderheid voor is.

De heer Van den Berg (JA21):

Voorzitter. Het is natuurlijk heel erg zorgelijk dat dit zo loopt, maar later vraag ik nog een debat aan over de langdurige verstoring van de energieaanvoer. Ik denk dat het goed is dat we in brede zin dat debat voeren. Alleen om die reden geen steun voor dit debat.

Mevrouw Müller (VVD):

Ik sluit me aan bij de woorden van de heer Van den Berg.

De heer Jumelet (CDA):

Voorzitter, daar sluit ik me ook bij aan.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

Mevrouw El Boujdaini (D66):

Geen steun, want er staat al een plenair debat over de verstoring van de energievoorziening.

De heer Kops (PVV):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Dan uw volgende verzoek.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Dan die dekselse Kamerprocedures. Ik had ergens in februari een plenair debat aangevraagd over de brandstofprijzen en de grenseffecten. Daar was destijds een meerderheid voor — ik heb dat debat ook al een keer moeten verlengen — maar nu is de termijn verlopen. Dat betekent dat ik hier vandaag opnieuw moet staan om datzelfde debat opnieuw aan te vragen. Dat wil ik nu doen.

Er is ook een nieuwtje, namelijk dat heel veel Nederlanders zelfs moeten bezuinigen op hun boodschappen omdat ze de brandstofprijs niet meer kunnen betalen. Tegelijkertijd is uitgelekt dat er geld wordt gereserveerd in de Miljoenennota. Maar goed, dan staan we hier over een jaar weer. Laten we nu dus eindelijk dat structurele gesprek gaan voeren over de vraag hoe we de brandstofkosten laag gaan houden in dit land.

De voorzitter:

We gaan kijken of dat breder leeft.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Voorzitter. Steun voor het debat. Elk Kamerlid gaat over zijn eigen woorden, maar ik wil daarin ook graag de grensregio-effecten meenemen. Steun.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

De heer Ceulemans (JA21):

De punten die de heer Heutink noemt, zijn ontzettend belangrijk, maar volgens mij kunnen die precies om die reden over twee weken bij de APB uitgebreid aan de orde komen. Nu dus geen steun voor een los debat; laten we het gewoon bij de APB betrekken.

De heer Krul (CDA):

Het is de eerste dag van het parlementaire jaar. We hebben nu een regeling van werkzaamheden. Als we de debataanvragen allemaal zouden toekennen, zouden we in ieder geval tot aan het Kerstreces geen regeling meer hoeven te houden, want dan zitten we namelijk gewoon vol. We zien nu zelfs dat Kamerleden debatten die al aangemeld zijn, opnieuw moeten aanmelden voor de regeling. Je zou bijna zeggen: de regeling van werkzaamheden wordt een modelwerkelijkheid, want echt debatteren doen we niet meer; we debatteren over debatten die we misschien gaan inplannen. Geen steun. Laten we als Kamer ook echt iets terughoudender worden met het aanmelden van debatten.

De voorzitter:

Een suggestie.

De heer Prickaertz (PVV):

Voorzitter. Om te beginnen wordt aanstaande donderdag het rapport-Wennink besproken. Ik heb het even nagekeken: 22 september hebben we een commissiedebat Concurrentievermogen. Ik denk dat dit daar ook uitstekend in meegenomen kan worden. Vanuit ons dus geen steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Voorzitter. Dit is een van de grootste problemen van de Nederlander. Daarom steun voor dit verzoek.

De heer Oosterhuis (D66):

Ik ben het volstrekt eens met de heer Krul. Dit kan uitgebreid worden besproken bij de debatten over de begrotingen en het Belastingplan.

De heer El Abassi (DENK):

Voorzitter. Het is inderdaad de eerste dag van het parlementaire jaar. Tegelijkertijd is het de zoveelste dag waarop onze Nederlanders in de steek gelaten worden in vergelijking met andere landen om ons heen. Dus steun voor het debat.

De heer Bikkers (VVD):

Ik sluit me aan bij de zeer wijze woorden van de heer Krul.

De heer De Hoop (PRO):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Het woord is aan de heer Claassen, eveneens namens Groep Markuszower. O, nee. Het woord is aan mevrouw Lammers, eveneens namens de Groep Markuszower.

Mevrouw Lammers (Groep Markuszower):

In de afgelopen weken bereikten ons meerdere signalen dat de politie geen tijd heeft om aangiftes op te nemen en daarom soms zelfs afraadt om aangifte te doen. Daarom verzoek ik om een debat over de bevindingen van de Algemene Rekenkamer, namelijk dat 10.000 aangiftes niet door de politie worden onderzocht, zo snel mogelijk in te plannen.

De voorzitter:

Ik kijk of daar een meerderheid voor is.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Mevrouw Lammers heeft waarschijnlijk zelf ook gezien dat er volgende week een debat over de politie staat. Het hoeft dus niet ook op de plenaire agenda, want we kunnen er volgende week over debatteren.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Volgende week is er inderdaad een commissiedebat Politie. Dat is de plek om het snel te kunnen bespreken. Ik zou voorafgaand aan het politiedebat wel graag een brief hierover willen hebben van de minister.

De voorzitter:

Dat informatieverzoek geleiden wij door.

Mevrouw Straatman (CDA):

Laten we het hier vooral volgende week over hebben. Geen steun.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Wat ons betreft wel steun.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Voorzitter. Ik ben blij dat de Groep Markuszower in het reces ook veelvuldig en goed de kranten en alle problemen heeft gearresteerd. Dat delen wij. Maar wat mij betreft bespreken we de dingen die we in de commissie kunnen bespreken ook in de commissie. Dus geen steun. Het politiedebat is namelijk volgende week al.

Mevrouw Faber (PVV):

Volgende week is het politiedebat. Dan kunnen we dat uitgebreid bespreken. Dus geen steun.

De heer Mathlouti (D66):

Het kan bij de commissie.

De heer Ceulemans (JA21):

Voor wat het waard is: steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Het woord is nu wel aan de heer Claassen, eveneens namens Groep Markuszower.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

Dag, lieve mensen. Fijn dat jullie allemaal weer terug zijn van reces. Ik hoop dat het goed met jullie gaat. Een goede start van het einde van het reces betekent ook de politieke agenda …

De voorzitter:

Uw verzoek.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

Dan heb ik een voorstel dat nieuw is en een lopend voorstel. Dat ga ik aan jullie introduceren. Het eerste is dat er de afgelopen maand meerdere berichten zijn gepubliceerd over de erbarmelijke situatie op de woningmarkt. Het EIB en de Monitor Koopwoningmarkt stellen allebei dat de nieuwbouw ontoereikend is, waarbij het EIB zelfs stelt dat ook het beter benutten tegen zijn grenzen aanloopt. Doorstromen komt in gevaar. Studenten geven hun zoektocht naar een woning simpelweg op.

Voorzitter. Deze berichten zijn zo desastreus …

De voorzitter:

U wilt vast een debat.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

… dat de Kamer het hierover moet gaan hebben. Daarom wil ik graag een debat aanvragen met de minister van VRO over de woningbouwopgave.

De voorzitter:

Ik ga kijken of er steun is voor een debat.

Mevrouw Podt (D66):

Voorzitter. Ik begrijp dat er nog een rondetafel aan komt. Als we die eerst afwachten, kunnen we ook een beetje geïnformeerd dat gesprek aangaan. Ik begrijp dat er ook nog een commissiedebat staat in oktober. Volgens mij wordt de heer Claassen dus ruim bedeeld.

De heer Nobel (VVD):

Voorzitter. Mijn voorstel zou ook zijn om dit te betrekken bij dat commissiedebat. Dan gaat het namelijk over de fiscaliteit en de woningmarkt.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Voorzitter. Ik zag net een D66-filmpje waarin al eerder aangewezen locaties opeens als nieuwe locaties werden genoemd. Ja, in gelul kan je niet wonen. Maar toch, dit verzoek. Volgens mij hebben we op 24 september al een commissiedebat. Laten we dit onderwerp dus daar bespreken en laten we ervoor zorgen dat er daadwerkelijk stenen worden gestapeld.

Mevrouw Beckerman (SP):

Voorzitter. Het is wel opvallend wat hier gebeurt. Dit is een van de grootste problemen. Vorig jaar rond deze tijd ging de hele verkiezingscampagne erover. En nu zeggen heel veel mensen: geen steun voor een debatverzoek. Volgens mij is het heel erg belangrijk om hier wel over te spreken. Daarom van harte steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

Hele wijze woorden op het eind.

De voorzitter:

U heeft nog een laatste verzoek.

De heer Claassen (Groep Markuszower):

Ja, dat is een herhaling van zetten. Ik heb deze debataanvraag namelijk eerder gedaan, maar die is natuurlijk verlopen. Volgens de regels moeten we de aanvraag dan opnieuw doen. Bij dezen wil ik dus een debat aanvragen over de meest kwetsbare mensen in de regio Parkstad. Het gaat onder andere om zwangeren. Zij hebben goede geboortezorg nodig. Het is goed dat daar een onafhankelijk onderzoek plaatsvindt over de mogelijkheden om de zwangerschapszorg voor Parkstad te behouden. Daar wil ik graag opnieuw een debat voor aanvragen.

De voorzitter:

Ik kijk of daar een meerderheid voor is.

Mevrouw Maeijer (PVV):

Steun, voorzitter.

De heer Oosterhuis (D66):

Geen steun. Er is binnenkort een commissiedebat Ziekenhuiszorg. Daarin kan dit besproken worden.

De heer Ceulemans (JA21):

Wat meneer Oosterhuis zegt.

Mevrouw Wiersma (BBB):

Steun.

De heer Bushoff (PRO):

Voorzitter. Dit is een belangrijk onderwerp en daar ga ik graag over in debat, maar ik vrees dat het commissiedebat eerder gaat zijn dan een plenair debat.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

Mevrouw Dobbe (SP):

Zeker steun.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Steun.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Mede namens de SGP: wat mij betreft kan dit bij de VWS-begroting.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Het woord is aan mevrouw Van der Plas voor een verzoek namens de BBB.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dank u wel, voorzitter. We hebben in het vragenuur zojuist de minister van LVVN om de hete brij heen zien draaien met betrekking tot het intrekken van vergunningen van ondernemers die alles doen wat de overheid van ze vraagt en nog meer dan dat. Ik wil graag een debat aanvragen met de minister van LVVN over het intrekken van vijf vergunningen van Brabantse pluimveehouders.

De voorzitter:

Ik kijk of daar een meerderheid voor is.

Mevrouw Bromet (PRO):

Geen steun.

De heer Koorevaar (CDA):

Ik denk dat er op Landbouw, Natuur en Stikstof best wel wat te bespreken valt, maar ik zou in de procedurevergadering bij Landbouw juist willen nadenken over de vraag of we misschien een commissiedebat EU-Raad kunnen omwisselen naar een Landbouw, Natuur en Stikstof-debat, waarin we heel veel zaken kunnen bespreken.

Mevrouw Ten Hove (Groep Markuszower):

Steun voor dit debat, maar ik ga zo zelf nog een debataanvraag doen. Als we daar steun voor hebben en die gegevens boven water hebben, kunnen we volgens mij pas goed verder praten.

De heer Russcher (FVD):

Van harte steun.

Mevrouw Podt (D66):

Ik kan me wel aansluiten bij de heer Koorevaar. Het lijkt me verstandig om gewoon nog een keertje in commissieverband verder te praten over bijvoorbeeld het stikstofpakket.

Mevrouw Den Hollander (VVD):

Voorzitter, daar sluit ik me ook bij aan.

De heer Chris Jansen (PVV):

Voorzitter, ik vond het vragenuurtje met de minister net echt helemaal nergens over gaan, dus steun hiervoor.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Voorzitter. De ChristenUnie-SGP Noord-Brabant was het eens. Hier zijn we het ook eens. Steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Voorzitter. Dit is zeer zorgelijk, niet alleen voor boeren, maar voor alle ondernemers. De bescherming van de vrijheid van eigendom staat in de wind. Steun voor dit verzoek.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Uw volgende verzoek.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dank u wel. Dan heb ik een verzoek over het volgende. Het is alweer even geleden, maar de beelden van de bestorming in Ceuta — ik hoop dat ik dat goed uitspreek — door Marokkanen waren desalniettemin schokkend. De beelden die we nu nog te zien krijgen, zijn schokkend. Ik denk dat dit nog steeds heel actueel is. Elke dag is dit actueel. Ik zou graag een debat over de bestorming en de gevolgen daarvan willen hebben, zo snel mogelijk te houden, met de minister van Buitenlandse Zaken.

De voorzitter:

Ik kijk of u een meerderheid heeft.

Mevrouw Vondeling (PVV):

De PVV had hier in het reces al een debat over willen hebben, maar een groot deel van de Kamer lag liever aan het strand. Van harte steun dus voor dit debat.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

Mevrouw Piri (PRO):

Volgende week is er een asielcommissiedebat. Dat is elke twee weken het geval. Daar kan dit prima in besproken worden. Als mevrouw Van der Plas in de procedurevergadering inbrengt dat zij de minister van Buitenlandse Zaken daar ook bij wil uitnodigen, dan zullen wij dat verzoek steunen.

Mevrouw Straatman (CDA):

Ook hiervoor geldt dat we volgende week een commissiedebat hebben, dus geen steun.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun voor het verzoek. Ik zou ook het verzoek willen doen om het plenaire debat over asiel en migratie in brede zin dat al op de rol staat, zo snel mogelijk in te plannen. Maar in elk geval ook steun voor dit verzoek.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Wat meneer Ceulemans zegt.

Mevrouw El Boujdaini (D66):

Geen steun. Dit kan veel sneller besproken worden in het commissiedebat van volgende week.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Steun.

De heer Van Baarle (DENK):

Geen steun.

De heer Ellian (VVD):

We hebben een commissiedebat, een commissiedebat JBZ en een plenair debat, dus voor nu geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, mevrouw Van der Plas.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Oké.

De voorzitter:

Uw volgende verzoek.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Voor de Handelingen wil ik nog even gezegd hebben dat BBB het PVV-debat wél heeft gesteund.

De voorzitter:

Oké. We hebben het allemaal kunnen zien in de schriftelijke procedure.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ja, zeker, maar het is altijd goed om het nog eventjes te melden.

De voorzitter:

Uw vooraankondiging.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ja, dan heb ik nog een vooraankondiging van een tweeminutendebat Landbouw- en Visserijraad, deze week in te plannen, inclusief stemmingen.

De voorzitter:

Daar gaan we rekening mee houden.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dank u wel.

De voorzitter:

Dank u wel.

Het woord is aan de heer Van Baarle voor zijn verzoek namens DENK.

De heer Van Baarle (DENK):

Dank, voorzitter. Uit een peiling die is uitgevoerd door PAX en andere maatschappelijke organisaties blijkt dat het overgrote gedeelte van de Nederlandse bevolking het beleid van het kabinet-Jetten op het gebied van Palestina en de omgang met Israël niet steunt. Een meerderheid van de Nederlanders vindt dat beleid veel te slap, wil wapensancties tegen Israël, wil economische sancties tegen Israël en wil de handelsvoordelen die er bestaan met Israël stoppen. Daarover wil ik graag zo snel mogelijk een debat voeren met de minister van Buitenlandse Zaken.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar een meerderheid voor heeft.

Mevrouw Rajkowski (VVD):

Nee, geen steun, voorzitter. We hebben donderdag een commissiedebat over sancties tegen Israël.

Mevrouw Piri (PRO):

Voorzitter. Over peilingen zou ik geen debat willen hebben, want zelfs al stond de meerderheid van Nederland er niet achter, was mijn fractie er nog steeds voor geweest. Maar ik steun het verzoek wel, omdat er echt gesproken moet worden over wat we meer kunnen doen om dit gruwelijke geweld te stoppen.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Steun.

De heer Dassen (Volt):

Van harte steun.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Debatteren op grond van peilingen vinden wij ook een slecht idee, zeker bij dit thema. Geen steun dus, mede namens de ChristenUnie.

Mevrouw Dobbe (SP):

Er vindt nog steeds geweld tegen Palestijnen plaats. De genocide gaat nog steeds door, maar dan langzamer en onzichtbaarder. Juist daarom moeten wij nu een debat hebben, om te praten over welke maatregelen wij kunnen nemen om de genocide te stoppen.

Mevrouw Podt (D66):

Voorzitter. Dit is een ontzettend belangrijk onderwerp, maar we hebben overmorgen een debat over sancties.

De heer Stöteler (PVV):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, meneer Van Baarle.

De heer Van Baarle (DENK):

Geen toegiften meer, maar wel een verzoek om het om op de lijst van dertigledendebatten te plaatsen.

De voorzitter:

Dat doen we, want dat mag. Dank u wel, meneer Van Baarle.

Het woord is aan mevrouw El Boujdaini namens D66. Gaat uw gang.

Mevrouw El Boujdaini (D66):

Voorzitter. AI is niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Het biedt enorme kansen, maar het brengt ook risico's met zich mee. Afgelopen zomer verschenen berichten over AI-systemen die bijna sciencefiction leken. Wat daarin duidelijk werd, was dat de testomgevingen waarin AI wordt ontwikkeld niet altijd veilig genoeg zijn. Hoe zorgen we dat AI veilig wordt ontwikkeld? Welke regels hebben we nodig en wat houdt het toezicht op AI-bedrijven in? Tegelijkertijd wil ik dat we ons samen inzetten om de kansen van AI volop te benutten. Daarom vraag ik een debat aan over de toekomst van verantwoorde AI in Nederland en hoop ik op uw steun.

De voorzitter:

Ik kijk of daar een meerderheid voor is.

Mevrouw Kathmann (PRO):

Hoe sneller, hoe beter. Van harte steun.

De heer Van den Berg (JA21):

Voorzitter. Steun. Alles raakt nu in een stroomversnelling, dus we moeten het hier als Kamer goed over hebben.

De heer Vermeer (BBB):

Voorzitter. Geen steun, want we hebben op 8 oktober al een commissiedebat over opkomende en toekomstige technologieën.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Voorzitter. Dit is heel groot. Daarom steun ik dit graag, mede namens de SGP.

Mevrouw Beckerman (SP):

Ook vanuit de SP steun.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Ik ben heel benieuwd wat dan niet-verantwoorde AI is, maar daar gaan we over in debat. Steun.

Mevrouw Rajkowski (VVD):

Steun namens de VVD, want dat commissiedebat gaat verzet worden.

Mevrouw Zwinkels (CDA):

Het is heel erg belangrijk om hier een politiek debat over te voeren, dus steun voor dit voorstel.

De heer Dassen (Volt):

Steun, voorzitter.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

De heer El Abassi (DENK):

Ik weet in ieder geval wat niet verantwoord omgaan met AI is, maar steun voor het debat.

De heer Emiel van Dijk (PVV):

Steun.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Steun.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Steun.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid.

Mevrouw El Boujdaini (D66):

Dank u wel.

De voorzitter:

Dan is het woord aan de heer Stultiens voor zijn verzoek namens PRO.

De heer Stultiens (PRO):

Dank u, voorzitter. Deze zomer verschenen rapporten over hoe Shell jarenlang geen belasting betaalde in Nederland, via de Bahama's en Zwitserland, met als gevolg dat gewone hardwerkende mensen wel moeten betalen. Het is openbaar, dus we kunnen er een debat over voeren. Mijn verzoek is om hier snel met de staatssecretaris over te debatteren.

De voorzitter:

Ik kijk of er een meerderheid is.

Mevrouw Van Eijk (VVD):

Geen steun. Er is donderdag een technische briefing over belastingontwijkingsconstructies.

De heer Oosterhuis (D66):

Geen steun. Ik wacht ook eerst de technische briefing van donderdag af.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA):

Idem.

De heer Vermeer (BBB):

Steun.

De heer Ceulemans (JA21):

Geen steun.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Voorzitter. Als dit bij Shell lukt, zal dat vast bij meerdere zo zijn. Wat ons betreft zeker steun. We ontvangen ook graag een brief over of er inderdaad meerdere partijen zijn die dit doen.

De voorzitter:

Dat informatieverzoek geleiden we door naar het kabinet.

De heer Markuszower (Groep Markuszower):

Voorzitter, geen steun voor het verzoek.

De heer Ergin (DENK):

Steun.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Steun.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Voorzitter. Terwijl echt iedere Nederlander zich bij de pomp helemaal scheel betaalt aan accijnzen en iedere Nederlander tijdens de boodschappen een hoge btw moet betalen, zijn er bedrijven die miljardenwinsten maken en die niet één jaar, maar jaar na jaar na jaar geen cent belasting betalen. Er zijn hier partijen die zeggen "het kan wel even wachten" …

De voorzitter:

Ja, ja …

De heer Jimmy Dijk (SP):

… maar dit debat had echt al voor de zomer gevoerd moeten worden, het jaar daarvoor en het jaar daarvoor, dus volop steun hiervoor.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

De heer Stultiens (PRO):

Ik zet 'm graag op de lijst met dertigledendebatten.

De voorzitter:

Bij dezen.

Het woord is aan het lid Kostić namens de Partij voor de Dieren.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Dank, voorzitter. Heel veel mensen, gemeenten en provincies maken zich zorgen over staalslakken, over schadelijk staalafval. Voor het zomerreces had de Kamer het idee om een debat te voeren over het nieuwe beleid van de staatssecretaris, maar door nieuwe regels van de Kamer werd dat onverhoopt van de agenda geschrapt. We hebben nog steeds geen debat gevoerd over het nieuwe beleid, terwijl de zorgen nog steeds leven. Hoe je er ook naar kijkt, we moeten dit goed met elkaar bespreken. Wij zouden dus graag alsnog, zoals we hadden afgesproken, in de komende maanden een debat voeren over staalslakken.

De voorzitter:

Ik kijk of daar een meerderheid voor is.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO):

Dit is heel belangrijk. Steun.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Ik heb helemaal niets afgesproken. Geen steun.

De heer Bikkers (VVD):

Op 6 oktober hebben we het commissiedebat Leefomgeving en dan kunnen we het daar bespreken.

De heer Chris Jansen (PVV):

Voorzitter. Ja, op 6 oktober hebben we het commissiedebat Leefomgeving. Daar past het prima, volgens het voorstel dat hier wordt gedaan door mijn collega. Dus geen steun.

Mevrouw El Boujdaini (D66):

Belangrijk onderwerp, maar geen steun, want we hebben nog twee commissiedebatten te gaan in oktober waarbij we dit kunnen bespreken.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ik zou het graag steunen, maar, inderdaad, het gaat gewoon sneller als we het in het commissiedebat doen.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

Mevrouw Zwinkels (CDA):

Ja, het staat al op de agenda, het komt eraan, we hebben het erover met elkaar, dus geen steun op dit moment.

De voorzitter:

Kort en bondig, de heer Jimmy Dijk.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Het woord is aan de heer Kops voor zijn verzoek namens de PVV.

De heer Kops (PVV):

Voorzitter. De gasprijs is naar een recordhoogte gestegen. Mensen betalen zich helemaal blauw. 500.000 huishoudens leven in energiearmoede. Maar het gekke is: ben je eenmaal van het gas af en aangesloten op een duurzaam warmtenet, dan betaal je ook de hoofdprijs. De PVV heeft daar altijd voor gewaarschuwd. Huishoudens gaan met gemak vele honderden euro's meer betalen — alsof het niets is. Dat kan natuurlijk niet, dus graag een debat met de minister van Klimaat en Groene Groei.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar een meerderheid voor heeft.

Mevrouw Müller (VVD):

Ja, we moeten het hier zeker met het kabinet over hebben. Tegelijkertijd hebben we al een commissiedebat Energie voor huishoudens staan in september.

De heer Jumelet (CDA):

Voorzitter, daar sluit ik me bij aan.

De heer Van den Berg (JA21):

Ja, voorzitter. Het is wel een heel specifiek probleem in de energietransitie, dus van harte steun.

De heer Oosterhuis (D66):

Geen steun.

De heer Vermeer (BBB):

Steun, omdat deze groepen ook moeilijk vertegenwoordigd zijn. Het zijn allemaal kleine plukjes burgers in allerlei woonvormen die hiermee te maken hebben, dus volle steun.

De heer El Abassi (DENK):

Steun.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Steun.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid. Meneer Jimmy Dijk.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

Maar u heeft nog wel een verzoek.

De heer Kops (PVV):

Ja, voorzitter. Er komt eindelijk een landelijke afstandsnorm voor windturbines op land, maar het wordt er in de praktijk alleen maar rampzaliger op, want die afstandsnorm wordt slechts twee keer de zogeheten "tiphoogte". Dat is dus bijna bij mensen in de achtertuin. Dat terwijl omwonenden nu al letterlijk ziek worden van die ondingen: slaapstoornissen, concentratieverlies, verminderde afweer en zelfs depressie. Dat is schandelijk en dat moet stoppen, dus ook hierover graag een debat met de minister van Klimaat en Groene Groei.

De heer Vermeer (BBB):

Ja, volle steun, want het is ongelofelijk hoe met de belangen en de gezondheid van burgers in de omgeving omgegaan wordt. Dit moet stoppen.

De heer Bikkers (VVD):

Voorzitter. Dit valt onder de staatssecretaris van IenW. We hebben op 6 oktober een debat Leefomgeving en dit kunnen we daarbij bespreken.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Ook dit politieke wedstrijdje heeft de VVD weer verloren. Daarom van harte steun voor dit verzoek.

De heer Van den Berg (JA21):

Ja, voorzitter. Schokkend dat het dan toch tot deze beperkte maatregel is gekomen, terwijl het veel groter zou worden dan is voorgesteld. Ik zou de staatssecretaris van IenW wel willen uitnodigen. In dat geval steun.

De heer Jumelet (CDA):

Voorzitter. 6 oktober is het commissiedebat Leefomgeving. Geen steun.

De heer Oosterhuis (D66):

Daar sluit ik mij bij aan.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Steun voor het verzoek.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Steun.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Steun.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, meneer Kops.

De heer Kops (PVV):

Zijn het er wel 30, voorzitter?

De voorzitter:

Ja.

De heer Kops (PVV):

Dan graag op de lijst. Dank u wel.

De voorzitter:

Dank u wel.

Het woord is aan de heer Ceder voor zijn verzoek namens de ChristenUnie. Gaat uw gang.

De heer Ceder (ChristenUnie):

Voorzitter. Deze week ontvingen we de antwoorden op de feitelijke vragen over het sanctiebesluit tegen Israël. Die antwoorden roepen grote vragen op. Sterker nog, het lijkt juridisch slordig. Er wordt namelijk niet alleen tegen extremistische ministers en gewelddadige kolonisten opgetreden, waartoe ook wij al langer oproepen, maar ook grote groepen christenen, Palestijnen, Joden, Armeniërs, druzen en anderen worden nu geraakt. Dat is een scenario waarvan de indieners van de motie, waaronder het CDA, ons plenair verzekerden dat dit niet de bedoeling was. Het kabinet erkent nu dat de maatregel wel verder reikt. Daarom zou ik graag een omzetting willen van een commissiedebat naar een plenair debat, zodat het kabinet tekst en uitleg kan geven. Dat wil ik graag voor de inwerkingtreding van de maatregel, zodat we op tijd zijn.

De voorzitter:

Ja, ik kijk of u daar steun voor heeft.

Mevrouw Piri (PRO):

Voorzitter. Wat een rare redenering. We hebben gewoon een commissiedebat staan met de minister. Daar gaan wij als Kamerleden toch gewoon om tekst en uitleg vragen? Geen steun dus voor dit verzoek.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun.

De heer Van Baarle (DENK):

Voorzitter. Die tekst en uitleg kan inderdaad vrij snel al, deze week, in het commissiedebat, dus geen steun.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ik denk dat we met uitstel van het commissiedebat en het houden van een plenair debat wel wat meer ruimte hebben om eventueel een technische briefing te houden of nog wat verdere vragen te stellen. Met de toelichting die de heer Ceder heeft gegeven kan ik het steunen.

Mevrouw Dobbe (SP):

Ik vind de redenering ook heel raar. Ik heb mijn tekst al klaar voor donderdag. Wij gaan zeker tekst en uitleg vragen — daar is dat hele debat voor — dus het lijkt mij raar om dan te zeggen dat het alleen maar plenair zou kunnen. Dus geen steun.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Steun voor het verzoek.

Mevrouw Rajkowski (VVD):

Geen steun, voorzitter. Als er moties ingediend moeten worden, kan het altijd nog met een tweeminutendebat.

De heer Markuszower (Groep Markuszower):

Steun.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Er staat gewoon een commissiedebat gepland, dus geen steun.

Mevrouw El Boujdaini (D66):

Ja, er staat een commissiedebat gepland, dus ook geen steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Steun.

De heer Dassen (Volt):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, meneer Ceder. Ook geen 30 leden, nee.

Het woord is aan mevrouw Piri voor een vooraankondiging. Gaat uw gang.

Mevrouw Piri (PRO):

Voorzitter. Van dat befaamde debat op donderdag zou ik wel graag een plenaire afronding willen. Uiteraard hoeft stemming pas volgende week, maar ik doe een vooraankondiging van een tweeminutendebat over dat sanctiebesluit.

De voorzitter:

Dan kijken we wel even of dat een meerderheid heeft, want het betreft niet een Raad, waardoor er een deadline is. Het betreft wel even een wijziging van het schema.

Mevrouw Piri (PRO):

Voorzitter. Dit had ook prima volgende week gekund, maar hier zit natuurlijk wel een strakke deadline op, waarna die sanctie ingaat. Wij willen ons als Kamer er graag van tevoren over uitspreken, dus vandaar. Anders had het ook gewoon volgende week gekund. Als dat juridisch kan, vind ik dat geen enkel probleem, maar ik dacht: voor de zekerheid gewoon nu afronden, deze week, en volgende week stemmingen.

De voorzitter:

Ik ga kijken hoe het in de Kamer ligt.

De heer Van Baarle (DENK):

Volgens mij hebben we iets, niet volgende week, maar de week daarna. Volgende week is dan de enige mogelijkheid vóór de inwerkingtreding, dus het verzoek is heel logisch. Steun.

Mevrouw Podt (D66):

Begrijpelijk verzoek, voorzitter. Steun.

De heer Dassen (Volt):

Van harte steun, voorzitter.

Mevrouw Dobbe (SP):

Steun.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Steun.

Mevrouw Rajkowski (VVD):

Steun.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid. Ja, we gaan het inplannen.

Het woord is dan aan mevrouw Mutluer. Zeg ik dat goed? Ja, ze is er. Mevrouw Mutluer, u heeft het woord voor uw verzoek namens PRO. We zien u vooral uit een andere zaal de laatste tijd, maar fijn dat u ook in de plenaire zaal uw parlementaire werk verricht. Gaat uw gang.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Ik kan niet vertellen hoe fijn het is om hier weer te zijn. Ik zou graag een debat willen aanvragen met de minister van Justitie en Veiligheid over de veiligheid van vrouwen. Vorig jaar zagen we na de moord op Lisa heel veel mensen de straat opgaan om de nacht op te eisen en om de dag op te eisen, maar je ziet nu dat zowel lokale als nationale overheden hier eigenlijk weinig mee doen. Ik vind dat we daar een keertje een goed debat met de minister van Justitie en Veiligheid over moeten voeren.

De voorzitter:

Ik kijk of daar een meerderheid voor is.

Mevrouw Faber (PVV):

Voorzitter, steun. Maar dan wil ik wel graag ook de minister van Asiel en Migratie erbij, want het betrof een azc-bewoner.

Mevrouw Van Eijk (VVD):

Er staan een aantal debatten op de lijst die gaan over vrouwenveiligheid, dus inderdaad een breed debat over vrouwenveiligheid. Graag snel inplannen. Steun.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Voorzitter. Iedere week lees je nog over femicide in Nederland, dus wat ons betreft steun.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Alleen als de minister van Asiel erbij is, want elke week weer komen er weer mensen het land binnen die het niet zo nauw nemen met de veiligheid van vrouwen.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Steun voor het debat. Ook steun voor het verzoek van mevrouw Faber om de minister van Asiel en Migratie erbij te hebben.

Mevrouw El Boujdaini (D66):

Steun, ook namens het CDA. Er zijn ook nog wat andere debatten aangevraagd die hier ook over gaan, dus als we die samen kunnen voegen tot een breder debat, dan heel graag.

De heer Russcher (FVD):

Steun, en zeker de minister van Asiel en Migratie erbij.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Mede namens ChristenUnie steun.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Steun.

Mevrouw Dobbe (SP):

Ik denk dat het heel goed is om een breed debat over vrouwenveiligheid te hebben, dus steun voor het verzoek zoals dat is gedaan.

De heer El Abassi (DENK):

Geen steun voor een debat waarbij het gaat om de afkomst van de dader. Wel steun voor dit verzoek.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid voor uw debatverzoek.

Het woord is aan mevrouw Bromet voor een verzoek namens PRO.

Mevrouw Bromet (PRO):

Voorzitter. Het was ontzettend droog deze zomer in Nederland en in de rest van Europa. Wij willen graag een debat over de toekomst, om te kijken hoe we ons beter kunnen voorbereiden op dit soort droogtes, want het zijn geen incidenten meer; het is een gevolg van klimaatverandering. Wij willen dat debat graag voeren met de ministers van IenW, LVVN en VRO, omdat het gaat over maatregelen die genomen moeten worden in het landelijk gebied, het beperken van de gevolgen voor de natuur en onder andere de funderingsproblematiek.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar een meerderheid voor heeft.

Mevrouw Beckerman (SP):

Van harte steun.

De heer Oosterhuis (D66):

Steun.

De heer Schutz (VVD):

Steun.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Steun.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Steun.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Ook steun.

De heer Chris Jansen (PVV):

Geen steun.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Voorzitter. Ik moet wel even iets kwijt. Ik stond hier net om op precies hetzelfde onderwerp een debat aan te vragen. Dan hebben we mevrouw Bromet, die heel graag de eerste spreker wil zijn, haar ego niet opzij kan zetten en dan heel graag alsnog een debat wil aanvoeren. Ik vind dat niet oké. Om die reden ga ik het niet steunen.

Mevrouw Boelsma-Hoekstra (CDA):

Steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Steun, maar ik wil wel graag een brief van de ministers waarin opgeschreven wordt wat er de komende jaren gebeurt met de uitbreiding van berging, want juni was nat en het is nu ook alweer twee weken nat. Waar gaat al dat water heen? Ik hoop dat mevrouw Bromet ook geïnteresseerd is in hoe we omgaan met de verandering van de hoeveelheid water in dit land.

De voorzitter:

Uw verzoek geleiden we door naar het kabinet, zeker.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Ja, dank u.

De heer Ceulemans (JA21):

Wij steunen het debat van meneer Heutink en dus ook dit debat, want ze lijken inderdaad erg op elkaar.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

De heer El Abassi (DENK):

Ik had het verzoek van de heer Heutink niet gesteund, maar dit verzoek steun ik wel.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid. Het woord is aan mevrouw Ten Hove voor haar verzoek namens de Groep Markuszower.

Mevrouw Ten Hove (Groep Markuszower):

Uit bestanden die Nederland naar Brussel stuurde, blijkt dat veel natuurgegevens uit het Landelijk Meetnet Flora-, Milieu- en Natuurkwaliteit komen. Er is ruim 25 jaar aan monitoring, maar die is niet volledig openbaar, terwijl de gehele stikstofdiscussie is gebaseerd op de daadwerkelijke staat van de natuur. De Kamer mist dus essentiële informatie over dit dossier. Wat DNA betreft gaat de discussie over stikstof pas verder nadat iedereen hier kennis van heeft kunnen nemen. Daarom graag op zeer korte termijn een debat met de minister en de staatssecretaris van LVVN over het niet openbaar maken van deze monitoring.

De voorzitter:

Ik kijk of u een meerderheid heeft.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Van harte steun voor dit debat. Het is natuurlijk echt bizar dat deze data niet openbaar zijn terwijl het beleid dat hier gevoerd wordt zulke grote gevolgen heeft, dus van harte steun. Nog een extra verzoek: misschien kan de staatssecretaris of de minister van IenW erbij aanwezig zijn, omdat stikstof natuurlijk ook voor een deel over industrie gaat.

De heer Chris Jansen (PVV):

Het is heel belangrijk, maar wij hebben donderdag om 11.15 uur een commissiedebat waar de minister bij zit, dus ik zou die vragen daar gewoon stellen.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun.

De heer Koorevaar (CDA):

Geen steun, het commissiedebat is een goede plek.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Ik doe het ordevoorstel om die data voor dat commissiedebat van donderdagochtend te ontvangen.

De voorzitter:

Laten we het gewoon als informatieverzoek doorgeleiden naar het kabinet.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Ja, maar ik weet hoe dat gaat: als daar geen Kamermeerderheid voor is, krijgen we dat weer niet, of veel te laat. Dus ik doe nu een ordevoorstel om dat te krijgen.

De voorzitter:

Maar dat is niet aangekondigd, dus dat kan ik geen deel uit laten maken van het debat hier. Er is een commissiedebat waarin u de minister daarop kan bevragen. Dus ik stel echt voor dat we het informatieverzoek wel meteen doorgeleiden naar het kabinet voor het debat dat u daar deze week over gaat voeren met de minister.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Dan ga ik in ieder geval een e-mailprocedure starten, want deze data moeten gewoon boven tafel komen.

De voorzitter:

We zullen sowieso uw informatieverzoek alvast doorgeleiden.

Mevrouw Den Hollander (VVD):

Zoals de heer Jansen zei: plenaire debatten aanvragen over onderwerpen die op zeer korte termijn in de commissie besproken worden, is echt niet nodig.

Mevrouw Podt (D66):

Daar sluit ik me bij aan.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, mevrouw Ten Hove.

Het woord is aan mevrouw Bikker namens de ChristenUnie. Gaat uw gang, mevrouw Bikker. Goedemiddag.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Goedemiddag. De Kamer heeft enige tijd geleden in grote meerderheid de WRR gevraagd om een advies wat betreft strategisch handelen en de omgang met de publieke voorzieningen. Er is nu een breed advies gekomen van de WRR. Het lijkt mij goed, ook omdat de Kamer hier in meerderheid om heeft gevraagd, dat we daar na een reactie van het kabinet plenair over debatteren. Daarom is mijn verzoek om dit toe te voegen aan de plenaire agenda.

De voorzitter:

Ik kijk of daar een meerderheid voor is.

De heer Van der Lee (PRO):

Het lijkt mij een heel goed gebruik om, als we de WRR vragen om een advies uit te brengen, goed over dat advies te spreken. Het raakt aan heel veel geopolitieke vragen en onze economische weerbaarheid. Het lijkt me heel relevant, dus steun voor het debat.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Voorzitter. Dit kan bij de APB of bij het debat over het rapport-Wennink, dus geen steun.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Steun.

De heer Prickaertz (PVV):

Geen steun, voorzitter.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Steun.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Steun.

De heer Vermeer (BBB):

Steun.

De heer Oosterhuis (D66):

Ik snap het verzoek, want het gaat natuurlijk over een belangrijk thema: onze strategische onafhankelijkheid. Tegelijkertijd denk ik dat dit komende donderdag bij het debat over het rapport-Wennink ook al uitgebreid aan de orde komt. Daarom nu dus geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, mevrouw Bikker.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Voorzitter, dan vraag ik om een dertigledendebat.

De voorzitter:

We zetten het op de lijst.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Ook richting de coalitie zeg ik erbij dat dit echt een goed gebruik is bij een rapport van de WRR.

De voorzitter:

Uw volgende verzoek.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Voorzitter. Wij vervolgen met een heel ander verzoek, namelijk een debat met de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, omdat er het zorgwekkende bericht is dat steeds meer postcovidpatiënten vragen om euthanasie. Zij krijgen heel vaak geen andere indicaties die ze nodig hebben voor goede zorg, maar wel een beschikking waardoor euthanasie mogelijk is. Ik vind dat een uiterst zorgwekkende situatie en zou daarover graag spoedig het debat voeren met de minister van VWS.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar een meerderheid voor heeft.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Voorzitter. Aankomende woensdag spreek ik met Stichting Long COVID. Het is echt heel ernstig, dus wat ons betreft zeker steun.

Mevrouw Wendel (VVD):

Voorzitter. Ook wij willen graag debatteren over long covid, maar het gaat gewoon echt sneller in het commissiedebat dat daar al voor gepland staat. Geen steun voor dit plenaire debat.

De heer Ceulemans (JA21):

Steun voor het verzoek.

De heer Bushoff (PRO):

Voorzitter. Volgens mij toont het bericht gewoon naadloos aan hoeveel werk we als politiek nog te doen hebben voor deze mensen, die eigenlijk nog steeds te veel in de kou staan. Steun voor het verzoek.

Mevrouw Dobbe (SP):

Het gaat om een grote groep mensen, dus dank u wel voor het aanvragen van dit debat. Ik denk dat het heel belangrijk is dat we dit debat voeren, omdat zij gewoon in de knel zitten en we de zorg moeten verbeteren.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD):

Steun voor het verzoek.

De heer Krul (CDA):

Ik sluit me aan bij mevrouw Wendel.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Steun voor het verzoek.

Mevrouw Maeijer (PVV):

Voorzitter. Dit is een zeer terecht verzoek. Van harte steun.

Mevrouw El Boujdaini (D66):

Terecht verzoek. We sluiten ons aan bij de VVD, want het kan ook in het andere debat besproken worden.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, mevrouw Bikker.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Dan vraag ik ook hierover een dertigledendebat aan. Dat doe ik met spijt, maar ik zie even geen andere mogelijkheid.

De voorzitter:

Bij dezen. We zetten het op de lijst. Dank u wel.

Het woord is aan de heer Klos, namens D66. Gaat uw gang.

De heer Klos (D66):

Dank u wel, voorzitter. Op verzoek van de Kamer heeft het Nationaal Burgerberaad Klimaat aanbevelingen gedaan. 175 Nederlanders, een afspiegeling van de samenleving, hebben veel tijd en moeite gestoken in het overbruggen van verschillen. Laten we hen serieus nemen. Daarom vraag ik namens de vaste commissie voor Klimaat en Groene Groei een plenair debat aan over het advies van het burgerberaad en de reactie van het kabinet daarop. Daarbij vragen we om de aanwezigheid van alle ondertekenaars van de kabinetsreactie: de minister van KGG, de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en de minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat. In oktober is de laatste bijeenkomst van de deelnemers van het burgerberaad. Daarom is mijn voorstel om dit debat nog voor het herfstreces in te plannen.

De voorzitter:

Ik kijk of daar een meerderheid voor is.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Ik dacht even dat de heer Klos zei "namens de vaste commissie". Dan zou er een meerderheid zijn. Volgens mij is dat zeker niet het geval. Wat ons betreft is het wel het geval dat het rapport en het advies de prullenbak in mogen, dus geen steun.

De voorzitter:

We inventariseren hier gewoon een meerderheid.

De heer Van den Berg (JA21):

Voorzitter, geen steun.

De heer Jumelet (CDA):

Van harte steun, voorzitter.

Mevrouw Müller (VVD):

Steun voor dit voorstel.

De heer Vermeer (BBB):

Geen steun.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Voorzitter. Het is enorm belangrijk om het burgerberaad serieus te nemen, want het gaat niet alleen over klimaat, maar het gaat er ook om dat wij het als parlement hebben over het initiatief van een burgerberaad. Wij steunen het debat van harte, vanwege klimaat, maar ook omdat we het concept "burgerberaad" echt succesvol moeten afronden.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO):

Wij zijn ontzettend dankbaar voor al het harde werk dat het burgerberaad heeft verzet, dus van harte steun.

De heer Kops (PVV):

Geen steun.

De heer Dassen (Volt):

Steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Voorzitter. Ik wil dat rapport eigenlijk wel graag kapotdebatteren, dus van harte steun.

De voorzitter:

U heeft een meerderheid, meneer Klos.

Het woord is aan mevrouw Beckerman voor een verzoek over een bestaand debat. Gaat uw gang.

Mevrouw Beckerman (SP):

Goedemiddag. In een zomer waarin aan huishoudens werd gevraagd zuinig te zijn met water, slurpen datacenters steeds meer water op. Terwijl het stroomnet voller en voller raakt, gebruiken datacenters evenveel stroom als 2,4 miljoen huishoudens. Amerikaanse big tech krijgt steeds meer macht in Nederland. We hebben een meerderheid gekregen om te debatteren over datacenters. Het kabinet heeft beloofd dit najaar met een nationale aanpak te komen. Alleen vervalt door die nieuwe regels dit debat dat al een meerderheid had. Daarom vraag ik opnieuw om een meerderheid om dit najaar hierover te kunnen debatteren.

De voorzitter:

Ik kijk of daar een meerderheid voor is.

De heer Vermeer (BBB):

Steun. We moeten die afwegingen hier echt eens politiek gaan maken.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Ja, ik ben met z'n tweeën, voorzitter.

De voorzitter:

Met hetzelfde standpunt? Dat is wel efficiënt.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Ja. Steun, mede namens Volt.

De voorzitter:

En mede namens mevrouw Bikker?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Dat was met z'n drieën, voorzitter. Van harte gefeliciteerd aan mevrouw Teunissen met de baby die ze verwacht. Dit zeg ik voor de kijker thuis die denkt: waar gaat dit over? Wat betreft de datacenters: we hebben heel erg behoefte aan energie in dit land. Die wordt soms zomaar opgeslurpt door de datacenters, dus van harte steun voor het verzoek van collega Beckerman.

Mevrouw Kathmann (PRO):

Nogmaals, hoe sneller, hoe beter. Van harte steun.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Ik wil het debat heel graag steunen, maar het hoeft wat mij betreft niet heel snel ingepland te worden. We hebben nog heel veel andere hele grote problemen om op te lossen. Die hebben wel echt voorrang op dit verzoek.

De heer Van den Berg (JA21):

Voorzitter. Juist voor ons nageslacht hebben we dat toekomstige verdienvermogen nodig. Juist daarom moeten we die datacenters gaan bouwen. Wat dat betreft dus geen steun.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Steun.

Mevrouw El Boujdaini (D66):

Een heel belangrijk onderwerp, maar we kunnen het al sneller bespreken tijdens het commissiedebat over digitale infra en economie in oktober.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

De heer El Abassi (DENK):

Steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, mevrouw Beckerman.

Mevrouw Beckerman (SP):

Ik laat hem wel staan.

De voorzitter:

Ja.

Mevrouw Beckerman (SP):

Dank u wel.

De voorzitter:

Dank u wel.

Het woord is aan mevrouw Oosterhout namens PRO. Gaat uw gang.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO):

Dank u wel, voorzitter. Ook dit gaat over een debatverzoek dat inmiddels is verlopen. Ik heb aan het begin van het jaar een debat aangevraagd over de uitspraak in de klimaatzaak over Bonaire. Daar was toen een meerderheid voor, maar dat debatverzoek is verlopen, dus hierbij opnieuw de vraag om dat debat nog dit najaar in te plannen met de minister van Klimaat en Groene Groei en de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie.

De voorzitter:

Ik kijk of u een meerderheid heeft.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Steun.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Steun.

De heer Van den Berg (JA21):

Geen steun.

Mevrouw Podt (D66):

Steun, voorzitter.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Steun.

De heer Kops (PVV):

Geen steun.

De heer Jumelet (CDA):

Geen steun, voorzitter.

De heer Vermeer (BBB):

Laten we eerst de uitspraak in hoger beroep over deze ridicule zaak afwachten voordat we hierover gaan praten.

Mevrouw Müller (VVD):

Geen steun.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, mevrouw Van Oosterhout. U heeft wel 30 leden. We zullen het op de lijst zetten; ik ga ervan uit dat dat uw verzoek is. Bij dezen.

Het woord is aan de heer Bolhuis namens PRO. Gaat uw gang.

De heer Bolhuis (PRO):

Voorzitter. We zien een grote toename van schulden onder jongeren in Nederland. Ook deze zomer zagen we weer een aantal berichten. De minister geeft in reactie op vragen aan dat hij eigenlijk niet zo goed weet hoe het komt. Wat is de invloed van buy now, pay later? We zien allemaal dat dat invloed heeft. Wat is de invloed van online gokken? We weten dat dat ook invloed heeft. Het is echt een groot probleem en het neemt toe in Nederland. Ik vraag om een debat daarover met de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

De voorzitter:

Ik kijk of u daar steun voor heeft.

Mevrouw Van Brenk (50PLUS):

Ja hoor, steun.

De heer Ceulemans (JA21):

Het is een groot probleem, maar we hebben echt ontzettend veel commissiedebatten van SZW, waarin dit veel sneller aan de orde kan komen, dus nu geen steun voor een debat.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Van harte steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Voorzitter. Ik zou liever spreken over ons toeslagenstelsel, dat voorkomt dat mensen meer gaan werken. Ik zou het ook willen hebben over hoe er steeds meer jonge mensen in de bijstand terechtkomen. Daar wel steun voor, maar geen steun voor dit verzoek.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Van harte steun.

Mevrouw Wiersma (BBB):

Ik vind het ook een heel belangrijk onderwerp, maar er staat deze maand nog een debat Armoede- en Schuldenbeleid gepland, dus ik zou het daarbij willen betrekken. Geen steun dus voor het debat.

De heer Oosterhuis (D66):

Steun.

De heer Ergin (DENK):

Steun.

De heer De Beer (VVD):

Heel belangrijk onderwerp, maar wat mij betreft kan het ook in het commissiedebat Armoede- en Schuldenbeleid.

De heer Hamstra (CDA):

Kan door de commissie, dus geen steun.

Mevrouw Moinat (Groep Markuszower):

Ik voeg me bij de woorden van het lid Keijzer.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Steun.

De heer Kops (PVV):

Geen steun.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid.

De heer Bolhuis (PRO):

Zitten we al op de 30 leden?

De voorzitter:

Jazeker.

De heer Bolhuis (PRO):

Dan graag een dertigledendebat.

De voorzitter:

Bij dezen.

Dan is het woord aan mevrouw Teunissen, voor haar verzoek namens de Partij voor de Dieren.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Dank u wel, voorzitter. Hadden jullie het ook allemaal zo heet deze zomer? We hebben de klimaatcrisis voor onze ogen zien gebeuren. Er waren gigantische natuurbranden in heel Europa, ook in Nederland. Er was extreme hitte, waardoor met name heel veel dieren enorm hebben geleden. En er was droogte, waar ook Nederlandse boeren mee te kampen hadden, met misoogsten en duurdere boodschappen tot gevolg.

Voorzitter. De klimaatcrisis is nú. Nederland snakt naar een minister-president die de term "klimaatdrammer" weer als geuzennaam gaat gebruiken. Maar wat deed onze premier? Hij koos de kant van de fossiele industrie en ging op bezoek bij Shell.

De voorzitter:

U wil een debat?

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Er moet nú een crisisaanpak komen met extra klimaatmaatregelen. Daarom vraag ik een debat aan met de minister-president.

De voorzitter:

U heeft volgens mij uw bijdrage al klaar.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Zeker, voorzitter.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Allereerst van harte gefeliciteerd richting mevrouw Teunissen.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Dank u wel.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Maar ik ga het niet steunen. Sorry.

Mevrouw Müller (VVD):

We hebben een commissiedebat Klimaatbeleid staan in september.

De heer Vermeer (BBB):

Het klimaat verandert. Laten we ons daarop aanpassen, in plaats van de indruk wekken dat tegen te kunnen houden. Koop een airco, bijvoorbeeld. Geen steun.

Mevrouw Van Oosterhout (PRO):

Van harte steun.

De heer Van den Berg (JA21):

Ook geen steun. We hebben bedrijven als Shell juist hard nodig voor het aanpakken van klimaatverandering.

De heer Dassen (Volt):

Steun voor het debat.

De heer Jumelet (CDA):

Geen steun.

De heer Oosterhuis (D66):

Geen steun.

De heer Kops (PVV):

Geen steun.

Mevrouw Keijzer (Lid Keijzer):

Er is sprake van klimaatverandering, niet van een klimaatcrisis, dus geen steun voor dit verzoek.

De heer Jimmy Dijk (SP):

Voorzitter. Er zijn echt duizend redenen om hier wel een debat over te voeren, of je nou voor dieren bent die het te heet hebben, of op wilt komen voor mensen die in te hete woonwijken wonen, terwijl het in de villabuurten graden koeler is. Laten we hier inderdaad een debat over voeren. Volop steun.

De voorzitter:

Maar u heeft geen meerderheid, mevrouw Teunissen.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Ook geen 30 leden?

De voorzitter:

Nee.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Dat dacht ik al.

De voorzitter:

Bij de felicitaties sluiten wij ons natuurlijk wel allen van harte aan.

Mevrouw Teunissen (PvdD):

Heel hartelijk dank.

De voorzitter:

Het woord is aan de heer Van den Berg, namens JA21.

De heer Van den Berg (JA21):

Voorzitter. Een halfjaar geleden stond ik hier ook al om een debat aan te vragen. Door onze overvolle agenda is dat debat er niet van gekomen, maar het is bij uitstek een risico waar we het over moeten hebben, juist nu Gasunie bevestigt dat Nederland niet is voorbereid op de langdurige verstoring van de energieaanvoer. Daarom vraag ik daar nu wederom een debat over aan met de minister van Klimaat en Groene Groei. Ik zou wel willen vragen of dat bij voorkeur voor het einde van het vulseizoen zou kunnen plaatsvinden. Dat is 1 november.

De voorzitter:

Ik kijk of u een meerderheid heeft.

De heer Heutink (Groep Markuszower):

Voorzitter. Ik kan me goed herinneren dat ik hier een halfuur geleden stond om op het hetzelfde onderwerp een debat aan te vragen. Meneer Van den Berg vindt zijn eigen debat belangrijker dan het steunen van ons debat. Dat zijn allemaal spelletjes; daar werken wij niet aan mee. Geen steun.

Mevrouw Müller (VVD):

Steun.

De heer Jumelet (CDA):

Voorzitter, geen steun.

De heer Vermeer (BBB):

Het moet gaan om de inhoud; zo beoordelen we ieder verzoek. We willen hier graag over praten, want zonder energie zijn we nergens.

De heer Russcher (FVD):

Steun.

De heer Kops (PVV):

Steun.

Mevrouw Podt (D66):

Geen steun, voorzitter. Dit kan bij het CD Leveringszekerheid.

De heer Dassen (Volt):

Steun, voorzitter.

De voorzitter:

U heeft geen meerderheid, meneer Van den Berg.

Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de regeling van werkzaamheden. Dank voor eenieders medewerking. Ik schors heel kort en dan gaan we verder met het tweeminutendebat Zienswijzeprocedure Woo-verzoeken emissiegegevens. De vergadering is kort geschorst.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Aan de orde is het tweeminutendebat Zienswijzeprocedure Woo-verzoeken emissiegegevens. Ik heet de minister in vak K van harte welkom. Het woord is aan mevrouw Van der Plas als eerste spreker van de zijde van de Kamer. Dat doet zij namens de BBB. Gaat uw gang.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dank u wel, voorzitter. Ik ga gelijk van start, want ik heb een aantal moties.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

En dan de laatste.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):

Voorzitter, dank u wel. De samenleving maakt zich grote zorgen over het lot van dieren in de veehouderij, en dan is het minste dat we kunnen doen transparant zijn over de inspecties. Daar gaat het echt mis. Deze zomer hebben we opnieuw gezien hoe konijnen worden behandeld in de konijnenhouderij, terwijl daar eerder al andere beelden over naar buiten zijn gekomen. Dan moeten maatschappelijke organisaties jarenlang procederen om inspectierapporten openbaar te krijgen, terwijl wij moeten kunnen controleren of er voldoende toezicht wordt uitgeoefend en er voldoende wordt gestraft als er overtredingen worden vastgesteld. Het is ongelofelijk dat de sector dat kan blijven vertragen, terwijl de samenleving dit moet kunnen controleren. Daarom de volgende motie.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):

Voorzitter. Ik wil daaraan toevoegen dat dit dus de hele tijd gebeurt. We hebben ook vragen gesteld over hoeveel dieren er tijdens de afgelopen hete periode deze zomer extra zijn doodgegaan in de stallen. Die cijfers moeten we hebben. We moeten ook weten hoeveel dieren er levend tussen de kadavers terechtkomen die buiten liggen te wachten om opgehaald te worden door Rendac. In die hete periodes kan het niet anders dan dat daar meer dieren zijn doodgegaan en dat het risico dat daar levende dieren tussen zaten, ook is vergroot. We moeten die cijfers en het toezicht daarop kunnen controleren.

De heer Flach (SGP):

Voorzitter, dank u wel. De SGP is zeer ontevreden over de gang van zaken rond het massaal verstrekken van bedrijfsgegevens van boeren, tot zelfs decennia terug. Vanwege de omvang en kosten gaat de minister boeren alleen nog informeren via de Staatscourant. Dat doet wat mij betreft geen recht aan de bedoeling van de wetgever dat derden geïnformeerd worden over verstrekte gegevens met betrekking tot de situatie, niet indirect, maar direct. De reflex moet niet zijn dat afbreuk wordt gedaan aan de rechten van derden, in dit geval de boeren, maar dat de Woo-aanvraag eerder als kennelijk onredelijk wordt afgehouden. Deze mogelijkheid uit het Verdrag van Aarhus en de Europese Milieu-informatierichtlijn is echter niet overgenomen in onze Woo. Dat moet anders. Sowieso moeten gegevens over landgebruik en gewascodes niet als emissiegegevens worden aangemerkt. Het gaat hier toch om hypothetische emissies, die volgens jurisprudentie niet als emissiegegevens gezien moeten worden. Dan mag de overheid veel kritischer zijn.

In de beantwoording van de vragen is de minister heel terughoudend. Daarom vraag ik hem nogmaals: herkent hij ons gevoel van onredelijkheid? Gaat hij scherper aan de wind zeilen? Ik heb op deze twee punten aangehouden moties liggen en overweeg deze in stemming te brengen.

Tot slot. De Kamer heeft vorig jaar een motie aangenomen waarin de regering is gevraagd om samen met andere lidstaten te kijken hoe de definiëring van emissiegegevens in de Europese milieu-informatierichtlijn ingeperkt kan worden. Ik hoor graag, eventueel in een separate brief, hoe de regering dit heeft opgepakt en wat de stand van zaken is.

Tot zover.

De heer Grinwis (ChristenUnie):

Voorzitter, dank u wel. Dank ook aan de minister voor de beantwoording van de verschillende gestelde vragen. Veel agrarische ondernemers zitten in een heel kwetsbare positie. Voor hen is het bedrijfsadres ook direct het thuisadres van hun gezin. We moeten recht doen aan die kwetsbaarheid. Daarom heb ik in het schriftelijk overleg vragen gesteld over alternatieve manieren om emissiegegevens openbaar te maken, bijvoorbeeld via aggregatie op het niveau van gebieds- of landbouwcoöperaties. Daarmee ontstaat wel inzicht in de emissies, maar zonder directe herleidbaarheid naar individuele boerenerven. In zijn beantwoording stelt de minister dat de ruimte daarvoor onder de huidige Europese milieu-informatierichtlijn beperkt is. De minister zegt dit vraagstuk te agenderen, maar dan wil ik wel graag van de minister horen wat zijn inzet precies is. Kan de minister concreet aangeven wat op dit moment de Nederlandse inzet is richting de Europese Commissie en andere lidstaten? Welke aanpassingen van Europese regelgeving of interpretatie daarvan acht de minister wenselijk om de privacy en veiligheid van agrarische ondernemers beter te beschermen? Met welke lidstaten trekt Nederland hierin op? Ziet de minister daadwerkelijk draagvlak ontstaan voor een aanpassing van de Milieu-informatierichtlijn of de wijze waarop deze wordt toegepast?

Voorzitter. Tot slot heb ik samen met mevrouw Den Hollander eerder een motie ingediend over de implementatie van doelsturing, want daar dreigde hetzelfde addertje onder het gras. Daarin hebben wij de regering gevraagd om lessen te trekken uit de succesvolle aanpak van de antibioticareductie via de SDa. In dat systeem worden gegevens verzameld via een onafhankelijke tussenorganisatie en zijn deze niet rechtstreeks te herleiden tot individuele boerenbedrijven. Kan de minister aangeven hoe het staat met de uitvoering van deze motie? Welke concrete stappen zijn gezet dan wel gaat hij zetten?

Tot zover, voorzitter.

De heer Lohman (CDA):

Voorzitter. De Wet open overheid lijkt op papier een ultiem onderdeel van een transparante democratie, maar wanneer het gaat om emissiegegevens van agrarische ondernemers is er ook een andere kant. De Woo kan ervoor zorgen dat privé-informatie van boeren op straat komt te liggen. Dat is niet de bedoeling. Is de minister bereid om, vooruitlopend op de evaluatie, te verkennen hoe emissiegegevens geanonimiseerd en niet-herleidbaar kunnen worden gemaakt?

Daarnaast schiet de werkwijze op dit moment tekort. Er is te weinig capaciteit en de kosten van procedures op Woo-verzoeken van emissiegegevens lopen in de tientallen miljoenen. Mijn vraag is of de minister bereid is om na te denken over hoe emissiegegevens van individuele agrarische bedrijven kunnen worden opgeslagen, zodat niet zomaar hun privégegevens op straat komen te liggen en waarbij ze nog altijd in kennis worden gesteld als er een Woo-verzoek op hun bedrijfsnaam wordt aangevraagd.

Dank u wel.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering en geef het woord aan de minister voor de beantwoording van de gestelde vragen en de appreciatie van de ingediende moties.

Minister Van Essen:

Dank u wel, voorzitter. Misschien is het om te beginnen — we hebben dat de vorige keer ook gedaan toen het debat hierover ging — goed om aan te geven dat ik snap dat dit onderwerp ontzettend leeft bij agrariërs. Als je privéadres ook je bedrijfsadres is, komt het natuurlijk binnen als mensen daarmee af en toe op je erf verschijnen terwijl jij met je gezin aan de keukentafel zit. Dat is verschrikkelijk. Ik denk dat het gepast is om de opmerking die ik eerder heb gemaakt, te herhalen voordat we diep op de inhoud ingaan.

Voorzitter. Dan de moties …

Minister Van Essen:

Ik denk dat dit heel belangrijk is, los van de rationele werkelijkheid waar we soms door gebonden zijn, ondanks dat we andere dingen willen, ondanks dat we ook andere dingen zien en ook echt wel kunnen voelen wat er dan op een erf gebeurt en wat er dan bij een familie gebeurt. Los van die rationele werkelijkheid, waarin we ons best doen om een andere werkelijkheid te creëren, denk ik dat het gepast is om dit te zeggen. Ondanks dat ik zelf geen agrarisch bedrijf heb, kan ik mij goed voorstellen wat het betekent als je daar met je gezin zit. Ik vind dat we daar altijd bij moeten stilstaan als we de ratio in gaan.

Minister Van Essen:

Voorzitter. De eerste motie, op stuk nr. 148 van de BBB, zou ik het oordeel overbodig willen geven, want er is al onderzoek gedaan naar de uitvoeringskosten bij Woo-verzoeken. Dit onderzoek wordt betrokken bij de wetsevaluatie, die voor uiterlijk mei volgend jaar gepland staat, met de staatssecretaris van BZK als stelselverantwoordelijke.

Minister Van Essen:

De tweede motie, ook van de BBB, op stuk nr. 149 zou ik willen ontraden, omdat publicatie in de Staatscourant zorgvuldig is en we ook extra kennisgevingen aan de sector doen. Daarnaast kom ik zo bij de vragen van de heer Lohman nog terug op de manier waarop we desondanks wel individuen hierin kunnen betrekken.

Minister Van Essen:

De motie op stuk nr. 150 zou ik het oordeel overbodig willen geven, want de emissiegegevens worden verzameld in het kader van de publieke taakuitoefening. Dat verzamelen vloeit dan ook altijd voort uit een wettelijke verplichting.

Minister Van Essen:

De motie op stuk nr. 151 zou ik oordeel Kamer willen geven, maar wel met de volgende interpretatie. Woo-verzoeken die zien op specifieke adressen kun je alleen met instemming van de verzoeker van gegevens aggregeren op een hoger abstractieniveau, bijvoorbeeld het postcodegebied. Dit is wettelijk zo geregeld en het blijkt uit de jurisprudentie. Het aggregeren van gegevens is ook een vraag die wij hebben uitgezet in het kader van de evaluatie van de Woo. Dus wij delen die ambitie, maar vooralsnog kan het alleen als een verzoeker daar ook mee instemt.

Minister Van Essen:

Wat ik aangeef, is dat ik de wens deel om dat op een ander niveau te doen, maar ik ben wel afhankelijk van hoe we de Woo met elkaar inrichten.

Minister Van Essen:

De motie op stuk nr. 152 zou ik het oordeel "ontijdig" willen geven omdat het volledige kader voor uitzonderingen — dat is waar mevrouw Van der Plas naar vroeg; bestuursrechtelijke uitzonderingen — ook wordt geëvalueerd bij de evaluatie van de Woo.

Minister Van Essen:

Die evaluatie moet uiterlijk mei volgend jaar komen.

Minister Van Essen:

Ik zou willen verzoeken om de motie op stuk nr. 153 aan te houden, omdat de staatssecretaris van LVVN daar schriftelijk op wil terugkomen.

Minister Van Essen:

Ik ga ervan uit dat het toch wel ...

Minister Van Essen:

Dat moet wel kunnen, ja.

Minister Van Essen:

De Partij voor de Dieren vroeg hoeveel dieren er tussen kadavers terecht zijn gekomen. Weet dat dierenwelzijn altijd hoog in het vaandel staat. Het verzoek om cijfers is best specifiek. Ik zal dit bij de NVWA navragen. Ik moet dat schriftelijk terugkoppelen.

Dan de vraag van de SGP over het gevoel van onredelijkheid. Zoals ik net al aangaf in de introductie: ik begrijp dat Woo-verzoeken naar adressen ook echt gezinnen raken. Ik heb daar in mijn inleiding blijk van proberen te geven.

Dan vraag drie, over de Europese informatierichtlijn. In de Kamerbrief van 8 juni hebben we gemeld dat zeven lidstaten inhoudelijk hebben gereageerd op de Nederlandse uitvraag. Die lidstaten herkennen niet of nauwelijks het spanningsveld tussen openbaarheid en privacy van agrariërs en andere ondernemers. Daarom is er momenteel onvoldoende steun voor een Europese aanpassing. We blijven ons desalniettemin ervoor inzetten. Dat heeft u ook in de brief kunnen lezen. De ministeries van IenW en LVVN werken aan een plan van aanpak om de problematiek, in het bijzonder wanneer emissiegegevens ook woonadressen betreffen, verder te agenderen in Brussel. Op korte termijn vindt hierover verder overleg plaats. Een concrete tijdlijn kan ik nog niet geven, omdat dit mede afhankelijk is van Europa. Misschien is het ook goed om aan te geven dat het internationaal aanpassen van het begrip "emissiegegevens" complex is, omdat daarmee mogelijk het Verdrag van — meneer Flach zei het net zo mooi — Århus moet worden gewijzigd. Ik las altijd "Aarhus", maar misschien is dat op z'n Twents. We onderzoeken of de bescherming van persoonsgegevens in het geval van emissiegegevens aan de Europese richtlijn kan worden toegevoegd. Dan is het niet het Verdrag van Aarhus dat we aanpassen, maar de Europese richtlijn daaromtrent. Als we dat in de Woo verwerken, dan kunnen wij daar ook iets mee. In de wetsevaluatie van de Woo wordt ook expliciet gekeken naar de openbaarmaking van emissiegegevens in relatie tot de richtlijn en de toegestane uitzonderingsgronden, zoals ik net ook bij mevrouw Van der Plas aangaf.

Ik denk dat de heer Grinwis een gelijksoortige vraag stelde. Hij vroeg wat er al gebeurd is in Europa en wat de Nederlandse inzet is. We zijn aan het kijken of die inzet moet plaatsvinden via bijvoorbeeld de Milieuraad, meer gericht moet zijn op de Commissie, of allebei. Ik denk dat dat laatste goed is.

Dan vroeg de heer Grinwis nog welke aanpassingen in Europese regelgeving wenselijk zijn. Ik heb net al aangegeven dat dat waarschijnlijk ook zal zien op die richtlijn. Dat VN-verdrag aanpassen is heel erg moeilijk, maar dat VN-verdrag laat wel ruimte die nu in de Europese richtlijn niet wordt benut. We focussen ons daarbij dus op de Europese richtlijn, die ons dan weer in staat stelt om dat in de Woo op te nemen.

Dan was er de vraag: met welke lidstaten? Daar heb ik net ook wat over aangegeven.

Dan had de heer Grinwis nog een vraag over de implementatie van doelsturing en over antibioticapreventie, waar we van kunnen leren en waarover hij een motie indiende. Die motie is inderdaad net voor het reces aangenomen. Ik heb 'm scherp op het netvlies op het moment dat we doelsturing verder uitwerken. De keuzes over de manier waarop we gegevensuitwisseling vormgeven zijn nog niet gemaakt, maar ik zal zorgen dat ik de lessen die u mij nu weer in herinnering brengt daar wel degelijk bij betrek.

Dan vroeg de heer Lohman hoe we gegevens toch geanonimiseerd en niet-herleidbaar kunnen maken. Zoals net aangegeven verplicht de Woo ons daar nu toe. Wel wil ik onderzoeken of pseudonimisering mogelijk is en of dat kan meelopen in de evaluatie van de Woo. Daarnaast spant het kabinet zich er zoals gezegd ook in Europa voor in om de openbaarmaking van gegevens verder in lijn te brengen met onze ambities.

De heer Lohman vroeg ook naar een publiek-private databank. Waar gegevens opgeslagen worden, publiek of privaat, is een vraag die ook nadrukkelijk bij doelsturing wordt betrokken, zoals ik aangaf als antwoord op de vraag van de heer Grinwis. Het wordt ook betrokken bij de ontwikkeling van doelsturing. Het doel is daarbij niet om zo veel of zo weinig mogelijk gegevens op te halen, maar juist om gegevens op te halen die nodig zijn voor het implementeren van doelsturing.

Ik gaf net aan dat ik nog terug zou komen op uw vragen over inzicht. Er zijn natuurlijk gegevens die bij de RVO aanwezig zijn. Ik ben bereid om te onderzoeken of in bestaande digitale infrastructuur kan worden ingeregeld dat de boer in zijn eigen omgeving kan zien wat er met zijn emissiegegevens gebeurt. Een voorbeeld hiervan is dat hij kan nagaan of er op zijn bedrijfsadres een Woo-verzoek aan de orde is. Uiteraard zal ik ook nagaan welke kosten daarmee gemoeid zijn en welke voor- en nadelen daaraan verbonden zijn. Die toezegging doe ik hierbij.

De voorzitter:

Ik stel voor dat we meteen doorgaan met het tweeminutendebat Besluit statusverlening Nationaal Park Hollandse Duinen. Daarvoor geef ik als eerste het woord aan mevrouw Van der Plas. O, ik zie de heer Boomsma.

De voorzitter:

De heer Boomsma verzoekt de Kamer om deel te kunnen nemen aan het tweeminutendebat, aangezien hij niet mee heeft gedaan aan het commissiedebat. Ik kijk of daar bezwaren tegen zijn. Dat is niet het geval.

We zetten u op de sprekerslijst, maar allereerst is het woord aan mevrouw Van der Plas, die spreekt namens BBB. Gaat uw gang.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dank u wel, voorzitter. Ik ga maar weer gelijk van start.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dat was 'm.

De heer Boomsma (JA21):

Dank u wel, voorzitter. Dit is absoluut een schitterend natuurgebied. Ik kwam er vroeger heel graag. 183 vierkante kilometer is het nu. We moeten dat absoluut koesteren en beschermen, als het even kan inderdaad zonder nieuwe juridische fuiken en problemen voor de vergunningverlening.

Ik heb nog wel twee vragen. Ten eerste. De adviescommissie adviseert om een volledige LESA, een landschapsecologische systeemanalyse, uit te voeren. Ook de Ecologische Autoriteit wijst vaak op het belang van die systeemanalyses. Wordt dat nu overgenomen? Wordt dat nu uitgevoerd? Er wordt gemonitord. Welke criteria worden daar nu precies gemonitord? En als er een onderzoek is gedaan naar de nationale parken, kan de minister dat dan aan ons toesturen?

De tweede vraag gaat over water, want er is ook het advies dat de waterwinning daar mogelijk moet worden beperkt. Maar er is natuurlijk ook veel behoefte aan drinkwater in die regio en die drinkwaterbehoefte groeit, dus de vraag is hier: wie bepaalt uiteindelijk welk belang daar prevaleert, het natuurbelang of het drinkwaterbelang?

Tot zover.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering en geef het woord aan de minister.

Minister Van Essen:

Dank u wel, voorzitter. De motie op stuk nr. 522 gaat over het intrekken van de status. Deze motie moet ik ontraden. Ik kan niet meegaan in dat verzoek, want de aanwijzing van Hollandse Duinen is gebaseerd op een gedegen aanvraag en op een positief advies van de adviescommissie, en heeft draagvlak in het gebied, want er zijn 60 partners bij betrokken. Om eerlijk te zijn, heeft het ook een jaar gewoon bij ons op het bureau gelegen en ik vind niet dat partijen daarop konden wachten.

De motie op stuk nr. 523 zou ik het oordeel "overbodig" willen geven. Het gevraagde wordt al gedaan. Verschillende partners en ook de adviescommissie toetsen er al op.

De motie op stuk nr. 524 zou ik willen ontraden. Zoals ik net al zei, is de aanwijzing gebaseerd op een gedegen aanvraag en een positief advies van de commissie. Uiteindelijk is het ook een provinciaal voorstel om parken aan te wijzen.

Dan heb ik nog twee vragen te beantwoorden. Ten eerste de vraag hoe een en ander wordt uitgevoerd en gemonitord. Het nationaal park en de provincie maken het plan, voeren het uit en voeren ook de monitoring ervan uit. Dit wordt in het nationaleparkenprogramma met het Rijk besproken.

Dan de vraag over waterwinning. Wie bepaalt welk belang prevaleert? Uiteindelijk is de provincie daarvoor het bevoegd gezag, ook voor waterwinningen, maar gaat ook het drinkwaterbelang voor.

Dank u wel

Minister Van Essen:

Ik wil als ik u informeer over de aanwijzing van nationale parken u ook gerust informeren over deze aspecten.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. De staatssecretaris verkeert inmiddels in ons midden. Ik heet hem van harte welkom in de Tweede Kamer. Aan de orde is namelijk het debat over de wolf in Nederland. Er zijn maar liefst veertien sprekers van de zijde van de Kamer. Ik zou de leden willen voorstellen het aantal interrupties niet te maximeren, maar iedere interruptie wel in tweeën te doen. We doen die ook weleens in drieën, maar ik schat zo in dat u het debat zowel met elkaar wilt voeren als met de staatssecretaris. Ik stel dus voor niet te maximeren, maar interrupties in tweeën te doen, en die natuurlijk wel kort en bondig te houden. Dan zouden we wellicht voor de dinerschorsing de eerste termijn van de Kamer kunnen afronden. Ik zie dat u daar allen mee kunt instemmen en dat misschien zelfs een goed idee vindt.

Laten we dan allereerst het woord geven aan mevrouw Van der Plas. Zij is de eerste spreker van de zijde van de Kamer tijdens dit debat. Zij spreekt namens de BBB.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dank u wel, voorzitter. Het voelt toch een beetje als Carolinedag vandaag. Bij het vragenuur mocht ik als eerste, bij de tweeminutendebatten mocht ik als eerste, en nu weer. Ik ben dus helemaal blij. Ik mag ook weleens een pleziertje hebben.

Voorzitter. Het loopt al jaren de spuigaten uit met de wolf, en dat moet afgelopen zijn. Duizenden schapen, koeien en paarden werden al afgeslacht. Huisdieren werden aangevallen. De wolf loopt in dorpen en tuinen. Zelfs mensen, onder wie een kind, werden aangevallen. Dit moet stoppen. Wat BBB betreft is er plek voor nul wolven in Nederland. Maar de algemene maatregel van bestuur, de AMvB, die voorligt, is wel een mooie eerste stap naar minder wolven. Het is ook goed dat de staatssecretaris de wolvenwaanzin ziet en de wolvenpopulatie aan banden wil leggen. Want we hoeven helemaal niet samen te leven met de wolf. De AMvB moet daarom zo snel mogelijk in werking treden. BBB heeft daar eerder ook expliciet om gevraagd.

Daar zitten echter twee praktische problemen aan. Ten eerste is de definitie van "probleemwolf" te smal geworden. Kan de staatssecretaris in de AMvB aanpassen dat een wolf in ieder geval een probleemwolf is volgens de definitie die daar staat? Dan krijgen de provincies namelijk nog voldoende ruimte om maatwerk toe te passen waar nodig. Het tweede probleem is dat je moet kunnen aantonen welke individuele wolf verantwoordelijk is, dus zender ze en zorg ervoor dat wolven zo snel mogelijk individueel herkenbaar zijn. Dan weten provincies eindelijk welk dier een probleemwolf is. Hoe gaat de staatssecretaris er zo snel mogelijk voor zorgen dat ze herkenbaar worden?

Voorzitter. We horen bovendien vaak dat de wolf goed zou zijn voor de biodiversiteit, maar zo simpel ligt dat in Nederland helemaal niet. Onze natuurgebieden worden namelijk actief beheerd om specifieke natuurdoelen te halen. Daarvoor zijn grazers op veel plekken onmisbaar. Inmiddels staat juist die begrazing onder druk door de wolf, en is op sommige heideterreinen de schapenbegrazing zelfs gestopt. Wat betekent de wolf onder Nederlandse omstandigheden dan per saldo voor onze biodiversiteit en onze Natura 2000-doelen? Wil de staatssecretaris laten onderzoeken wat het netto-effect is van de wolf op de Nederlandse biodiversiteit, inclusief de gevolgen wanneer begrazing verdwijnt en moet worden vervangen door maaien, zagen of plaggen?

Voorzitter. We moeten ook af van het beeld dat hier af en toe een willekeurige wolf toevallig een keer een schaap pakt. Kijk naar de Drents-Friese roedel. De wolven die op basis van DNA-profielen aan deze groep kunnen worden gekoppeld, komen in de BIJ12-cijfers terug in bijna 300 schadegevallen, ruim 750 dode dieren en bijna 4 ton aan uitgekeerde schadevergoeding. Wolven uit deze groep zijn ook herhaaldelijk aantoonbaar betrokken geweest bij aanvallen waarbij de aangevallen dieren achter een goedgekeurd beschermingsraster stonden. Dan kunnen we wel eindeloos blijven roepen dat mensen betere hekken moeten neerzetten, maar alleen beschermen is dus niet de oplossing. Beheren is de oplossing. Waarom onderzoekt de staatssecretaris niet met spoed welke roedels in Nederland structureel dit probleemgedrag vertonen? En wil de staatssecretaris in Brussel onderzoeken of er voor zulke probleemroedels een derogatie, een uitzondering of andere specifieke ruimte voor afschot kan worden geregeld?

De wolf is bovendien geen Nederlandse populatie; de dieren lopen van Duitsland naar Nederland, van Nederland naar België en weer terug. Iedereen weet dat onze wolven onderdeel zijn van een grotere groep die wij met andere landen delen. Waar blijft aanvullend onderzoek naar de staat van de instandhouding van de wolf? Dit onderzoek is juist belangrijk omdat daarin niet alleen naar de ecologie wordt gekeken, maar ook naar de maatschappelijke gevolgen, naar draagvlak en naar economische impact. Het is bovendien de aangekondigde second opinion op het WUR-onderzoek. Waar blijft het onderzoek van Apollonio? Wanneer krijgt de Kamer het volledige rapport? Graag zonder verdere vertraging.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ja, ik rond af. Ik bewaar de laatste vraag, want anders duurt het een beetje lang. Ik bewaar die even voor de interruptie op de minister straks.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dan ga ik weer zitten.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ah, die had ik wel verwacht.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Voorzitter, als u het niet erg vindt, ga ik daar niet op in. Ik weiger in te gaan op vragen die boeren in een soort criminele hoek neerzetten. "Zo veel procent van de boeren doet niet eens moeite". Lid Kostić moet maar eens gaan praten met mensen die dit overkomt. Veel veehouders plaatsen hekken en doen er alles aan om die wolf te weren, maar daar hebben zij ons ook voor nodig. Als wij dit maar ongebreideld laten gaan … Ik mag trouwens lijden dat die wolf een keer in het Vondelpark komt, want dan zullen we zien hoe snel de stad zegt dat die wolf daar weg moet. Ik ga hier niet op in. Ik weiger hier een discussie te beginnen waarin boeren worden gecriminaliseerd. Er is gigantisch veel leed bij boeren over de afslachting van hun vee door de wolf.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Zeker.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ik ga er toch even kort op in. Er worden weer woorden gebruikt … Het lid Kostić zegt eerst: ik wil niemand de schuld geven, ik wil boeren niet de schuld geven. Toch fietst ze de woorden "pertinent weigeren" er weer eventjes in. Ten eerste: ik vind dat de wolf helemaal niet thuishoort in Nederland. Als ik de baas van Nederland zou zijn, heel simpel, dan was het snel afgelopen met de wolf in Nederland. Dat wil niet betekenen dat ik ze allemaal ga afknallen, zeker niet. Er zijn andere maatregelen voor; ze kunnen ook worden verplaatst. Er zijn genoeg gebieden in Europa waar gigantisch veel ruimte is. In ons kleine landje kan dat helemaal niet. Die maatregelen, die hekken … Het lijkt wel een soort van "zet een hek neer, en dan stopt het helemaal". We hebben allang gezien dat wolven onder die hekken door gaan. Er zijn zelfs beelden geweest van wolven die gewoon echt gestrekt door zo'n hek gaan. Er werd tegen ons gezegd: hekken, zo hoog mogelijk; daar gaat een wolf niet overheen springen. Nou, we hebben talloze filmpjes gezien waarin wolven gewoon over de hekken heen springen. En die maatregelen worden alleen maar meer en meer en meer en meer.

Nogmaals, wij moeten de wolf beheren. We moeten — hoe noem je dat? — de ongebreidelde voortgang van de populatie gewoon weten in te dammen. En nogmaals, als de wolf in een stad of in een park loopt, wil ik wel eens zien hoeveel Partij voor de Dieren-stemmers en GroenLinks-stemmers — sorry, inmiddels zijn het PRO-stemmers — nog zo blij zijn met de wolf.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Nou, sowieso actief beheer en sowieso eens eventjes kijken welke wolven inderdaad die aanvallen doen. En, zoals ik al heb gezegd: we zouden ze ook gewoon kunnen verplaatsen. We zijn zo'n klein postzegeltje in Nederland. Zolang het een ver-van-je-bedshow is, zolang je in de stad woont en er geen last van hebt, zeg je "joh, dat is toch mooi en schattig" en heb je allemaal roodkapjeverhalen. Nou, de grootmoeder van Roodkapje kwam ook niet zo fijn aan haar eind, kan ik erbij zeggen. In een klein land als Nederland zou je daar dus toe kunnen overgaan. Nogmaals, we hebben wel met open grenzen te maken. Er staat geen deur aan de grens waar de wolf moet aankloppen en vragen of hij naar binnen mag, zoals bij de zeven geitjes. Maar we kunnen dat wel actief beheren en zorgen dat ze in andere gebieden komen dan ons postzegeltje.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ja. Kijk, ieder Kamerlid — trouwens: iedere persoon in Nederland — mag dromen hebben. Dat zie ik dus zo. Een alternatief is dat we heel Nederland tot wolfvrije zone verklaren, behalve het Vondelpark. Dat zou ik prima vinden.

Mevrouw Beckerman (SP):

Zei u nou iets over Roodkapje?

Mevrouw Beckerman (SP):

Wie weet …

Voorzitter. Ter voorbereiding op dit debat ging ik naar Elspeet op de Veluwe, de plek met misschien wel de hoogste wolvendichtheid van Nederland. Daar, tussen het leefgebied van een aantal wolvenroedels, is een schaapskudde. Die is cruciaal voor het beheer van de heide, een van onze oudste cultuurlandschappen en een prachtige plek. Maar hoe gaat dat dan tussen al die wolven? Na de terugkeer van de wolf kwamen schaapskuddes op de Veluwe in gevaar. Maar deze kudde in Elspeet heeft niet één — niet één! — schaap verloren door een aanval van een wolf. En ja, de wolf heeft meermalen geprobeerd om de kudde aan te vallen. Maar omdat de kudde beschermd wordt door twee beschermingshonden, hebben ze niet één schaap verloren. Dat is een mooi voorbeeld.

Tegelijkertijd staan daar natuurlijk ook een heleboel andere trieste voorbeelden tegenover. Er werden er net al een paar genoemd. Denk aan een bijtincident met een hardloper en een kind, dodelijke aanvallen op vee en huisdieren, en angstige situaties voor mensen die de wolf tegenkomen in bewoond gebied of de natuur. Het is tijd voor meer actie. Het meest cruciale is dat we aanvallen voorkomen. Als we achteraf moeten ingrijpen, is het eigenlijk al te laat. De kuddebeschermingshonden zijn een goed voorbeeld. Zij slaan niet alleen aanvallen af, maar schrikken ook af: de wolf mijdt die risico's.

Mevrouw Beckerman (SP):

Ja, ik noemde het als voorbeeld. We gaan zo natuurlijk ook andere voorbeelden noemen. Ik weet niet op welke nadelen hier gedoeld wordt, maar ik zag wel dat die mensen, die herders, daar fors in moesten investeren. Het vroeg ook wat van de omgeving. Tegelijkertijd denk ik … Dan moet ik wel — ik weet niet of dat mag van de voorzitter — iets teruggrijpen. Ik ben archeoloog van beroep. De heidevelden horen bij de oudste cultuurlandschappen. Vanaf het derde millennium zie je dat mensen het landschap openmaken. Grafheuvels komen uit die tijd. Het is mij een heel lief ding waard dat we de hei op die manier kunnen blijven gebruiken, dus dat de heide begraasd wordt door deze schaapskuddes. Ik vind het ook mooi om te zien dat deze herders dit zo doen, met zo veel liefde, op zo'n mooie plek. Ik vind het mooi dat het nog steeds lukt, ondanks de aanwezigheid van een behoorlijk aantal wolven in dat gebied.

Mevrouw Beckerman (SP):

"Kunnen zijn"? Ik zag ook dat de herders daar behoorlijk in geïnvesteerd hebben. Ik ben ook wel benieuwd naar het alternatief. Ik weet niet wat de VVD voorstelt. Moeten die kuddes dan van de heide af? Hoe gaat het dan? Ik herken dit. Ik zie ook dat ze daar echt heel duidelijk mee omgaan. Er zijn overal bordjes geplaatst. Er zijn folders van. Ze hebben een website waarop je kunt zien waar ze aanwezig zijn. Ik denk dat het heel fijn is als dit soort schaapskuddes op deze manier kunnen blijven werken. Nogmaals, het gaat echt over een landschapsvorm die mij dierbaar is, die zo hoort bij de cultuurgeschiedenis van Nederland.

Mevrouw Beckerman (SP):

Ik denk dat dit een oplossing is, maar inderdaad niet dé oplossing. Tegelijkertijd — daar ga ik zo in mijn tekst ook verder op in — zien we dat er met preventieve maatregelen veel gedaan kan worden. We zien dat ook in andere landen. In veel andere landen hebben ze al langer wolven of zijn wolven nooit weggegaan. Ze kunnen heel veel doen met preventieve maatregelen. Ik denk dat dat heel cruciaal is. Waar dit debat heel erg in ontaardt, is dat het gaat over het ingrijpen bij probleemwolven, die dus al problemen hebben veroorzaakt. Mijn fractie zet juist in op het voorkomen van die problemen. Ik denk dat we daar nog onvoldoende aan doen. Er is voor een hele mooie oplossing gekozen, maar we weten dat er ook nog andere oplossingen zijn. Ook die zijn niet absoluut. We zien dat bijvoorbeeld de proeven in Drenthe, waar ik weer dichter bij woon en waar ze mobiele wolfwerende rasters aan het testen zijn, hele goede resultaten opleveren. Andere Europese landen doen dit natuurlijk ook. Ze komen zelfs tot hele hoge percentages in het voorkomen van problemen.

Mevrouw Beckerman (SP):

Dit is natuurlijk wel bijzonder. Dat is een vreemde cirkel. Dat gebeurt pas wanneer de schapen zijn verdwenen, terwijl de schaapskudde in dit voorbeeld de heide juist nog steeds actief aan het begrazen is. Ik denk dat we juist een debat moeten voeren over hoe we daarvoor kunnen zorgen.

Mevrouw Beckerman (SP):

Dank u. We moeten vol inzetten op het beschermen van dieren. Een wolf die eenmaal weet dat hij gehouden schapen makkelijk kan doden, kan dat vaker gaan doen. Juist de preventie is echt onvoldoende op orde. We zien, zo zeggen we tegen de staatssecretaris, nog te weinig concrete plannen daarvoor. Waarom niet? Er is al aangehaald dat er vorig jaar 3.300 gehouden dieren zijn gedood. Tegelijkertijd zien we ook dat er in 89% van de gevallen geen of onvoldoende maatregelen waren genomen. Wat gaat de overheid, de staatssecretaris, nou actief doen om boeren hierbij te helpen, ook rondom natuurgebieden?

Heel veel mensen zijn bang voor de wolf. Laat ik eerlijk zijn: ik reken mezelf daar ook toe. Ze weten ook niet goed wat ze moeten doen als ze een wolf tegenkomen. Mijn medewerker, die in Amerika op school heeft gezeten, vertelde dat de boswachter daar één keer per jaar in de klas op bezoek kwam om kinderen te laten weten wat ze moeten doen bij een aanval van een wild dier. Is dat iets wat de staatssecretaris ook hier wil doen?

Dan is er ook nog problematisch menselijk gedrag. Wil de staatssecretaris het lokken van wolven, bijvoorbeeld door mensen die foto's willen maken, strenger gaan beboeten? Hoe gaat hij optreden tegen het illegaal doden van wolven?

Voorzitter. Het afschieten van probleemwolven is niet iets waar wij principieel tegen zijn, maar het is veel crucialer om te voorkomen dat wolven probleemwolven worden. Bovendien waarschuwen experts ons ervoor dat verkeerd schieten er juist voor kan zorgen dat je alleen maar meer problemen krijgt. Roedels vallen uiteen, waardoor ze minder op groot wild kunnen jagen en zich bijvoorbeeld meer op schapen gaan richten.

Voorzitter. Ik richt me ook even tot de staatssecretaris. Ik vond het interview gisteren in De Telegraaf echt treurig. We zitten midden in een gepolariseerd debat. Ik zie dat de staatssecretaris olie op het vuur gooit door mensen in onze samenleving "wereldvreemd" te noemen. Of je het nu met ze eens bent of niet … Het is prima om hier hard met elkaar te debatteren — dat vind ik hartstikke leuk; dat weet de staatssecretaris ook — maar ik vind het zielig om mensen in de samenleving weg te zetten voor je eigen politieke gewin. En waarvoor? Het is heel leuk dat de staatssecretaris stoer wil doen, maar ga nou niet meehuilen met de wolven. Kom met echt effectief beleid. Niet polariseren, maar oplossen. De Kamer passeren en dan komen met iets wat niet gaat werken, is geen oplossing, maar een probleem.

Dank u wel.

Mevrouw Beckerman (SP):

Er is nu een fonds voor het nemen van maatregelen. Dit is een goede vraag. We zien nu bijvoorbeeld dat boeren de kosten die ze maken voor het werk dat ze erin stoppen, niet vergoed krijgen. Ik zou het interessant vinden om daar wel aan bij te dragen.

Dan het tweede punt. Ik noemde net in een interruptie — ik dacht in antwoord op de heer Flach — het voorbeeld van Drenthe, waar de overheid samenwerkt met een aantal boeren om dit soort maatregelen te nemen. De overheid is er dan onderdeel van. Ik weet niet wat de totale kosten zijn. Het lijkt me ook goed om dat aan de staatssecretaris te vragen. We hebben daar in de stukken geen overzicht van gevonden. Wel zien we dat de vergoedingen die nu uitbetaald moeten worden, die bedragen voor het vee dat gedood is door deze wolven, aan het oplopen zijn. Zou je het nou niet beter kunnen voorkomen en dat geld beter in kunnen zetten, zodat we probleemwolven en dode dieren voorkomen, dan dat je achteraf ingrijpt?

Mevrouw Beckerman (SP):

En dan is natuurlijk de wedervraag: wat kost dát en is dat überhaupt mogelijk, al die wolven afschieten? Mevrouw Van der Plas zei het net terecht: die wolven komen ook de grens weer over. Ook dat is een gigantische operatie en dat zal ook tot permanent afschot moeten leiden. Het lijkt mij dus dat we ook daar met reële oplossingen moeten komen. Ik hoorde de staatssecretaris in dat interview zeggen: de wolf moet ook met ons leren samenleven. Ik denk dat we daar veel meer aan moeten doen.

De heer Flach (SGP):

Voorzitter, dank u wel. Ik heb juist met veel instemming de interviews van de staatssecretaris gelezen, dus zo zie je maar dat de perspectieven kunnen verschillen.

Voorzitter. De wolf is geen sprookje. Schapen en andere dieren hebben onverminderd te maken met dodelijke wolvenaanvallen. De wolf raakt ook steeds meer gewend aan de aanwezigheid van mensen. Afgelopen week liepen er wolven door Epe, Apeldoorn en Laren. Dat gaat zich een keer wreken. Kortom, het is in ons dichtbevolkte land hoog tijd voor krachtig wolvenbeheer.

Het is goed dat de staatssecretaris het ontwerpbesluit heeft doorgezet. Dan hebben we tenminste iets. Maar wat zal het in de praktijk betekenen? De provincie mag pas een omgevingsvergunning afgeven om een probleemwolf te doden als het dier herhaaldelijk binnen een korte periode letsel toebrengt aan goed afgeschermd vee. Een wolvendeskundige moet vaststellen dat het echt gaat om dezelfde wolf. Wie meegeteld heeft, ziet dat dit al vijf voorwaarden zijn. Is dat wel werkbaar? Provincies vragen om de voorwaarden niet limitatief te maken, zodat zij meer afwegingsruimte krijgen. Wil de staatssecretaris dit oppakken?

Het is om te huilen dat nu de rechter eindelijk ruimte bood voor de inzet van paintballgeweren, bureaucratische rompslomp de daadwerkelijke inzet belemmert. Hoe gaan de staatssecretaris en zijn collega's dit been bijtrekken? De SGP kijkt graag verder. Hoe wordt er via een koepelvergunning voor gezorgd dat ook in de praktijk eenvoudiger kan worden ingegrepen?

Duitsland heeft de wolf in de jachtwet opgenomen en gaat eerder ingrijpen. Zo wordt er gewerkt met interventiegebieden, waar na verschillende aanvallen op vee wolven bejaagd mogen worden, zonder dat de wolven geïdentificeerd hoeven te worden. Duitsland heeft in vergelijking met Nederland veel meer bos om wolven te herbergen. Ons buurland heeft landelijk bekeken bijna 7.000 hectare bos beschikbaar per wolf tegenover nog geen 3.000 in Nederland. Dan zou Nederland eerder dan Duitsland het recht moeten hebben om in te grijpen. We moeten toe naar meer proactief beheer. Hoe kijkt de staatssecretaris naar het aanwijzen van interventiegebieden?

In de Chaamse Bossen in Brabant worden al langer enkele wolven gesignaleerd. Mogelijk vestigen zij zich hier. Wij moeten onszelf de vraag stellen: past hier wel een roedel? Zo niet, dan moet er ingegrepen kunnen worden. Deelt de staatssecretaris dat?

Een belangrijk verschil tussen Nederland en Duitsland is dat ons buurland inmiddels heeft vastgesteld dat de wolf een gunstige staat van instandhouding heeft. In Nederland wordt nog steeds uitgegaan van een ongunstige staat. Het gaat echter om dezelfde populatie. Waar blijft de vaststelling van de redelijke Nederlandse bijdrage aan de staat van instandhouding van de centraal-Europese wolvenpopulatie? Ik las zelfs dat de heer Graus vond dat er helemaal geen plaats was voor de wolf in Nederland. Eerst werd niet verder gekeken dan habitatgeschiktheid. Dan zouden er nog ten minste tien roedels bij kunnen komen.

De heer Flach (SGP):

Ik denk dat ik het wel ongeveer zo bedoelde als dat u het schetst, zeg ik tegen de heer Graus. Ik heb dit inderdaad uit het dubbelinterview met de staatssecretaris, waarin ik dat gelezen heb. Ook eerder in debatten heb ik de heer Graus weleens horen zeggen: ik heb tien jaar geleden of — wat was het? — iets meer dan tien jaar geleden eigenlijk al hardop tegen die wolven geroepen "ga hier weg; vestig je hier niet". Dat staat me nog helder op het netvlies.

De heer Flach (SGP):

Dan ben ik blij dat ik de heer Graus bij dezen dus de gelegenheid heb gegeven om zijn woorden in perspectief te plaatsen.

Ik ga verder waar ik gebleven was. Eerst werd niet verder gekeken dan habitatgeschiktheid. Dan zouden er nog ten minste tien roedels bij kunnen komen. Die kant moet het absoluut niet op. Dit vraagt de Habitatrichtlijn ook helemaal niet. Gelukkig is toen een second opinion aangevraagd. Het gaat niet om de habitatgeschiktheid, maar om de redelijke Nederlandse bijdrage aan de gunstige staat van instandhouding. Er zijn lidstaten die heel wat meer oppervlakte aan habitatgeschikte gebieden hebben. Hoe gaat de staatssecretaris deze afweging maken?

De SGP heeft eerder gevraagd om incidenten tussen wolven en mensen en de benadering van mensen door wolven beter te registreren. Toen werd verwezen naar het Landelijk Informatiepunt Wolven. Daar zie ik geen centrale registratie van incidenten. Gaat dit alsnog worden opgepakt?

Voorzitter. Horeca- en recreatieondernemers worden keihard geraakt als gebieden worden gesloten voor publiek. Dat gebeurde bijvoorbeeld op de Utrechtse Heuvelrug, waar ondernemers tientallen procenten en tienduizenden euro's aan omzetverlies leden. Hoe gaan we dat voorkomen? Hoe worden ondernemers eigenlijk ondersteund als het onverhoopt weer zou plaatsvinden? Wil de staatssecretaris ervoor zorgen dat de recreatie- en horecasector in ieder geval betrokken wordt bij het Nationaal Wolvenberaad?

Tot slot. De jagers die op zoek gingen naar wolf Bram werden verstoord en lastiggevallen door activisten. Hoe gaat hier vanuit het kabinet tegen worden opgetreden?

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Dank u wel, voorzitter. Mijn oma zei altijd: kalmte ken je redden. Ik denk dat we dat ook hier nodig hebben. Maar dat kan niet zonder duidelijkheid: duidelijkheid voor gemeentes en provincies, om snel, adequaat en juridisch kloppend te kunnen handelen, duidelijkheid voor publiek en voor mensen met dieren en duidelijkheid rondom beheer, gericht op het voorkomen van problemen in plaats van achteraf repareren; mevrouw Beckerman zei het net eigenlijk al heel erg mooi.

In grote delen van Europa leven mensen al generaties lang met de wolf, zonder angst, met de schuwe wolf en beschermd vee: een conflictvrije samenleving. Dat kunnen we in Nederland ook, maar dat vraagt wel beleid dat gericht is op anticiperen in plaats van reageren. Dat zie ik nog veel te weinig in de plannen van de staatssecretaris. Daarom wil ik hem uitnodigen de volgende stap te zetten, want een kader voor ingrijpen is nog geen kader voor samenleven.

Voorzitter. D66 pleit daarom al langer voor een gebiedsgericht soortenmanagementplan, zodat we alle plukjes los beleid kunnen samenbrengen en zichtbaar kunnen maken waar het leefgebied van de wolf is, welke maatregelen we daar moeten nemen, waar we wolven misschien moeten weren en ook wanneer we in het uiterste geval moeten afschieten als dat nodig is. De algemene maatregelen van bestuur zijn nu gericht op afschieten. Het is nog maar de vraag of de kaders die de staatssecretaris stelt, juridisch dichtgetimmerd zijn. Afschieten zou de laatste stap moeten zijn en niet de eerste stap waarbij je begint met nadenken. Het moet hoe dan ook passen binnen een juridisch houdbaar pakket. Ik hoor dus graag van de staatssecretaris hoe het nu staat met het onderzoek naar een soortenmanagementplan. Welke garantie heeft hij dat de AMvB standhoudt bij de rechter en provincies dus ook echt geholpen zijn? Het Interprovinciaal Overleg en de Raad van State geven aan daar nog niet van overtuigd te zijn. Dat baart mij zorgen.

Voorzitter. Voor deze plannen liggen de bouwstenen grotendeels klaar. Een ruimtelijke analyse van Wageningen geeft precies het gebiedsbeeld dat een soortenmanagementplan nodig heeft. Maar daarvoor hebben we ook een staat van instandhouding nodig. Die is nu onbekend. Het aanvullende onderzoek werd deze zomer verwacht. Waar is het? Onbekend maakt onbemind en angstig. Dat zit diep, soms terecht. Daarom moet het voor mensen en veehouders volledig duidelijk zijn wat ze wel en niet moeten doen en waarin ze ondersteund worden.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Dat is een hele mooie vraag. U weet: D66 is enorm fan van Europese samenwerking. Ook op dit gebied lijkt het me verstandig om samen te werken met de Europese collega's. Ik moet eerlijk zeggen dat ik in dat Telegraaf-artikel weinig las waar ik blij van werd. Maar ik denk over dat stukje van wat de staatssecretaris aangaf: daar zit wat in als het gaat om de samenwerking met de collega's over de grens.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

De heer Grinwis refereert aan het Wageningenonderzoek. Dat geeft een bandbreedte aan. Ik kan me ook voorstellen dat die bandbreedte wijzigt op het moment dat je op grotere schaal gaat kijken. De suggestie die hier vandaag ook werd gedaan, namelijk om het over de grens te duwen zodat wij ervan af zijn, komt er bij ons niet in. De wolf hoort in Nederland. Daar staan wij voor. Nogmaals, daarbij is er sprake van een bandbreedte. Samen kom je uit op wat dan een goede staat van instandhouding is.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Ik denk dat mevrouw Van der Plas en ik het over heel veel dingen rond de wolf niet met elkaar eens zijn, maar we kunnen elkaar denk ik wel vinden als het erom gaat dat de puzzel die we nu voor ons hebben liggen rond de wolf inderdaad nog niet compleet is. Ecologisch weten we al heel veel. We hebben ontzettend veel data. Maar er moet inderdaad ook nog heel veel ingevuld worden. Met name mevrouw Beckerman zei het net al: rondom preventie zitten er nog enorme gaten in wat wij nu op papier hebben staan. Dus dat is ook mijn uitnodiging aan de staatssecretaris: wat gaat u nu verder doen? Want het is meer dan alleen stoere interviews geven en het slotstuk van het beleid vormgeven. Er zit nog een heel stuk voor, dat we nu nog niet hebben.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Zodra ik de verdere inhoud van uw motie ken, ga ik daar zorgvuldig naar kijken.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Het wordt een beetje een semantische discussie. Een wolf is een dier. Dat heeft een voorkeur voor bepaalde gebieden. Ik kan me voorstellen dat de wolf bepaalde gebieden in Nederland minder aantrekkelijk vindt, maar het staat vast dat de wolf aanwezig is in gebieden in Nederland, dat hij hier gaat blijven en dat hij wat ons betreft hier hoort.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Nee, die mening deel ik niet. Ik denk dat het een beetje escapisme is om te kijken of we er op een of andere manier vanaf kunnen. Dat is niet het geval. Ik heb het al eerder gezegd: het gaat om op een goede manier samenleven. Dat betekent dat het voor de mens goed komt en voor de wolf ook.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Het moet juridisch houdbaar zijn. Dat staat vast. Ik ga hier niet ervoor pleiten dat de staatssecretaris geitenpaadjes gaat bewandelen. Ik denk dat een samenwerking met onze buurlanden ons op heel veel punten veel gaat brengen. We hebben het vandaag bijvoorbeeld ook over preventie gehad. Duitsland geeft 30 keer meer aan preventie uit dan aan het uitkeren van schadevergoedingen. Dat lijkt me een fantastisch voorbeeld. Ik verzoek de staatssecretaris om daar eens heel goed naar te kijken. Verder is het natuurlijk gewoon zo dat landsgrenzen niet bestaan voor een wolf. Het is heel verstandig om daar met elkaar naar te kijken, binnen de grenzen van de wet.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Ik ben geen archeoloog, zoals mevrouw Beckerman. Maar tot … Was het 1890? Ik kijk even naar de hulplijn. Tot die tijd was de wolf gewoon onderdeel van Nederland, dus hij is tijdelijk weggeweest. Wij kunnen elkaar er helemaal in vinden dat een wolf natuurlijk niet in woonwijken en op schoolpleinen hoort. Precies daarom vraag ik aan de staatssecretaris om in te zetten op preventie. Alles wat wij nu in handen hebben, is namelijk gericht op situaties waarin dit al is gebeurd, waarin de wolf daar al liep en we er dus op moesten reageren in plaats van anticiperen. We hebben dus een anticiperend beleid nodig dat ervoor zorgt dat de wolf in de gebieden in Nederland blijft waar hij hoort.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Volgens mij is die er al. Zoals ik net al aangaf, is D66 in ultieme gevallen niet tegen afschot, maar wat mevrouw Keijzer hier voorstelt, om gewoon ongelimiteerd dieren te gaan afschieten zonder dat we bewijs hebben dat ze überhaupt een probleem veroorzaken, daar gaan wij niet in mee.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Mevrouw Van der Plas geeft hier weer een fantastisch voorbeeld dat eigenlijk mijn punt onderstreept. Je moet goed aan preventie doen en ervoor zorgen dat je bijvoorbeeld met natuurbeheerorganisaties veel meer investeert in het voorkomen van problemen en in het ervoor zorgen dat de wolf de woonwijk niet ingaat. Ondertussen weten we uit onderzoek en uit de ervaring die we hebben opgedaan dat er momenten in het leven van wolven zijn waarop ze op onderzoek uitgaan. Dat weten we, dus we kunnen erop anticiperen. Dat mensen dat spannend vinden, daar ga ik helemaal in mee. Ik zou het zelf ook spannend vinden. Ik denk dat iedereen hier in de zaal het spannend of eng zou vinden. Laten we het gewoon eng noemen. Het gaat er ook om dat we ervoor zorgen dat mensen weten wat ze moeten doen. We gaan ervan uit dat je ze niet in een woonwijk tegenkomt, maar ook als je ze wel in het bos tegenkomt, moet je weten wat je moet doen, zodat je niet in paniek raakt. Dat zorgt ervoor dat we problemen voorkomen.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Ik denk dat wij hierover behoorlijk van mening verschillen. Ik zoek even waar ik u de handreiking kan geven. Het gezond verstand waar ik voor sta, is: laten we werken met de situatie die we hebben, zodat we met haalbare en goede bestuurlijke oplossingen kunnen komen. Nogmaals, we kunnen hier met hele stoere taal gaan staan, van "de wolf moet weg uit Nederland" en "we moeten ze allemaal afschieten", maar dat zijn dingen die niet mogen. Dat zijn dingen die ik en mijn partij niet willen. Daar gaan we dus ook niet in mee. Het gezond verstand dat dan overblijft, is: wat kunnen we doen om de situatie zo veilig mogelijk te maken? Daar kunnen we heel ver in gaan, want we kunnen nog heel veel doen. Dit beleid is namelijk nog niet af.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Daar zijn we inderdaad door het oog van de naald gekropen. Dat is een situatie die niemand wil meemaken. Wij waren daar natuurlijk ook van geschrokken, maar u zegt het zelf: de mensen eromheen hebben toen heel goed gehandeld. Goddank waren er toen mensen aanwezig die wisten wat ze op dat moment moesten doen. Daar moeten we ook in investeren. Daarnaast wil je er natuurlijk voor zorgen dat wolven dit gedrag niet vertonen. Daar kun je echt wel heel veel aan doen. Door ook met publieksvoorlichting te werken — daar wil ik zo graag nog wat over zeggen — zorg je ervoor dat mensen eromheen weten wat ze moeten doen, mocht er zich een situatie voordoen.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Ik hoor geen vraag.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Dat is een goede vraag. Ik ben geneigd te zeggen dat dat wel zo is, dat er delen zijn van Nederland waar je dat liever niet wil. Maar daar hebben we dus wel die plannen voor nodig, zodat we dat goed onderbouwd kunnen doen. In steden, in woonwijken en op schoolpleinen wil je die wolven gewoon niet hebben. Daar moet ons beleid op gericht zijn. Daar vinden wij elkaar wel in.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

De sleutel zit wel in wat u zegt, namelijk dat een regionale aanpak daarbij heel belangrijk is. We hebben allemaal gezien dat de provincies hiervoor aan de lat staan. Wij vragen dus ook om een soortenmanagementplan, maar we zien ook dat een landelijk dekkend soortenmanagementplan gewoon niet gaat doen wat het moet doen. Zoiets moet je dus per provincie vaststellen. Provincies moeten daarin uiteindelijk ook weer goed met elkaar samenwerken, want een provinciegrens zegt een wolf natuurlijk niks. Maar daar kunnen inderdaad zeker afspraken over gemaakt worden.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Er zijn natuurlijk heel veel mensen hier die op het platteland wonen, onder wie ikzelf. Dit is dus precies het punt. Dat is de lappendeken waar ik het steeds over heb, de gaatjesdeken die ons beleid nog is. Dit soort onderdelen missen daar nog in. Je wilt als moeder zeker weten dat je je kinderen veilig op de fiets naar school kan sturen. Dat geldt zowel voor het hebben van een veilig fietspad om overheen te fietsen als voor het weten dat er niet een wolf op dat pad loopt. De opmerking over de idyllische wereld werp ik een beetje van mij af. Maar dit is wel wat wij nu nog niet ingevuld hebben, waardoor mensen terecht met deze angst zitten. Of het nou ooit bewaarheid gaat worden of niet, mensen hebben terecht deze angst, omdat we als overheid deze antwoorden nog niet hebben gegeven.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Ik vind dat wij heel goed moeten kijken in welke gebieden we welke maatregelen nodig hebben en hoe we zorgen dat de mensen die in die gebieden wonen ook weten wat ze moeten doen en kennis hebben van het gedrag van een wolf.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Selectief luisteren is ook een kunst, want ik heb het steeds over een compleet beleid, van begin tot eind, waar een soortenmanagementplan onderdeel van is.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Misschien moeten mevrouw Keijzer en ik hier nog een keer rustig over doorpraten, want ik geloof niet dat mevrouw Keijzer mijn verhaal goed heeft begrepen. Dat is namelijk niet hoe wij ernaar kijken.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Dit is wel een bijzondere parafrasering van mijn woorden. Laat ik dit even heel ver van mij werpen: ik doe hier niet laconiek over. Ik ben ook een moeder en ik zou het heel erg vinden als mijn kinderen zoiets overkomt. Ik kan mij ook honderd procent voorstellen hoe erg dat voor anderen is. Maar u zegt het terecht: we leren onze kinderen over de gevaren van roken. We leren onze kinderen om zich veilig in het verkeer te bewegen. We leren onze kinderen kortom om zich op een veilige manier in de samenleving te bewegen, met alles wat dat behelst. Daar hoort ook de natuur bij: hoe verhoud je je tot de natuur? "Eet die besjes van die plant niet, want je weet niet of ze giftig zijn. Denk erom dat je goed oplet dat je niet na het donker het bos in gaat, want dat is misschien niet veilig, want er leven hier ook everzwijnen of wolven of andere dieren." Dat hoort ook bij het beschermen van kinderen.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Die vergelijking gaat natuurlijk heel ver. Je maakt daar een afweging in. Ik laat mijn kinderen alleen op de fiets naar school gaan; dat is ook een route waar ik me soms zorgen over maak. Op een bepaalde leeftijd kunnen ze dat. We maken daarin een afweging. Ik kan uw vergelijking dus niet helemaal volgen.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Ik heb die cijfers ook gezien: meer dan 80% van wat aan schadevergoeding is uitgekeerd, is inderdaad uitgekeerd in situaties waarin er geen bescherming voor de dieren was. De vraag die als eerste bij mij opkomt, is: wat maakte dat deze dierenhouders die stappen niet hadden gezet? Zijn de maatregelen niet passend genoeg? Is het niet duidelijk genoeg? Want ik ga ervan uit dat dierenhouders hun dieren willen beschermen, allemaal. Als u een voorstel doet, gaan we daar natuurlijk naar kijken, maar ik ben er ook in geïnteresseerd om te kijken hoe we een verschuiving kunnen maken: er gaat nu 1,5 miljoen euro naar schadevergoeding; hoe kunnen we dat naar de voorkant verschuiven? Hoe kunnen we daar wolfwerende maatregelen nemen?

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Het zou natuurlijk heel mooi zijn als je zoiets kan bereiken. Dat vraagt ook wel heel veel. Eigenlijk is dat een ander onderwerp, maar wel eentje waarbij we dit probleem ook in ons achterhoofd moeten houden.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Dat vind ik een beetje een gekke vraag, want ik ben geen wolvenexpert. Ik werk niet bij de universiteit van Wageningen; ik heb er geen onderzoek naar gedaan. De universiteit van Wageningen heeft ons met het eerste onderzoek een bandbreedte gegeven. Over die bandbreedte hebben we nog discussie, dus daar is aanvullend onderzoek naar. We hebben vandaag ook gezegd dat we daarvoor willen samenwerken met buurlanden. Ik ga dus als leek, als Kamerlid, als algemeen beschouwer van dit onderwerp hier niet een cijfer noemen. Maar ik wil wel graag van de staatssecretaris weten wat er nodig is om tot een goede, passende bandbreedte te komen die rekening houdt met alles waarmee we rekening moeten houden.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Ik geef hetzelfde antwoord als daarnet. Ik ga daar nog geen getal aan hangen.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Ja, graag, voorzitter. Ik heb nog een klein stukje.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Ja, ik ben ook op dat soort droppings geweest. Tegelijkertijd ben ik gewaarschuwd om niet in het donker over straat te lopen. Het is heel mooi als kinderen dat op een veilige manier kunnen. Laten we ons er vooral op gaan richten dat we kinderen de kennis meegeven, zowel in de stad als op het platteland, waarmee ze zich zo veilig mogelijk door het leven kunnen verplaatsen.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Ik hoor geen vraag.

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Prima. Ik wil nog wat zeggen over preventie …

Mevrouw Vellinga-Beemsterboer (D66):

Nou, dat is een mooie aanvulling. Dat is waar ook, zou ik zeggen tegen meneer Graus.

Ik wil nog wat zeggen over preventie. Voor mensen die de natuur in gaan moet duidelijk zijn waar je rekening mee moet houden in een natuurgebied met wolven en wat je moet doen in het geval dat je toch een wolf tegenkomt. Daarom moet preventief beleid ook een proactieve publieksvoorlichting omvatten, in de gebieden zelf. Daarom zijn trouwens ook bezoekerscentra in natuurgebieden zo belangrijk. Ik heb daar van de zomer vragen over gesteld. Voor veehouders geldt dat zij toegang moeten hebben tot alle voorzorgsmaatregelen, zoals wolfwering, hulp bij het plaatsen en behouden daarvan en de juiste financiering in het Nationaal Strategisch Plan. Kan de staatssecretaris toezeggen al deze aspecten mee te nemen in de verdere uitwerking van de AMvB's?

Voorzitter. Alles bij elkaar kunnen we stellen dat de staatssecretaris nog flink wat huiswerk heeft te verrichten, huiswerk dat moet leiden tot een wolvenbeleid dat niet is gebaseerd op romantiek of stoere cowboytaal, maar op het voorkómen van problemen, gedegen kennis en goede afstemming met medeoverheden: gewoon goed bestuur.

Voorzitter. Laten we het samen zo regelen dat we met een gerust hart kunnen zeggen: de wolf hoort hier.

De heer Grinwis (ChristenUnie):

Voorzitter, dank u wel. De wolf is een prachtig en afschrikwekkend roofdier. Tot ruim tien jaar terug wisten we dat in Nederland alleen uit de verhalen. Jezus zei al tegen zijn leerlingen: "Ik stuur jullie als schapen onder de wolven. Wees dus scherpzinnig als een slang en oprecht als een duif." Dat is nog steeds een heel goed advies, zeker voor politici. Later hield Hobbes ons voor dat de mens voor zijn medemens een wolf is. Als de schrik er nog niet genoeg inzat, hadden we altijd nog Roodkapje en de grote boze wolf. Deze beelden zeggen overigens meer over de mens dan over de wolf. Maar zachtjes gezegd komt de wolf er niet goed vanaf in deze vergelijkingen. Dat begrijp ik wel.

Anderhalve week geleden was ik op bezoek bij de schaapskooi van It Fryske Gea, op het drieprovinciespunt van Friesland, Groningen en Drenthe. Daar, bij die prachtige Bakkeveense Duinen in de Friese Wouden, boezemt de wolf velen angst in. Dat is te begrijpen. Een aantal schapenhouders is vanwege de wolvenaanvallen al gestopt met het houden van schapen. Welke boodschap heeft de staatssecretaris voor hen? Ook de prachtige Drentse heideschapen hebben de wolf niet allemaal overleefd. Bij één aanval sneuvelden er negen en bij de buren nog veel meer. Geven de definities van de probleemwolf en de probleemsituatie met een wolf in de AMvB voldoende ruimte om de wolven te kunnen bejagen?

De herder van de kudde heideschapen was zijn kudde beter gaan beschermen, namelijk door Italiaanse maremma herdershonden aan te schaffen. Dat kost wat, maar dan heb je ook wat. Het zijn prachtige dieren, die de schapen als geen ander beschermen tegen de wolf. Maar ja, dan moet je wel net het geld hebben om deze honden te kunnen aanschaffen, voeden en opvoeden. De provincie Gelderland geeft al met succes hiervoor een subsidie, maar andere provincies doen dat niet. Daardoor kunnen veel schaapherders deze honden niet inzetten. Zo spraken wij met een schaapherder uit Amerongen die wel kuddebeschermingshonden wilde inzetten, maar daar simpelweg niet de middelen voor heeft. De provincie Utrecht komt niet over de brug. Het gevolg is dat hij is teruggegaan van twee kuddes naar één kudde, waardoor de natuur minder goed wordt beheerd, terwijl wij het heideschaap keihard nodig hebben om de natuur goed te beheren.

Is de staatssecretaris bereid om hiervoor middelen op te nemen in zijn wolvenpakket, of er in ieder geval voor te zorgen dat alle relevante provincies hiervoor in de buidel tasten? Kan aan deze honden een passende juridische status worden verleend? Het verschil tussen provincies dat kan ontstaan bij de toepassing van de AMvB is sowieso wel een punt.

Ik zie ook verschillen tussen provincies en de eisen die worden gesteld aan de bescherming van vee. Dit leidt tot onzekerheid. Is de staatssecretaris bereid om te komen tot een landelijke minimumnorm voor veebescherming als invulling van artikel 1.6 van het Besluit houders van dieren?

Het is goed dat de staatssecretaris provincies en gemeenten meer handelingsperspectief wil bieden bij incidenten met probleemwolven. De AMvB moet ervoor zorgen dat sneller kan worden ingegrepen en dat vergunningverlening eenvoudiger wordt, maar uiteindelijk zullen provincies en gemeenten dit beleid moeten uitvoeren en handhaven. Zijn zij daartoe daadwerkelijk in staat? Welke extra middelen worden beschikbaar gesteld voor toezicht, handhaving, monitoring, DNA-onderzoek en juridische procedures? Wordt daarbij ook gekeken naar de ondersteuning van gemeenten die plotseling worden geconfronteerd met een incident en daarvoor niet de benodigde expertise in huis hebben? Welke rol ziet de staatssecretaris hierbij voor het aangekondigde landelijke deskundigenteam wolven? Kan dat team straks daadwerkelijk snel operationeel advies geven in acute situaties, zodat bestuurders niet eerst zelf het wiel moeten uitvinden vooraleer de probleemwolf is gevlogen?

Het laatste spoor van de staatssecretaris ziet onder andere op samenwerking met buurlanden. Op welke wijze wordt die samenwerking nu precies vormgegeven en wat zijn de grootste verschillen in beleid met ons buurland Duitsland? Wat betekent het dat de wolf aldaar per 1 april jongsleden is opgenomen in de jachtwet? Zou iets dergelijks in Nederland ook niet mogelijk moeten zijn?

Weer samenleven met de wolf na meer dan anderhalve eeuw afwezigheid valt niet mee. Daarbij houden wij niet van wegkijken en niet van angst zaaien. Tegelijk wil niemand in de trojka van Drs. P belanden, die Omsk, oftewel het pittoreske Elspeet, Epe of Ermelo niet zou bereiken. Daarom is het nodig om het weliswaar prachtige, maar ook afschrikwekkende roofdier de wolf actief te beheren, waar mogelijk met rasters, herdershonden en wat dies meer zij, maar waar nodig met de kogel. Dus staan wij voor de AMvB. Gelukkig was deze al van kracht en heeft de staatssecretaris niet dit debat afgewacht.

De heer Boomsma (JA21):

Dank u wel, voorzitter. Eeuwenlang was de grote boze wolf het symbool van de strijd van mensen tegen de wildernis, maar de afgelopen jaren werd de wolf vooral het symbool van de strijd tegen de technocratie en de totaal doorgeschoten juridisering van natuurbeleid. Het is makkelijk om de wolven te romantiseren als je ver weg van ze bent, maar in de negentiende eeuw, die al is aangehaald, werden er gewoon nog kinderen opgegeten door dit beest. Het is heel duidelijk: ze moeten gewoon uit de buurt van mensen blijven. De staatssecretaris heeft de algemene maatregel van bestuur wat uitgekleed om de juridische hogepriesters van de Habitatrichtlijn iets te verzoenen. Hij heeft dat voor de zomer voortgezet, waarvoor complimenten. Dat was prima, maar zijn we er dan nu? Nee.

Ik heb drie punten. Ten eerste de definitie van probleemwolven en -situaties. Die biedt nu natuurlijk wat richting, maar blijft in mijn ogen extreem bureaucratisch en ingewikkeld. Een wolf mag niet twee keer binnen twee weken bepaalde dingen doen, zoals mensen benaderen en binnen 30 meter van een speelterrein komen, maar dat moet dan worden vastgesteld door de nieuwe functie van "wolvenexpert". Die kan natuurlijk nooit overal tegelijk zijn. Wat als het wordt aangevochten, want hoe weet je nou of het 30 of 35 meter was? Waar ligt dan de bewijslast? Ligt die dan bij de provincie? Waarom gaat het om twee keer binnen twee weken, en niet bijvoorbeeld twee keer binnen een maand?

Wat mag je dan? Je mag ze zenderen. Hoelang duurt dat dan en hoeveel mensen kunnen dat überhaupt in Nederland? Volgens de AMvB mag je ze dan verplaatsen, maar waarnaartoe dan? Nederland is namelijk een klein land. Waar kun je ze dan naartoe verplaatsen? Hoe beoordeelt de staatssecretaris de kritiek van provincies en de suggestie van het toevoegen van "in ieder geval" aan artikel 8.74 van het Bal? Is er nog iets meer dat de staatssecretaris kan doen om eindeloze juridisering en nog meer rechtszaken te voorkomen?

Waarom kijken we niet meer naar wat Duitsland doet? Daar benadert men de kwestie niet per individuele wolf, maar wordt de wolf opgenomen in de Jachtwet.Daar is door anderen ook al naar gevraagd. Kan de staatssecretaris met het IPO ook een helder kader opstellen voor acute situaties? Is er voldoende duidelijkheid over hoe je moet handelen als je niet moet wachten tot er een wolvenexpert is geraadpleegd?

Voorzitter. Hoe dan ook is dit allemaal ingrijpen achteraf en reactief. Het cruciale is juist voorkomen dat de wolven aan mensen wennen. Je moet ze verjagen, zeker als ze ergens komen waar je ze niet wil hebben. Daarom hebben wij steeds gepleit voor preventieve aversieve conditionering. Dat betekent dus: niet pas als een wolvenexpert een heel formeel probleem heeft geconstateerd, maar juist om dat te voorkomen. Door die wijziging van de Habitatrichtlijn kun je dat nu gaan doen. Je kunt ze verjagen zonder vergunning, maar gaan we dat ook echt doen? Maak het dan zo makkelijk en duidelijk mogelijk.

Maak een protocol over hoe je ze kunt verjagen, wanneer, met welke middelen en hoe je dan weet of je wel aan die nu nog wat vage zorgplicht van het Bal kunt voldoen. Ja, dat is een provinciale bevoegdheid, maar wolven houden zich niet aan provinciegrenzen en wij maken de regels ook zo complex, dus ik denk dat je ook centraal verantwoordelijkheid moet nemen. Hoe beoordeelt het kabinet nu die Gelderse regels die zijn opgesteld? Ik denk sowieso dat je verjagen niet alleen moet overlaten aan de experts. Kan de staatssecretaris bevestigen dat ook terreinbeheerders, dus ook eigenaren van een boerderij, die wolven mogen verjagen? Welke middelen kunnen ze dan gebruiken? Alleen licht en geluid lijkt me dan niet in alle gevallen voldoende. Kan men dan ook inzetten op meer draagverloven voor paintballgeweren of rubberen kogels en dergelijke?

Voorzitter. Wanneer komt inderdaad dat ruimtelijke beleid? Vorige week schreef het kabinet dat er al meerdere bouwstenen zijn, dus het juridische kader, de beschrijving van de zonering, de habitatgeschiktheidsanalyse. Kunnen die dan ook alvast naar de Kamer worden gestuurd? Voor JA21 is het duidelijk dat een groot deel van Nederland sowieso niet geschikt is. Nota bene het bosrijke en dunbevolkte Finland heeft de hele noordelijke helft van het land aangewezen als rendiergebied, waar wolven meteen worden verjaagd en gedood. Dat gebied is meer dan drie keer zo groot als Nederland. Kan de staatssecretaris bevestigen dat er in ieder geval geen parken en landgoederen meer dichtgaan die intensief voor recreatie worden gebruikt, zoals inderdaad op de Utrechtse Heuvelrug is gedaan op landgoed Den Treek, en dat je niet de mensen gaat weren, maar de wolven daar gaat verjagen?

De heer Boomsma (JA21):

Ik rond af wat betreft gunstige staat van instandhouding. Natuurlijk is Nederland veel te klein voor een levensvatbare populatie. Welk getal legt Nederland nu concreet in die onderhandeling op tafel, zeker gezien het feit dat Duitsland dus al zo'n referentiewaarde heeft vastgesteld.

Dank u wel.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Voorzitter. Laatst was ik op bezoek bij twee schapenhouders in Gelderland. Als wij allemaal een stukje van hun mentaliteit overnemen, dan komen we echt verder. Natuurlijk vonden ze het spannend, zo'n nieuw dier in het land, zeker als je er nog weinig van weet. Maar ze gingen ook aan de slag om hun dieren te beschermen. Ze werken onder andere met kralen en rasters. Zo kregen de wolven door dat er weinig te halen was bij deze mensen. En nu leven ze jarenlang samen. Ze weten wat ze kunnen verwachten van de roedel die daar in de buurt leeft en de roedel weet wat hij van deze schapenhouders kan verwachten. Zij hebben gewerkt aan echte oplossingen in plaats van domweg afschieten, met een koel hoofd en een warm hart, en hopen dat de staatssecretaris dat vandaag ook gaat doen. Want daar heeft Nederland meer van nodig, en de staatssecretaris misschien in het bijzonder, zeker als ik zijn interview in De Telegraaf lees. Want de staatssecretaris komt met cowboytaal en getrokken pistolen. Hij drukt vage wetgeving door zonder een debat met de Kamer. We zijn toch niet echt een cowboystaat aan het worden? De staatssecretaris vergroot de problemen in plaats van te komen met oplossingen.

Ten eerste. Volgens de wetenschappers van onder andere Naturalis vergroot de staatssecretaris zelfs de kans op chaos en incidenten. Je moet wolven namelijk de tijd geven om zich te vestigen, zodat ze leren wat ze wel en niet kunnen doen. Afschot verstoort dat leerproces en vergroot de kans op incidenten. Waarom luistert de staatssecretaris niet naar zulke experts? Kan hij reageren op de inbreng van Naturalis? Ik zal hem straks dat stuk meegeven.

Ten tweede. Het is ook juridisch drijfzand. De staatssecretaris neemt de verplichtingen rond de staat van instandhouding van wolven niet serieus. Een koepelvergunning voor jagers, een soort open uitnodiging om maar wolven te gaan afschieten, lost niets op. De Raad van State geeft niet voor niets aan dat het omslachtig en onnodig is. Bovendien verhoogt dit schietbeleid ook de risico's voor de veiligheid van mensen en dieren. Denk aan loslopende honden die door jagers voor een wolf worden aangezien.

Ten derde. Misschien wel het ergste is hoe de staatssecretaris de rechtsstaat ondermijnt. In De Telegraaf zette de staatssecretaris mensen die naar de rechter stappen weg als activistische dwarsliggers. Dit zijn burgers die gewoon proberen politici aan hun eigen wetten en afspraken te houden. De staatssecretaris hitst dus mensen op tegen deze burgers. Dit doet hij alleen maar omdat hij zijn cowboyplannen gedwarsboomd ziet worden. Ik vraag de staatssecretaris om zich toch even te herpakken. Wil hij zijn woorden over deze mensen terugnemen?

Voorzitter. We moeten toe naar échte oplossingen.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Ik denk dat ik nu sinds 2019 in de politiek zit, onder andere in de provincie Noord-Holland. Ik heb gemerkt dat de jagers overal zitten, tot in de besturen van provincies, en dat ze een heel belangrijke functie hebben. Ik heb ze dus heel vaak gesproken, ja.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Ik heb nergens gezegd dat de jagers zin zouden hebben om maar in het wild te gaan schieten. Ik heb iets gezegd over die koepelvergunning. Ik probeer in begrijpelijke taal uit te leggen wat die inhoudt en dat het niet zo'n slim idee is op meerdere vlakken, en überhaupt niet zo goed voor de wolven. Het is geen zorgvuldig proces, maar het zorgt dus ook voor meer kansen en risico's op incidenten, én het is dus ook heel omslachtig en onnodig. De Raad van State zegt dat ook. Dat is dus is de echte vraag die we hier zouden moeten stellen. Waarom doet deze staatssecretaris dat alsnog? Waarom drukte hij het door in de zomer, terwijl we nog een debat moesten voeren? Waarom staat het CDA hier niet om de staatssecretaris straks te vragen waarom hij dit soort rare maatregelen doorvoert en waarom staat hij hier niet samen met ons om echte maatregelen te nemen die écht werken? In plaats daarvan houdt hij hier een beetje een raar verhaal, over wisselwerking en de jagers. Ja, iedereen kan daar zijn mening over hebben. Het gaat mij niet om de jagers. Het gaat mij ook niet om de boeren. Het gaat mij om echte oplossingen.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Eerst over het proces: de Kamer zit vol met debatten, zeker net voor het zomerreces. Deze staatssecretaris wilde per se zijn onzorgvuldige maatregelen, die niet helpen, er voor het zomerreces doorheen drukken, terwijl wij allemaal andere belangrijke debatten hadden, waaronder het stikstofdebat. Het paste gewoon niet in de Kameragenda. Dan is het heel normaal dat de Kamer zegt: lieve staatssecretaris, til het nou over het zomerreces heen. Dat kon prima, zo bleek maar weer. Dan kunnen we na het zomerreces er een fatsoenlijk debat over hebben en eventueel nog iets wijzigen aan de AMvB. Dat is nu allemaal mosterd na de maaltijd. Maar goed, ik wil hier natuurlijk niet voor niets staan, dus ik ga wel dingen aangeven richting de staatssecretaris. Ik wil eigenlijk ook dat die AMvB wordt aangepast. Maar dit is hoe het gegaan is. De staatssecretaris moet zich een beetje schikken naar de orde van de Kamer.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Ja, dat gaat zo gebeuren.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Dat snap ik, voorzitter. Daarom mijn opmerking dat ik het zo aan de staatssecretaris zal overhandigen. Zelfs ik ben een mens; ik ben het niet vergeten, maar ik moet helemaal naar achteren lopen. Als iemand het mij dus kan overhandigen? Daar is het, dank u wel.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Ik kan altijd ergens een onderzoek vandaan halen, maar we hebben hier toch Naturalis, toch een instituut van een bepaalde orde, dat ons informeert en waarschuwt over welke gevolgen deze maatregelen, die alleen maar zijn gericht op afschot, kunnen hebben voor de samenleving en voor de doelen die we willen bereiken, namelijk fatsoenlijk met elkaar samenleven, met veiligheid voor mens en dier, inclusief de wolf. Dan zit er een gevaar in dat het averechts gaat werken. Dat zegt niet alleen Naturalis; verschillende experts hebben ons daarop gewezen. Als de BBB onze instituten en wetenschappers gaat aanvallen: zo ken ik die partij weer. Maar als zij ergens een ander onderzoek … Ik heb het nog niet gezien, maar ik ben heel transparant over waar ik uit citeer en wie ons hierover informeert.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Ten eerste: iedereen mag zijn feiten hier presenteren en daar een wetenschappelijke onderbouwing bij geven. Dat waardeer ik alleen maar. Maar ik geef gewoon open en transparant aan wat de experts van Naturalis zeggen en waar ze voor waarschuwen. Los daarvan is de oproep vooral: benader dit met een koel hoofd en een warm hart. Ik denk namelijk toch, ondanks dat deze kant van de Kamer dat misschien wat anders presenteert, dat de meeste Nederlanders denken: hé, we leven in een fatsoenlijk land, in een beschaafd land, en in zo'n land proberen we een beetje met elkaar samen te leven. We schikken een beetje in, net zoals wanneer zwanen kleintjes krijgen. Dan weten we dat we daar niet in de buurt moeten komen; dan passen we ons een beetje aan. Als we het diervriendelijk kunnen oplossen, en als we kunnen leren samenleven met elkaar, dan moeten we dat dus doen. Ik weet wel zeker dat de meerderheid van Nederland dat wel voelt en dat wel wil. Maar de discussie wordt helaas elke keer weer, door die kant van de Kamer min de heer Graus, getrokken naar "afschot", "gevaar" et cetera. Laten we even met een koel hoofd met elkaar praten over wat echte oplossingen zijn. Dat is het enige waar ik op wijs.

Verder verwees u naar dieren in de veehouderij die zijn gepakt door een wolf. BIJ12 heeft die statistieken. Ik heb net gezegd dat ongeveer 93% van die incidenten plaatsvindt doordat de dierenhouders onvoldoende of geen maatregelen hebben genomen om hun dieren te beschermen. In de meeste gevallen namen ze er geen. Dat vind ik jammer. Ik ben het eens met D66 dat je dan moet kijken hoe je die dierenhouders kunt helpen. Tegelijkertijd heb ik dierenhouders daarover gesproken. Sommige dierenhouders, die helaas opgehitst zijn door types zoals mevrouw Keijzer, willen het principieel niet. Die vinden blijkbaar dat ze pro-wolf zijn als ze überhaupt een preventieve maatregel nemen. Dat vind ik jammer. We moeten uit die kampen van pro-wolf en tegen wolf. Ik waardeer de wolf om zijn "zijn" — de wolf mag er zijn — maar daar gaat het niet om. Het gaat erom dat we hier een beschaafd land hebben en dat we prima maatregelen kunnen treffen om samen te leven, maatregelen die daadwerkelijk werken.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Sorry. Ik pak even mijn moment.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Dit is dus wat niemand helpt. Ik heb net geschetst dat in de meeste gevallen, namelijk in 93% van de gevallen, de dieren niet waren beschermd. We kunnen die dieren prima beschermen. Dat laten die schapenhouders in Gelderland ook zien. Die zeggen: we genieten nu van de dynamiek tussen de wolven die af en toe komen snuffelen en onze eigen dieren, want we weten wat we aan die roedel hebben. Wat hen stoort, is dat ze denken dat er illegaal afschot is; ze hebben een gedeelte van die roedel namelijk op mysterieuze wijze zien verdwijnen. Zij zien dat er vervolgens nieuwe wolven komen en ze weer opnieuw moeten beginnen. Ze moeten die wolven dan weer leren kennen. Die zijn weer minder voorspelbaar. Gelukkig weten zij zich aan te passen. Dat zijn mensen die werken aan oplossingen. In een beschaafd land hoor je zo te werken. Als je je zorgen maakt over hoeveel schapen er worden gedood in Nederland, dan zou ik zeggen: kijk eens naar je eigen dieet of naar wat er in de slachthuizen gebeurt, want er worden in Nederland minstens 450.000 schapen per jaar geslacht.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Mag de vraag nog een keer herhaald worden? Wat is niet goed beschermd?

Kamerlid Kostić (PvdD):

We hebben nog zo'n instelling, namelijk BIJ12. Die heeft ook richtlijnen over wat "goed beschermen" betekent. Die kijken dan in hoeverre dieren bij aanvallen inderdaad goed beschermd zijn. Die zeggen dat ze in de meeste gevallen überhaupt niet zijn beschermd, dus echt nul maatregelen. In zo'n 4% van de gevallen is er een poging gewaagd, maar het komt niet in de buurt van wat het zou moeten zijn. Nogmaals, ik heb me in het eerdere wolvendebat ook weer gericht op oplossingen. Ik heb een motie ingediend om te kijken hoe het nou komt. Is het nou zo dat de subsidies hen niet weten te vinden? Is het onvoldoende … Kijk daar nou naar. Nou, daar is eigenlijk weinig van terechtgekomen vanuit het kabinet, omdat de focus alleen maar ligt op spierballentaal, cowboygedrag en een beetje laten zien: kijk eens even hoe wij de wolven hier gaan afschieten. Dat slaat helemaal nergens op. De wolf hoort hier prima. Hij heeft ons gevonden. Fijn. Vroeger was hij er ook al. Met betrekking tot die percentages die u noemt, weet u dondersgoed dat een deel van de bevolking ook bang wordt gemaakt door de taal die er wordt gebruikt en door nota bene onze staatssecretaris, die allerlei verhalen de wereld in slingert. We moeten echt … We zijn Kamerleden! We zijn volksvertegenwoordigers met bepaalde verantwoordelijkheden, namelijk om hier met een koel hoofd en een warm hart te gaan handelen.

Kamerlid Kostić (PvdD):

Jazeker. Een goede …

Kamerlid Kostić (PvdD):

Jazeker. Een goede vriendin van mij heeft ook dieren voor haar hobby. Die heb ik zeker gesproken. Ze heeft gelukkig geen aanvallen gehad, maar ze is wel bang. Ze is dus aan het zoeken, van: hoe moet je dit nou doen? Daarom wijs ik er juist op dat het zo belangrijk is dat zulke dierhouders worden begeleid en geholpen, en dat we weg moeten uit die polarisatie. Er zijn dus dierhouders — die heb ik ook massaal gesproken — die echt het gevoel hebben dat ze helemaal geen maatregelen willen treffen, omdat ze dan in kamp pro-wolf zitten. Dat zou helemaal niet zo moeten zijn. Volgens BIJ12 beschermt 93% van de dierhouders hun dieren niet of onvoldoende. Daar moet je echt iets mee doen. Dan kijk ik ook naar de VVD. Er gaat anderhalf miljoen euro naartoe. Dan wil je toch ook een verstandigere besteding van je belastinggeld?